Bijlage-XII-Participatieverslag-Meanderende-Maas verkenning-en-planuitwerking.PDF

Minder verkeer op de dijk, dus meer rust voor fietsers en minder verkeer door Macheren. De andere helft is bang dat dit ten koste gaat van de ondernemers en recreanten. Opmerkingen/aanvulling op het ontwerp: - Er is begrip voor het perspectief dat geld ook belangrijk is in de afweging. - Er is bezorgdheid dat het verschuiven van de kruin en het behouden van het bochtje tot gevolg heeft dat de weg dichter bij de woningen komt te liggen. - Komt het wandelpad op de berm wel hoog genoeg dat het niet bij elk hoogwater onder loopt? - Is het nog wel mogelijk om bij de bierbrouwerij te komen vanaf het wandelpad? - Hoe is het beheer geregeld? - Hoe loopt de routing nabij de sluis?

27 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

De eindconclusie is dat het behoud van het wandelpad een belangrijk onderdeel van de inpassing is. Over de wenselijkheid en noodzaak van het verkeersluw maken zijn de meningen verdeeld. Tot slot hebben de bewoners er begrip voor dat betaalbaarheid een aspect is dat in de totale afweging een rol zal spelen. Uitkomst werkplaats september 2020 Uit de werkplaats komen de volgende aandachtspunten en opmerkingen: - Over het algemeen zijn de uitwerkingen en keuzes in de deelgebieden logisch en herkenbaar. - In relatie tot het beheer van de toekomstige uiterwaarden: zorg voor samenhang en voor toegankelijkheid. - Oog voor de effecten van het (recreatie)verkeer op de dijk. - Het samenhangende pakket van maatregelen bij de Geul Appeltern-Maasbommel, met name de nieuwste inzichten over de doorsteek en brug bij Appeltern, had de meeste toelichting nodig om direct goed te doorgronden. Een aantal deelnemers voelde zich overvallen door zo’n verandering in het ontwerp. Daarnaast leeft bij sommige deelnemers de verwachting dat een doorsteek een positieve bijdrage zou leveren aan het verminderen van de blauwalg in de Gouden Ham. Echter zijn er geen studies bekend waaruit doorslaggevend blijkt dat meer doorstroming tot een verbetering van de waterkwaliteit gaat leiden.

- Het plan voor de Ossekamp en De Waarden, het PAGW-gebied, kreeg veel positieve reacties; ‘natuur is een stuk mooier dan de maisakkers’. - Een verrassende inbreng was dat enkele deelnemers de bakenbomen wel willen adopteren. Uitkomst werkplaats februari 2021 Uit de werkplaats komen de volgende aandachtspunten en opmerkingen: - Deelnemers blijven graag betrokken bij onderwerpen zoals verkeer, natuur en de inrichting van de details. Het grootste deel van de deelnemers aan dat ze ook graag bij de volgende fase betrokken blijven. - Op- en aanmerkingen over op- en afritten in het algemeen - De planning van de aannemer en wanneer er activiteiten voor de deur verwacht kunnen worden - Wat de invloed is van de damwand voor de huizen langs. - Aandacht voor de leefbaarheid en gezondheid van de bewoners en de dieren in de omliggende natuur. Dit in relatie tot de overlast van het verkeer op de dijk die omwonenden ervaren. - Aandacht voor de veiligheid van voetgangers en fietsers, daar waar langzaam- en snelverkeer op de dijk samenkomen. - Kritisch op niet bespreken in werkplaats van vervangende maatregel doorsteek en brug bij Appeltern. - Kritisch op hoogte veerweg Maasbommel en omliggende maaiveldhoogte. - Advies om de tijdig de aannemer te introduceren in het gebied; bijv. middels een veldbezoek. - Aandachtspunten m.b.t. beheer.

Zijn alle zichtlijnen wel echt nodig? Vegetatiebeeld en beheer. Toegankelijkheid gebied voor honden i.r.t. grote grazers. Uitkomst werkplaats september 2021 Uit de werkplaats komen de volgende aandachtspunten en opmerkingen: - Heldere overweging nodig voor afweging waar je wel en waar niet een buitenwaartse herprofilering toepast. En aandacht voor locaties waar bomen staan. - Uiterwaard (Diedensche Uiterdijk) moet vooral beleefbaar blijven voor de recreant, met bijvoorbeeld wandelpaden, fietspaden en ruiterpaden. Aansluiten op het lange afstandswandelpad werd als een goed idee beschouwd. - Aandacht gevraagd voor flora en faunaverlies bij droge jaren, zoals vissterfte door droogval en de wisselwerking tussen ganzen en de rietontwikkeling. - Stil gestaan bij het maaibeheer van De Vliet, nu en in de toekomst. - Aandacht bij drempel Appeltern voor de stroomsnelheid en het eventueel overlopen van de provinciale weg. In de huidige situatie gaat de weg namelijk al eerder onder water. Ook vroegen de deelnemers zich af of er zo niet meer stroming ontstaat in de Gouden Ham bij hoog water en wat dit betekent voor de omliggende woningen. - Begrip voor keuze (door gemeente Oss) om geen recreatievaart op het Burgemeester Delenkanaal te willen. Ze zien het niet als nadeel voor het ontwerp als het op deze manier veiliger is. Ook wordt gezien

