Bijlage concept visie stedelijk gbied Oss - Berghem.PDF
Tekst van het document
Concept visie Stedelijk gebied Oss-Berghem Versie 3.3, 2 november 2021
Woord vooraf Beste lezer, De toekomst van Oss-Berghem
Ambities vanuit een menselijke maat
10 tot 20 jaar aangenaam kunnen wonen, werken en leven? Deze vraag heb ik dit jaar
we hierna beschrijven. Onze leefomgeving moet zo ingericht zijn en functioneren,
Hoe moet het stedelijk gebied Oss-Berghem eruit zien zodat we er ook de komende
aan diverse personen en bij verschillende gelegenheden gesteld. Het is de kernvraag
van deze concept gebiedsvisie. Gevoed door de antwoorden die ik kreeg, heb ik samen met mijn collega bestuurders onze gemeentelijke ambities en doelen geformuleerd
voor de fysieke leefomgeving van Oss-Berghem. In de hoop dat u ze herkent en – nog belangrijker – u zich uitgenodigd voelt om ermee aan de slag te gaan. Kwaliteiten van Oss-Berghem
Het Stedelijk gebied van Oss kent vele kwaliteiten. Het vele groen in de directe woonom-
geving, de vele ondernemers in de maakindustrie zoals de Life Sciences, de goede bereikbaarheid en het brede aanbod aan voorzieningen op het gebied van cultuur, onderwijs, zorg. Het stedelijk gebied heeft daarbij de centrumfunctie voor de inwoners uit het
buitengebied en de andere kernen. Ook hebben we veel ambities om deze kwaliteiten
verder te benutten. Denk bijvoorbeeld aan de woningbouwopgave die we de komende jaren voor ons zien. Of de bouw van het Walkwartier in het stadshart van Oss. Gemeenschapszin en ontmoeting
Deze menselijke maat is ook het vertrekpunt voor veel van de ambities en doelen die dat iedereen er op een gezonde en veilige manier kan wonen, werken en leven. En we hebben een leefomgeving nodig die rekening houdt met een veranderend klimaat,
anders omgaat met energiebronnen en aandacht heeft voor de natuur en het groen in onze woon- en werkgebieden. Hoe verder?
In deze concept visie heb ik de ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving be-
schreven. Graag hoor ik of u deze herkent en er ook zelf mee aan de slag gaat. Met uw inbreng kunnen we deze gebiedsvisie aanscherpen en verrijken. Uiteindelijk stelt de gemeenteraad de gebiedsvisie vast en maakt daarin keuzes over doelen en ambities die we hebben voor het stedelijk gebied Oss-Berghem.
Met vriendelijke groet, Joop van Orsouw,
Wethouder Ontwikkeling Stedelijk gebied e.a.
Als iets de inwoners van Oss en Berghem typeert, dan is het een diepgewortelde cul-
tuur van gemeenschapszin en ondernemerschap: handen uit de mouwen, samen aan
de slag, sociaal én economisch veerkrachtig. En als dat harde werken klaar is, genieten we ook van het leven. We bouwen carnavalswagens, besturen dorpshuizen en wijk-
centra, hebben energiecorporaties en zijn actief in heel veel verschillende verenigin-
gen. De menselijke maat staat centraal, samenwerking, elkaar ontmoeten en kennen, een stapje extra voor elkaar doen. Ik denk dat dit de komende jaren alleen nog maar belangrijker wordt.
