Binnenhavenmonitor_2021

31

Case Study 3: Stein Tabel 26: Stein

Werkgelegenheid Stein Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Stein Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 203 €151.476 €31 mln 1,56 €48 mln

2014 203 €159.514 €32 mln 1,51 €49 mln

2018 203 €190.429 €39 mln 1,51 €58 mln

2020 179 €145.260 €26 mln 1,51 €39 mln

De economische betekenis van de binnenhaven van Stein is licht afgenomen. Enerzijds komt dit door een betere inschatting van de werkgelegenheid bij de verschillende bedrijven (in 2018 is geen informatie verkregen en zijn de waardes van 2014 gebruikt). Anderzijds is ook een sterke daling van de toegevoegde waarde per werknemer te zien als gevolg van de daling van de toegevoegde waarde in de chemische industrie als gevolg van COVID-19 -zie hiervoor ook de toelichting bij de multifunctionele industriehaven. Case Study 4: Dordrecht Tabel 27: Dordrecht

Werkgelegenheid Dordrecht Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Dordrecht Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 1.317 €119.029 €200 mln 1,57 €314 mln

2014 1.304 €122.841 €160 mln 1,56 €250 mln

2018 1.524 €125.341 €191 mln 1,69 €323 mln

2020 1.640 €121.341 €199 mln 1,60 €318 mln

De binnenhaven van Dordrecht is tot en met de Binnenhavenmonitor 2019 opgenomen als onderdeel van de type binnenhaven Inland mainport ‘hors categorie’. In deze Binnenhavenmonitor zijn de havens opgenomen als losse cases in de verschillende types. De aantallen voor 2013, 2014 en 2018 zijn teruggerekend op basis van de totalen van Drechtsteden zoals eerder opgenomen en het aandeel van de individuele cases in 2020. De directe economische betekenis van Dordrecht laat een lichte stijging zien in 2020 ten opzichte van 2018. Wel daalt de multiplier en daarmee de indirecte toegevoegde waarde.

32

Case Study 5: Zwijndrecht Tabel 28: Zwijndrecht

Werkgelegenheid Zwijndrecht Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Zwijndrecht Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 1.381 €119.029 €162 mln 1,57 €254 mln

2014 1.368 €122.841 €168 mln 1,56 €263 mln

2018 1.598 €125.341 €200 mln 1,69 €339 mln

2020 1.720 €93.605 €161 mln 1,89 €304 mln

De binnenhaven van Zwijndrecht is tot en met de Binnenhavenmonitor 2019 opgenomen als onderdeel van de type binnenhaven inland mainport ‘hors categorie’. In deze Binnenhavenmonitor zijn de havens opgenomen als losse cases in de verschillende types. De aantallen voor 2013, 2014 en 2018 zijn teruggerekend op basis van de totalen van Drechtsteden zoals eerder opgenomen en het aandeel van de individuele cases in 2020. De economische betekenis van Zwijndrecht laat een lichte stijging zien in 2020 ten opzichte van 2018 wat betreft werkgelegenheid, maar door een flinke afname van toegevoegde waarde per werknemer, zoals vastgesteld door het CBS daalt de directe toegevoegde waarde naar €161 miljoen in 2020. Case Study 6: Hardinxveld-Giessendam Tabel 29: Hardinxveld-Giessendam

Werkgelegenheid Hardinxveld-Giessendam Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Hardinxveld-Giessendam Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 554 €119.029 €84 mln 1,57 €132 mln

2014 549 €122.841 €67 mln 1,56 €105 mln

2018 641 €125.341 €80 mln 1,69 €136 mln

2020 690 €121.739 €84 mln 1,88 €158 mln

De binnenhaven van Hardinxveld-Giessendam is tot en met de Binnenhavenmonitor 2019 opgenomen als onderdeel van de type binnenhaven Inland mainport ‘hors categorie’. In deze Binnenhavenmonitor zijn de havens opgenomen als losse cases in de verschillende types. De aantallen voor 2013, 2014 en 2018 zijn teruggerekend op basis van de totalen van Drechtsteden zoals eerder opgenomen en het aandeel van de individuele cases in 2020. De economische betekenis van Hardinxveld-Giessendam laat een lichte stijging zien in 2020 ten opzichte van 2018, in alle onderdelen.