28 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

dat het leukste deel van het rondje, met de meeste natuurwaarde, nog steeds toegankelijk blijft. Wel werd er als aandachtpunt meegegeven dat voorkomen moet worden dat te grote boten de meander in varen, omdat zij wellicht niet kunnen keren. De smalle brug zit pas verderop in de geul, wanneer het al te laat is en ze al te ver zijn. Daarnaast werd aandacht gevraagd voor de waterkwaliteit bij een eenzijdig aangetakte geul. Dit vraagt nader onderzoek. Uitkomst werkplaats februari 2022 - Men is positief over de optimalisaties bij de dijk. Aanwonenden zijn blij met de herprofileringen. Ook de klei-inkassing, waardoor pipingbermen vervallen, werd goed ontvangen. - De boodschap is om te focussen op de beeldvorming van het mooie plan dat er ligt, in plaats van de hinder die de komende jaren gaat plaatsvinden. - De meekoppelkansen worden als positief ervaren. - Men was verrast door het feit dat het project gebieden kent waarvoor zij wel het ontwerp maakt maar die niet in de realisatie worden meegenomen. Deze zogenaamde zelfrealisatiegebieden kunnen pas ontwikkeld worden als de huidige grondeigenaar hier initiatief toe neemt of dat de gronden worden verkocht aan een initiatiefnemer. Het is daarmee niet zeker of en wanneer deze gebieden worden ontwikkeld.

- Bij het onderwerp routestructuren is aandacht gevraagd voor het beschikbaar houden van de Tienmorgenstaat voor autoverkeer [dit was al in het ontwerp opgenomen]. Er is waardering voor de hoeveelheid van mogelijke wandelroutes, ook fijn dat ze buitenom de oeverzones liggen. - Bij de Bakenbomen kwamen over het algemeen positieve reacties. Met de recente stormen van afgelopen tijd realiseert men zich goed dat de komende jaren steeds meer bomen zullen omgaan. Landschapsbeheer Oss biedt zich aan om samen met Natuurmonumenten door middel van een kraamkamer te zorgen voor het opkweken van jonge bakenbomen (zwarte populieren van goede genetische oorsprong). Uitkomst informatiebijeenkomsten december 2020 Tijdens de informatiebijeenkomsten zijn vooral veel vragen gesteld over het ontwerp. Alle vragen en antwoorden zijn vastgelegd en zijn beschikbaar op www.meanderendemaas.nl (onder documenten: ‘Vragen en antwoorden digitale informatiebijeenkomst 9 en 10 december 2020’). Naast vragen is ook een aantal opmerkingen geplaatst: - Aandacht gevraagd voor het combineren van werkzaamheden aan de dijk met werkzaamheden aan de riolering en het leggen van glasvezelkabels. - Aandacht gevraagd voor het vooraf onderzoeken van de bodemkwaliteit; dit in verband met veronderstelde vervuiling (dioxine) van uiterwaarden.

- Opgemerkt om juist de buitenzijde van de beoogde muur op de Maasdijk bij Ravenstein te bekleden met baksteen (cf. oude vestingswal) in plaats van de binnen- en bovenzijde. - Inwoners van Lith en Lithoijen hopen – via Meanderende Maas - op een gezamenlijke oplossing voor de nu onveilige route van het fiets- en wandelpad langs de N625. Uitkomst informatiebijeenkomsten mei 2021 Tijdens deze informatiebijeenkomsten zijn diverse vragen gesteld. Deze zijn allemaal schriftelijk beantwoord; zie bijgaande link: https://www.meanderendemaas.nl/wp-content/uploads/2021/06/20210603-Vragen-en-antwoorden-informatiebijeenkomsten-17-en-20-mei-2021.pdf?v=3 Uitkomst informatiebijeenkomsten juni 2022 Tijdens informatiebijeenkomsten op maandag 20 en woensdag 22 juni zijn bijna 120 belanghebbenden én belangstellenden geïnformeerd over de maatregelen uit het definitief ontwerp Meanderende Maas voor de dijkversterking, rivierverruiming en gebiedsontwikkeling. Het ontwerp is bijna af. Het tussenresultaat is gepresenteerd. Daarbij is nadrukkelijk ook stil gestaan bij de zelfrealisatiegebieden en was er gelegenheid om het ontwerp van uiterwaard en rivier in detail te bekijken en te bespreken. Er werd aandacht gevraagd voor een zorgvuldige uitvoering in relatie tot bebouwing en bereikbaarheid.

29 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

5.3

Stakeholders, belangenorganisaties

Dorpsraad Mooi Appeltern Volgend op de deelgebiedsessies is er ook overleg geweest met de dorpsraad ten aanzien van de aangelegde struinroute. Er is aandacht gevraagd voor het behoud van deze struinroute en het bosje wat nu op de te verlagen drempel aanwezig is. Daarnaast is aandacht gevraagd voor de impact van de maatregelen op de waterkwaliteit in de achterliggende plas en het aanpalende natuurgebied. Visverenigingen De visverenigingen vragen nadrukkelijk aandacht voor behoud van huidige vismogelijkheden langs de Maas en pleiten voor uitbreiding van de huidige mogelijkheden. In de afgelopen jaren zijn de mogelijkheden hiertoe steeds minder geworden. Ravenstein Er is veel afstemming geweest met belanghebbenden (cultuurhistorische verenigingen, afvaardiging dijkbewoners) en dorpsraad over het ontwerp van de dijkmaatregelen. Er is onderzoek gedaan naar de archeologisch situatie via bureaustudie, proefboringen en proefsleuven. Op initiatief van enkele bewoners van de Maasdijk is er bezwaar tegen de keuze voor een kademuur en de hoogte daarvan en wordt gepleit voor ‘groene’ dijkoplossing in grond. Naar aanleiding hiervan is de ontwerphoogte van de kademuur verlaagd naar 11.90m NAP. Daarbij zal deze zo worden ontworpen dat een eventuele latere verhoging makkelijk gerealiseerd kan worden. Daarna is het ontwerp verder in detail uitgewerkt met aandacht voor de ruimtelijke inpassing.

