Bijlage-XII-Participatieverslag-Meanderende-Maas verkenning-en-planuitwerking.PDF

Participatieverslag verkenning & planuitwerking t/m september 2022

PROJECT

Meanderende Maas PLANUITWERKING

1 september 2022

Project Opdrachtgever

Document Status Datum Referentie

Planuitwerking Meanderende Maas Stuurgroep Meanderende Maas

Participatieverslag Concept, t.b.v. planproducten én t.b.v. Stuurgroep oktober 2022 1 september 2022 [

Projectcode Projectleider Projectdirecteur

Auteur(s)

Bastiaan Kok, Tim Smit

INHOUDSOPGAVE

1

INLEIDING

5

1.1

HWBP & MIRT-Verkenning en participatie

5

1.2

Leeswijzer

6

DEEL I VERKENNINGSFASE

7

2

PROCESBESCHRIJVING VERKENNINGSFASE

8

2.1

Participatie; pro-actieve benadering omgeving

8

2.2

Formele inspraak verkenningsfase

12

2.3

Besluitvorming verkenningsfase

12

3

AANDACHTSPUNTEN OMGEVING VERKENNINGSFASE

14

3.1

Omwonenden dijk en grondeigenaren

14

3.2

Gebruikers gebied (wonen, werken, recreëren); deelnemers werkplaats

15

3.3

Stakeholders, belangenorganisaties

16

3.4

Zienswijzen op de structuurvisie

17

DEEL II PLANUITWERKINGSFASE T/M DEFINITIEF ONTWERP (SEPTEMBER 2022)

18

4

PROCESBESCHRIJVING PLANUITWERKINGSFASE

19

4.1

Participatie

19

4.2

Besluitvorming

23

4.3

Formele inspraak

24

5

AANDACHTSPUNTEN OMGEVING PLANUITWERKINGSFASE

25

5.1

Omwonenden dijk en grondeigenaren

25

5.2

Gebruikers gebied (wonen, werken, recreëren); deelgebied-sessies en werkplaats

26

5.3

Stakeholders, belangenorganisaties

30

Bijlagen

Aantal pagina's

I

Contactmomenten omgeving

3

II

Belevingswaardenonderzoek (2017): conclusies

2

III

Advies klankbordgroep (september 2019)

2

1 INLEIDING

Voor u ligt het Participatieverslag behorende bij de het project Meanderende Maas/ Ravenstein-Lith. Het verslag bevat een beschrijving van het gevolgde proces met de omgeving én geeft de belangrijkste uitkomsten uit dat proces weer en hoe deze zijn gebruikt voor de stappen en besluiten in de planvorming.

1.1

HWBP & MIRT-Verkenning en participatie

In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) is het dijktraject Ravenstein-Lith opgenomen als één van de meest urgente dijktrajecten om te versterken. Concrete aanleiding voor het project Meanderende Maas/ Ravenstein-Lith is dat de dijk aan Brabantse zijde van dit riviertraject niet voldoet aan de nieuwe veiligheidsnormen die per 1 januari 2017 gelden. Het project is ook onderdeel van een brede strategie voor de Bedijkte Maas, die op haar beurt onderdeel is van de gehele Nederlandse Maas, ook wel Deltaprogramma Maas genoemd. Om de waterveiligheid te borgen, hebben Rijk en regio in het Deltaprogramma gekozen voor een krachtig samenspel tussen dijkversterking en rivierverruiming. Binnen deze strategie is Meanderende Maas één van koploperprojecten waarbij realisatie van rivierverruiming – naast dijkversterking - op korte termijn kansrijk wordt geacht. Op 27 januari 2015 heeft de minister aan de Stuurgroep Delta Maas gevraagd om voor de Maas tot een voorstel te komen van kansrijke rivierverruimende maatregelen, in samenhang met dijkversterkingen en startbesluiten voor één of meer MIRT-Verkenningen. De regio1 is vervolgens gestart met het MIRT onderzoek Meanderende Maas/ Ravenstein-Lith. Uit dit MIRT-onderzoek is gebleken dat een combinatie van dijkversterking, rivierverruiming en gebiedsmaatregelen substantieel bijdraagt aan de waterveiligheid.

Daarnaast levert het synergie op met ambities en opgaven van de partners, onder meer op het gebied van economie, recreatie en natuurontwikkeling/ waterkwaliteit. In het Bestuurlijk Overleg-MIRT van 12 oktober 2016 is door de minister ingestemd met de start van een integrale Verkenning (MIRT/HWBP) Meanderende Maas. De Verkenning moet de beslisinformatie opleveren die nodig is om een voorkeursbeslissing te nemen en te besluiten over de vervolgfase. In de Verkenning zijn verschillende oplossingen onderzocht voor dijkversterking, in combinatie met riviermaatregelen en gebiedsontwikkeling. Uit de Verkenning volgt een besluit over een voorkeursalternatief (VKA) voor een integraal maatregelenpakket voor de periode tot 2028. Ook leidt de Verkenning tot een visie op het gebied voor de langere termijn. Het VKA wordt planologisch verankerd in een interprovinciale structuurvisie. De Verkenning is uitgevoerd in twee fasen. In fase 1 (analytische fase) zijn mogelijke oplossingen breed verkend, waaruit uiteindelijk twee kansrijke alternatieven zijn vastgesteld. In fase 2 (beoordelingsfase) zijn de kansrijke alternatieven nader uitgewerkt en beoordeeld. In beide fasen zijn overheden, belangenorganisaties, bewoners, grondeigenaren en andere omgevingspartijen nauw betrokken bij de belangrijke stappen.

1

De initiatiefnemende organisaties zijn: waterschap Aa en Maas, provincie Noord-Brabant en gemeente Oss. Partners in het MIRT-Onderzoek zijn: gemeente Wijchen, gemeente West Maas en Waal, ZLTO, Provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Ministerie van I en M, RWS Zuid Nederland en Natuurmonumenten.

5 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Na de Verkenning volgt de planuitwerkingsfase, waarin het VKA nader wordt uitgewerkt. In fase 1 van de planuitwerking wordt het Voorkeursalternatief waar nodig nader uitgewerkt tot een Voorlopig Ontwerp. Deze fase 1 loopt grofweg van de zomer 2020 tot eind maart 2021. In fase 2 van de planuitwerking wordt het Voorlopig Ontwerp – samen met een aannemerscombinatie – uitgewerkt tot een Definitief Ontwerp én worden de benodigde hoofdbesluiten en -vergunningen voorbereid. Ook gedurende de planuitwerking worden genoemde omgevingspartijen intensief betrokken. Dit participatieverslag beschrijft op hoofdlijnen het gevolgde proces én de belangrijkste aandachtspunten die vanuit de omgeving zijn meegegeven. Het verslag bestaat uit twee delen. Deel I heeft betrekking op de Verkenningsfase, deel II op de Planuitwerkingsfase. Participatie Participatie is de deelname van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties aan het plan- en besluitvormingsproces. Participatie is nodig om informatie, kennis, belangen en standpunten te delen, met als doel een kwalitatief beter besluit, met meer draagvlak en een korte doorlooptijd. Deze doelen worden bereikt door de meedenkkracht, initiatieven en ideeën uit de maatschappij te gebruiken.

1.2

Leeswijzer

Deel I en Deel II hebben eenzelfde opbouw. In hoofdstuk 2 is beschreven welk participatieproces met de omgeving in de verkenning is gevolgd. Ook wordt in dit hoofdstuk de relatie met de (nog komende) formele inspraak toegelicht en is beschreven hoe de besluitvorming in de verkenning is georganiseerd. Voor de planuitwerking is een soortgelijke beschrijving opgenomen in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 3 zijn per categorie stakeholders op hoofdlijnen de belangrijkste opgehaalde inhoudelijke aandachtspunten en reacties tijdens de verkenning weergegeven. Voor de planuitwerkingsfase is een soortgelijke beschrijving opgenomen in hoofdstuk 6.

