Binnenhavenmonitor_2021

Binnenhavenmonitor 2021 Economische betekenis van de Nederlandse binnenhavens in 2020

Auteurs:

Martijn Streng Bart Kuipers

Datum:

december 2021

Opgesteld voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, in samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens

Intentionally blank page

2

Samenvatting Binnenhavens: wat is de impact van COVID-19 op de economische betekenis in 2020? De Nederlandse binnenhavens zijn knooppunten in de regionale economie. De afgelopen jaren zijn ontbrekende punten in het (container)binnenhavennetwerk ingevuld – denk bijvoorbeeld aan de Flevokusthaven bij Lelystad. In deze jaren ging het economisch voor de wind; er was sprake van flinke groeicijfers van de gehele economie en ook de vervoerde volumes lieten een stijgend beeld te zien. Tot in 2020 de COVID-19 crisis een kortdurende maar heftige breuk in deze opwaartse trend liet zien. Op wereldniveau werden diverse productieprocessen tijdelijk stilgelegd en steeg het aantal blank sailings in de containerscheepvaart -het tijdelijk uit het schema halen van schepen- sterk. Dit resulteerde in lagere overslagvolumes in zeehavens. Zo rapporteerde de haven van Rotterdam een daling van 6,9% van de overslag in 2020, vooral in het tweede en derde kwartaal. De haven van Amsterdam rapporteerde zelfs een 14% lagere overslag in 2020 als gevolg van corona en de energietransitie. Als belangrijke herkomst en bestemming van goederen is zijn de Rotterdamse en Amsterdamse havens van groot belang voor (een deel van) de binnenhavens in Nederland. Maar naast de connectie met Rotterdam en Amsterdam zijn er ook andere mogelijke manieren waarop COVID-19 impact gehad kan hebben op de Nederlandse binnenhavens.

Is er naast het effect op de overslag ook een effect op andere economische indicatoren zoals werkgelegenheid en toegevoegde waarde van de binnenhavens zelf? Zijn er mensen ontslagen vanwege COVID-19 of was juist iedereen nodig om de uitdagingen op te lossen? Hoe staat het met de economische activiteiten die gebonden zijn aan of verbonden zijn met de binnenhavens in ons land? Dat heeft het Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics (vanaf nu: Erasmus UPT) in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (vanaf nu: ministerie IenW) en in nauwe samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens (vanaf nu: NVB) onderzocht in de Binnenhavenmonitor 2021. De voorgaande versie van de Binnenhavenmonitor is opgeleverd over het jaar 2018; hoe hebben de Nederlandse binnenhavens zich sindsdien ontwikkeld? Een belangrijke opmerking vooraf is dat deze Binnenhavenmonitor wederom in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (vanaf nu: CBS) tot stand is gekomen. Het CBS is betrokken als onafhankelijke dataleverancier van de directe werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Binnenhavenmonitor 2021: economische prestaties licht afgenomen De Binnenhavenmonitor 2021 geeft inzicht in de toegevoegde waarde en werkgelegenheid van de binnenhavens in Nederland voor het jaar 2020.

Deze monitor voor 2020 laat zien dat de directe toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland een omvang heeft van 7,3 miljard euro. Als daar de indirecte toegevoegde waarde bij betrokken wordt is sprake van een totale toegevoegde waarde van 12,1 miljard euro. De directe werkgelegenheid in de Nederlandse binnenhavens is berekend op 63,3 duizend werkzame personen in 2020. Ten opzichte van 2018 is de werkgelegenheid licht afgenomen. De directe toegevoegde waarde is in deze periode met ongeveer 381 miljoen euro afgenomen tot 7,3 miljard euro; de totale directe + indirecte toegevoegde waarde is wat sterker afgenomen van 12,8 miljard euro naar 12,1 miljard euro. Er kan dan ook geconcludeerd worden dat de directe economische waarde van de Nederlandse binnenhavens als geheel licht is afgenomen in 2020.

3

Tabel 1: Totaal overzicht werkgelegenheid, directe- en indirecte toegevoegde waarde1

Type binnenhaven Grote multifunctionele binnenhaven Multifunctionele industriehaven Multifunctionele agrohaven Multifunctionele containerhaven Multifunctionele zand- en grindhaven Industriehaven Agrohaven Containerhaven Zand- en grindhaven Kleine zand-, grind- en agrohaven Zeehavens

Totaal aantal direct werkzame personen 2020 3.610 5.486 6.160 5.080 2.160 11.460 2.240 7.240 7.380 1.350 11.125

Totaal

63.300

2020 (in mln €) 385 763 759 533 171 1.341 334 746 944 174 1.178

Totale directe + indirecte toegevoegde waarde 2020 (in mln €) 611 1.216 1.302 886 309 2.202 563 1.308 1.573 290 1.817

7.328

12.076

Directe toegevoegde waarde

Economisch belang per type binnenhaven: zwaartepunten In 2020 is een aantal ontwikkelingen en aandachtspunten te zien. Het totale belang van de Nederlandse binnenhavens is sinds 2018 licht afgenomen; de werkgelegenheid is ongeveer duizend werknemers lager en de directe toegevoegde waarde is met iets meer dan 381 miljoen euro afgenomen. De uitsplitsing over de tien typen binnenhavens en de zeehavens maakt het mogelijk om verschillende typen binnenhavens te vergelijken en de bijdrage aan het totaal te onderscheiden. De grootste bijdrage wordt geleverd door de industriehavens, gevolgd door de binnenvaart in zeehavens en de zand- en grindhavens. De industriehavens hebben een werkgelegenheid van ruim 11 duizend mensen die gezamenlijk een directe toegevoegde waarde realiseren van 1,3 miljard euro. De binnenvaart in zeehavens draagt ongeveer 15% bij aan de totale toegevoegde waarde. De zand- en grindhavens hebben een werkgelegenheid van ongeveer 7,4 duizend mensen die gezamenlijk een directe toegevoegde waarde realiseren van 944 miljoen euro.

1

Alle getallen in deze tabel – en alle andere tabellen in deze rapportage – kunnen afgerond zijn. In de berekeningen wordt gebruik gemaakt van niet afgeronde getallen, maar vanwege presentatie is gekozen om in de

rapportage cijfers af te ronden. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan.