33

7. Agrohaven: totaal Tabel 30: Agrohaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde agrohaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 12 250 2.998 €123.035 €369 mln 1,70 €627 mln

2014 12 254 3.042 €124.562 €379 mln 1,70 €643 mln

2018 7 396 2.772 €105.678 €293 mln 1,64 €480 mln

2020 8 280 2.240 €149.041 €334 mln 1,69 €563 mln

Verschilanalyse In deze Binnenhavenmonitor is het aantal agrohavens aangepast naar 8 binnenhavens, door het gezamenlijk meenemen van Hof van Twente en Lochem. Lochem moet vanwege publicatieregels vanuit het CBS gecombineerd worden met een andere haven. In de Binnenhavenmonitor 2019 was Lochem gecombineerd met Enschede; in overleg met de opdrachtgever en het CBS is gekozen voor een combinatie met Hof van Twente in deze Binnenhavenmonitor. Hierdoor gaat de gemiddelde toegevoegde waarde per werknemer flink omhoog, waardoor de economische betekenis toeneemt. Deze ontwikkeling is daarmee vooral methodologisch van aard.

34

Uitsplitsing per case Case Study 1: Deventer Tabel 31: Deventer

Werkgelegenheid Deventer Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Deventer Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 25 €91.610 €2 mln 1,51 €3 mln

2014 32 €94.665 €3 mln 1,51 €5 mln

2018 122 €114.342 €14 mln 1,51 €21 mln

2020 110 €218.182 €24 mln 1,83 €44 mln

Waar in 2018 de case Deventer nog uitgerekend is door Erasmus UPT, is dit in 2020 door het CBS op basis van daadwerkelijke opgaves van bedrijven gedaan. De inschatting, die flink hoger is, vooral qua toegevoegde waarde per werknemer, is daarmee in 2020 verbeterd ten opzichte van eerdere jaren. De economische betekenis is in 2020 110 werknemers en ongeveer €24 miljoen toegevoegde waarde.

Case Study 2: Hof van Twente-Lochem Tabel 32: Hof van Twente-Lochem

Werkgelegenheid Hof van Twente-Lochem Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Hof van Twente-Lochem Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 -

2020 900 €80.000 €72 mln 1,54 €111 mln

De binnenhavens van Hof van Twente-Lochem zijn in deze Binnenhavenmonitor gecombineerd, in plaats van dat Lochem met Enschede gecombineerd is zoals in de Binnenhavenmonitor 2019. Een combinatie van deze twee havens is gemaakt vanwege de publicatiebeperkingen vanuit het CBS. opgenomen. Daarom is de waarde voor 2018 in deze Binnenhavenmonitor niet meer opgenomen, om te voorkomen dat cijfers met ongelijke uitgangspunten vergeleken worden. In de berekeningen worden de totalen zoals in gebruikt in tabel 32 omgerekend naar aantallen per haven, dus gedeeld door twee.

35

8. Containerhaven: totaal Tabel 33: Containerhaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde containerhaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 2 645 1.290 €82.167 €106 mln 1,45 €154 mln

2014 2 635 1.270 €86.460 €110 mln 1,44 €158 mln

2018 9 743 6.683 €94.816 €634 mln 1,47 €929 mln

2020 8 905 7.240 €103.043 €746 mln 1,75 €1.308 mln

Verschilanalyse Het economisch belang van de containerhavens is sinds 2014 flink toegenomen. Er is een trend zichtbaar dat er meer (multifunctionele) containerhavens in Nederland zijn; nieuwe containerterminals zoals Flevokust nabij Lelystad vullen ontbrekende links in het containernetwerk in. Anderzijds is de containeroverslag in de haven van Veendam in 2020 zo goed als gestopt, vandaar de afname naar 8 containerhavens. Het is belangrijk om te melden dat van de twee meegenomen cases Tilburg en Alblasserdam, in ieder geval Tilburg wat betreft werkgelegenheid een van de grootste containerhavens van Nederland is. Dit komt door de hoeveelheid werknemers bij logistieke, binnenvaart gerelateerde bedrijven en (Europese) distributiecentra in de haven. Bij het Container Transferium in Alblasserdam is sprake van een hubfunctie waar containers van diverse lijndiensten worden herpositioneerd. Hierdoor worden containers minder in achterliggende DC's verwerkt zoals dit normaliter wel het geval is bij reguliere achterland terminals. Wel zorgt de aanwezigheid van scheepsbouwer Oceanco in Alblasserdam voor een substantieel aantal arbeidsplaatsen. De containerterminal-exploitanten zijn soms ook onderdeel van grotere logistieke bedrijven, waarbij niet per se alle werknemers volledig aan de binnenvaart toe te rekenen zijn.

Het gemiddeld aantal werknemers in deze twee havens is hierdoor waarschijnlijk hoger dan de landelijk gemiddelde werkgelegenheid in containerhavens. Niet meegenomen containerhavens waar vrijwel alleen een containerterminal is, zullen een aantal fte’s hebben dat (veel) beperkter is dan wat er nu wordt meegenomen als gemiddelde werkgelegenheid. Een stijging van de gemiddelde werkgelegenheid, gemiddelde toegevoegde waarde per werknemer en multiplier voor de indirecte toegevoegde waarde zorgt voor een (sterke) toename van de economische betekenis.