6 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

DEEL I VERKENNINGSFASE

7 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

2 PROCESBESCHRIJVING VERKENNINGSFASE Het project Meanderende Maas heeft een grote impact op de omgeving en daarom is er in de Verkenning veel aandacht besteed aan het omgevingsproces, met proactieve communicatie en participatie. Doel hiervan was om inzicht, begrip, draagvlak en meerwaarde te creëren onder stakeholders in het projectgebied, zoals bewoners, dorpsraden en ondernemers. Ook zijn stakeholders van de samenwerkende partijen (de betrokken overheden), zoals bestuurders en ambtenaren, actief betrokken in het proces. Waar in fase 1 (analytische fase) de nadruk lag op het ophalen van kansen, opgaven, oplossingsrichtingen, ging het in fase 2 (beoordelingsfase) vooral om het inzichtelijk maken van voorkeuren, weerstanden, aandachtspunten bij de uitwerking van de kansrijke alternatieven en de samenstelling van een voorkeursalternatief (VKA). In de procesbeschrijving wordt onderscheid gemaakt in participatie, formele inspraak en besluitvorming.

2.1

Participatie; pro-actieve benadering omgeving

In fase 1 van de Verkenning (jan. 2017 – jan. 2019) is in de eerste plaats ingezet op brede bekendheid met het project in de omgeving. Hiertoe zijn bij de start van de Verkenning vier informatiebijeenkomsten georganiseerd aan zowel Brabantse als Gelderse zijde met ca. 250 bezoekers. Daarnaast zijn er diverse inloopochtenden in het gebied georganiseerd, is informatie via nieuwsbrieven (elk kwartaal, huidig aantal abonnees; 550), de project-website (www.meanderendemaas.nl , gemiddeld aantal bezoekers per maand: 600) en social-media gedeeld en zijn in gesprekken met een breed scala bewoners en belanghebbenden vragen, zorgen, ideeën en initiatieven opgehaald. Ook zijn via een ‘Ideeënkaart’ (op de website) ideeën en aandachtspunten opgehaald. Vanuit een belevingswaardenonderzoek (zie ook hieronder) zijn inzichten over de beleving van het gebied door mensen die er wonen, werken en/of recreëren opgehaald en gebruikt in de uitwerking van de oplossingsrichtingen. Er zijn diverse persberichten in lokale/regionale media rond het project verschenen. In werkplaatsen is in de vorm van co-creatie en raadpleging samen met de omgeving gewerkt aan de inhoud. In fase 1 is samen gewerkt aan bouwstenen voor mogelijke oplossingen en alternatieven. Zie verder onder ‘werkplaatsen’.

Belangrijke constatering uit fase 1 is dat mensen de noodzaak van het project (h)erkennen (waterveiligheid) en de integrale aanpak ondersteunen (dijkversterking, rivierverruiming, gebiedsontwikkeling). In fase 2 van de Verkenning is de pro-actieve interactie met de omgeving gecontinueerd. Via o.a. nieuwsbrieven, bewonersbrieven, website en social-media zijn bewoners en belanghebbenden in en rond gebied op de hoogte gehouden van actuele ontwikkelingen en belangrijke stappen of momenten in het proces. Ook de werkplaatsen zijn gecontinueerd, waarbij de focus lag op de uitwerking van de kansrijke alternatieven en het inventariseren van voorkeuren en bouwstenen voor een voorkeursalternatief.

8 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Specifiek in deze fase is de organisatie van diverse dijktafels, waarin met dijk omwonenden en direct belanghebbenden (grondeigenaren projectgebied) intensief gesproken is over de kansrijke alternatieven X en Z (zie verder onder ‘dijktafels’). Bijlage I bevat een overzicht van contactmomenten met de omgeving. De interactie met de omgeving in fase 2 heeft geleid tot een goed beeld van wat de omgeving belangrijk vindt, waar voorkeuren liggen en welke zorg- en aandachtspunten er leven. Deze informatie vormt belangrijke beslisinformatie voor de afweging en besluitvorming van het VKA. Deze uitkomsten zijn (in hoofdlijnen) opgenomen in hoofdstuk 3 (en in bijlagen). Belevingswaardenonderzoek; inzicht in waardering omgeving In 2017 is een Belevingswaardenonderzoek uitgevoerd. Ruim 660 enquêtes en ca. 20 diepte-interviews zijn ervoor verwerkt. Onderzocht is hoe mensen die wonen, werken en recreëren in het projectgebied hun omgeving beleven. Daarbij zijn uiteenlopende groepen ondervraagd: van jong tot oud, van dijkbewoners tot binnenvaartschippers, van recreanten tot ondernemers. Doel was om inzicht te krijgen in wat mensen die hier wonen, werken en/of recreëren in hun omgeving waarderen, of juist niet. Het onderzoek belicht daarmee ook de emotionele waarden die mensen in het gebied ervaren. Deze inzichten zijn gebruikt in de uitwerking van de plannen van project.

Dit betekent niet, dat de wensen en ideeën ook allemaal uitgevoerd gaan worden. Maar waar het mogelijk is en past, zijn uitkomsten input geweest voor het ontwerpproces. In bijlage II zijn de conclusies en aanbevelingen uit het Belevingswaardenonderzoek weergegeven. Werkplaatsen: co-creatie op oplossingsrichtingen In een achttal werkplaatsen hebben het project-/ingenieursteam – in de vorm van co-creatie en raadpleging - samen met een vaste groep (van ca. 40) bewoners en belanghebbenden met verschillende achtergronden en belangen gewerkt aan de inhoud. De werkplaatsen zijn er om draagvlak te creëren maar ook om vroegtijdig gebruik te kunnen maken van de kennis en ambities vanuit het gebied. Deze vorm van samenwerken vergroot de betrokkenheid en het eigenaarschap. Ook komen synergiekansen in beeld en fungeert het als vliegwiel voor vernieuwende ideeën. Zes werkplaatsen zijn gehouden in aanloop naar de mogelijke alternatieven met de focus op het ophalen van ideeën en wensen, kennis te benutten en knelpunten op te sporen. In werkplaats 7 en 8 is meegedacht over de dilemma’s en te maken keuzes en de verdere uitwerking van het VKA. De werkplaatsen hebben veel bruikbare gebiedsinformatie en aandachtspunten opgeleverd.

Daarnaast is geïnvesteerd in de relatie met de deelnemers (elkaar kennen, korte lijntjes over signalen) en is stilgestaan bij de gemaakte keuzes en (bestuurlijke) afwegingen. Op de projectwebsite www.meanderendemaas.nl zijn de verslagen en presentaties van alle 8 werkplaatsen te vinden. Het filmpje – via deze link https://youtu.be/HFsqGzKigro – geeft een impressie van werkplaats 8. Dijktafels: raadpleging op zorgpunten en voorkeuren In 8 dijktafels is een brede groep belanghebbenden geïnformeerd over het dijkontwerp en de alternatieven én zijn voorkeuren, zorg- en aandachtspunten opgehaald. Middels brieven zijn alle direct omwonenden langs de dijk en grondeigenaren persoonlijk uitgenodigd voor deze dijktafels. Ongeveer de helft van het totaal aantal adressen heeft geparticipeerd in de dijktafels. Na een uitgebreide toelichting vanuit het projectteam op de alternatieven X en Z en daarbinnen de ontwerpen voor de dijk, is er in kleine groepen uitgebreid stilgestaan bij vragen, zorgen en meningen van aanwezigen. Specifiek is ook gevraagd naar voorkeuren voor (of weerstand tegen) oplossingen. Dit om een beeld te krijgen bij het draagvlak voor de voorstellen, welke belangrijke beslisinformatie vormt voor de te maken bestuurlijke keuzes. Van alle dijktafels zijn verslagen gemaakt.

Ingebrachte punten die relevant zijn voor de besluitvorming richting het VKA (Verkenningsfase) zijn weergegeven in hoofdstuk 3. Ook zijn veel punten ingebracht die meer relevant zijn voor de Planuitwerkingsfase (bijv. details over specifieke plekken); naast de verslaglegging van de dijktafels worden specifiek/individueel ingebrachte punten ook vastgelegd in het Klanteissysteem (KES). In de Planuitwerking zullen deze punten in het detailontwerp worden ingebracht. Op de projectwebsite www.meanderendemaas.nl is een impressie van de dijktafels te vinden. Hier is ook een filmpje met de presentaties gehouden tijdens de dijktafels te zien.