4

Voortschrijdend inzicht en hogere representativiteit De Binnenhavenmonitor wordt uitgevoerd op basis van de ‘Blue Ports methodiek’, waarbij op basis van een aantal representatieve casestudies de werkgelegenheid en toegevoegde waarde van watergebonden en -verbonden bedrijven in de Nederlandse binnenhavens in kaart is gebracht. Conform het uitgangspunt van de methodiek wordt bij iedere monitor een aantal cases toegevoegd. Zo is de Binnenhavenmonitor 2019 uitgevoerd met 25 cases en is voor deze Binnenhavenmonitor gebruik gemaakt van 27 cases door toevoeging van Alblasserdam en Gennep. Deze 27 cases vormen een representatieve selectie van de 231 binnenhavens in Nederland, waarvan het grootste deel – 136 binnenhavens – kleine zand- en grind- en agrohavens zijn. Onder andere door gemeentelijke herindeling, waarbij de overslag van fysiek uiteen gelegen havens wordt samengevoegd, is hier verantwoordelijk voor. In lijn met de aanbevelingen uit de binnenhavenmonitor 2019 is een slag gemaakt door te kijken naar de classificering en aantallen van de verschillende binnenhavens in de diverse typen binnenhavens. Dit heeft geleid tot aanpassingen die de stand van zaken bij de binnenhavens wat betreft veranderende economische zwaartepunten per haven op een meer representatieve wijze weergeeft.

In samenwerking met het ministerie van IenW en de NVB zal hier in de toekomst verder naar gekeken worden om in de volgende Binnenhavenmonitors een accurate inschatting te kunnen blijven geven.

5

Inhoudsopgave Samenvatting 3

Inhoudsopgave..................................................................................................................................................................................................................... 6 Lijst van tabellen .................................................................................................................................................................................................................. 8 I. Aanpak Binnenhavenmonitor .................................................................................................................................................................................. 10 Blue Ports methodiek .............................................................................................................................................................................................. 10 Binnenhavenmonitor 2021: betrokkenheid CBS ..................................................................................................................................................... 11 Blue Ports methodiek Binnenhavenmonitor 2021: Stappenplan ...........................................................................................................................

12 Aandachtspunten en wijzigingen methodiek .......................................................................................................................................................... 14 II. Analyse werkgelegenheid en toegevoegde waarde per type binnenhaven ........................................................................................................... 15 1. Grote multifunctionele binnenhaven: totaal .............................................................................................................................................. 16 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................ 16 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 17 2. Multifunctionele industriehaven: totaal ..................................................................................................................................................... 19 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................

19 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 20 3. Multifunctionele agrohaven: totaal ............................................................................................................................................................ 21 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................ 21 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 22 4. Multifunctionele containerhaven: totaal .................................................................................................................................................... 24 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................

24 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 25 5. Multifunctionele zand- en grindhaven: totaal ............................................................................................................................................ 28 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................ 28 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 29 6. Industriehaven: totaal ................................................................................................................................................................................. 30 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................

30 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 31 7. Agrohaven: totaal ........................................................................................................................................................................................ 34 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................ 34 6

Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 35 8. Containerhaven: totaal ................................................................................................................................................................................ 36 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................ 36 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 37 9. Zand- en grindhaven: totaal ........................................................................................................................................................................ 38 Verschilanalyse ............................................................................................................................................................................................

38 Uitsplitsing per case..................................................................................................................................................................................... 39 10. Kleine zand-, grind- en agrohaven ............................................................................................................................................................... 40 11. Zeehavens .................................................................................................................................................................................................... 41 Totaaloverzicht werknemers & toegevoegde waarde binnenhavens Nederland .................................................................................................. 42 III. Conclusie .................................................................................................................................................................................................................. 44 Bijlage 1: Indeling Binnenhavens in type binnenhavens ...................................................................................................................................................

46 Bijlage 2: Totaaloverzicht Port of Twente.......................................................................................................................................................................... 48 Bijlage 3: SBI-classificaties binnenhavengerelateerde activiteiten ................................................................................................................................... 49 Bijlage 4: Referenties en bronnen ..................................................................................................................................................................................... 53

7

Lijst van tabellen Tabel 1: Totaal overzicht werkgelegenheid, directe- en indirecte toegevoegde waarde..................................................................................................... 4 Tabel 2: Samenvatting Blue Ports methodiek Binnenhavenmonitor .................................................................................................................................. 10 Tabel 3: Typologische afbakening binnenhavens (zie ook Bijlage 1: Indeling Binnenhavens in type binnenhavens) ........................................................ 13 Tabel 4: Grote multifunctionele binnenhaven .................................................................................................................................................................... 16 Tabel 5: Nijmegen ................................................................................................................................................................................................................ 17 Tabel 6: Oss..........................................................................................................................................................................................................................

17 Tabel 7: Utrecht ................................................................................................................................................................................................................... 18 Tabel 8: Multifunctionele industriehaven ........................................................................................................................................................................... 19 Tabel 9: Bergen op Zoom..................................................................................................................................................................................................... 20 Tabel 10: Hengelo ................................................................................................................................................................................................................ 20 Tabel 11: Multifunctionele agrohaven ................................................................................................................................................................................ 21 Tabel 12: Zaanstad ...............................................................................................................................................................................................................

22 Tabel 13: Meppel ................................................................................................................................................................................................................. 22 Tabel 14: Wageningen ......................................................................................................................................................................................................... 23 Tabel 15: Multifunctionele containerhaven ........................................................................................................................................................................ 24 Tabel 16: Venlo .................................................................................................................................................................................................................... 25 Tabel 17: Venray .................................................................................................................................................................................................................. 25 Tabel 18: Sittard-Geleen ......................................................................................................................................................................................................

26 Tabel 19:Meierijstad ............................................................................................................................................................................................................ 26 Tabel 20: Leeuwarden ......................................................................................................................................................................................................... 27 Tabel 21: Multifunctionele zand- en grindhaven ................................................................................................................................................................ 28 Tabel 22: Smallingerland ..................................................................................................................................................................................................... 29 Tabel 23: Industriehaven ..................................................................................................................................................................................................... 30 Tabel 24: Almelo ..................................................................................................................................................................................................................