2
Inhoud Woord vooraf
2
Stedelijk gebied & ambities
4
2
8
1
Inleiding
3
Ambitie en strategie
De opbouw van het stedelijk gebied
Thema’s 4
5
6 7
8
9
Thema Gezond en veilig stedelijk gebied
5
13
20 21
Deel 1 - Uitnodigen en ontmoeten
23
Thema Een duurzame leefomgeving:
30
Naar een klimaatrobuust Oss-Berghem
36
Deel 2 - Voorkomen en beschermen
Naar een energieneutraal Oss-Berghem Een groen en natuurlijk Oss-Berghem
Thema Ontspannen en complete woonstad
27
10
Samen aan de slag
61 62
Stadscentrum Oss Spoorzone Oss
65 67
Woongebied Oss-West
69
Heesch West: Duurzaam regionaal bedrijventerrein
73
Life Sciences-cluster: Pivot Park & Moleneind
71
Berghem: Dorp binnen het stedelijk gebied
75
De Ruwaard: Leefbaar en positief gezond
79
Schadewijk: Veerkrachtig en toekomstbestendig
77
Stadsboulevard Dr. Saal van Zwanenbergsingel
81
33
38 41
Thema De ondernemende stad
47
Thema Regionaal slim netwerken
58
Thema Bereikbaar stedelijk gebied
Uitvoering & deelgebieden
52
3
Stedelijk gebied & ambities 1 Inleiding
Stedelijk gebied & ambities
2. De opbouw van het stedelijk gebied
Thema’s
3. Ambitie en strategie
Uitvoering & deelgebieden
4
1
Inleiding
Wanneer de Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem klaar is,
vormt deze samen met de gebiedsvisies voor het Buitengebied en voor Stadjes & Kernen de bouwstenen voor de integrale omgevingsvisie voor Oss. De omgevingsvisie is een van de
belangrijke beleidsinstrumenten onder de Omgevingswet die
op 1 juli 2022 wordt ingevoerd. In de omgevingsvisie geven we voor ons hele grondgebied de beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving aan. We kijken 10 jaar en langer vooruit.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
5
Afbakening stedelijk gebied
Traditioneel gaat de ruimtelijke ordening uit van functies en belangen en was het de gewoonte om afwegingen tussen belangen te maken. De samenleving wordt steeds
complexer en veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. De Omgevingswet daagt ons uit om uit te gaan van opgaven en om daar oplossingen voor proberen te vinden.
Oijen
Precies daar is het gesprek met de samenleving op gericht! Creatieve en innovatie-
Dieden Megen
ve oplossingen waar de samenleving en fysieke leefomgeving beter van wordt. Zo
Demen Neerlangel
Kessel
Lith
Lithoijen
formuleerde minister Kajsa Ollongren het in 2021: “De omgevingswet is om meerdere
Dennenburg Macharen
Teefelen
Haren
Ravenstein
redenen een bijzondere wet, deze daagt nadrukkelijk uit om oplossingsgericht naar
Deursen Maren-Kessel Maren Huisseling
maatschappelijke opgaven te kijken. Grote opgaven als klimaatadaptatie maar ook
Neerloon
minder grote, zoals lokale oplossingen voor agrarisch ondernemerschap. Met deze wet
Overlangel
Oss Het Wild
Berghem
Herpen
Keent
gaan we ontwikkeling mogelijk maken”.
1.2
De ondernomen stappen
Opgavennotitie. Wij hebben in februari 2021 de notitie ‘Omgevingswet: kwaliteiten en opgaven voor de gebiedsvisies’ opgesteld en met de opiniecommissie van
Geffen
de gemeenteraad besproken. In die notitie hebben wij de kwaliteiten en opgaven
geformuleerd, die de basis waren voor een uitwerking in de Discussienota. Verder Zoals gezegd, we maken voor het Stedelijk gebied, de Stadjes & kernen en voor het
Buitengebied drie aparte visies die daarna samengevoegd worden tot één integrale
omgevingsvisie. We kiezen voor deze opzet omdat de opgaven en kwaliteiten van de
hebben wij daar benoemd dat we de thema’s uit de nationale omgevingsvisie (novi), als leidraad gebruiken bij de gebiedsvisies. Ook de koppeling met de thema’s uit de provinciale omgevingsvisie (povi) hebben we gemaakt.
gebieden sterk verschillen. Naast grote verschillen zijn er natuurlijk ook veel relaties
Discussienota. Op basis van deze ‘opgavennota’ en de opmerkingen van de raads-
wonen, werken maar ook uitbreidingen van woongebieden.
gebied. In deze nota gaven we aan wat onze ambities en visies zijn. Dat hebben
tussen stad, land en vooral de kernen. Denk bijvoorbeeld aan recreatie, voorzieningen,
1.1
we gedaan aan de hand van vijf thema’s: gezondheid & veiligheid, duurzaamheid
Fysieke leefomgeving
De fysieke leefomgeving gaat grofweg over alles wat je ziet, hoort en ruikt. Dat gaat over klassieke thema’s zoals wonen, werken, natuur en mobiliteit. Maar ook over
duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Het is belangrijk dat we de verschillende thema’s in samenhang tot elkaar bekijken. Dit betekent ook dat we kijken naar de raakvlakken van het fysieke met het sociale domein.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
en commissieleden, hebben we een Discussienota opgesteld voor het stedelijk
(klimaat, energie en biodiversiteit), wonen, ondernemen en mobiliteit. Over de
Discussienota hebben we (digitaal) vragen gesteld aan de Osse samenleving. De
antwoorden, vragen en suggesties die we zo ontvingen, hebben we gebruikt in ge-
sprekken met inspirerende gasten over hun visie op de thema’s tijdens de Talkshow (uitgezonden via een livestream) op 7 juli 2021. De informatie die we zo hebben
gekregen, heeft ons geholpen bij het maken van deze concept Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem.