9 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Grondeigenaren; ook individuele gesprekken Naast de dijktafels is een aparte tafel-bijeenkomst georganiseerd specifiek bedoeld voor grondeigenaren (buitendijkse gronden). Hier zijn voorkeuren en zorgpunten opgehaald. Daarnaast zijn in enkele gevallen individuele gesprekken gevoerd in relatie tot mogelijke grondverwerving. Klankbordgroep; advies over het proces Gedurende de Verkenning is een klankbordgroep samengesteld en actief. De klankbord adviseert het project en de Stuurgroep Meanderende Maas over het te volgen/ gevolgde proces. Ook kijken de leden van het klankbord of de verschillende belangen in het gebied goed worden meegenomen. De klankbord bestaat uit ca. 10 deelnemers; zij vertegenwoordigen verschillende belangen, zoals de agrarische sector, natuur, ondernemingen, dorpen en cultuurhistorie. De klankbord komt ongeveer drie keer per jaar samen. Het eindadvies van de klankbordgroep is opgenomen in bijlage III. Afbeelding 2.1 Impressies werkplaatsen en dijktafels (2018 – 2019)

10 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Participatieladder Er zijn verschillende vormen van (burger)participatie te onderscheiden; deze verschillen onder meer in de mate van betrokkenheid van participanten en overheid. Deze betrokkenheid wordt wel uiteengezet in de zogenoemde participatieladder (zie afbeelding). Van rechts naar links gelezen neemt de invloed van participanten toe, van louter geïnformeerd worden naar een volledig mandaat. Omgekeerd neemt de rol van politiek en bestuur steeds verder af. Onderaan de ladder zijn het de politiek en het bestuur die de agenda bepalen en alle beslissingen op eigen gezag en naar eigen inzicht nemen. Hoger op de ladder verandert de rol van het bestuur en ambtenaren in adviseur voor de betrokkenen of facilitator van het proces. Voor project Meanderende Maas geldt dat alle niveaus van participatie worden ingezet, behalve het niveau van ‘samen beslissen’. De besluiten omtrent de dijk, de rivierverruiming en gebiedsontwikkeling zullen uiteindelijk door bestuur en politiek worden genomen. Bij besluiten wordt nadrukkelijk de informatie vanuit de participatie/ het proces met de omgeving meegewogen. Onder de afbeelding is te zien op welke participatie-niveaus in het project Meanderende Maas is gewerkt.

in werkplaatsen en MMM zijn in co-creatie de KA samengesteld vanuit werkplaatsen advies over VKA, klankbordgroep adviseert over proces consultatie via dijktafels, zienswijze NRD, 1op1 gesprek, inloopbijeenkomsten info via projectwebsite, nieuwsbrief, bijeenkomsten, bewonersbrief, socialmedia

11 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

2.2

Formele inspraak verkenningsfase

Naast de informele lijn van participatie is er in de Verkenningsfase op twee momenten gelegenheid voor een ieder om een formele zienswijzen in te dienen. Zienswijzen op reikwijdte en detailniveau In de tweede fase vond ook een formeel inspraakmoment plaats. In dec. 2018 kon iedereen een zienswijze indienen op het voornemen om een interprovinciale structuurvisie op te stellen en op de reikwijdte en detailniveau van de op te stellen Milieueffectrapportage (MER). Daarbij werd de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) door de provincie Noord-Brabant (als coördinerend bevoegd gezag) ter inzage gelegd. Zienswijzen konden zowel online als per post worden ingediend. Daarnaast zijn inloopbijeenkomsten georganiseerd waar men ook mondeling hun zienswijze konden indienen. In totaal zijn er 10 zienswijzen binnengekomen. Ook de commissie voor de milieueffectrapportage en Brabant advies hebben een advies gegeven op de NRD. Alle zienswijzen zijn van reactie voorzien in de Nota van Zienswijze. Deze Nota is aan alle indieners van een zienswijze toegestuurd en deze is gepubliceerd op de projectwebsite. Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en Gelderland hebben met de NRD en de Nota van Zienswijze de reikwijdte en detailniveau van het MER op 19 maart 2019 vastgesteld.

Werken in de geest van de omgevingswet De datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is gedurende dit project een aantal keer vertraagd (van 1 januari 2021, naar 1 juli 2022, naar 1 januari 2023). Planproducten worden d.d. juni 2022 conform huidige wetgeving opgesteld, maar met de wijze waarop de Verkenning wordt aangepakt, wordt feitelijk al ‘in de geest van de Omgevingswet’ gewerkt. In de Verkenning worden alternatieven ontworpen vanuit een integrale benadering van de fysieke leefomgeving, in nauwe samenspraak met relevante gebiedspartners én samen met de omgeving. Via werkplaatsen, dijktafels, inloopbijeenkomsten en andere vormen van omgevingsmanagement geven we, naast meer formele inspraakmomenten (zoals inspraak op de NRD), nadrukkelijk invulling aan een vroegtijdige participatie. Inspraak op structuurvisie De ontwerp interprovinciale structuurvisie is door de provincies ter inzage gelegd; van 11 februari 2020 tot en met 23 maart 2020. Onderdeel van de structuurvisie is het voorkeursalternatief met voorgestelde maatregelen tot 2028. De ingebrachte zienswijzen zijn betrokken bij de vaststelling van de structuurvisie door Gedeputeerde Staten van provincie Noord-Brabant en Gelderland. In de Planuitwerkingsfase volgen opnieuw mogelijkheden om inspraak te leveren op concrete besluiten, zoals Projectplan(nen) Waterwet en benodigde vergunningen.

Op de projectwebsite www.meanderendemaas.nl zijn de relevante documenten (NRD, Nota van Zienswijze incl. advies commissie m.e.r. en Brabant Advies) te vinden.

2.3

Besluitvorming verkenningsfase

Uiteindelijk wordt het belangrijkste besluit in de Verkenningsfase – bepalen van het voorkeursalternatief – op bestuurlijk niveau genomen. De Stuurgroep Meanderende Maas zal een bestuurlijk advies uitbrengen. In dit advies weegt zij de informatie over draagvlak, vanuit de participatie en uit de formele inspraak nadrukkelijk mee, naast andere criteria (doelbereik, haalbaarheid en milieueffecten). Het Stuurgroep advies wordt vervolgens door de Minister gebruikt voor de MIRT Voorkeursbeslissing, door Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en Gelderland voor het vaststellen van de ontwerp interprovinciale structuurvisie en door het Waterschap Aa en Maas voor het voorkeursbesluit over de dijkversterking. Samenwerkende partijen; betrekken interne stakeholders Project Meanderende Maas is een samenwerkingsverband van de verschillende betrokken overheden. Het Rijk, twee provincies, twee waterschappen, drie gemeenten en Natuurmonumenten werken intensief samen aan één integraal pakket aan maatregelen. Vanuit het project worden op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau de achterbannen van deze organisaties betrokken in het proces. De ambtelijke organisaties zijn via het ‘Meanderende Maas Moment’ (een structureel integraal ambtelijk overleg) direct verbonden. Naast

12 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

bestuurlijke betrokkenheid via de Stuurgroep Meanderende Maas, worden ook de bestuurlijke achterbannen (algemene besturen, staten- en raadsleden) geïnformeerd over het project. Hiertoe zijn o.a. informatiebrieven en bestuurlijke werkbezoeken ingezet. Ná de verkiezingen voor nieuwe provincie- en waterschapsbesturen is in de zomer van 2019 een werkbezoek georganiseerd.

13 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

3 AANDACHTSPUNTEN OMGEVING VERKENNINGSFASE In het proces met de omgevingspartijen/ stakeholders zijn diverse aandachtspunten opgehaald. Hieronder zijn per categorie stakeholders op hoofdlijnen de belangrijkste aandachtspunten en reacties weergegeven. Verschillende punten zijn in deze Verkenningsfase al opgepakt, andere vormen blijvende aandachtspunten voor de verdere uitwerking van het voorkeursalternatief in de planuitwerkingsfase.