31 Tabel 25: Enschede .............................................................................................................................................................................................................. 31 8

Tabel 26: Stein ..................................................................................................................................................................................................................... 32 Tabel 27: Dordrecht ............................................................................................................................................................................................................. 32 Tabel 28: Zwijndrecht .......................................................................................................................................................................................................... 33 Tabel 29: Hardinxveld-Giessendam .................................................................................................................................................................................... 33 Tabel 30: Agrohaven ............................................................................................................................................................................................................ 34 Tabel 31: Deventer ..............................................................................................................................................................................................................

35 Tabel 32: Hof van Twente-Lochem ...................................................................................................................................................................................... 35 Tabel 33: Containerhaven ................................................................................................................................................................................................... 36 Tabel 34: Tilburg .................................................................................................................................................................................................................. 37 Tabel 35: Alblasserdam ....................................................................................................................................................................................................... 37 Tabel 36: Zand- en grindhaven ............................................................................................................................................................................................ 38 Tabel 37: Cuijk .....................................................................................................................................................................................................................

39 Tabel 38: Gennep................................................................................................................................................................................................................. 39 Tabel 39: Kleine zand-, grind- en agrohaven ....................................................................................................................................................................... 40 Tabel 40: Zeehavens ............................................................................................................................................................................................................ 41 Tabel 41: Totaaloverzicht aantal werkzame personen en toegevoegde waarde per werkzame persoon ......................................................................... 42 Tabel 42: Totaaloverzicht directe- en indirecte toegevoegde waarde binnenhavens Nederland...................................................................................... 43 Tabel 43: Totaaloverzicht werkgelegenheid, directe- en indirecte toegevoegde waarde .................................................................................................

44 Tabel 44: Totaaloverzicht Port of Twente 2018 .................................................................................................................................................................. 48

9

I.

Aanpak Binnenhavenmonitor

De Binnenhavenmonitor 2021 geeft inzicht in de economische ontwikkeling van de binnenhavens in Nederland voor het jaar 2020. De aanpak die voor deze Binnenhavenmonitor gebruikt wordt is gebaseerd op de methode zoals deze gebruikt is in de Binnenhavenmonitor 2019 en 2015 (Erasmus UPT, 2020 en 2016), in de studie ‘Blue Ports: knooppunten voor de regionale economie’ (TNO, 2004) en de studie ‘Blue Ports: De onmisbare schakels’ (NVB, 2012).

Blue Ports methodiek In de Blue Ports methodiek wordt de economische betekenis van binnenhavens gemeten aan de hand van een set binnenhavens die als casestudie fungeert. Deze binnenhavens vormen een goede representatie van de 231 binnenhavens in Nederland. De gemeentes of havenbeheerders van deze binnenhavens leveren data over de aanwezigheid van binnenhaven gerelateerde bedrijven en over de werkgelegenheid bij deze bedrijven. De gemeentes en/of havenbeheerders ontvingen hiertoe van Erasmus UPT een duidelijke instructie over welke data op welke manier aan te leveren en aan welke voorwaarden bedrijven moeten voldoen om meegenomen te worden. Het bedrijf moet actief van de binnenvaart gebruik maken in de aan- en afvoerlogistiek. Dit is een engere definitie dan in de (zee)Havenmonitoraanpak waarin ook niet-watergebonden bedrijven op een nabijgelegen bedrijventerrein meetellen. In de Blue Ports methodiek wordt een extrapolatie gemaakt van de totale werkgelegenheid en toegevoegde waarde in de 231 Nederlandse binnenhavens met de onderzochte cases als uitgangspunt. Een belangrijke aanbeveling van de Blue Ports methodiek bestaat uit een jaarlijkse toevoeging van cases, zodat de representativiteit jaarlijks sterker wordt. Daarom is deze Binnenhavenmonitor 2021 gebaseerd op 27 cases, in plaats van de 25 cases die in de vorige monitor zijn meegenomen.

Tabel 2 geeft een samenvatting van de belangrijkste kenmerken van de Blue Ports methodiek zoals gebruikt in deze Binnenhavenmonitor. Tabel 2: Samenvatting Blue Ports methodiek Binnenhavenmonitor

Aantal onderzochte binnenhavens Indicatoren Keuzecriteria havens Aanpak

Functionele en/of geografische afbakening

27 binnenhavens – bottom-up steekproef die geëxtrapoleerd wordt naar alle binnenhavens in Nederland • Directe werkgelegenheid • Directe en indirecte toegevoegde waarde Binnenhavens uit laatste versie Binnenhavenmonitor 2019. Deze set vormt een goede representatie van verschillende binnenhaventypes in Nederland. Ten opzichte van de vorige monitor zijn twee havens toegevoegd conform de aanbeveling behorend bij de Blue Ports methodiek. Gemeentes/havendiensten leveren en/of verifiëren lijst met bedrijven CBS en Erasmus UPT berekenen directe werkgelegenheid en directe toegevoegde waarde (Indirecte) toegevoegde waarde en multipliers wordt bepaald via CBS/I-O tabellen Werkgelegenheid en toegevoegde waarde voor Nederland totaal: schatting op basis van 27 representatieve binnenhavens Bedrijf in binnenhaven gevestigd en maakt voor activiteiten (1) actief gebruik van binnenvaart en (2) heeft steiger met laad/losfaciliteit of pijpleiding; aan te geven door gemeentes.

10

Binnenhavenmonitor 2021: betrokkenheid CBS Op basis van de aangeleverde bedrijvenlijsten heeft het CBS voor een aantal van de binnenhavens cijfers geleverd voor de directe werkgelegenheid en directe toegevoegde waarde. Dit wordt in het stappenplan verder uitgewerkt. Een belangrijk uitgangspunt is de beperking die het CBS heeft met betrekking tot publicatie van informatie, zie kader. Concreet betekent deze publicatiebeperking dat er voor een aantal cases niet gerapporteerd mocht worden door het CBS; hierover meer in de uitleg bij stap 2.