Hierbij afstemming is geweest met de commissie ruimtelijke kwaliteit van gemeente Oss en belanghebbenden en de dorpsraad zijn geïnformeerd. Fietspad Lithoijen Vanuit bewoners in Lithoijen is de gemeente en provincie opgeroepen om een fietspad aan te leggen en zo een verbeterde fietsverbinding te realiseren nabij het dorp. Hierover heeft met de omgeving en het project afstemming plaatsgevonden. Er is afgesproken dat een deel van dit tracé zal door het project worden gerealiseerd. Klankbordgroep De klankbordgroep heeft aandacht gevraagd voor het proces rond de doorsteek en brug Appeltern. Geconstateerd is dat de ambitie om verrassingsvrij te werken hier niet geheel gelukt is. Afgesproken is dat het projectteam bij wezenlijke wijzigingen de klankbordgroep eerder en actiever informeert, zodat zij hun rol goed kunnen blijven vervullen in het informeren van de omgeving. Wat de bakenbomen betreft was een deel van de groep verrast dat de huidige bomen actief worden vervangen. Er was de verwachting dat de huidige bomen behouden zouden blijven en niet het besef dat de bomen aan het eind van hun levensduur zijn. De verwachting is dat dit breder in het gebied leeft. Daaruit volgt de oproep om het verdwijnen van de oude bomen duidelijk te communiceren in gebied en ook de knoop echt door te hakken door ze te gaan vervangen. Het advies van 4 maart 2021 bevat o.m.

de volgende aandachtspunten/aanbevelingen: - Met het project worden belangrijke doelen gerealiseerd zoals een veilige dijk en waterstandsdaling die bijdragen aan de waterveiligheid. Dat is ook iets wat de bewoners en bedrijven er voor terugkrijgen. De aandacht verschuift naar details maar blijf daarbij dus ook helder in de communicatie over het realiseren van deze doelen. - Blijf investeren in communicatie over het project die is gericht op alle bewoners en belanghebbenden in het projectgebied. - Bepaal tijdig de belangrijkste ontwerpvraagstukken voor uitwerking naar het definitief ontwerp en borg dat je daarvoor een goed proces inzet met de omgeving. Houd de klankbord hiervan op de hoogte zodat zij vanuit hun rol een bijdrage kunnen leveren in de contacten die zij hebben in hun directe omgeving. - Houd vast wat je in de verkenning als plan hebt ontwikkeld. - Maak duidelijk op welke manier de werkplaatsen het beste gecontinueerd kunnen worden in het project (meer van co-creëren naar informeren).

30 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

-

De klankbord constateert dat er vanuit de omgeving nog steeds zorgen zijn over het verkeer op de dijk. De klankbord adviseert de gemeente Oss om met de gebruikers over de toegankelijkheid en de inrichting van de autowegen op de dijk in overleg te gaan.

31 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Bijlagen

I

BIJLAGE: CONTACTMOMENTEN OMGEVING

Datum Verkenning

Bijeenkomst / contact

Onderwerp

Mei 2017

Informatieavond Maasbommel

Start project: uitleg doelen en proces

Mei 2017

Informatieavond Ravenstein

Start project: uitleg doelen en proces

29 mei 2017

Informatieavond Lith

Start project: uitleg doelen en proces

30 mei 2017

Informatieavond Megen

Start project: uitleg doelen en proces

Juni 2017

Nieuwsbrief 11

Oproep meedenken in werkplaats/KBG

September 2017

Nieuwsbrief 2

Kansen

1 november 2017

Klankbordgroep

Uitgangspunten

11 december 2017

Bewonersbrief2

Algemene informatie

14 december 2017

Bijeenkomst dorpsraad Lith

Informeren update

December 2017

Nieuwsbrief 3

Belevingswaardeonderzoek

19 januari 2018

Werkplaats 1

Denkrichtingen

29 januari 2018

Bijeenkomst dorpsraad Megen

Informeren update

Januari 2018

Nieuwsbrief 4

Versterkingsopgave, inloopmomenten

Februari 2018

Bewonersbrief

Aankondiging inloopmomenten

23 februari 2018

Werkplaats 3

Bouwstenen alternatieven

16 maart 2018

Werkplaats 4

Mogelijke alternatieven

April 2018

Nieuwsbrief 5

Mogelijke alternatieven

16 mei 2018

Klankbordgroep

Van mogelijke naar kansrijke alternatieven

25 mei 2018

Werkplaats 5

Beoordeling mogelijke alternatieven

Mei 2018

Nieuwsbrief 6

Proces mogelijke alternatieven naar VKA

11 juni 2018

Werkbezoek Minister

Toelichting project

14 juni 2018

Inloopavond

Mogelijke alternatieven

19 juni 2018

Bijeenkomst dorpsraad Ravenstein

Informeren update

26 juni 2018

Bewonersbrief

Maai-/landmeetkundige werkzaamheden

29 juni 2018

Werkplaats 6

Ontwikkeling kansrijke alternatieven

Juni 2018

Nieuwsbrief 7

Terugblik inloopbijeenkomst

Juli 2018

Nieuwsbrief 8

Onderzoek archeologie en explosieven

19 september 2018

Klankbordtroep

NRD en proces naar VKA

12 oktober 2018

Werkplaats 7

Kansrijke alternatieven, doorkijk

30 oktober 2018

Informatieavond NRD

Notitie reikwijdte en detailniveau

31 oktober 2018

Inloopochtend NRD, Megen

NRD

Oktober 2018

Nieuwsbrief 9

NRD, kansrijke alternatieven

2 november 2018

Inloopochtend NRD, Ravenstein

NRD

7 november 2018

Inloopochtend NRD, Appeltern

NRD

December 2018

Nieuwsbrief 10

Ondieper maken De Schans, cie. M.e.r.