3.1

Omwonenden dijk en grondeigenaren

Reacties van omwonenden van de dijk zijn onder meer verzameld tijdens de dijktafels. Dit levert een goed beeld op van algemene zorg- en aandachtspunten, voorkeuren en ideeën. De belangrijkste/ meest voorkomende punten zijn hieronder weergegeven. Punten die meer betrekking hebben op specifieke situaties/ adressen zijn hier niet weergegeven. Behoud uitzicht en huidig gebruik Mensen die aan de dijk wonen hechten waarde aan behoud van het uitzicht richting uiterwaard en rivier. Op een aantal plekken verdwijnt of vermindert dit uitzicht door de benodigde extra dijkhoogte. Door omwonenden wordt om die reden gepleit om in te zetten op waterstanddaling in de uiterwaarden, zodat de dijk minder omhoog hoeft. Ook zijn er zorgen over het ruimtebeslag van de beoogde dijkversterking, op particuliere eigendom en gebruik (o.a. tuinen, inritten, ruimte) en huidige waarden (o.a. beplanting, bomen) binnendijks. Door omwonenden wordt om die reden gepleit om waar mogelijk buitendijks te versterken om zo binnendijks waarden te behouden. Behoud agrarisch grondgebruik Door met name agrariërs is weerstand geuit tegen de beoogde natuurontwikkeling in de uiterwaard én tegen de brede piping-bermen op deeltrajecten binnendijks.

Agrariërs geven aan, mede door de goede kwaliteit grond in de uiterwaarden, door te willen ‘boeren’ en zien de plannen voor de uiterwaarden als een bedreiging voor vormen van hoogproductieve landbouw. Bij de voorgestelde brede piping-bermen binnendijks zien de agrariërs een afname van de gebruiks- en bewerkingsmogelijkheden van de opgehoogde gronden. Waarde van de karakteristieke bomen(rijen) Een breed gedeelde voorkeur is om bestaande karakteristieke bomen(rijen) te behouden. De bomen(rijen) zijn sfeervol, beeldbepalend en karakteristiek voor deze dijk en dragen zo bij aan de kwaliteit van de woonomgeving en het woongenot. Wens voor tuimeldijk met fietspad Een breed gedeelde voorkeur is om bij tuimeldijken de mogelijkheden om deze te combineren met een fiets- en/of wandelpad te benutten. Zowel het zicht op de uiterwaarden/rivier als het scheiden van fiets- en autoverkeer zijn als argumenten genoemd. Belangrijke uitzondering zijn paden die achterlangs huidige woningen gaan; deze zijn niet gewenst in verband met behoud van privacy. Aandacht voor verkeersveiligheid Een duidelijk en veel ingebracht aandachtspunt betreft de verkeersveiligheid op de dijk. In de huidige situatie wordt – op sommige plekken – hard gereden en is er op bepaalde momenten ook sprake van veel

14 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

auto- en motorverkeer. Er wordt een toename van recreatief verkeer op de dijk verwacht als gevolg van de plannen. Daarnaast ziet men kansen om gelijk met de dijkversterking ook tot een betere/veiligere verkeerssituatie te komen. Daarbij wordt gedacht aan aspecten als; scheiden of juist mengen van verkeersstromen t.b.v. verkeersveiligheid en ook weginrichting/-gebruik, zoals snelheidsbeperkingen, toepassen éénrichtingsverkeer of afsluiting van delen van de dijk voor doorgaand verkeer. Zorg om schade aan gebouwen Daar waar constructieve oplossingen (damwand, schermen e.d.) in de alternatieven zijn voorgesteld, zijn er zorgen geuit over het risico op schade bij/na het aanbrengen ervan. Effecten van trilling, zetting van grond en effecten op de grondwaterstand zijn als punten van aandacht/zorg genoemd. De zorgen nemen toe bij eigenaren van gebouwen die niet/nauwelijks gefundeerd zijn of waar in het verleden al schade is opgetreden (bijv. scheurvorming in gevels). De kans en het risico op schade wordt in deze fase onderkend, maar zal vooral in de planuitwerking nader onderzocht worden. Er zijn immers mogelijkheden om de kans op schade te verkleinen (bijv. in de aanbrengmethode) én er zullen regelingen komen van waaruit opgetreden schade kan worden vergoed. Ook vraagt dit om een passende monitoringsaanpak (waaronder een goede 0-meting) in de realisatiefase.

Zorg om (toename) kweloverlast In de huidige situatie komt op een aantal plekken langs de dijk bij hoogwater kwelwater aan de oppervlakte. Dit leidt in gevallen tot overlast. Er is een zorg bij omwonenden dat als gevolg van de beoogde plannen (met name ter hoogte van de voorgestelde geulen) de kweloverlast toeneemt. Lokaal voorkeur voor Z Op het traject tussen Haren en Lithoijen heeft een deel van de gesproken mensen een voorkeur voor alternatief Z. Argumenten zijn dat bij Z de dijkophoging verder van de bebouwing ligt en dat X gebruiksbeperkingen geeft ter hoogte van piping-bermen. Op het traject tussen Ravenstein – Megen is er geen uitgesproken duidelijke specifieke voorkeur voor X of Z.

3.2

Gebruikers gebied (wonen, werken, recreëren); deelnemers werkplaats

In de werkplaatsen is een goed beeld ontstaan van voorkeuren, weerstanden en dillema’s zoals deze door mensen die in het gebied wonen, werken en/of recreëren en organisaties die deelbelangen vertegenwoordigen over het algemeen worden beleefd/gezien. De belangrijkste punten worden hieronder toegelicht, te beginnen met een aantal punten die overeenkomen met punten uit de dijktafels (zie vorige paragraaf). Overeenkomende punten met dijktafels Op de volgende punten komt vanuit de werkplaatsen eenzelfde beeld als de dijktafels: - Voorkeur voor behoud van bomen(rijen) op de dijk. - Verbreden van de tuimelkade t.b.v. (breder) fietspad. Geen paden achter dijkwoningen langs. - Verkeersveiliger maken dijk. - Aandacht voor dijkhoogte i.r.t. uitzicht woningen en belemmeringen grondgebruik binnendijks. Bij aantasting van waarden kiezen voor een constructie in plaats van grond. Behoud bakenbomen Een sterke voorkeur is er om de bakenbomen te behouden. Deze dragen bij aan ruimtelijke kwaliteit, cultuurbehoud en de karakteristieke gebiedseigen uitstraling en aan toerisme en recreatie. Alleen ter hoogte van de Gouden Ham zijn de bakenbomen – vanuit het perspectief van de watersport - minder gewenst. Grote eenheden van dijktypes Het heeft voorkeur om tot herkenbare en continue dijkprofielen te komen en geen ‘lappendeken’ aan dijkoplossingen te creëren.

De term ‘eenheid in verscheidenheid’ is gebruikt om aan te geven dat binnen de verscheidenheid die er is (tuimel-, bomen- en gronddijken), waar mogelijk tot eenheid te komen.

15 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Afwisseling in inrichting uiterwaarden Er is weerstand geuit op een monofunctionele inrichting van de uiterwaarden; een inrichting met alleen ooibos (t.b.v. natuur) is niet gewenst, een gladde inrichting (t.b.v. waterstand) evenmin. Een mengvorm waarbij zowel ruimte is voor waterstanddaling, natuur als recreatie heeft meer voorkeur. Er is geen unaniem beeld over het wel of niet aantakken van de meanders, omdat er verschillende beelden zijn over welk type recreatie het beste past. Wel is iedereen vóór het aanleggen van de meanders en een vorm van recreatief gebruik. Ook is er algemene voorkeur om tot een afwisselende invulling in de verschillende Brabantse uiterwaarden (Diedensche Uiterdijk, De Waarden, De Ossenkamp) te komen. Gelderse zijde: meerwaarde maatregel Appeltern-Maasbommel en verbonden routenetwerken De maatregelen geul Appeltern-Maasbommel en doorsteek Gouden Ham worden positief gewaardeerd door hun bijdrage aan doelen rond waterstand, natuur en waterkwaliteit. Deze kansen moeten worden gepakt. Het belang wordt benadrukt van doorlopende recreatieve routes (fietsen/struinen) in de uiterwaarden en verbinding van routenetwerken tussen Brabant en Gelderland. Er is weerstand op de maatregel verondiepen De Schans, vanwege zorgen over effecten op bodem- en waterkwaliteit. Behoud (bereikbaarheid) pontjes Men wil het functioneren van de pontjes graag in stand houden.

Daarbij dient de bereikbaarheid van de pontjes gegarandeerd te blijven. De pontjes dragen in bij in de recreatieve mogelijkheden in het gebied. Een goede bereikbaarheid vergroot de levensvatbaarheid en continuïteit van de veren. Versterken stadsgezichten Ravenstein en Megen Als kansrijk wordt het versterken van de stadsgezichten van Ravenstein en Megen gezien. Voor Ravenstein is er voorkeur uitgesproken om bij de dijkoplossing een harde kade te realiseren om zo voor te sorteren op het lange termijn perspectief van het beoogde Waterfront (met een vestingmuur en herstel oude strang). Voor Megen wordt het versterken van het stadsgezicht als kans gezien, mede in combinatie met het verplaatsen van de haven (cf. alternatief X).