36

Uitsplitsing per case Case Study 1: Tilburg Tabel 34: Tilburg

Werkgelegenheid Tilburg Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Tilburg Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 935 €68.538 €64 mln 1,46 €94 mln

2014 915 €72.131 €66 mln 1,46 €96 mln

2018 1.130 €81.873 €93 mln 1,50 €139 mln

2020 1.190 €110.924 €132 mln 1,45 €192 mln

De werkgelegenheid in Tilburg is toegenomen sinds 2014 tot 1.190 werknemers. Dit is te verklaren door de nieuwe terminal op bedrijventerrein Vossenberg die sinds 2015 in gebruik is genomen en de distributiecentra die vervolgens direct achter deze terminal zijn gerealiseerd. De toegevoegde waarde per werkzame persoon is relatief sterk toegenomen tot bijna 111 duizend euro. Hierdoor is de directe toegevoegde waarde toegenomen tot 132 miljoen euro. Case Study 2: Alblasserdam Tabel 35: Alblasserdam

Werkgelegenheid Alblasserdam Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Alblasserdam Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 -

2020 620 €95.161 €59 mln 2,05 €121 mln

De haven van Alblasserdam is in de Binnenhavenmonitor 2021 voor het eerst als separate casestudie opgenomen en daarom niet vergeleken met eerdere jaren. Eerder was Alblasserdam opgenomen als onderdeel van de Drechtsteden.

37

9. Zand- en grindhaven: totaal Tabel 36: Zand- en grindhaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde zand- en grindhaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 41 125 5.125 €58.481 €300 mln 1,62 €485 mln

2014 41 125 5.125 €64.000 €328 mln 1,64 €538 mln

2018 38 95 3.610 €115.789 €418 mln 1,83 €766 mln

2020 41 180 7.380 €127.926 €944 mln 1,67 €1.573 mln

Verschilanalyse Door het toevoegen van Gennep als case studie voor de zand- en grindhavens is de gemiddelde werkgelegenheid verdubbeld in deze type binnenhavens. In de Binnenhavenmonitor 2019 is alleen Cuijk als case meegenomen, waardoor het sterk bepaald werd door individuele ontwikkelingen. Door het toevoegen van Gennep is het beeld weliswaar flink anders, maar wel gebaseerd op twee cases. Door de verdubbeling van de gemiddelde werkgelegenheid in dit type binnenhavens neemt ook de toegevoegde waarde, zowel direct als ook de totale toegevoegde waarde sterk toe. Belangrijk aandachtspunt in deze categorie is dat het totaalaantal van 41 binnenhavens waarschijnlijk wat te hoog is. Er kunnen namelijk andere reden zijn voor een hoge zand- en grindoverslag dan daadwerkelijke activiteiten in de haven zelf. Hierbij denken wij aan bijvoorbeeld tijdelijk hoge overslag door (grote) woningbouw of infrastructurele projecten in de nabijheid. Ook zandwinning op de gemeentelijke grond -die vaak niet eens wordt overgeslagen in de haven, maar direct in een binnenvaartschip wordt geladen- kan zorgen voor tijdelijk of structureel te hoge overslagcijfers, net als baggeropgaven in vaarwegen gelegen op gemeentelijke grond.

Almere en Zuidplas zijn twee voorbeelden van havens die in de CBS-overslagstatistieken een grote (meer dan 500.000 ton) overslag hebben aan zand- en grind, maar waar dit niet komt door bedrijven in de haven.

38

Uitsplitsing per case Case Study 1: Cuijk Tabel 37: Cuijk

Werkgelegenheid Cuijk Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Cuijk Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 125 €58.481 €7 mln 1,62 €12 mln

2014 125 €64.000 €8 mln 1,64 €13 mln

2018 95 €115.789 €11 mln 1,83 €20 mln

2020 130 €138.462 €18 mln 1,44 €26 mln

De toegevoegde waarde per werknemer is relatief sterk gestegen, daardoor stijgt de directe toegevoegde waarde tot 18 miljoen euro in 2020. Door een daling van de multiplier is de stijging van de totale toegevoegde waarde relatief beperkter.

Case Study 2: Gennep Tabel 38: Gennep

Werkgelegenheid Gennep Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Gennep Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 -

2020 230 €117.391 €27 mln 1,89 €51 mln

De haven van Gennep is in de Binnenhavenmonitor 2021 voor het eerst als casestudie opgenomen en daarom niet vergeleken met eerdere jaren.