Uitvoering & deelgebieden
6
Concept Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem. De concept Visie die u nu leest, hebben
1.3
participatie rondom deze Discussienota en op basis van eigen gemeentelijk beleid
voorstellen zijn voor de ontwikkeling van ons stedelijk gebied Oss-Berghem. In hoofd-
wij geschreven op basis van de Discussienota, de input die we ontvingen tijdens de en analyses van de opgaven.
Wij vinden het belangrijk dat de visie tot leven komt: van papieren document naar toepassingen in de dagelijkse leefomgeving. Daarom stimuleren wij inwoners,
stakeholders en belangstellenden om de visie te lezen. Wij hopen op herkenning en steun voor onze ambities en doelen, maar zijn vooral ook benieuwd naar reacties van anderen. In november organiseren we het volgende ter consultatie / participatie: •
Via een website ontsluiten we de visie op een behapbare, gemakkelijke manier in verschillende thema’s en subthema’s. Hier worden inwoners en andere be-
langstellenden met korte tekst, beeld en video geprikkeld om kennis te nemen
van (voor hen relevante onderdelen van) de concept Visie Stedelijk gebied OssBerghem. Zij worden uitgenodigd om aan te geven of de concept visie in lijn is •
met hun eigen verwachtingen. Dit kan digitaal of per post.
Via publiciteit zorgen we dat geïnteresseerden de website onder de aandacht
In deze concept gebiedsvisie geven we als College van B&W aan wat onze visie en
stuk 2 beschrijven we de kenmerken van ons stedelijk gebied, hoe dit is opgebouwd
is en functioneert. Hoofdstuk 3 bevat onze ambities & strategie. In hoofdstuk 4 tot 8
werken we de thema’s uit die we al in de Discussienota hebben benoemd: gezond & veilig, duurzaam (energie, klimaat & biodiversiteit), ondernemen, wonen en mo-
biliteit. Hoofdstuk 9 gaat in op de regionale positie van Oss en het stedelijk gebied
daarbinnen. In hoofdstuk 10 brengen we samen welke opgaven en doelen leiden tot concrete activiteiten en welke beleidsvraagstukken we nog moeten beantwoorden.
Naast deze strategische ambities en thema’s voor het stedelijk gebied Oss-Berghem, herkennen wij ook een aantal bijzondere deelgebieden binnen ons stedelijk gebied. Gebieden en locaties die nu al in ontwikkeling zijn en waaraan we ook de komende jaren werken. Maar ook nieuwe gebieden waarvan wij inschatten dat we er de
komende jaren mee aan de slag gaan. In totaal gaan we dieper in op negen van deze deelgebieden.
krijgen en geprikkeld worden om deze te bezoeken. Dit doen we door de inzet
Aan de lezer die snel de hoofdlijn van deze Concept Visie wil pakken, adviseren wij
bereiken.
de negen deelgebieden.
van social media, persberichten en advertising, om zo veel mogelijk mensen te •
Opbouw van deze concept Visie
We organiseren een informatiemarkt waar vragen gesteld kunnen worden
om vooral de hoofdstukken 3 en 10 te lezen, aangevuld met de beschrijvingen van
en waar men reacties kan achterlaten. De markt vindt waarschijnlijk plaats
in het Osse gemeentehuis, de huiskamer van de gemeente. Deze bijeenkomst
organiseren we bij voorkeur in afstemming met de jongeren-, wijk-, dorps- en Adviesraad Sociaal Domein. Zowel om hen te betrekken bij de inhoud van de
concept visie, als om hun achterbannen te mobiliseren naar de bijeenkomst te komen of te reageren op de concept visie.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
7
2
De opbouw van het stedelijk gebied
Voordat we ingaan op de opgaven, ambities en
ontwikkelingen voor het stedelijk gebied Oss-Berghem,
beschrijven we bondig de kenmerkende kwaliteiten en de
opbouw van de fysieke leefomgeving in dit stedelijk gebied.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
8
2.1
Het landschap en de ondergrond
De ondergrond van de hele gemeente Oss bestaat uit een aantal landschapstypen. Het noorden is een karakteristiek rivierengebied met zijn uiterwaarden, oeverwallen en
komgebied. Het zuiden bestaat uit het hoger gelegen dekzandgebied, met de dekzan-
drug en -rand. Het dekzandgebied is in de laatste ijstijd ontstaan. Tijdens deze periode werd zand door de wind over grote delen van Noord-Brabant verspreid. Het stedelijke
2.2
Stedelijk gebied Oss-Berghem en zijn omgeving
Kenmerkend voor de gemeente Oss is de grote diversiteit binnen de gemeentegren-
zen. Behalve de stad Oss kent de gemeente 23 kernen en historische stadjes, verschillende landschappen met natuur en landbouw en ruim 35 kilometer Maasoever. Een “mini-provincie” van 170 km2.