24 januari 2019

Klankbordgroep

Afweging VKA

7 februari 2019

Bewonersbrief

Bodem- en geotechnisch onderzoek

Verkenning fase 2

1

De digitale nieuwsbrief heeft (in 2019) 550 abonnees; veelal zijn dit mensen die in het project/studiegebied woonachtig zijn.

2

Bewonersbrieven worden per post verstuurd naar alle adressen aan de dijk en eigenaren van gronden in het projectgebied.

Datum 15 februari 2019

Bijeenkomst / contact Werkplaats 8

Onderwerp Voorbereiding VKA

18 maart 2019

Dijktafel Megen

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

19 maart 2019

Notitie reikwijdte en detailniveau

Aankondiging in kranten NRD ter inzage

20 maart 2019

Dijktafel Ravenstein

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

21 maart 2019

Dijktafel Demen-Dieden

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

Maart 2019

Nieuwsbrief 11

Naar een VKA, MER

1 april 2019

Dorpsraden Gelderland

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

8 april 2019

Dijktafel Haren-Macharen

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

10 april 2019

Dijktafel Oijense Bovendijk

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

11 april 2019

Dijktafel Oijense Benedendijk

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

15 april 2019

Dijktafel Benedendijk/Lithoijensedijk

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

16 april 2019

Dijktafel Lithoijen

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

16 april 2019

Uiterwaardentafel

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

10 mei 2019

Inloopbijeenkomst dijktafels

Alternatieven X en Z; uitleg en reacties

13 juni 2019

Werkplaats 9

Voorkeursrichting

17 juni 2019

Informatiebijeenkomst

Stand van zaken

19 juni 2019

Informatiebijeenkomst

Stand van zaken

21 juni 2019

Werkplaats 10

Uitwerking deelgebieden

21 juni 2019

Werkbezoek raads-/statenleden

Informeren proces en hoofdlijn VKA

25 juni 2019

Klankbordgroep

Voorkeursrichting, evaluatie werkplaatsen

18 september 2020

Klankbordgroep

Advies KBG

22 oktober 2019

Werkplaats 11

Concept VKA

30 oktober 2019

Bestuurlijke informatiebijeenkomst

Voorkeursalternatief

31 oktober

Informatiebijeenkomst

Voorkeursalternatief

29 januari 2020

Klankbordgroep

Structuurvisie en MER

12 feb 2020

Werkplaats 12

Afsluiting Verkenning

18 feb. 2020

Inloopbijeenkomst IPSV, Megen

Ontwerp IPSV/MER

19 feb. 2020

Inloopbijeenkomst IPSV, Appeltern

Ontwerp IPSV/MER

4 mrt. 2020

Inloopbijeenkomst IPSV, Ravenstein

Ontwerp IPSV/MER

5 mrt. 2020

Inloopbijeenkomst IPSV, Lithoijen

Ontwerp IPSV/MER

1 juli 2020

Gebiedssessie Ravenstein

Nadere uitwerking VKA deelgebied

2 juli 2020

Gebiedssessie Maasbommel

Nadere uitwerking VKA deelgebied

6 juli 2020

Gebiedssessie De Waarden

Nadere uitwerking VKA deelgebied

2 juli 2020

Gebiedssessie Macharen-Oijen

Nadere uitwerking VKA deelgebied

17 september 2020

Werkplaats 13

Uitkomst deelgebiedssessies

30 september 2020

Klankbordgroep

Evaluatie deelgebiedssessies

9 en 10 december 2020 December 2020

Digitale informatiebijeenkomsten Nieuwsbrief

Toelichting uitwerking prioritaire deelgebieden voorlopig ontwerp St.v.z. divers

24 februari 2021

Werkplaats 14

Optimalisaties ontwerp

25/2, 28/2, 1/3, 4/3, 8/3, 11/3 2021 4 maart 2021

Digitale dijktafels Klankbordgroep

Toelichting voorlopig ontwerp dijk (per dijktafels 4-6 aparte digitale sessies) Tussentijdse evaluatie proces

Maart 2021

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

April 2021

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

Planuitwerking

Datum 17 en 20 mei 2021

Bijeenkomst / contact Informatiebijeenkomsten

Onderwerp Voorlopig Ontwerp dijk, rivier, gebied

Juni 2021

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

Juli 2021

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

8 september 2021

Klankbordgroep

Bespreken advies KBG

30 september 2021

Werkplaats 15

Kennismaking dijkgraaf / Boskalis + st.v.z.