Het CBS heeft toegang tot diverse bronbestanden bij de bepaling van de directe werkgelegenheid en toegevoegde waarde; het gaat hier om de productiestatistiek, het algemeen bedrijvenregister en de polisadministratie. Deze worden gebruikt om op basis van de door Erasmus UPT aangeleverde bedrijvenlijsten directe werkgelegenheid en toegevoegde waarde te bepalen. Het CBS berekent de directe toegevoegde waarde op basis van daadwerkelijke opgaves van bedrijven, waardoor de cijfers accurater zijn en individuele verschillen tussen binnenhavens veel nauwkeuriger kunnen worden meegenomen. Belangrijke beperking is dat het CBS niet mag rapporteren vanwege onthullingsrisico als er sprake is van één van de volgende twee voorwaarden: 1) er is sprake van vijf of minder bedrijven in de binnenhaven; 2) één bedrijf is verantwoordelijk voor meer dan 70% van de werkgelegenheid of toegevoegde waarde in een binnenhaven. Deze beperking zorgt ervoor dat er voor een aantal havens (3) geen cijfers opgeleverd konden worden door het CBS. De resultaten voor deze havens zijn berekend door Erasmus UPT op basis van de aanpak zoals in de vorige Binnenhavenmonitor ook toegepast.

11

Blue Ports methodiek Binnenhavenmonitor 2021: Stappenplan Stap 1 Typologische afbakening binnenhavens Er is in deze Binnenhavenmonitor één grote aanpassing gedaan in de typering van de binnenhavens. De categorie Inland mainport 'hors categorie', de Drechtsteden, is in deze monitor opgesplitst in de individuele havens en niet meer als complex gerapporteerd. Daardoor zijn er nog tien type binnenhavens opgenomen: 1) Grote multifunctionele binnenhaven, 2) Multifunctionele industriehaven, 3) Multifunctionele agrohaven, 4) Multifunctionele containerhaven, 5) Multifunctionele zand- en grindhaven, 6) Industriehaven, 7) Agrohaven, 8) Containerhaven, 9) Zand- en grindhaven en 10) Kleine zand, grind- en agrohaven. Zie Tabel 3 voor een overzicht van de typologische afbakening en de indeling van de cases zoals meegenomen in deze Binnenhavenmonitor. Daarnaast is in ‘Bijlage 1: Indeling Binnenhavens in type binnenhavens’ een overzicht opgenomen van de indeling van alle binnenhavens in Nederland. Naast deze tien typen binnenhavens zijn ook de in zeehavens aan binnenhavens en binnenvaart gelieerde activiteiten meegenomen. Hier is dezelfde methodologie gevolgd als in de Binnenhavenmonitor 2019. Stap 2: Selectie cases en indeling binnenhavens naar typologie Uitgangspunt van de selectie van de cases zijn de binnenhavens die in de Binnenhavenmonitor 2019 zijn opgenomen.

Alle cases die in de Binnenhavenmonitor 2019 zijn opgenomen, worden ook in deze Binnenhavenmonitor meegenomen, met uitzondering van Delfzijl en Alphen aan den Rijn. De binnenhaven van Delfzijl is, in overleg met Groningen Seaports, niet meegenomen als casestudie vanwege de overlap met de zeehavenmonitor en het daaruit volgende risico op dubbeltellingen. Voor de binnenhaven van Alphen aan den Rijn kon vanuit de gemeente geen betrouwbare informatie voor het opstellen van de bedrijvenlijsten geleverd worden. De binnenhavens zijn ingedeeld met als uitgangspunt de Binnenhavenmonitor 2019, waarna enkele wijzigingen op basis van expert judgement van Erasmus UPT, de opdrachtgever, NVB en CBS-overslagstatistieken over 2020 zijn doorgevoerd. Zo is Meierijstad verplaatst naar de categorie multifunctionele containerhaven. De meegenomen cases uit de Drechtsteden (drie) zijn meegenomen als industriehavens. Alblasserdam en Gennep zijn als cases toegevoegd in deze monitor. Tabel 3 geeft een overzicht van de indeling van de cases over de verschillende typen binnenhavens. Het totaal aantal binnenhavengemeentes waar minstens een overslag van 1.000 ton per jaar overgeslagen wordt, is in Nederland is op 231 bepaald door het CBS op basis van de overslagstatistieken over 2020.

12

Tabel 3: Typologische afbakening binnenhavens (zie ook Bijlage 1: Indeling Binnenhavens in type binnenhavens)

Type binnenhaven Grote multifunctionele binnenhaven Multifunctionele industriehaven Multifunctionele agrohaven Multifunctionele containerhaven Multifunctionele zand- en grindhaven Industriehaven Agrohaven Containerhaven Grote zand- en grindhaven Kleine zand-, grind- en agrohaven

# in Nederland 3 4 6 9 3 13 8 8 41 136

Totaal

231

Cases in Binnenhavenmonitor 2018 Nijmegen, Oss, Utrecht Hengelo, Bergen op Zoom Zaanstad, Meppel, Wageningen Venlo, Venray, Sittard-Geleen, Meierijstad, Leeuwarden Smallingerland Almelo, Enschede, Stein, Dordrecht, Zwijndrecht, Hardinxveld-Giessendam Deventer, Lochem-Hof van Twente Tilburg, Alblasserdam Cuijk, Gennep

# cases 3 2 3 5 1 6 3 2 2

27

Stap 3: Identificatie van bedrijven in binnenhavengemeente en verificatie gemeente Op basis van de postcodegebieden, de bedrijfsactiviteiten en de vorige versie van de Binnenhavenmonitor is een inventarisatie van bedrijven gemaakt. Met hulp van de NVB zijn gemeentes benaderd met het verzoek deze inventarisatie te verifiëren op missende bedrijven en te kijken of bedrijven wel of niet nog actief zijn (of wellicht van naam zijn veranderd). Waar het om meerdere redenen niet mogelijk was de bedrijvenlijsten in samenspraak met de gemeentes en/of andere stakeholders bedrijvenlijsten op te stellen, is dit door Erasmus UPT gedaan. Stap 4: Bepaling directe werkgelegenheid en directe toegevoegde waarde De lijst met bedrijven inclusief KVK-nummers is naar het CBS gestuurd. Het CBS heeft op basis van de productiestatistiek, het algemeen bedrijvenregister en de polisadministratie inschattingen gemaakt per bedrijf van de directe werkgelegenheid en directe toegevoegde waarde. Vervolgens zijn totalen per binnenhaven van de directe werkgelegenheid en de directe toegevoegde waarde aan Erasmus UPT gerapporteerd. Het CBS heeft voor alle cases de werkgelegenheid en toegevoegde waarde aangeleverd, met uitzondering van drie cases.