3.3

Stakeholders, belangenorganisaties

Naast de werkplaatsen en dijktafels zijn in gesprekken met een aantal relevante stakeholders/ belangenorganisaties een aantal (aanvullende) aandachtspunten en voorkeuren opgehaald. Recreatiesector: ziet vooral kansen Vanuit organisaties in de recreatiesector is er veel draagvlak voor de plannen. De sector ziet graag een gebied met een bovenregionale aantrekkingskracht. Er is voorkeur om de meanders – in ieder geval de geul in De Waarden – bevaarbaar te maken. Ook wordt voor verbetering, verplaatsing of ontwikkeling van haventjes gepleit. Goede bereikbare visplekken zijn ook belangrijk. Belangrijk aandachtspunt betreft het behoud van de (bereikbaarheid) van de pontjes. Agrarische sector: ziet bedreigingen Vanuit de agrarische sector is er weerstand op de plannen. Belangrijk aandachts- en zorgpunt betreft het beoogd grondgebruik (natuurontwikkeling) in de uiterwaarden versus het huidig grondgebruik op plekken (agrarisch). De beoogde natuurontwikkeling is niet of moeilijk te combineren met de landbouwfunctie. Ook de (toenemende) gronddruk op agrarische grond in de polder baart zorgen. Daarnaast zijn er zorgen over (de toename van) ganzenvraat en ongedierte en muggen die ziekten kunnen overbrengen, als mogelijk gevolg van meer natuur en stilstaand water.

Dorpsraden Gelderland; kansen en zorgen Dorpsraden aan de Gelderse zijde zijn positief over de beoogde meestromende geulen aan Gelderse zijde. Dit omdat verondersteld wordt dat deze kunnen bijdragen aan verbetering van de waterkwaliteit. Voor de uiterwaarden nabij Batenburg (richting De Tuut) is er de wens om deze tot meer natuur te ontwikkelen. Kansen voor uitbreiding van fiets-/struinpaden wil men graag benutten en de routes beter verbinden met Brabant. Er zijn ook zorgen; over mogelijke vervuiling bij het verondiepen van De Schans, de gevolgen van zomerbedverdieping voor kwel/grondwater en de invloed op de verkeersintensiteit op de dijk.

16 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

3.4

Zienswijzen op de structuurvisie

Een deel van de zienswijzen op de ontwerp structuurvisie geeft relevante aandachtspunten en/of een nadere uitwerkingsvraag mee aan de planuitwerkingsfase. Dit betreft de volgende aandachtspunten en/of uitwerkingsvragen: - Verbinding meander De Waarden en het Burg. Deelenkanaal: aandacht voor veiligheid pleziervaart versus scheepvaart. - Nadere uitwerking ontwerp veerweg bij Maasbommel. - Detaillering ontwerp situatie rond camping Rulstraat. - Voorstel voor aanleg fiets-/wandelpad bij Lithoijen als meekoppelkans beschouwen. - Aandacht in uitwerking voor toegankelijkheid steigers, gebruik veerstoep en nutsvoorzieningen i.r.t. activiteiten watersportvereniging. - Aandacht in uitwerking voor situatie De Heus. - Uitwerking maatwerkoplossingen voor situaties waarin bebouwing/functies direct aan de dijk grenzen. - Nader onderzoek en uitwerking van (de ligging van) het fietspad ten zuiden van Maasbommel. - Nader onderzoek naar effecten van open verbinding (en evt. mitigerende maatregelen) tussen Maas en Gouden Ham (effecten op o.a. veiligheid recreatie, stroming, waterkwaliteit, toegankelijkheid en bereikbaarheid Langeland). - Maatwerkoplossing voor bebouwing aan de Onderweg Haren en ontsluiting van percelen naar de dijk. - Specifieker maken waar voorzieningen voor sportvisserij komen. - Uitwerking maatwerkoplossing rond restaurant bij Ravenstein.

- Onderzoek naar effecten inrichting uiterwaarden op toename otters, bevers en ratten. De volledige Nota van zienswijzen is te vinden op www.meanderendemaas.nl

17 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

DEEL II PLANUITWERKINGSFASE T/M DEFINITIEF ONTWERP (SEPTEMBER 2022)

18 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

4 PROCESBESCHRIJVING PLANUITWERKINGSFASE 4.1

Participatie

In de planuitwerking (fase 1) is voortgebouwd op het intensieve participatieproces uit de verkenning. De basishouding blijft om open en transparant te werken en veelvuldig te communiceren en zo verassingen te voorkomen. Ten opzichte van de verkenning is er wel een accentverschuiving in de participatie: er is in de planuitwerking minder zoekruimte, het Voorkeursalternatief is immers het vertrekpunt/kader. Participatie is gericht op het meenemen/afwegen van ideeën en belangen relevant bij de detaillering van het ontwerp. In fase 1 van de planuitwerking is bovendien focus gelegd op de uitwerking van een aantal deelgebieden en de dijktrajecten en wat minder op het projectgebied als geheel. Deze verschuiving betekent ook dat er minder werkplaatsen zijn belegd en meer accent ligt bij ‘keukentafelgesprekken’ of gesprekken in kleine groepen gericht op individuele wensen en zorgen van belanghebbenden (m.n. dijkbewoners), onder meer in deelgebiedsessies en dijktafels. Belangrijk gegeven voor de wijze waarop participatie in deze fase heeft plaats kunnen hebben, is de situatie rond COVID-19. Door de regelgeving hieromtrent is het beperkt mogelijk geweest om het gebied te consulteren in fysieke vorm. Binnen de regels is getracht om hier toch passende vormen voor te vinden. Zo zijn bijvoorbeeld de dijktafels (in februari/maart 2021) volledig digitaal uitgevoerd.

Deelgebiedsessies In de periode 1 tot 7 juli 2020 zijn enkele, in omvang beperkte, fysieke bijeenkomsten gehouden om een vertegenwoordiging uit een deelgebied te raadplegen. In deze deelgebiedssessies is stilgestaan bij de nadere uitwerking van de deelgebieden: - Appeltern – Maasbommel - De Waarden - Ravenstein - Macharen - Ooijen Het projectteam heeft overzichtelijk gepresenteerd wat ze hebben onderzocht, welke bouwstenen en varianten zijn bedacht, uitgewerkt en beoordeeld. Na de presentatie hebben alle deelnemers de kans gekregen om aan te geven wat ze aanspreekt en vervolgens wat ze anders willen en/of wat ze missen. Van elke bijeenkomst zijn de kernpunten vastgelegd in een verslag en heeft de projectorganisatie dit meegewogen in het uiteindelijke advies. Het verslag is aan de deelnemers toegestuurd. Deze bijeenkomsten zijn door de deelnemers als positief ervaren. Op 2 en 17 december 2021 zijn voor deelgebied Appeltern-Maasbommel vervolgbijeenkomsten gehouden. Hierin is stilgestaan bij een aantal specifieke aspecten van het ontwerp; effect op natuurwaarde rondom bestaande nevengeul Maasbommel, effect op kwel in het achterland, situatie Veerweg, bakenbomen. Voor het deelgebied Ravenstein zijn diverse gesprekken/overleggen gevoerd met omwonenden en belangenverenigingen specifiek over de (hoogte van de) kademuur.

Het waterschap is verzocht om de hoogte van de kademuur te heroverwegen en deze lager aan te leggen; gelijk aan de verhoging van de aanliggende gronddijken. De kritiekpunten zijn met de bezwaarmakers besproken. Vervolgens zijn de aandachtspunten door projectteam Meanderende Maas met de projectpartners bekeken en heeft besluitvorming door het Waterschap plaatsgevonden.