Oktober 2021

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

2 en 17 december 2021 December 2021

Deelgebiedsessie Maasbommel

Specifieke aandacht ontwerp deelgebied

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

9 februari 2022

Klankbordgroep

Doorkijk vervolg / realisatie

24 februari 2022

Werkplaats 16

Optimalisaties ontwerp

17 maart 2022

Informatiebijeenkomst Maasbommel Nieuwsbrief

Bijpraten over ontwerp maatregelen Maasbommel St.v.z. divers

11. 17 en 19 mei 2022 Juni 2022

Dijktafels

Definitief Ontwerp dijk

Nieuwsbrief

St.v.z. divers

20 en 22 juni 2022

Informatiebijeenkomsten

Definitief Ontwerp dijk, rivier, gebied

Maart 2022

II

BIJLAGE: BELEVINGSWAARDENONDERZOEK (2017): CONCLUSIES

Hier worden de conclusies en aanbevelingen uit het Belevingswaardenonderzoek Verkenning RavensteinLith weergegeven. Het gehele onderzoek is te vinden op de projectwebsite www.meanderendemaas.nl Conclusies en aanbevelingen Sommige kernmerken van het gebied moeten volgens alle partijen behouden blijven. Daarbij gaat het vooral om de kleinschaligheid, natuur, rust en levendigheid. Over andere kenmerken bestaan conflicterende meningen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het gemotoriseerd verkeer op de dijk, het onderhoud van de bermen en de toegankelijkheid van de rivier voor motorboten. Aanbeveling: behandel punten waarover onenigheid is expliciet tijdens de werksessies in het vervolg van het participatieproces. Ga op zoek naar combinaties. Het gebied heeft een rijke historie. Sporen uit het verleden zijn op veel plaatsen zichtbaar: de meanderende dijk, historische kernen en monumenten. Sommige historische resten zijn minder zichtbaar, zoals de restanten van de vestingwerken van Ravenstein in de bestaande dijk tussen het spoor en de brug van de A50 over de Maas. Uit zowel de kwantitatieve data als de gesprekken blijkt dat gebruikers van het gebied veel belang hechten aan de historie. Het historisch bewustzijn helpt om toekomstige ontwikkelingen in context te plaatsen.

Aanbeveling: bekijk met heemkundekringen, geschiedkundigen en bewoners interactief tijdens het participatieproces hoe historische kenmerken meer zichtbaar kunnen worden. Het kan daarbij gaan om fysiek zichtbare elementen, maar bijvoorbeeld ook om de overdracht van cultuurhistorische verhalen in routes of bij horecagelegenheden. In het verleden waren economische functies en de waterveiligheid dominant bij de inrichting van het gebied. Nu is er ook aandacht voor rust en natuur. Deze verschuiving zorgt voor verwarring en nieuwe ruimteconflicten. Er zijn bijvoorbeeld verschillende interpretaties van een begrip als ‘natuur’. Een belangrijk ruimteconflict bestaat tussen landbouw aan de ene kant en natuur aan de andere kant. Aanbeveling: zorg ervoor dat de partijen met conflicterende standpunten (weer) aan één tafel komen. Verken de visies en definities van de verschillende partijen. Maak deze concreet. Als een partij natuur wil ontwikkelen, wat voor natuur wordt er dan bedoeld? Als de verschillende standpunten duidelijk zijn, wordt het gemakkelijker om te zoeken naar combinaties, compromissen en uitwisselingen. Het hoogwaterbewustzijn is laag. De hoogwaterproblematiek uit de jaren ‘90 verdwijnt langzaam uit het collectief geheugen. De noodzaak voor maatregelen die te maken hebben met waterveiligheid, wordt daardoor minder gevoeld.

Het nut van sommige maatregelen is ook niet voor alle partijen duidelijk. Dat geldt bijvoorbeeld voor het uitstervingsbeleid van de bakenbomen en de ontgrinding en ontzanding van uiterwaarden. Aanbeveling: het waterbewustzijn moet worden verhoogd en het belang van maatregelen moet meer duidelijk worden gemaakt. Vooral ook vanwege de grote impact van de dijkversterking en rivierverruiming is dit belangrijk voor het vervolgproces. Om het waterbewustzijn te vergroten, kunnen we de verhalen van mensen die hoogwater hebben meegemaakt inzetten. Deze kunnen we verzamelen en overbrengen of we kunnen ouderen rechtstreeks in contact brengen met jongeren. Zichtbaarheid/bekendheid van het Waterschap en hun werk vergroten. Mensen hebben een slecht beeld van hun eigen handelingsperspectieven ten aanzien van hoog water. Een grote groep gaat er vanuit dat de overheden hen volledig beschermt tegen hoogwater en dat zij zelf geen maatregelen hoeven te nemen. Zij weten ook niet wat voor maatregelen dat zouden kunnen zijn. Aanbeveling: verhoog het verantwoordelijkheidsgevoel van de bevolking. Maak hen bewust van het feit dat bescherming tegen hoogwater een overstroming nooit helemaal uitsluit. Toon hen ook welke maatregelen zij kunnen nemen. Denk bijvoorbeeld aan gedeelde zorg voor de dijk (niet crossen, mensen aanspreken die dat wel

doen, verstoringen en beschadigingen melden), zorg voor persoonlijke spullen (fotoalbums op zolder bewaren) en het afzien van bouw- en graafwerkzaamheden op de verkeerde plaatsen (bijvoorbeeld voor de aanleg van een vijver). Verhoging van het verantwoordelijkheidsgevoel kan door middel van een publiekscampagne, maar ook door partijen te stimuleren om tips en inzichten te delen. In het belevingsonderzoek geven partijen aan wat voor hen belangrijk is. Vooral bewoners hebben hoge verwachtingen van de inspraakmogelijkheden. Zij gaan er veelal vanuit dat uitgesproken wensen ook gehonoreerd worden. Aanbeveling: het is natuurlijk onmogelijk en onwenselijk om aan alle wensen te voldoen. Maar het is wel van belang dat bewoners en anderen hun input in het proces terugzien. Neem de waarden uit het BWO mee. Benoem expliciet hoe hiermee rekening gehouden is of waarom dat in sommige gevallen onmogelijk was. Openheid en transparantie zijn belangrijk, mensen moeten weten waar ze aan toe zijn en wat hun rol en invloed in het proces is. Gebruik het BWO ook om een dialoog tussen verschillende groepen, met name tussen jong en oud te organiseren. Verder is het BWO een goede basis om recreatieroutes op te zetten die de waarde van het buitengebied zichtbaar maken. Aanbeveling: blijf het publieksparticipatieproces monitoren en bijsturen.