39

10. Kleine zand-, grind- en agrohaven Tabel 39: Kleine zand-, grind- en agrohaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde kleine zand-, grind en agrohavens Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 300 10 3.000 €58.481 €175 mln 1,62 €284 mln

2014 300 10 3.000 €64.000 €192 mln 1,64 €315 mln

2018 152 10 1.520 €115.789 €176 mln 1,83 €322 mln

2020 135 10 1.360 €127.926 €174 mln 1,67 €290 mln

Voor de kleine zand-, grind- en agrohavens is sprake van een daling van het aantal binnenhavens in Nederland. Zoals in stap 2 van het stappenplan van de methodiek beschreven is het totaal aantal binnenhavengemeentes in Nederland bepaald op 231. Dit is een afname ten opzichte van de vorige monitor. Dit heeft onder andere te maken met gemeentelijke herindelingen, waardoor de volumes van meerdere individuele havens samengevoegd worden. De daling in aantal havens komt vooral ‘voor rekening van’ het aantal kleine zand-, grind-, en agrohavens. Totale economische betekenis is 1.360 werknemers en ongeveer 290 miljoen euro toegevoegde waarde.

40

11.Zeehavens Tabel 40: Zeehavens

Totale werkgelegenheid zeehavens Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde zeehavens Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 19.551 €133.513 €2.610 mln 1,55 €4.047 mln

2014 18.860 €143.902 €2.714 mln 1,49 €4.057 mln

2018 9.430 €129.183 €1.218 mln 1,82 €2.217 mln

2020 11.125 €105.920 €1.178 mln 1,54 €1.817 mln

In lijn met de Binnenhavenmonitor 2019 is binnenvaart-werkgelegenheid uit de havenmonitor meegenomen. Het aantal werknemers is toegenomen, maar de toegevoegde waarde per werknemer is dan weer relatief sterk afgenomen. Hierdoor komt de directe toegevoegde waarde uit op 1,2 miljard euro in 2020. In de zeehavenmonitor wordt een opmerking geplaatst dat een deel van de werkgelegenheid in de zeehavens in ieder geval gedeeltelijk binnenhaven/binnenvaart gerelateerd is.

41

Totaaloverzicht werknemers & toegevoegde waarde binnenhavens Nederland Tabel 41 en Tabel 42 geven twee totaaloverzichten van de werkgelegenheid en toegevoegde waarde in de verschillende typen binnenhavens in Nederland. In Tabel 41 is de vergelijking tussen 2018 en 2020 gemaakt voor zowel werkgelegenheid als gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon. Tabel 42 geeft een totaaloverzicht van de totale directe en indirecte toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland. Tabel 41: Totaaloverzicht aantal werkzame personen en toegevoegde waarde per werkzame persoon

Gemiddeld aantal werknemers Type binnenhaven

2018

2020

2018 (in €)

2020 (in €)

Inland main port ‘hors categorie’4

8.390

-

125.341

-

Grote multifunctionele binnenhaven

1.413

1.203

94.150

106.617

Multifunctionele industriehaven

1.483

1.372

165.565

139.134

Multifunctionele agrohaven

867

1.027

120.728

123.159

Multifunctionele containerhaven

537

564

109.150

104.954

Multifunctionele zand- en grindhaven

815

720

76.729

79.167

Industriehaven

437

882

135.241

117.005

Agrohaven

396

280

105.678

149.091

Containerhaven

743

905

94.816

103.043

Zand- en grindhaven

95

180

115.789

127.926

Kleine zand-, grind- en agrohaven

10

10

115.789

127.926

9.430

11.125

129.183

105.920

Zeehavens5

4 5

Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon

De typering inland main port ‘hors categorie’ wordt niet meer gebruikt in 2020, de individuele havens van de Drechtsteden zijn ingedeeld bij andere type binnenhavens Voor zeehavens is sprake van het totaal aantal werkzame personen in Nederlandse zeehavens in plaats van gemiddeld aantal werkzame personen

42

Tabel 42: Totaaloverzicht directe- en indirecte toegevoegde waarde binnenhavens Nederland

2013 (in mln €)

2014 (in mln €)

2018 (in mln €)

2020 (in mln €)