gebied Oss-Berghem ligt met name op de dekzandrand. In het zuiden liggen de hoge-
Hierbinnen vormen Oss en Berghem met bijna 70.000 van de in totaal 92.500 inwo-
De omgeving van Oss heeft al duizenden jaren lang een grote aantrekkingskracht op
karakter, gescheiden door de open zone van de Spaander Straatsche Akkers, maar op
re, droge delen. Naar het noorden toe wordt het lager, met overstromingsrisico’s.
de mens. Al vanaf de jonge steentijd (5300 voor Christus) zijn restanten van bewoning gevonden, vooral op de oeverwal, de dekzandrand en –rug.
ners, samen het stedelijk gebied Oss-Berghem. Elk met hun eigen geschiedenis en
vele fronten nauw verbonden en in elkaars nabijheid. Vanaf de herindeling in 1994
heeft Berghem een belangrijke rol gespeeld voor de stedelijke ruimtebehoefte voor wonen en werken van de gemeente met o.a. de woongebieden Piekenhoef, ’t Reut
en uitbreidingen van het werkgebied De Geer. Ook in dat opzicht zijn beiden meer
en meer met elkaar vervlochten, met zorg voor de ruimtelijke identiteit van het dorp Berghem.
Maashet stadsDaarbij hebben Oss en Berghem een positie en structuur waarbij zowel
centrum Oss als het buitengebied altijd nabij zijn en veel voorzieningen op loop- en Uiterwaard
fietsafstand liggen. Een prettige omvang die ten goede komt aan de leefbaarheid en
Oeverwal herkenbaarheid, belangrijk voor een “thuis-gevoel” voor de inwoners.
Kommen De Osse wijken & Berghem in historisch perspectief Inzoomend op het stedelijk gebied Oss–Berghem zien we een grote Rivierduin verscheidenheid
2.3
aan stadsdelen, die allen hun eigen stempel dragen door de ontstaansgeschiedenis
Dekzandrand en stedelijke ontwikkeling in de loop der jaren. Uiteraard hebben Oss en Berghem met
Maas
hun eigen historie een sterk eigen, onderscheidend karakter. Daar waar Oss zich vanaf
Dekzandrug
Uiterwaard
de 2de helft van de 19e eeuw steeds meer als industriële stad ontwikkeld heeft en sterk
Oeverwal
Stedelijk gebied gegroeid is, heeft Berghem in veel opzichten het dorpse karakter kunnen behouden. Bij
Kommen
beiden zijn de sporen van een ver verleden terug te vinden in de stadsplattegrond. Maar
Rivierduin
voor beiden geldt ook dat het huidige stadsbeeld in sterke mate bepaald wordt door de
Dekzandrand
ontwikkelingen van de laatste 150 jaar.
Dekzandrug Stedelijk gebied
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
9
De stad Oss – De huidige ruimtelijk structuur van de stad Oss is opgebouwd langs twee assen: het spoor en de N329. In 1881 is het spoor aangelegd, waardoor de stad zich in
oost-westelijke richting uitbreidde. De woonwijken hebben zich in de loop van de jaren concentrisch ontwikkeld: vanaf de kern in 1880 zijn de woonwijken rond de fabrieken
in het centrum en aan de zuidzijde van het spoor ontwikkeld. Dit op de hoger gelegen
dekzandrug, zoals de bouw van de Ruwaard in de jaren 70. Pas daarna werd de ontwik-
keling op de lagere delen (dekzandrand) aan de noordzijde van het spoor opgepakt met de woongebieden Ussen en later Mettegeupel.
1850
1920
1962
1980
2000
2020
De eerste werkgebieden die met de komst van het spoor ontstonden, lagen pal tegen de kerk aan. Na de Tweede Wereldoorlog wordt de haven aangelegd en ontwikkelen
zich noord-zuid een lint van werklocaties. Deze zijn nu verbonden via de N329 en lopen van Elzenburg-De Geer in het noorden, via Moleneind-Landweer-Danenhoef naar Vorstengrafdonk in het zuiden.