Het CBS kon ook voor de havens van Bergen op Zoom, Stein en Wageningen geen gegevens aanleveren vanwege de publicatiebeperkingen; deze cases zijn daarom door Erasmus UPT uitgewerkt vanwege het belang van deze cases voor de monitor conform de methodiek zoals ook toegepast in de Binnenhavenmonitor 2019. De methodiek hiervoor is gelijk aan de Binnenhavenmonitor 2019, dus inclusief de berekening van de toegevoegde waarde op basis van 118 SBI-categorieën. De data die nodig is om de toegevoegde waarde per werkzame persoon te berekenen (toegevoegde waarde per SBI-code en aantal werkzame personen per SBI-code) is verkregen uit de input-outputtabellen uit de nationale rekeningen van het CBS. Deze monitor vervangt de vorige monitor en bevat de op voortschrijdend inzicht 13

gebaseerde consistente cijfers. Stap 5: Berekening indirecte toegevoegde waarde De indirecte effecten van de binnenhavenactiviteiten zijn berekend op een gelijke manier als in de zeehavenmonitor. De multipliers voor de achterwaartse, indirecte effecten zijn op basis van de nationale input-outputtabel berekend. Het achterwaartse effect houdt in: economische gevolgen van de inkoop in de Nederlandse economie. In de berekening is per SBI-code een multiplier bepaald voor de toegevoegde waarde. Deze toegevoegde waarde multipliers zijn bepaald op basis van SBI-codes om consistentie met de berekeningen van de toegevoegde waarde te houden. Voor de door het CBS aangeleverde havens is door het CBS een gewogen gemiddelde multiplier berekend op basis van de input vanuit Erasmus UPT; eenzelfde berekening is voor de door Erasmus UPT bepaalde binnenhavens gedaan door Erasmus UPT. De methodiek voor de indirecte effecten is wat betreft de uitgangspunten daarom gelijk aan de Binnenhavenmonitor 2019. Resultaat is een totale toegevoegde waarde per type binnenhaven; dus directe en indirecte toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland.

Aandachtspunten en wijzigingen methodiek De methodiek is gelijk aan de Binnenhavenmonitor 2019. In samenwerking met de opdrachtgever, de NVB en het CBS is wel gekeken naar de mogelijkheid om de indeling van de binnenhavens in de verschillende type binnenhavens op basis van de overslagstatistieken over 2020 te actualiseren. Deze methodiek bevat voor deze Binnenhavenmonitor 2021 nog te veel haken en ogen, waardoor deze methodiek niet in deze monitor is toegepast. Wel is de indeling op basis van inzichten verkregen uit de analyse geactualiseerd.

Samenvatting methodiek en belangrijkste aandachtspunten

-

Betrokkenheid CBS voor de bepaling directe werkgelegenheid en directe toegevoegde waarde van groot deel van de cases Combinatie tussen cases die zijn berekend door het CBS en waar niet mogelijk door CBS vanwege publicatiebeperkingen door Erasmus UPT Aanpassing totaal aantal havens in Nederland naar 231 vanwege gemeentelijke herindelingen en analyse overslagstatistieken 27 cases meegenomen in deze Binnenhavenmonitor 2021 Voor de volgende editie van de Binnenhavenmonitor wordt door de betrokken partijen gezamenlijk gekeken naar de typologie van de binnenhavens in Nederland. In welke mate is het proces om havens in te delen verder te objectiveren op basis van de CBS overslagstatistieken?

14

II.

Analyse werkgelegenheid en toegevoegde waarde per type binnenhaven

Alle tien typen binnenhavens die zijn onderscheiden worden achtereenvolgens uitgewerkt in dit deel van de Binnenhavenmonitor. Er wordt per type binnenhaven eerst een totaaloverzicht gegeven, waarna een verschillenanalyse volgt tussen de cijfers over 2020 en de cijfers over 2018. Vervolgens wordt, indien van toepassing, de uitsplitsing gemaakt tussen de verschillende casestudies die samen het totaal vormen in een categorie. Een organisatorische opmerking vooraf gaat over hoe Tabel 4, tabel 8, tabel 11, tabel 15, tabel 21, tabel 23, tabel 30, tabel 33, tabel 36, tabel 39 en tabel 40 te lezen. De berekeningsstappen in de tabel zijn als volgt. Het aantal binnenhavens wordt vermenigvuldigd met de gemiddelde werkgelegenheid per haven om de totale werkgelegenheid te krijgen. De totale werkgelegenheid wordt vermenigvuldigd met de gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon; dit leidt tot de directe toegevoegde waarde. Deze directe toegevoegde waarde wordt vermenigvuldigd met de gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde om de totale directe + indirecte toegevoegde waarde te bepalen. In de berekeningen wordt niet tussentijds afgerond en wordt gerekend met cijfers achter de komma voor bijna alle variabelen. Voor de leesbaarheid en overzichtelijkheid van de rapportage is dit detailniveau niet opgeschreven, maar zijn getallen afgerond.

Hierdoor kan een kleine afwijking ontstaan indien de berekening handmatig wordt nagerekend op basis van de gepresenteerde getallen.

15

1. Grote multifunctionele binnenhaven: totaal Tabel 4: Grote multifunctionele binnenhaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde grote multifunctionele binnenhaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 4 1.443 5.772 €93.714 €541 mln 1,55 €836 mln

2014 4 1.357 5.427 €95.630 €519 mln 1,56 €807 mln

2018 4 1.413 5.653 €94.150 €532 mln 1,54 €822 mln

2020 3 1.203 3.610 €106.617 €385 mln 1,59 €611 mln

Verschilanalyse De grote multifunctionele binnenhavens hebben een relatief stabiele economische waarde. In overleg met de gemeente Utrecht is het aantal binnenhavengebonden en binnenhavenverbonden bedrijven teruggebracht. Daarnaast is Delfzijl niet meer als case meegenomen vanwege de overlap met de zeehavenmonitor. Hierdoor is de economische betekenis die in de tabel zichtbaar is een stuk lager, zowel wat betreft gemiddelde werkgelegenheid als toegevoegde waarde. De directe werkgelegenheid is ruim 3.600 werknemers met een directe toegevoegde waarde van 385 miljoen euro. De totale directe + indirecte toegevoegde waarde bedraagt ruim 600 miljoen euro.