19 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Werkplaatsen In vervolg op de verkenningsfase, zijn ook gedurende de planuitwerkingsfase de werkplaatsen voortgezet. Op 17 september 2020 zijn de werkplaatsdeelnemers geïnformeerd over de uitwerkingen die voor een aantal deelgebieden zijn gemaakt en de uitkomsten van de gebiedssessies hierover. Ook is stilgestaan het komen tot een beheersvisie voor het gebied. De algemene reactie van de deelnemers was dat de uitwerkingen en de keuzes logisch en herkenbaar zijn. Ze zien ook belangrijke elementen terug die ze zelf hebben ingebracht. Specifieke aandachtspunten die zijn ingebracht zijn beschreven in hoofdstuk 5. Op 24 februari 2021 zijn de deelnemers bijgepraat over de voortgang in de planuitwerking om tot een voorlopig ontwerp te komen. De maatregelen voor de uiterwaarden en de dijk zijn op hoofdlijnen toegelicht. Daarnaast is toegelicht dat gestart is met nadenken over de uitvoeringswijze en de in 2022 te nemen projectbesluiten en aan te vragen vergunningen. Vervolgens is gesproken over de ontwerpen en zijn aandachtspunten opgehaald.

Op 30 september 2021 is wederom de laatste stand van zaken gedeeld met de werkplaatsdeelnemers. Men kon ook kennismaken met de nieuwe dijkgraaf Mario Jacobs, voorzitter stuurgroep Meanderende Maas én met de projectmanager namens aannemer Boskalis Bart Hooiveld. Op 24 februari 2022 zijn de optimalisaties in het ontwerp toegelicht, die o.a. met inbreng van Boskalis en op basis van nadere onderzoeken (o.a. archeologie) tot stand zijn gekomen. De optimalisaties hebben betrekking op o.m.: toename ooibos, realisatie hoogwatervluchtplaatsen, vormgeving meanders, routestructuur en klei-inkassingen in plaats van pipingbermen. Er is ook stilgestaan bij de uitvoeringsfase; hoe dit er op hoofdlijnen uitziet, welke uitgangspunten we hanteren, hoe lang we aan het werk zijn en hoe we hinder voorkomen. Klankbordgroep Ook de klankbordgroep is in de planuitwerkingsfase gecontinueerd. Op diverse momenten is de klankbordgroep bijeen geweest en heeft het project geadviseerd over het planproces. Op 30 september 2020 heeft de klankbordgroep samen met het projectteam het proces van de deelgebiedssessies van juli 2020 geëvalueerd. In algemene zin is geconcludeerd dat het proces goed georganiseerd en zorgvuldig is geweest. Gezamenlijk is geconstateerd dat de ambitie om verrassingsvrij te werken niet gelukt is rond de doorsteek en brug Appeltern. Zie hierover meer in hoofdstuk 5.

Vanuit haar rol als adviesorgaan aan de projectorganisatie en de Stuurgroep heeft de klankbord op 4 maart 2021 geconcludeerd dat het proces tijdens de planuitwerking tot op heden zorgvuldig is doorlopen. Belangengroepen en individuele belanghebbenden zijn goed betrokken en er is transparant gehandeld door

20 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

de projectorganisatie. De deelgebied sessies, werkplaatsen en dijktafels zijn goed verlopen, waarmee belanghebbenden zich goed konden informeren en gelegenheid hebben gehad hun vragen en aandachtspunten kenbaar te maken. De klankbord complimenteert de projectorganisatie hiervoor vanwege de beperkingen die de coronaregels met zich meebrengen voor goede interactie. Voor het vervolg heeft de klankbord enkele aandachtspunten geformuleerd; zie hoofdstuk 5. Op 8 september 2021 kon de klankbordgroep kennismaken met de nieuwe dijkgraaf Mario Jacobs, voorzitter stuurgroep Meanderende Maas én met de projectmanager namens aannemer Boskalis Bart Hooiveld. Verder is stilgestaan bij het advies van de klankbordgroep van 4 maart en welke acties in de tussentijd daarop zijn ondernomen vanuit het project. Op 9 februari, 5 juli en 6 september 2022 is de klankbordgroep geïnformeerd over de stand van zaken v.w.b. de gesprekken met grondeigenaren, wordt de hoofdlijn van het omgevingsproces van het komend jaar besproken en wordt een doorkijk gegeven naar de realisatiefase. Tevens is weer een advies opgesteld die wordt voorgelegd aan de stuurgroep van 4 oktober 2022. Dijktafels In de periode 25 januari – 11 februari 2021 zijn op 6 dagen digitale dijktafels gehouden, elk voor een deel van het totale dijktraject. Alle belanghebbenden zijn individueel aangeschreven/uitgenodigd om deel te nemen.

Ter voorbereiding van de dijktafels voor de deelnemers is vooraf per dijktraject de relevante informatie (uitleg, ontwerpen, kaarten e.d.) reeds op de projectwebsite gedeeld. Zie: https://www.meanderendemaas.nl/dijk/ Onder meer is ook een instructie- uitlegfilm op de website geplaats: zie https://youtu.be/3zRRljO50aw Per dijktafel zijn verschillende tijdslots aangeboden (1630 – 1730 u, 1830 – 1930 u en 2000-2100 u) om zo veel mogelijk mensen in de gelegenheid te stellen om te participeren. Naast een nadere toelichting op het Voorlopig Ontwerp van het betreffende dijktraject, is ruimte gegeven voor vragen en opmerkingen. Ook is via een Mentimeter gepeild bij deelnemers onder meer of ze het dijkontwerp begrijpen, logisch en acceptabel vinden. Aan de digitale dijktafels hebben in totaal 130 mensen deelgenomen. In hoofdstuk 5 zijn belangrijkste inhoudelijke uitkomsten samengevat. Op 11, 17 en 19 mei 2022 zijn wederom dijktafels georganiseerd. Hier zijn we in gesprek gegaan met ruim 100 dijkbewoners over het definitieve ontwerp van de dijk. Voorafgaand zijn de nieuwe dijkontwerpen gedeeld met de dijkbewoners via www.meanderendemaas.nl/dijk Tijdens de dijktafels is er een presentatie gegeven over de stappen die we hebben doorlopen om tot het ontwerp voor de dijkversterking te komen.

Daarna zijn projectteamleden in gesprek gegaan met dijkbewoners over het ontwerp specifiek bij hun perceel en zijn alle vragen behandeld. Ook is er een doorkijk gegeven naar hoe de uitvoering van de werkzaamheden er uit gaat zien. De reacties van de dijkbewoners op de definitieve ontwerpen waren over het algemeen positief. Vragen hadden o.m. betrekking op het toekomstig beheer en de uitvoering van het werk in relatie tot woningen die dichtbij de dijk staan. Informatiebijeenkomsten In december 2020 zijn twee digitale bijeenkomsten georganiseerd waarin de uitwerking van de prioritaire deelgebieden is toegelicht. Veel informatie was vooraf al te raadplegen via een interactieve kaart zodat mensen zich goed konden voorbereiden. Er was gelegenheid om tijdens de bijeenkomst vragen via de chat te stellen. Ze zijn zo veel als mogelijk tijdens de bijeenkomst toegelicht. Uiterlijk 10 dagen later zijn alle vragen met antwoord op de website geplaatst. De presentatie is ook terug te zien als video op de website. Deze vorm van informeren biedt helaas minder interactiemogelijkheden als een fysieke bijeenkomst. Aan de andere kant was het beeld dat het voor belanghebbenden makkelijker was om (even) deel te nemen.

Op 17 en 20 mei 2021 hebben we middels twee digitale informatiebijeenkomsten bijna 200 belanghebbenden én belangstellenden kunnen informeren over de maatregelen uit het voorlopig ontwerp Meanderende Maas voor de dijkversterking, rivierverruiming en gebiedsontwikkeling. Via een link kon men gemakkelijk en veilig vanuit huis deelnemen (i.v.m. coronavirus). Tijdens de presentatie was er de mogelijkheid om via de chat vragen te stellen. De presentatie van de bijeenkomst is terug te vinden https://www.meanderendemaas.nl/wp-content/uploads/2021/06/20210511-Presentatie-informatiebijeenkomsten-mei-2021.pdf?v=3 en ook is de gehele bijeenkomst terug te zien op ons YouTube kanaal.

21 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Op verzoek van de dorpsraad Maasbommel is er op 17 maart een informatiebijeenkomst georganiseerd voor de maatregelen die we nabij Maasbommel willen treffen. De dorpsraad en projectteam hadden het gezamenlijke beeld dat de vragen en aandachtspunten van de bewoners goed zijn beantwoord. Iedereen was blij dat dit weer fysiek kon plaatsvinden. Meer informatie: https://www.meanderendemaas.nl/terugblik-informatiebijeenkomst-maasbommel/ Op 20 en 22 juni 2022 volgen nog twee informatiebijeenkomsten, waarin het definitief ontwerp en het vervolg zal worden toegelicht.