Inland main port ‘hors categorie’6

1.353

1.379

1.780

-

Δ 2020-2018 (in mln €) -

Grote multifunctionele binnenhaven

836

807

822

611

-211

Multifunctionele industriehaven

1390

1.407

1.946

1.216

-730

Multifunctionele agrohaven

1290

1.341

1.270

1.302

+32

Multifunctionele containerhaven

248

249

794

886

+92

Multifunctionele zand- en grindhaven

322

390

412

309

-103

Industriehaven

575

587

1.030

2.202

+1.172

Agrohaven

627

643

480

563

+83

Containerhaven

154

158

929

1.308

+379

Zand- en grindhaven

485

538

766

1.573

+807

Kleine zand-, grind- en agrohaven

284

315

322

Zeehavens

4.047

4.057

2.217

290 1.817

-32 -300

Totaal

11.609

11.874

12.768

12.076

-692

Type binnenhaven

Tabel 42 geeft een totaaloverzicht van de totale directe en indirecte toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland in 2013, 2014, 2018 en 2020. Per type binnenhaven is het totaal weergegeven. Opvallende toenames van de toegevoegde waarde zien we in de industriehavens en de zand- en grindhavens. De toename bij de industriehavens komt door het toevoegen van cases in dit type die in de Binnenhavenmonitor 2019 geschaard werden onder de categorie Inland mainport ‘hors categorie’. De toename in de zand en grindhavens komt door het toevoegen van Gennep als case studie en het daarmee vergroten van de representativiteit van de cases voor dit type, in plaats van één enkele case -Cuijk- mee te nemen. Het toenemende belang van containers en de stijgende containeroverslag in de Nederlandse binnenhavens is vooral te zien aan het type containerhavens. Opvallendste daler zijn de multifunctionele industriehavens. Enerzijds door het verminderen van het aantal cases, maar ook door de impact van COVID-19 op de chemische industrie is hier een daling zichtbaar.

6

De typering inland main port ‘hors categorie’ wordt niet meer gebruikt in 2020, de individuele havens van de Drechtsteden zijn ingedeeld bij andere type binnenhavens

43

III.

Conclusie

Binnenhavenmonitor 2020: economische prestaties licht afgenomen De Binnenhavenmonitor 2020 geeft inzicht in de toegevoegde waarde en werkgelegenheid van de binnenhavens in Nederland voor het jaar 2020. Tabel 43 laat zien dat de directe toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland een omvang heeft van 7,3 miljard euro. Als daar de indirecte toegevoegde waarde bij betrokken wordt is sprake van een totale toegevoegde waarde van 12,1 miljard euro. De directe werkgelegenheid in de Nederlandse binnenhavens is berekend op 63,3 duizend werkzame personen in 2020. In vergelijking met 2018 is de werkgelegenheid licht afgenomen; de directe toegevoegde waarde is met ongeveer 381 miljoen euro afgenomen. Tabel 43: Totaaloverzicht werkgelegenheid, directe- en indirecte toegevoegde waarde

Type binnenhaven Grote multifunctionele binnenhaven Multifunctionele industriehaven Multifunctionele agrohaven Multifunctionele containerhaven Multifunctionele zand- en grindhaven Industriehaven Agrohaven Containerhaven Zand- en grindhaven Kleine zand-, grind- en agrohaven Zeehavens Totaal

Totaal aantal direct werkzame personen 2020 3.610 5.486 6.160 5.080 2.160 11.460 2.240 7.240 7.380 1.350 11.125 63.300

2020 (in mln €) 385 763 759 533 171 1.341 334 746 944 174 1.178

Totale directe + indirecte toegevoegde waarde 2020 (in mln €) 611 1.216 1.302 886 309 2.202 563 1.308 1.573 290 1.817

7.328

12.076

Directe toegevoegde waarde

44

Economisch belang per type binnenhaven: zwaartepunten In 2020 is een aantal ontwikkelingen en aandachtspunten te zien. Het totale belang van de Nederlandse binnenhavens is sinds 2018 relatief stabiel gebleven; de werkgelegenheid is licht afgenomen en de directe toegevoegde waarde is met iets meer dan 381 miljoen euro afgenomen. De uitsplitsing over de tien typen binnenhavens en de zeehavens maakt het mogelijk om verschillende typen binnenhavens te vergelijken en de bijdrage aan het totaal te onderscheiden. De grootste bijdrage wordt geleverd door de industriehavens, gevolgd door de binnenvaart in zeehavens en de zand- en grindhavens. De industriehavens hebben een werkgelegenheid van ruim 11 duizend mensen die gezamenlijk een directe toegevoegde waarde realiseren van 1,3 miljard euro. De binnenvaart in zeehavens draagt ongeveer 15% (met zo’n 1,8 miljard euro) bij aan de totale toegevoegde waarde. De zand- en grindhavens hebben een werkgelegenheid van ongeveer 7,4 duizend mensen die gezamenlijk een directe toegevoegde waarde realiseren van 944 miljoen euro.