Binnenhaven Nijmegen 16

Uitsplitsing per case Case Study 1: Nijmegen Tabel 5: Nijmegen

Werkgelegenheid Nijmegen Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Nijmegen Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 1.412 €110.906 €157 mln 1,41 €220 mln

2014 1.415 €115.194 €163 mln 1,42 €232 mln

2018 1.310 €113.321 €148 mln 1,42 €210 mln

2020 1.530 €94.771 €145 mln 1,43 €208 mln

De economische waarde van de binnenhaven van Nijmegen is relatief stabiel; de werkgelegenheid is wel toegenomen, maar zowel de directe alsook de totale toegevoegde waarde zijn zo goed als gelijk gebleven in 2020 ten opzichte van 2018. Case Study 2: Oss Tabel 6: Oss

Werkgelegenheid Oss Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Oss Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 895 €91.118 €82 mln 1,74 €142 mln

2014 895 €93.855 €84 mln 1,75 €147 mln

2018 1.025 €77.761 €80 mln 1,71 €136 mln

2020 1.290 €88.372 €114 mln 1,79 €204 mln

De binnenhaven van Oss laat een stijging zien naar 1.290 werknemers. Omdat ook de toegevoegde waarde per werkzame persoon en de multiplier voor de indirecte toegevoegde waarde toenemen, is een relatief sterke stijging van de toegevoegde waarde te zien, naar €204 miljoen in 2020. Een van de redenen is de komst van enkele bedrijven in de categorie groothandel en logistiek. Daarnaast is jachtenbouwer Heesen Yachts een belangrijke speler in de haven van Oss.

17

Case Study 3: Utrecht Tabel 7: Utrecht

Werkgelegenheid Utrecht Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Utrecht Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 881 €107.459 €95 mln 1,49 €142 mln

2014 767 €105.724 €81 mln 1,50 €121 mln

2018 830 €124.096 €103 mln 1,51 €156 mln

2020 790 €136.709 €108 mln 1,54 €166 mln

In afstemming met de gemeente Utrecht is de lijst met binnenhavenverbonden bedrijven aangepast, waardoor minder bedrijven als binnenhavenverbonden zijn gekarakteriseerd. Deze wijziging is met terugwerkende kracht teruggerekend tot 2013 door -op basis van de procentuele ontwikkeling- de waardes opnieuw te bepalen. De economische betekenis uitgedrukt in werkgelegenheid is relatief stabiel, wat betreft toegevoegde waarde is een toename zichtbaar tot €166 mln in 2020.

18

2. Multifunctionele industriehaven: totaal Tabel 8: Multifunctionele industriehaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde multifunctionele industriehaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 5 1.406 7.031 €121.384 €853 mln 1,63 €1.390

2014 5 1.402 7.008 €123.548 €866 mln 1,63 €1.407 mln

2018 5 1.483 7.413 €165.565 €1.227 mln 1,59 €1.946 mln

2020 4 1.372 5.486 €139.134 €763 mln 1,59 €1.216 mln

Verschilanalyse Het beeld in de multifunctionele industriehavens is vrij constant op het gebied van werkgelegenheid. De daling die zichtbaar is in tabel 8 is vanwege het niet meer opnemen van Delfzijl als case studie in deze Binnenhavenmonitor; dit vanwege de overlap met de zeehavenmonitor. Daardoor daalt het aantal binnenhavens in Nederland in deze categorie van vijf naar vier, wat het verschil bepaalt. De toegevoegde waarde per werkzame persoon daalt wel relatief sterk. Dit komt vooral door een daling van deze variabele in Bergen op Zoom, een haven met een sterk en uitgebreid chemisch cluster. In deze chemische industrie is de toegevoegde waarde in 2020 sterk gedaald als gevolg van COVID-19; een beeld wat landelijk zichtbaar is. Dit beeld kwam ook terug in de zeehavenmonitor, waar in diverse zeehavens een vergelijkbare situatie zichtbaar was. Binnenhaven Hengelo

19

Uitsplitsing per case Case Study 1: Bergen op Zoom Tabel 9: Bergen op Zoom

Werkgelegenheid Bergen op Zoom Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Bergen op Zoom Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 1.893 €106.951 €202 mln 1,68 €340 mln

2014 1.845 €111.013 €205 mln 1,66 €339 mln

2018 1.453 €224.160 €326 mln 1,66 €539 mln

2020 1.483 €185.411 €275 mln 1,66 €455 mln

In Bergen om Zoom is sprake van een daling van de toegevoegde waarde per werkzame persoon en daarmee de directe toegevoegde waarde. In lijn met de landelijke ontwikkelingen in de chemische industrie als gevolg van COVID-19 is een daling van de toegevoegde waarde in deze sector zichtbaar. Hierdoor daalt de totale toegevoegde waarde in Bergen op Zoom in 2020 naar €455 miljoen. Case Study 2: Hengelo Tabel 10: Hengelo

Werkgelegenheid Hengelo Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Hengelo Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 609 €102.739 €63 mln 1,55 €97 mln

2014 605 €105.785 €64 mln 1,54 €98 mln

2018 1.245 €87.550 €109 mln 1,59 €173 mln

2020 1.260 €92.857 €117 mln 1,53 €179 mln

De economische betekenis van de binnenhaven van Hengelo is vrij stabiel en vergelijkbaar met 2018. De sprong tussen 2014 en 2018 komt primair door het in lijn brengen van het percentage van de werkgelegenheid wat meegenomen wordt van een beperkt aantal binnenhavenverbonden partijen; de volledige uitleg is te vinden in de Binnenhavenmonitor 2019.

20

3. Multifunctionele agrohaven: totaal Tabel 11: Multifunctionele agrohaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde multifunctionele agrohaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 9 760 6.844 €107.712 €737 mln 1,75 €1.290

2014 9 764 6.876 €111.880 €769 mln 1,74 €1.341 mln

2018 7 867 6.066 €120.728 €732 mln 1,73 €1.270 mln

2020 6 1.027 6.160 €123.159 €759 mln 1,72 €1.302 mln

Verschilanalyse De economische betekenis van de multifunctionele agrohavens is relatief vergelijkbaar met de economische betekenis in 2018. De case Meierijstad is verplaatst naar de categorie multifunctionele containerhaven, waardoor het aantal cases met één is afgenomen. De totale economische betekenis is ruim 6.100 werknemers, bijna €759 miljoen directe toegevoegde waarde en €1,3 miljard totale toegevoegde waarde.