Werkplaats planuitwerking

Kaartmateriaal dijktafels

22 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

1-op-1 gesprekken In fase 1 van de planuitwerking zijn ook diverse 1-op-1 gesprekken gevoerd met stakeholders, belangenorganisaties, particulieren en grondeigenaren. In de gesprekken wordt toelichting gegeven op de stand van zaken in het project en is aandacht voor de belangen en ideeën van omgevingspartijen. Van deze gesprekken zijn gespreksverslagen gemaakt en zijn relevante wensen voor het ontwerp vertaald naar de KES/SES (zie hieronder). Daar waar mogelijk zijn de gesprekken in de buitenlucht gedaan; waar de coronaregels dit niet mogelijk maakten is er digitaal contact onderhouden. KES/SES De wensen van bewoners/belanghebbenden die in de verkenning in beeld zijn gebracht zijn in fase 1 van de planuitwerking verwerkt in de KES (Klant-eisenspecificatie); wensen worden al dan niet gehonoreerd (tot eis) en worden verwerkt in de SES (Systeem-eisenspecificatie). Hiervoor wordt het programma Relatics ingezet. De eisen zijn input voor het ontwerp. In de deelgebiedssessies en werkplaatsen en in interne ontwerpsessies (het integraal ontwerpoverleg) zijn de openstaande (en mogelijk nieuwe) wensen gebruikt en nader afgewogen om tot een uitgewerkt ontwerp te komen.

Met deze KES en SES borgen we dat: - Alle input van stakeholders wordt vastgelegd; - De wijze waarop de input verwerkt wordt in het ontwerpproces herleidbaar is en wordt vastgelegd; - Een terugkoppeling naar de inbrenger van een wens en wat daarmee gedaan is, mogelijk is. Communicatie Net als in de verkenning zijn ook gedurende de planuitwerking betrokkenen en belanghebbenden – naast reeds genoemde sessies/dijktafels – geïnformeerd via nieuwsbrieven, de projectwebsite en publicaties in kranten en via websites van betrokken overheidspartijen. Start gesprekken grondverwerving Er is een start gemaakt met de gesprekken met eigenaren van gronden welke benodigd zijn ter realisatie van het project.

4.2

Besluitvorming

Uiteindelijk worden de besluiten – aan het einde van de planuitwerkingsfase – op bestuurlijk niveau genomen. De Stuurgroep Meanderende Maas heeft daar, net als in de verkenning, een belangrijke rol in. Het streven is dat de Stuurgroep einde planuitwerking instemt met de inhoud van het plan en met een positief advies het plan vrijgeeft aan de bevoegde gezagen, die vervolgens bevoegd zijn te besluiten om de ontwerp besluiten en vergunningen in procedure te brengen. De Stuurgroep zal bij haar bestuurlijk advies de opgehaalde informatie vanuit de participatie meewegen, naast andere factoren zoals maakbaarheid, betaalbaarheid en vergunbaarheid. Het Stuurgroep advies wordt vervolgens betrokken door de bevoegd gezagen bij het vaststellen van de ontwerp besluiten en vergunningen.

23 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

4.3

Formele inspraak

In fase 1 van de planuitwerking is nog geen sprake van c.q. gelegenheid tot formele inspraak. Hieronder is beschreven op welke wijze – in fase 2 van de planuitwerking – er gelegenheid komt voor inspraak. Inspraak op ontwerp besluiten en vergunningen De ontwerp besluiten/vergunningen worden gecoördineerd voorbereid en eind 2022 gezamenlijk ter inzage gelegd. Provincie Noord-Brabant, met instemming van provincie Gelderland, treedt als coördinerend bevoegd gezag op. De belangrijkste besluiten/vergunningen (met verschillende bevoegde gezagen) die in voorbereiding zijn betreffen: - Projectplan Waterwet dijkversterking (Waterschap Aa en Maas, goedkeuring provincie Noord-Brabant) - Projectplan Waterwet rivierverruiming, KRW en natuur (Minister IenW) - Watervergunning wijzigen waterstaatswerk (Minister IenW) - Ontgrondingsvergunning I; t.b.v. ontgravingen uiterwaard Brabantse zijde (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant) - Ontgrondingsvergunning II; t.b.v. ontgravingen Gelderse zijde; geul Maasbommel-West en maaiveldverlaging Maasbommel-Oost, drempelverlaging Appeltern (provincie Gelderland) - Herziening bestemmingsplan Oss (gemeente Oss) - Omgevingsvergunning afwijken bestemmingsplan West Maas en Waal, incl.

toetsing aan stappenplan grootschalig grondverzet (West Maas en Waal) - Watervergunning fietspad Maasbommel (Waterschap Rivierenland) - Kapvergunningen (gemeente Oss, gemeente West Maas en Waal) en kapmeldingen (provincies) - Ontheffing soorten Wet natuurbescherming (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) - Project-Milieueffectrapportage De ontwerp besluiten liggen dan 6 weken ter inzage en een ieder kan een zienswijze indienen op het ontwerpbesluit. De ontwerpbesluiten worden aangekondigd in o.m. het waterschapsblad en/of het provinciaal blad en de Staatscourant. Daarnaast zal ook vanuit het project gecommuniceerd worden (via brieven, website en lokale media) zodat alle belanghebbenden op de hoogte zijn. De bevoegde gezagen betrekken en beantwoorden alle binnengekomen zienswijzen bij de vaststelling van de besluiten en vergunningen. Voor het projectplan waterwet dijkversterking geldt dat na vaststelling door het waterschap Gedeputeerde Staten het besluit nog moet goedkeuren. De vastgestelde besluiten en het goedkeuringsbesluit liggen vervolgens wederom ter inzage. Belanghebbenden die een zienswijze op de ontwerp stukken hebben ingediend, kunnen tijdens deze periode in beroep gaan bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Ook is beroep mogelijk tegen het goedkeuringsbesluit van GS voor het projectbesluit van het waterschap.

Binnen 6 maanden doet de Raad van State een uitspraak. Coördinatie zorgt voor eenduidigheid in procedures en transparantie voor belanghebbenden Vroegtijdige afstemming en gecoördineerde behandeling, maakt de samenhang tussen besluiten zichtbaar en draagt bij aan een heldere procedure. Normaal kent iedere vergunningaanvraag zijn eigen afdoeningstermijn en procedure voor terinzagelegging en bezwaar en beroep. De vergunningen worden op verschillende tijdstippen aangevraagd en bekendgemaakt en de mogelijkheden van rechtsbescherming kunnen per vergunning verschillen. Gecoördineerde behandeling brengt dit allemaal in één procedure onder. Hierdoor wordt het voor de burger een stuk overzichtelijker, er hoeft maar één keer te worden gereageerd en één keer in beroep te worden gegaan. En eenvoudiger, op één moment worden inhoudelijk op elkaar afgestemde ontwerpbesluiten ter inzage gelegd.

24 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

5 AANDACHTSPUNTEN OMGEVING PLANUITWERKINGSFASE 5.1

Omwonenden dijk en grondeigenaren

Uitkomst digitale dijktafels (jan.-feb. 2021) De belangrijkste algemene aandachtspunten/opmerkingen uit de digitale dijktafels zijn hieronder weergegeven: - Zorg over/ aandacht voor de effecten van maatregelen (constructies, pipingbermen) op de grondwaterstand. - Op een aantal plekken zorgen over de verkeersveiligheid (snelheid verkeer op de dijk, combinatie van auto’s, fietsers, wandelaars) en voorstellen om – als er toch gewerkt wordt aan de dijk – de verkeerssituatie ook te verbeteren. Vragen gesteld over wat de gemeentelijke visie is met betrekking tot verkeer. - Zorg over het mogelijk optreden van schade aan woningen/funderingen als gevolg van maatregelen (met name het inbrengen van constructies nabij woningen in combinatie met veranderende grondwaterstanden); en vragen over 0-metingen en schadeprotocollen. - Bij een aantal bewoners is er weerstand op het ontwerp, daar waar de dijk een deel van de particuliere tuin/grond beslaat (ruimtebeslag). Dit speelt het scherpste bij Neerlangel, Oijen en Lithoijen (beiden ter hoogte van woningen met dijk achterlangs); het geldt ook voor plekken waar pipingbermen nabij woningen zijn beoogd. - Aantal mensen geeft aan niet blij te zijn met een verlies van uitzicht. - Genoemd aandachtspunt is het borgen van de afwatering. - Bij het traject Oijen zijn er zowel voor- als tegenstanders in relatie tot het beoogde fietspad op de buitenberm.