Voortschrijdend inzicht en hogere representativiteit De omvang van de werkgelegenheid en toegevoegde waarde is bepaald door uit te gaan van de watergebonden en -verbonden werkgelegenheid van 27 representatieve binnenhavens uit het totale aantal van 231 binnenhavens, waarvan 136 kleine zand- en grindhavens. Op basis van overleg met het ministerie van IenW en de NVB worden bij elke Binnenhavenmonitor casestudies toegevoegd, waardoor de representativiteit van elke monitor ook hoger wordt. Zo was de Binnenhavenmonitor 2019 gebaseerd op 25 casestudies. Een beperking aan deze Binnenhavenmonitor is dat niet voor alle type binnenhavens de gewenste hoeveelheid casestudies uitgevoerd is. Het onderzoek zou beter worden als één of multifunctionele zand- en grindhavens wordt toegevoegd aan de casestudies. Voor de containerhavens dient er naast Alblasserdam en Tilburg een kleinere containerhaven te worden toegevoegd die feitelijk alleen bestaat uit een containerterminal. Daarnaast is het sowieso van belang te blijven kijken naar de typering van binnenhavens en het aantal binnenhavens in de respectievelijke categorieën. In samenwerking met het ministerie van IenW, de NVB en het CBS is voor deze Binnenhavenmonitor gekeken naar de indeling van de havens in de verschillende types gebaseerd op de overslagstatistieken over 2020.

Hiervoor zijn door Erasmus UPT, het ministerie van IenW en de NVB kaders opgesteld, welke door het CBS gebruikt zijn om de havens in te delen in de verschillende types. De indeling die hieruit volgde was dusdanig afwijkend en leidde tot dusdanig afwijkende cijfers, dat hier nog verder onderzoek naar nodig is. Daarom is besloten voor deze monitor deze louter objectieve methode nog niet toe te passen. Het gaat hierbij om een aantal vragen; welke type binnenhavens zijn er in Nederland, hoe wordt bepaald welke binnenhavens in welke typering horen en welke havens horen vervolgens in welke categorie?

45

Bijlage 1: Indeling Binnenhavens in type binnenhavens

46

Definitie indeling binnenhavens De indeling van de binnenhavens is tot stand gekomen op basis van type bedrijven, type overslagcategorieën, overslagvolumes en op basis van expert opinions van onderzoekers en de opdrachtgever, in samenwerking met het CBS. Onderstaande criteria zijn hier onder andere bij gebruikt: • Minimale grootte van de overslag van 1.000 ton per jaar • Havens worden -waar mogelijk- ingedeeld op basis van de gemiddelde overslag in de afgelopen 3 jaar. • Een haven is een Kleine zand-, grind- en agrohaven als de overslag minder dan 500.000 ton is in de categorie Ertsen, turf en andere delfstoffen In samenwerking met het ministerie van IenW, de NVB en het CBS is voor deze Binnenhavenmonitor gekeken naar de indeling van de havens in de verschillende types gebaseerd op de overslagstatistieken over 2020. Hiervoor zijn door Erasmus UPT, het ministerie van IenW en de NVB kaders opgesteld, welke door het CBS gebruikt zijn om de havens in te delen in de verschillende types. De indeling die hieruit volgde was dusdanig afwijkend en leidde tot dusdanig afwijkende cijfers, dat hier nog verder onderzoek naar nodig is. Daarom is besloten voor deze monitor deze louter objectieve methode nog niet toe te passen.

Het gaat hierbij om een aantal vragen; welke type binnenhavens zijn er in Nederland, hoe wordt bepaald welke binnenhavens in welke typering horen en welke havens horen vervolgens in welke categorie? Onderstaande definities en typeringen worden gebruikt om de havens in verschillende types in te delen. Grote multifunctionele binnenhaven: Totaal meerdere miljoenen tonnen overslag, meerdere grote overslagstromen in verschillende overslagcategorieën Multifunctionele industriehaven: Primaire overslagstromen ten behoeve van industriële activiteit; substantiële volumes in categorieën 1) Ertsen, turf en andere delfstoffen, 2) Cokes en geraffineerde aardolieproducten, 3) Chemicaliën, vezels, rubber en splijtstof en/of 4) metalen en metaalproducten; daarnaast nog substantiële overslagvolumes in een of meerdere andere overslagcategorieën Multifunctionele agrohaven: Primaire, substantiële overslagvolumes in categorieën 1) Landbouw en visserijproducten en 2) Voedings- en genotmiddelen; daarnaast substantiële overslagvolumes in een of meerdere andere overslagcategorieën Multifunctionele containerhaven: Containers primaire categorie, daarnaast nog substantiële volumes in een of meerdere andere overslagcategorieën Multifunctionele zand- en grindhaven: Primaire, substantiële overslagvolumes in Ertsen, turf en andere delfstoffen; daarnaast nog substantiële overslagvolumes in een of meerdere