21

Uitsplitsing per case Case Study 1: Zaanstad Tabel 12: Zaanstad

Werkgelegenheid Zaanstad Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Zaanstad Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 2.156 €154.894 €334 mln 1,72 €573 mln

2014 2.170 €160.829 €349 mln 1,71 €598 mln

2018 2.530 €161.217 €408 mln 1,71 €697 mln

2020 2.210 €152.941 €338 mln 1,81 €611 mln

De werkgelegenheid in Zaanstad is afgenomen tot 2.210 werknemers en daardoor neemt ook de directe toegevoegde waarde af naar €338 miljoen. Er is zichtbaar dat enkele bedrijven gelegen aan de Zaan inmiddels hun activiteiten hebben stopgezet of verplaatst naar andere locaties waardoor het goederenvervoer over water mogelijk is afgenomen en verder kunnen afnemen. Ook kunnen goederenstromen via de weg worden vervoerd in het geval van vestiging op ‘droge’ locaties. Natte bedrijventerreinen worden omgebouwd tot nieuwe woningbouwlocaties. Voorbeelden hiervan zijn de meelfabriek Meneba in Wormerveer en de verhuizing van Bunge Loders Croklaan die recent aankondigde te verhuizen van Wormerveer naar een nog te bouwen fabriek op industriegebied Hoogtij langs het Noordzeekanaal. Case Study 2: Meppel Tabel 13: Meppel

Werkgelegenheid Meppel Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Meppel Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 275 €95.190 €26 mln 1,83 €48 mln

2014 275 €98.182 €27 mln 1,86 €50 mln

2018 325 €101.015 €33 mln 1,83 €60 mln

2020 560 €96.429 €54 mln 1,72 €93 mln

In de binnenhaven van Meppel zijn twee binnenhavenverbonden bedrijven die eerdere jaren niet zijn meegenomen in 2020 wel -deels- meegenomen. Hierdoor is de werkgelegenheid en toegevoegde waarde toegenomen tot 560 werknemers en €93 miljoen toegevoegde waarde.

22

Case Study 3: Wageningen Tabel 14: Wageningen

Werkgelegenheid Wageningen Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Wageningen Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 305 €84.487 €26 mln 1,65 €42 mln

2014 305 €89.719 €27 mln 1,62 €44 mln

2018 305 €111.181 €34 mln 1,62 €55 mln

2020 310 €120.107 €37 mln 1,62 €60 mln

De economische betekenis van de binnenhaven van Wageningen is vergelijkbaar met de economische betekenis in 2018. De binnenhaven heeft een werkgelegenheid van ongeveer 300 werknemers die gezamenlijk ongeveer €37 miljoen aan directe toegevoegde waarde realiseren.

23

4. Multifunctionele containerhaven: totaal Tabel 15: Multifunctionele containerhaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde multifunctionele containerhaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 3 537 1.611 €103.147 €166 mln 1,49 €248 mln

2014 3 538 1.614 €104.182 €168 mln 1,48 €249 mln

2018 9 537 4.831 €109.150 €527 mln 1,51 €794 mln

2020 9 564 5.080 €104.954 €533 mln 1,66 €886 mln

Verschilanalyse De economische betekenis van de multifunctionele containerhavens is in 2020 ruim 5.000 werknemers en ongeveer €533 miljoen directe toegevoegde waarde. Dit is een lichte toename ten opzichte van 2018, na een eerdere sterke groei ten opzichte van de jaren daarvoor. De multiplier voor indirecte toegevoegde waarde is wel relatief sterk toegenomen, waardoor de totale toegevoegde waarde toeneemt naar bijna €886 miljoen. Voor de multifunctionele containerhavens -maar ook de containerhavens- geldt dat er een sterke relatie is tussen de containerterminals en achterliggende bedrijventerreinen waarop (veel) distributiecentra gevestigd zijn. Deze distributiecentra genereren veel economische activiteit in de vorm van werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Voor een beperkt deel worden deze activiteiten meegenomen in de directe en/of indirecte indicatoren zoals meegenomen in deze binnenhavenmonitor, maar er is geen sprake van een volledig beeld. Hiervoor is verder onderzoek nodig.

24

Uitsplitsing per case Case Study 1: Venlo2 Tabel 16: Venlo

Werkgelegenheid Venlo Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Venlo Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 801 €108.149 €87 mln 1,51 €131 mln

2014 803 €107.406 €86 mln 1,50 €129 mln

2018 783 €107.911 €84 mln 1,52 €128 mln

2020 783 €105.041 €82 mln 1,54 €126 mln

De economische waarde van de binnenhaven van Venlo is zo goed als constant gebleven in 2020 ten opzichte van 2018. Er is sprake van een groei in het aantal distributiecentra in de omgeving van de binnenhaven, maar deze groei is niet goed zichtbaar en meegenomen in de Binnenhavenmonitor. Als deze binnenhavenverbonden activiteiten wel meer zouden worden meegenomen, zou een groei zichtbaar zijn in 2020 voor de binnenhaven van Venlo. Case Study 2: Venray Tabel 17: Venray

Werkgelegenheid Venray Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Venray Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 502 €94.655 €48 mln 1,49 €71 mln

2020 490 €91.837 €45 mln 1,76 €79 mln

De economische betekenis van de binnenhaven van Venray is licht afgenomen wat betreft directe effecten, naar respectievelijk 490 werknemers en €45 miljoen euro toegevoegde waarde. De multiplier voor de indirecte toegevoegde waarde is wel sterk toegenomen, waardoor de totale toegevoegde waarde toeneemt tot €79 miljoen. Verwachting is dat deze economische betekenis in de toekomst zal toenemen als gevolg van de uitbreiding van de haven met zo'n 20 hectare natte bedrijventerreinen.