Ook zijn de overwegingen niet geheel helder. - Bij het traject Megen en Macharen (traject bij dorpskern) is er weerstand op het beoogde gecombineerde fiets- en voetpad. Men heeft liever alleen een voetpad. Bij Megen is het idee geopperd om een voetpad buitenlangs de dijk te maken. - Bij het traject Ravenstein is aandacht gevraagd voor de parkeersituatie langs de dijk en ter hoogte van de haven. Een ander aandachtspunt is de inpassing van de damwand bij Ravenstein; voorkeur voor metselwerk aan de binnenzijde. Naast deze algemene punten, zijn er ook diverse opmerkingen gemaakt die betrekking hebben op specifieke individuele gevallen. Deze zijn allemaal vastgelegd en krijgen aandacht in de planuitwerking (o.m. in individuele gesprekken). Uitkomst dijktafels (mei 2022) Tijdens deze dijktafels zijn vooral opmerkingen en wensen die betrekking hebben op het ontwerp en de uitvoering voor individuele percelen besproken. Opmerkingen die in meerdere gesprekken aan de orde kwamen hadden betrekking op o.m.: het voorkomen van hinder tijdens de uitvoering, evt. effecten van het plaatsen van constructies (bijv. op grondwaterstand en/of schade) en beperking van uitzicht i.r.t. de hoogte van de dijkoplossing. Een aantal van de punten is ook eerder al opgehaald en besproken.

25 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

5.2

Gebruikers gebied (wonen, werken, recreëren); deelgebied-sessies en werkplaats

Uitkomst deelgebied-sessies juli 2020 Appeltern-Maasbommel Aansprekend aan het ontwerp is: - De maatregelen verlagen de waterstand en dat is positief voor de veiligheid, tevens wordt het landschap mooier en de natuur beter. - De instroomopening bij Appeltern ligt boven het waterpeil, hierdoor wordt de lengte van de struinroute groter. - Het fietspad is goed voor de recreatie in het gebied. - Aandacht voor een veilige manier van fietsen door het dorp wordt als positief ervaren. - Het respecteren van de privacy van de bewoners van de Raadhuisdijk. - De veerweg blijft op huidige hoogte. - Dat de natuur in het plan het woongenot vergroot. Opmerkingen/aanvulling op het ontwerp: - Voorkom negatieve kweleffecten binnendijks. - Is het een optie om de fiets- en wandelstrook aan een zijde op de brug te concentreren? - Is het mogelijk om de (gevaarlijk) kruising in de Noord-Zuid op te lossen met rotonde? - Voorkomen brommers op het fietspad. Hiermee wordt ook de kans voor hangjeugd beperkt. - Kijk goed in detail naar alles wat met de pontjes samenhangt in dit gebied. De eindconclusie is dat de maatregelen als logisch zijn ervaren. In de bijeenkomsten in december 2021 kwam nog specifiek naar voren: - De zorgen met betrekking tot de kwelproblematiek; afgelopen hoogwater (juli 2021) was er veel meer kwel binnendijks waargenomen dan vroeger het geval was.

Kan dit nader uitgezocht worden? - Onbegrip dat er weer gegraven gaat worden rondom de bestaande geul. Vijf jaar geleden is deze aangelegd, hij is zich mooi aan het ontwikkelen en nu gaan we weer graven. - Vragen of de te bereiken waterstandsverlaging, in relatie tot de hoogte van de Veerweg; is dat een goed doorstroomprofiel? De Waarden Aansprekend aan het ontwerp is: - Het herstel van de meander en de geul. - Het weer herkenbaar maken van de loop van de oude meander. - De kans om het gebied te beleven vanaf het water. - Megen wordt weer omarmd door de Maas (Megen hier, Megen daar en Megen overal). - Ruimte om ooibos te ontwikkelen. - De afwisseling van binnen en buitenbocht tussen de vaar- en natuurzone. - Het weren van snelle en grote boten. Opmerkingen/aanvulling op het ontwerp: - Een deel van de groep vindt het jammer dat er geen kajuitboten kunnen komen. - Een deel van de groep zou graag de weg koppelen aan de vaarzone. Een ander deel ziet dat liever niet vanwege ‘te veel recreatiedruk’ die ten koste gaat van natuur. - De groep mist een afmeerplek om Megen te bezoeken, waarbij ze tot de conclusie komen dat deze beter bij de bestaande jachthaven van Megen kan komen. - Zorg voor een veilige verbinding met de Maas en met name Burgemeester Delenkanaal.

- Twee palen en een plank om af te meren (komen niet aan wal) is een extra kwaliteit die goed aansluit bij de doelgroep natuur en landschapbelevers. - Kijk naar een plek voor vissers binnen de zonering. - Zorg voor routing door de uiterwaarden. - Waar ligt er een kans voor een zwemstrandje? De eindconclusie is dat de inrichting goed is en kansen biedt voor verschillende doelen en gebruikers.

26 | 31

Meanderende Maas | Participatieverslag verkenning & planuitwerking tm juni 2022

Ravenstein Aansprekend aan het ontwerp is: - Dat er geanticipeerd wordt op de lange termijn ontwikkeling van waterfront Ravenstein door de damwand. - Verwijzing naar de vestingstad, ‘terugbrengen’ van de muur. - Dat de overgangen van de dijktypen aansluiten bij de locatie van de rondelen. - De oplossing met de coupure bij De Heus, waardoor trilling en geluid door het transportverkeer niet toenemen. - De gekozen werkwijze in het betrekken van het gebied. - ’t Veerhuis goed wordt ontsloten en het terras op gelijke hoogte als de weg komt te liggen. Opmerkingen/aanvulling op het ontwerp: - Jammer dat de strang niet wordt gerealiseerd. - Jammer dat uitzicht vanuit enkele woningen op de Maas minder wordt. - Bij de uitwerking zou het goed zijn dat de halfbastions en de hoornwerken beter zichtbaar en beleefbaar worden. - De ontsluiting van De Heus wordt gezien als een kans, maar tegelijkertijd is het strijdig met de ambitie voor het waterfront/de strang. - Er moet aandacht zijn voor de verharding van de weg vanwege het geluid. - Behoefte leeft om de verkeersveiligheid te vergroten en in breder kader te bekijken. - De parkeerplaatsen moeten in breder verband worden bekeken. - De haven van watersportvereniging WK 13 dient voorzien te blijven van een goede ontsluiting, hierover zal nog nader overleg plaatsvinden.

Het grootste verschil van mening binnen de deelnemers bestaat uit de mate waarin de kade een ‘groen karakter moet krijgen’. En of het maken van een kade(muur) op deze plek wel historisch verantwoord is. De eindconclusie is dat in de breedte de groep positief is over de inhoud. Met zowel de Heemkundekring, Stichting Vestingwerken als de dorpsraad wordt nog overleg om de laatste inzichten met elkaar te bespreken en overeenstemming te bereiken. De hoogte van de kademuur is heroverwogen en door het Algemeen Bestuur van het Waterschap is vervolgens besloten deze aan te passen. De hoogte wordt aangepast naar 11.90m NAP (levensduur 50 jaar) zodanig dat deze in de toekomst makkelijk verder op te hogen is. Hiermee zijn ook bezwaren uit de omgeving op de initiële hoogte weggenomen. Er blijven wel bezwaren bij bewoners aan de Maasdijk over het feit dat de nu groene kering wijzigt in een kademuur. Zij willen een groene kering behouden. Macharen - Ooijen Aansprekend aan het ontwerp is: - De wijze waarop het projectteam met het vraagstuk en de mensen is omgegaan, een goed en eerlijk gesprek. - Het behouden van het wandelpad met unaniem de voorkeur van bewoners om het wandelpad op de kruin van de dijk te leggen voor het uitzicht naar beide zijden. - De aandacht voor de verkeersveiligheid. - Een deel van de groep ziet het verkeersluw maken als een belangrijke kwaliteitsverbetering.