andere overslagcategorieën Industriehaven: Primaire, substantiële volumes in 1) Ertsen, turf en andere delfstoffen, 2) Cokes en geraffineerde aardolieproducten, 3) Chemicaliën, vezels, rubber en splijtstof en/of 4) metalen en metaalproducten; daarnaast relatief weinig overslagvolumes in andere overslagcategorieën. Agrohaven: Primaire, substantiële overslag in categorieën 1) Landbouw en visserijproducten en 2) Voedings- en genotmiddelen; daarnaast relatief weinig overslagvolumes in andere overslagcategorieën. Containerhaven: Containers primaire overslagcategorie, daarnaast relatief weinig overslagvolumes in een of meerdere andere overslagcategorieën Zand- en grindhaven: Primaire, substantiële overslag in Ertsen, turf en andere delfstoffen; daarnaast relatief weinig volumes in andere overslagcategorieën Kleine zand-, grind- en agrohaven: Kleinere overslagvolumes in Ertsen, turf en andere delfstoffen; daarnaast relatief weinig overslagvolumes in andere overslagcategorieën 47

Bijlage 2: Totaaloverzicht Port of Twente Op verzoek van Port of Twente is een totaaloverzicht van het havencluster Port of Twente toegevoegd. Het gaat hier om de havens van Hengelo, Almelo, Enschede, Lochem en Hof van Twente. De individuele havens zijn bij de diverse type binnenhavens meegenomen. Tabel 44: Totaaloverzicht Port of Twente 2020

Werkgelegenheid Port of Twente Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Port of Twente Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

Hengelo

Almelo

Enschede

1.260

870

190

Hof van Twente-Lochem 900

€92.857

€88.506

€131.579

€80.000

€98.235

€117 mln 1,53 €179 mln

€77 mln 1,53 €118 mln

€25 mln 1,44 €36 mln

€72 mln 1,54 €111 mln

€291 mln 1,51 €444 mln

Totaal 3.220

48

Bijlage 3: SBI-classificaties binnenhavengerelateerde activiteiten SBI Code 0311 0610 0620 0812 0910 1020 1041 1042 1061 1062 10821 10822 1083 1089 1091 16101 17121 17122 19201 19202 2011 2012 2013 20141 20149 2015 2016 2020 2052

Omschrijving Zee- en kustvisserij Winning van aardolie Winning van aardgas Winning van zand, grind en klei Dienstverlening voor de winning van aardolie en aardgas Visverwerking Vervaardiging van plantaardige en dierlijke oliën en vetten (geen margarine en andere spijsvetten) Vervaardiging van margarine en overige spijsvetten Vervaardiging van meel (geen zetmeel) Vervaardiging van zetmeel en zetmeelproducten Verwerking van cacao Vervaardiging van chocolade en suikerwerk Verwerking van koffie en thee Vervaardiging van overige voedingsmiddelen (rest) Vervaardiging van veevoeders Zagen en schaven en overige primaire houtbewerking Vervaardiging van grafisch papier en karton Vervaardiging van papier en karton voor verpakking Aardolieraffinage Aardolieverwerking (geen -raffinage) Vervaardiging van industriële gassen Vervaardiging van kleur- en verfstoffen Vervaardiging van overige anorganische basischemicaliën Vervaardiging van petrochemische producten Vervaardiging van overige organische basischemicaliën (geen petrochemische producten) Vervaardiging van kunstmeststoffen en stikstofverbindingen Vervaardiging van kunststof in primaire vorm Vervaardiging van verdelgingsmiddelen en overige landbouwchemicaliën Vervaardiging van lijm en bereide kleefmiddelen 49

2059 2222 23611 2363 2391 2399 2410 2420 2434 2442 2445 2511 2529 2561 2562 2591 2790 2811 2822 29201 29202 3011 3012 3312 3315 35111 35112 35113 3512 3513 3514

Vervaardiging van overige chemische producten (rest) Vervaardiging van verpakkingsmiddelen van kunststof Vervaardiging van producten voor de bouw van beton Vervaardiging van stortklare beton Vervaardiging van schuur-, slijp- en polijstmiddelen Vervaardiging van overige niet-metaalhoudende minerale producten (geen schuur-, slijp- en polijstmiddelen) Vervaardiging van ijzer en staal en van ferrolegeringen Vervaardiging van stalen buizen, pijpen, holle profielen en fittings daarvoor Koudtrekken van draad Vervaardiging van aluminium Vervaardiging van overige non-ferrometalen Vervaardiging van metalen constructiewerken en delen daarvan Vervaardiging van metalen tanks en reservoirs Oppervlaktebehandeling en bekleding van metaal Algemene metaalbewerking Vervaardiging van stalen vaten ed Vervaardiging van overige elektrische apparatuur Vervaardiging van motoren en turbines (niet voor vliegtuigen, motorvoertuigen en bromfietsen) Vervaardiging van hijs-, hef- en transportwerktuigen Carrosseriebouw Vervaardiging van aanhangwagens en opleggers Bouw van schepen en drijvend materieel (geen sport- en recreatievaartuigen) Bouw van sport- en recreatievaartuigen Reparatie en onderhoud van machines Reparatie en onderhoud van schepen Productie van elektriciteit door thermische, kern- en warmtekrachtcentrales Productie van elektriciteit door windenergie Productie van elektriciteit door