Zorg voor een goede communicatie als het proces niet aansluit op de hoge verwachtingen. Evalueer ten behoeve van andere (koploper)projecten. Meerdere partijen besteden aandacht aan de beleving van het gebied, vooral in relatie tot toerisme en recreatie. Aanbeveling: de informatie uit dit onderzoek is waardevol voor andere partijen die zich met belevingswaarden bezig houden. Om de omgeving niet te blijven vermoeien, adviseren wij om dit rapport te ontsluiten voor andere partijen. Mensen ervaren in het gebied een echt buitengevoel, maar waarderen ook de nabijheid van de stedelijke functies in Oss. Aanbeveling: versterk de recreatieve verbinding tussen de stad Oss en het buitengebied. Dat kan door middel van een doelgerichte marketing. Horecabedrijven in het buitengebied en uiteenlopende instellingen in Oss kunnen samenwerkingsverbanden en arrangementen opzetten op het gebied van natuur, cultuur, sport en recreatie. Ogenschijnlijk is een rivier een barrière, maar volgens veel respondenten verbindt de Maas de dorpen aan weerszijden juist. Door de pontjes, fiets- en wandelroutes, groeiende samenwerking tussen ondernemers en kinderen van beide kanten die samen naar school gaan wordt deze verbintenis sterker. Toch concluderen respondenten dat zij vaak niet weten wat er ‘aan de overkant’ gebeurt. Ook kunnen ze na evenementen vaak niet goed naar huis.

Aanbeveling: de wil voor samenwerking tussen bewoners van beide oevers is er, maar deze kan nog meer gestimuleerd worden. Geef deze verbinding in het vervolgtraject een platform. Organiseer gezamenlijke bijeenkomsten tussen Brabantse en Gelderse ondernemers, (lokale) media en overheden. Geef hen de ruimte om niet alleen te praten over de dijk, maar ook te brainstormen over het gebied met de rivier als verbindende factor.

III

BIJLAGE

ADVIES KLANKBORDGROEP (SEPTEMBER 2019)

Klankbord geeft positief advies over het participatieproces bij Meanderende Maas Vanuit haar rol als adviesorgaan aan de projectorganisatie en de Stuurgroep heeft de klankbord op 18 september 2019 geconcludeerd dat het proces tot op heden zorgvuldig is doorlopen. Belangengroepen zijn goed betrokken en er is transparant gehandeld door de projectorganisatie. In de werkplaatsen is door de deelnemers met plezier en vol energie gewerkt aan de inhoud en is open en respectvol met elkaar omgegaan. Hierbij was er ook voldoende ruimte voor de deelnemers om hun zorgen te benoemen. Tevens zijn de dijktafels goed verlopen. Hierin zijn de direct aanwonende geïnformeerd over de gevolgen van verschillende dijkontwerpen en hebben ze hun aandachtspunten kenbaar gemaakt aan de projectorganisatie. De bestuurlijke betrokkenheid tijdens het bestuurlijk werkbezoek is als positief ervaren, evenals de afstemming met de planuitwerking Demen-Dieden. Voor het vervolg heeft de klankbord enkele aandachtspunten geformuleerd. Deze zijn beschreven na een korte toelichting op de samenstelling, rol en werkwijze van de klankbord. Samenstelling, rol en werkwijze klankbord De klankbord bestaat uit een evenwichtige mix van personen die verschillende belangen in het gebied vertegenwoordigen vanuit de (dorps)kernen, de agrarische en recreatieve ondernemers en inhoudelijke kennisvelden als cultuurhistorie en natuur.

Dit heeft geleid tot 10 leden. De klankbord volgt het proces en adviseert hierover aan de projectorganisatie en de stuurgroep. De klankbord heeft geen taak om de inhoud mee vorm te geven. Daar zijn de werkplaatsen voor. Om het proces goed te kunnen volgen is de klankbord zeven keer bij elkaar geweest om beelden met elkaar en de projectorganisatie te delen. Daarnaast zijn telkens een of twee leden van de klankbord bij elke werkplaats en de verschillende dijktafels aanwezig geweest. Na elke werkplaats hebben zij hun reflectie en advies gedeeld met de klankbord en de projectorganisatie. Door persoonlijk aanwezig te zijn, en daarmee te zien en horen hoe er gewerkt is en wat er leeft, is het mogelijk geweest om tot het voorliggende advies te komen. Klankbord geeft enkele aandachtspunten mee De klankbord heeft een aantal constateringen gedaan die ze onder de aandacht wil brengen van zowel de projectorganisatie als de stuurgroep. Deze zijn hieronder verwoord: - Zorg voor een consistent verhaal. Wat doen we voor het kerndoel waterveiligheid en welke meekoppelkansen kunnen we benutten. En wat zijn daar de positieve en negatieve sociaaleconomische effecten van. - Let op dat het verhaal niet te technisch wordt. Blijf in heldere taal uitleggen waarom de dijk dient te worden opgehoogd.

- De inrichting van de uiterwaarden bepaalt mede de waterstandsdaling die uiteindelijk kan worden gerealiseerd. Gezien het feit dat vanuit het participatieproces de inrichting van uiterwaarden en met name de meanders als een van de belangrijkste dilemma’s is gekwalificeerd, een aspect om nog eens goed en integraal te bezien. - Aandacht voor de effecten op de binnendijkse landbouwgronden door de maatregelen: ganzenvraat, kweleffecten (monitoring), piping maatregelen. - Het project is gestart vanuit een integrale ambitie om aan Gelderse en Brabantse zijde maatregelen te treffen en daarmee een impuls te geven in de ontwikkeling van één riviernatuurpark (integrale gebiedsontwikkeling). Op dit moment constateert de klankbord dat de ontwikkeling aan de Gelderse zijde niet in balans is in vergelijking met Brabant. Met name ten aanzien van natuurontwikkeling, fietspaden en het wandelpaden netwerk (naar verwachting zijn hier ook na het project nog steeds forse onderbrekingen). De verbinding tussen beide gebieden komt daarmee minder sterk uit de verf. Dat kan tot een lager draagvlak aan Gelderse zijde leiden.