2

CBS opgave van werkgelegenheid is door EUR aangevuld

25

Case Study 3: Sittard-Geleen3 Tabel 18: Sittard-Geleen

Werkgelegenheid Sittard-Geleen Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Sittard-Geleen Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 273 €98.145 €27 mln 1,47 €39 mln

2014 273 €100.959 €28 mln 1,46 €40 mln

2018 273 €116.941 €32 mln 1,46 €47 mln

2020 389 €124.641 €48 mln 1,37 €66 mln

De economische betekenis van de binnenhaven van Sittard-Geleen is licht toegenomen qua directe effecten, naar respectievelijk 389 werknemers en €48 miljoen euro toegevoegde waarde. De multiplier voor de indirecte toegevoegde waarde is wel afgenomen, waardoor de totale toegevoegde waarde toeneemt tot €66 miljoen Case Study 4: Meierijstad Tabel 19:Meierijstad

Werkgelegenheid Meierijstad Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Meierijstad Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 306 €96.277 €29 mln 1,81 €53 mln

2014 306 €98.788 €30 mln 1,78 €54 mln

2018 306 €109.497 €34 mln 1,78 €60 mln

2020 550 €116.364 €64 mln 1,81 €116 mln

De inschatting van de economische betekenis voor Meierijstad is in 2020 voor het eerst door het CBS gedaan; in de voorgaande Binnenhavenmonitor is dit door Erasmus UPT gedaan. De cijfers op basis van de daadwerkelijke opgaves van bedrijven blijken een stuk hoger te liggen dan de inschatting die tot nu toe gemaakt is. Daarnaast zijn ook enkele bedrijven toegevoegd aan de bedrijvenlijst. Het was niet mogelijk om dit met terugwerkende kracht terug te rekenen, maar de inschatting in 2020 geeft een goed beeld van de economische betekenis. Deze is in 2020 550 werknemers en totaal €116 miljoen toegevoegde waarde.

3

CBS opgave van werkgelegenheid is door EUR aangevuld

26

Case Study 5: Leeuwarden Tabel 20: Leeuwarden

Werkgelegenheid Leeuwarden Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Leeuwarden Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 589 €117.092 €69 mln 1,55 €107 mln

2020 610 €86.885 €53 mln 1,83 €97 mln

De binnenhaven van Leeuwarden laat een wisselend beeld zien. De werkgelegenheid neemt licht toe, maar de directe toegevoegde waarde een daling van €16 miljoen. Daartegenover staat weer een stijging van de multiplier -die dit jaar door het CBS is bepaald in tegenstelling tot vorige Binnenhavenmonitor-, waardoor de totale toegevoegde waarde relatief dicht in de buurt komt van de waarde in 2018 met €97 miljoen.

27

5. Multifunctionele zand- en grindhaven: totaal Tabel 21: Multifunctionele zand- en grindhaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde multifunctionele zand- en grindhaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 4 669 2.677 €77.887 €209 mln 1,54 €322 mln

2014 4 650 2.600 €92.771 €241 mln 1,62 €390 mln

2018 4 815 3.260 €76.729 €250 mln 1,65 €412 mln

2020 3 720 2.160 €79.167 €171 mln 1,81 €309 mln

Verschilanalyse Door een daling van het aantal werkzame personen in de casestudie Smallingerland -de enige case in deze categorie- en een afname van het aantal havens in Nederland naar 3 door verplaatsing van Gennep naar de categorie Zand- en grindhaven, neemt de werkgelegenheid in de multifunctionele zand- en grindhavens af tot 2.160 werknemers. De toegevoegde waarde neemt af naar €171 miljoen euro.

Binnenhaven Drachten

28

Uitsplitsing per case Case Study 1: Smallingerland Tabel 22: Smallingerland

Werkgelegenheid Smallingerland Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Smallingerland Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 669 €77.887 €52 mln 1,54 €80 mln

2014 650 €78.462 €51 mln 1,62 €83 mln

2018 815 €76.729 €63 mln 1,65 €103 mln

2020 720 €79.167 €57 mln 1,81 €103 mln

De werkgelegenheid in Drachten is wat afgenomen in 2020 tot 720 werkzame personen. Hierdoor neemt ook de directe en de totale toegevoegde waarde (licht) af. Totale toegevoegde waarde in 2018 is kleine 103 miljoen euro.

29

6. Industriehaven: totaal Tabel 23: Industriehaven

Aantal binnenhavens Nederland Gemiddeld werkgelegenheid per haven op basis van casestudies Totale werkgelegenheid Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde industriehaven Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 12 203 2.436 €151.476 €369 mln 1,56 €575 mln

2014 12 203 2.436 €159.514 €389 mln 1,51 €587 mln

2018 11 437 4.805 €135.241 €650 mln 1,58 €1.030 mln

2020 13 882 11.460 €117.005 €1.341 mln 1,64 €2.202 mln

Verschilanalyse De totale economische betekenis van de industriehavens is flink toegenomen. Dit heeft te maken met het toevoegen van Dordrecht, Zwijndrecht en Hardinxveld-Giessendam als case studies in deze categorie, in plaats van deze op te nemen onder het type Inland mainport ‘hors categorie’. Hierdoor gaat de gemiddelde werkgelegenheid sterk omhoog, en daarmee ook de directe en indirecte toegevoegde waarde. Daar staat een daling tegenover van de toegevoegde waarde per werkzame persoon, welke afneemt in de chemische industrie; bijvoorbeeld voor Dordrecht een belangrijke sector.

30

Uitsplitsing per case Case Study 1: Almelo Tabel 24: Almelo

Werkgelegenheid Almelo Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Almelo Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

2018 830 €92.771 €77 mln 1,50 €116 mln

2020 870 €88.506 €77 mln 1,53 €118 mln

2018 -

2020 190 €131.579 €25 mln 1,44 €36 mln

De binnenhaven van Almelo is in 2020 vergelijkbaar met 2018 qua economische betekenis. Case Study 2: Enschede Tabel 25: Enschede

Werkgelegenheid Enschede Gemiddelde toegevoegde waarde per werkzame persoon Directe toegevoegde waarde Enschede Gemiddelde multiplier indirecte toegevoegde waarde Directe + indirecte toegevoegde waarde

2013 -

2014 -

De binnenhaven van Enschede is in de tabel voor 2018 gecombineerd met Lochem. In overleg met de opdrachtgever is de binnenhaven van Lochem niet meer met Enschede, maar met Hof van Twente als agrohaven opgenomen. Daarom is de waarde van Enschede voor 2018 in deze Binnenhavenmonitor niet meer opgenomen, om te voorkomen dat cijfers met ongelijke uitgangspunten vergeleken worden. Kijkend naar de ontwikkeling van alleen Enschede zien we een kleine daling in werkgelegenheid en toegevoegde waarde in 2020 ten opzichte van 2018.