zonnecellen, warmtepompen en waterkracht Beheer en exploitatie van transportnetten voor elektriciteit, aardgas en warm water Distributie van elektriciteit en gasvormige brandstoffen via leidingen Handel in elektriciteit en in gas via leidingen 50

3821 3831 3832 4291 45193 4614 46211 46218 46219 46311 46312 4634 46382 46496 46691 46697 46699 46711 46712 46713 46721 46722 46723 46731 46735 46751 46752 46769 46772 5010 50201

Behandeling van onschadelijk afval Sloop van schepen, witgoed, computers ed Gesorteerd materiaal voorbereiden tot recycling Natte waterbouw Handel in en reparatie van aanhangwagens en opleggers (geen caravans) Handelsbemiddeling in machines, technische benodigdheden, schepen en vliegtuigen Groothandel in granen Groothandel in akkerbouwproducten en veevoeder algemeen assortiment Groothandel in overige akkerbouwproducten Groothandel in groenten en fruit Groothandel in consumptieaardappelen Groothandel in dranken (geen zuivel) Groothandel in vis, schaal- en weekdieren Groothandel in sportartikelen (geen watersport) Groothandel in intern transportmaterieel Groothandel in scheepsbenodigdheden en visserij-artikelen Groothandel in overige machines, apparaten en toebehoren voor industrie en handel (rest) Groothandel in vaste brandstoffen Groothandel in vloeibare en gasvormige brandstoffen Groothandel in minerale olieproducten (geen brandstoffen) Groothandel in metaalertsen Groothandel in ferrometalen en -halffabrikaten Groothandel in non-ferrometalen en -halffabrikaten Groothandel in hout en plaatmateriaal Groothandel in zand en grind Groothandel in chemische grondstoffen en chemicaliën voor industriële toepassing Groothandel in bestrijdingsmiddelen en meststoffen Groothandel in overige intermediaire producten (rest) Groothandel in ijzer- en staalschroot en oude non-ferrometalen Zee-

en kustvaart (passagiersvaart en veerdiensten) Zee- en kustvaart (vracht- en tankvaart; geen sleepvaart) 51

50202 5030 50401 50402 50403 52101 52102 52109 5222 52241 52242 52291 52292 7112 7120 7712 7734 77399 8010 8020 81229 8411 8422 8424 8425 9411 9412

Zee- en kustsleepvaart Binnenvaart (passagiersvaart en veerdiensten) Binnenvaart (vrachtvaart) Binnenvaart (tankvaart) Binnenvaart (sleep- en duwvaart) Opslag in tanks Opslag in koelhuizen ed Opslag in distributiecentra en overige opslag (niet in tanks, koelhuizen ed) Dienstverlening voor vervoer over water Laad-, los- en overslagactiviteiten voor zeevaart Laad-, los- en overslagactiviteiten niet voor zeevaart Expediteurs, cargadoors, bevrachters en andere tussenpersonen in het goederenvervoer Weging en meting Ingenieurs en overig technisch ontwerp en advies Keuring en controle Verhuur en lease van vrachtwagens, autobussen, caravans en aanhangwagens Verhuur en lease van schepen Verhuur en lease van overige machines en werktuigen en van overige goederen (geen automaten) Particuliere beveiliging Beveiliging via beveiligingssystemen Overige gespecialiseerde reiniging Algemeen overheidsbestuur Defensie Politie Brandweer Bedrijfs- en werkgeversorganisaties Beroepsorganisaties

52

Bijlage 4: Referenties en bronnen • • • • • •

Blue Ports: knooppunten voor de regionale economie (TNO, 2004) Blue Ports: De onmisbare schakels (NVB, 2012) CBS (2019) Goederenvervoer; vervoerswijze, vervoersstromen van en naar Nederland via https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83101NED/table?ts=1573046795909 Erasmus UPT (2016) Binnenhavenmonitor 2015 Erasmus UPT (2020) Binnenhavenmonitor 2019 Erasmus UPT (2021) Havenmonitor 2021

53