-

-

-

-

De klankbord constateert dat er vanuit de omgeving zorgen zijn over het verkeer op de dijk. Het gaat daarbij om dagelijkse veiligheid (bijv. te snel rijden) alsook de toename door overlast als gevolg van recreatief verkeer (lawaai van motoren die woongenot verminderen, drukte op de dijk). Daarbij wordt de notie gemaakt dat uit de werkplaatsen en dijktafels blijkt dat bewoners verschillend denken over eventuele oplossingen wat dit onderwerp tot een lastig dilemma maakt. De klankbord adviseert de gemeente Oss om met de gebruikers over de toegankelijkheid en de inrichting van de wegen op de dijk in overleg te gaan. De klankbord geeft daarbij mee om rekening te houden met eventuele effecten voor het verkeer op de Gelderse dijk (bijvoorbeeld ten aanzien van recreatief motorverkeer). Maatregelen ten aanzien van gemotoriseerd recreatieverkeer op de Brabantse Maasdijk kunnen een toename van dit verkeer op de Gelderse Maasdijk veroorzaken. Van belang om het onderwerp verkeer nog eens structureler en breder te beschouwen door alle betrokken gemeentes, provincies en waterschappen en daarbij overwegen om ook aan Gelderse zijde op de dijken maatregelen te nemen (de problematiek is min of meer identiek). Tip is om de mensen uit de werkplaats ook mee te nemen naar vergelijkbare gerealiseerde projecten of projecten in realisatie om te laten zien wat we gaan doen.

Voor het plangebied Demen – Dieden is dit al enkele malen gebeurt (door K3Delta/Natuurmonumenten) en dat wordt zeer gewaardeerd. Daar waar er oud zeer is (bijvoorbeeld vorige dijkversterking) neem dat serieus. Zorg voor een passend participatieproces in de verdere uitwerking van de plannen. Houd de ingezette lijn vast om daarin te werken met een brede vertegenwoordiging vanuit de omgeving.

Bovenstaande advies is opgesteld door: - Henri Arts: dorpsraad Lith - Dolf van Atteveld: dorpsplatform Maasbommel - Jan van der Biezen: agrarische natuurvereniging d’n Beerse Overlaet - Henk Buijks: cultuurhistoricus - Theo van Heukelom: dorpsplatform Appeltern - Wim Hoezen: stichting Maasmeanders - Harry Hofman: bewoner Demen - Fons Giesbers: dorpsraad Ravenstein - Gijsbert van Loon: ZLTO Oss – Den Bosch - Ed Steiger: recreatief ondernemer - Theo Breuring: dorpsraad Megen, Haren, Macharen.

IV

BIJLAGE ADVIES KLANKBORDGROEP OVER DE PLANUITWERKINGSFASE TOT EN MET HET VOORLOPIG ONTWERP Gelijk aan de verkenningsfase heeft de klankbord ook tijdens de planuitwerkingsfase het project gevolgd en adviezen gegeven ten aanzien van het proces. Klankbord geeft positief advies over het participatieproces tijdens de planuitwerking Vanuit haar rol als adviesorgaan aan de projectorganisatie en de Stuurgroep heeft de klankbord op 4 maart 2021 geconcludeerd dat het proces tijdens de planuitwerking tot op heden zorgvuldig is doorlopen. Belangengroepen en individuele belanghebbenden zijn goed betrokken en er is transparant gehandeld door de projectorganisatie. De deelgebied sessies, werkplaatsen en dijktafels zijn goed verlopen, waarmee belanghebbenden zich goed konden informeren en gelegenheid hebben gehad hun vragen en aandachtspunten kenbaar te maken. De klankbord wil de projectorganisatie complimenteren hiervoor vanwege de beperkingen die de coronaregels met zich meebrengen voor goede interactie. De klankbord merkt wel op dat er, nu de uitwerking steeds concreter wordt, meer wrijvingspunten gaan ontstaan. Voor het vervolg heeft de klankbord enkele aandachtspunten geformuleerd. Deze zijn beschreven na een korte toelichting op de samenstelling, rol en werkwijze van de klankbord.

Samenstelling, rol en werkwijze klankbord De klankbord bestaat uit een evenwichtige mix van 11 personen die verschillende belangen in het gebied vertegenwoordigen vanuit de (dorps)kernen, de agrarische en recreatieve ondernemers en inhoudelijke kennisvelden als cultuurhistorie en natuur. De klankbord volgt het proces en adviseert hierover aan de projectorganisatie en de stuurgroep. De klankbord heeft geen taak om de inhoud mee vorm te geven. Daar zijn de werkplaatsen voor. Om het proces tijdens de planuitwerking tot nu toe goed te kunnen volgen is de klankbord vier keer bij elkaar geweest om beelden met elkaar en de projectorganisatie te delen. Daarnaast zijn telkens één of twee leden van de klankbord bij aanwezig geweest bij de deelgebied sessies, werkplaatsen en dijktafels. Hun reflecties en adviezen zijn gedeeld met de klankbord en de projectorganisatie. Door persoonlijk aanwezig te zijn, en daarmee te zien en horen hoe er gewerkt is en wat er leeft, is het mogelijk geweest om tot het voorliggende advies te komen. Klankbord geeft enkele aandachtspunten mee De klankbord heeft een aantal constateringen gedaan die ze onder de aandacht wil brengen van zowel de projectorganisatie als de stuurgroep.

Deze zijn hieronder verwoord: Aandachtspunten/aanbevelingen: - In deze fase van het project wordt het ontwerp gedetailleerder en beweegt de aandacht vanuit de omgeving logischerwijs ook mee naar deze details. De klankbord ziet dat daarmee de kans groter wordt dat de omgeving die verder af staat van het project wordt verrast door wijzigingen in het plan. Met het project worden belangrijke doelen gerealiseerd zoals een veilige dijk en waterstandsdaling die bijdragen aan de waterveiligheid. Dat is ook iets wat de bewoners en bedrijven er voor terugkrijgen. De aandacht verschuift naar details maar blijf daarbij dus ook helder in de communicatie over het realiseren van deze doelen. - De klankbord ziet dat er bij bewoners, die niet direct betrokken zijn, nog steeds betrekkelijk weinig kennis is van het project. Daarbij vermindert het hoogwaterbewustzijn mogelijk door de droge/warme afgelopen jaren. Blijf investeren in communicatie over het project die is gericht op alle bewoners en belanghebbenden in het projectgebied. Benut daarbij de verhalen / beelden van de hoogwaters uit de jaren negentig.

-

-

-

-

-

-

Bepaal tijdig de belangrijkste ontwerpvraagstukken, die mogelijk ook wrijving veroorzaken, voor uitwerking naar het definitief ontwerp en borg dat je daarvoor een goed proces inzet met de omgeving. Houd de klankbord hiervan op de hoogte zodat zij vanuit hun rol een bijdrage kunnen leveren in de contacten die zij hebben in hun directe omgeving. Houd vast wat je in de verkenning als plan hebt ontwikkeld en borg dat hetgeen wordt voorgesteld en/of gepresenteerd ook budgettair mogelijk/realiseerbaar is. De klankbord constateert dat de afgelopen werkplaatsen meer het karakter hebben van informeren en raadplegen en niet meer van co-creëren. Maak duidelijk op welke manier de werkplaatsen het beste gecontinueerd kunnen worden in het project. De klankbord constateert dat er vanuit de omgeving nog steeds zorgen zijn over het verkeer op de dijk. Dit punt is al een aantal malen aangegeven maar volgens de klankbord tot nu toe door de gemeente Oss onvoldoende opgepakt. De klankbord adviseert de gemeente Oss om met de gebruikers over de toegankelijkheid en de inrichting van de autowegen op de dijk beter in overleg te gaan. Het gaat daarbij om dagelijkse veiligheid (bijv. te snel rijden) alsook de toename door overlast als gevolg van recreatief verkeer (lawaai van motoren die woongenot verminderen, drukte op de dijk).

Daarbij wordt de opmerking gemaakt dat uit de werkplaatsen en dijktafels blijkt dat bewoners verschillend denken over eventuele oplossingen wat dit onderwerp tot een lastig dilemma maakt. De klankbord spreekt de zorg uit over het feit dat er signalen zijn dat het onderwerp “verkeer/verkeersoverlast” in de formele inspraak een dominante rol dreigt te gaan spelen. Hetgeen afbreuk zou doen aan het brede participatieproces. Reden te meer om dit aspect de komende tijd nadrukkelijk aandacht te geven, vanuit een breed perspectief. De klankbord geeft mee om rekening te houden met eventuele effecten voor het verkeer op de Gelderse dijk (bijvoorbeeld ten aanzien van recreatief motorverkeer). Maatregelen ten aanzien van gemotoriseerd recreatieverkeer op de Brabantse Maasdijk kunnen namelijk een toename van dit verkeer op de Gelderse Maasdijk veroorzaken. Het is van belang om het onderwerp verkeer nog eens structureler en breder te beschouwen door alle betrokken gemeentes, provincies en waterschappen en daarbij overwegen om ook aan Gelderse zijde op de dijken maatregelen te nemen (de problematiek is min of meer identiek). Dit moet er echter niet toe leiden dat er langdurige overleggen gaan plaatsvinden en geen maatregelen worden genomen.

Het project is gestart vanuit een integrale ambitie om aan Gelderse en Brabantse zijde maatregelen te treffen en daarmee een impuls te geven in de ontwikkeling van één rivierpark met bovenregionale aantrekkingskracht (integrale gebiedsontwikkeling). Met het voorkeursalternatief en de uitwerking daarvan in het voorlopig ontwerp is de ontwikkeling aan de Gelderse zijde niet in balans is in vergelijking met Brabant. Bij de verdere detaillering richting het voorlopig ontwerp is de onbalans, zeker in relatieve zin, eerder vergroot dan verkleind. Met name ten aanzien van natuurontwikkeling, aaneengesloten routestructuren t.b.v. fietsen, wandelen en struinen (naar verwachting zijn hier ook na het project nog steeds forse onderbrekingen). De verbinding tussen beide gebieden komt daarmee minder sterk uit de verf. Dat kan niet alleen tot een lager draagvlak aan Gelderse zijde leiden, maar bovenal tot een serieuze beperking van de integrale gebiedskwaliteit. Waardoor, zeker op iets langere termijn, ook de meerwaarde aan Brabantse zijde niet kan worden geoptimaliseerd.

Bovenstaande advies is opgesteld door: - Henri Arts: dorpsraad Lith - Dolf van Atteveld: dorpsplatform Maasbommel - Jan van der Biezen: agrarische natuurvereniging d’n Beerse Overlaet - Henk Buijks: cultuurhistoricus - Theo van Heukelom: dorpsplatform Appeltern - Wim Hoezen: stichting Maasmeanders - Harry Hofman: bewoner Demen - Fons Giesbers: dorpsraad Ravenstein - Gijsbert van Loon: ZLTO Oss – Den Bosch - Ed Steiger: recreatief ondernemer - Theo Breuring: dorpsraad Megen, Haren, Macharen