Inmiddels kent de stad Oss een grote diversiteit aan woonwijken en bedrijventerreinen, waarin de veranderende opvattingen in de stedenbouw goed afleesbaar zijn. Het zijn feitelijk de jaarringen van de stad, die de historie zichtbaar maken. •
De enorme ontwikkeling van de industrie, met een extra impuls door de aanleg
van de spoorlijn in 1881, brengt de groei van Oss in een sterke stroomversnelling. Wijken als Centrum West met ‘t Vierhoekske, het eerste deel van Schadewijk,
Kortfoort en de bedrijfslocaties van Jurgens (Boschpoort) en Bergoss zijn typisch voor deze periode. Ze zijn veelal gebaseerd op organische groei, gekoppeld aan
historische routes en vaak bepaald door toevallig beschikbare locaties en rond de •
•
eerste fabrieken.
In de naoorlogse jaren ontstaan de woonwijken en bedrijventerreinen steeds
meer vanaf de tekentafel. In de jaren ’50 en ’60 nog in de traditie van de meer
organische stedenbouw, zoals Schadewijk en Oss Zuid in de nabijheid van de oud-
functiescheiding en de opkomst van het moderne verkeer. Veel nieuwe hoofd-
Daarna in de geest van het Nieuwe Bouwen, met vooral de ruim opgezette
stadscentrum zijn in deze periode gerealiseerd.
ste werkgebieden.
Ruwaard en Krinkelhoek in de jaren ‘70. Dat is ook de tijd van schaalvergroting,
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
wegen, zoals de Singels en de Raadhuislaan en verschillende doorbraken in het
10
•
Vanaf de jaren ‘80 wordt in wijken als Ussen, Mikkeldonk en Mettegeupel, weer
ook voor een aantal groene scheggen in bijvoorbeeld Mikkeldonk en Mettegeupel. Ook
waarin stadsvernieuwing en binnenstedelijke vernieuwing, zoals Boschpoort en
wijk is ontstaan. Zo heeft de entree van Oss vanuit het zuiden een door en door groen
meer teruggegrepen op de menselijke maat en compacte stad. Het is ook de tijd
Berghkwartier – na uitplaatsing van grote bedrijvigheid in en rond het centrum •
gemeengoed worden.
De meest recente ontwikkelingen borduren voort op de stedenbouw van de
jaren ’80 en ‘90. Maar dragen ook hun eigen stempel door nieuwe uitdagingen,
karakter door de opzet van de wijk de Ruwaard. In de oudere delen van het stedelijk
gebied zoals het Centrum, Schadewijk en de bedrijventerreinen hebben we overigens nog wel een opgave als het gaat om voldoende groen.
bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en grotere diversiteit in woon-
2.5
Noord toch anders dan de hiervoor gebouwde wijken, onder andere door de
ten en direct aangesloten op het landelijke wegennet (A50/A59), het spoorwegnet en
wensen. Zo is het karakter van de nieuwe wijken Piekenhoef, Het Reut en Horzak intrede van wadi’s, zonnepanelen en een grotere verscheidenheid in woningtypes •
de aard en vorm van dit groen is gekleurd door de tijd waarin het als onderdeel van de
en architectuur.
In de afgelopen 20 jaar is ook op verschillende locaties de binnenstedelijke
vernieuwing en herbestemming van gebouwen en terreinen doorgezet. Zoals de
Talentencampus, de woningbouw in het Sibeliuspark en op het ziekenhuisterrein (Park Zwanenberg).
De ontwikkeling van Berghem - Ook Berghem groeit in het verloop van de 20ste
eeuw door, vooral in oostelijke richting, aansluitend op de dorpskern. Uiteraard op
veel kleinere schaal en iets minder planmatig, maar ook hier zijn de verschillende tijdsperiodes in stedenbouw en architectuur herkenbaar. Met de herindeling van 1994, waarbij Berghem bij Oss gevoegd wordt, verandert er veel. Een belangrijk deel van
de Osse woningbouwopgave wordt voorzien in de Piekenhoef en het Reut, waarmee
Infrastructuur
Met de huidige infrastructuur van wegen, spoor en water is Oss multimodaal ontslode grote rivieren. Het wegenpatroon voor autoverkeer in de stad Oss is bij de aanleg
ruim opgezet. De afgelopen 50 jaar is deze nauwelijks gewijzigd, ondanks de enorme groei die de stad in deze periode heeft doorgemaakt.
De grootste verandering is de recente opwaardering van de N329, onze Weg van de
Toekomst, een duurzaam ontwerp met extra rijbanen en viaducten. Belangrijk voor de bereikbaarheid van Oss en in het bijzonder de bedrijfsterreinen aan de oostzijde van
de stad. Vernieuwend is ook de recente realisatie van een samenhangend netwerk van fietspaden, de Osse Fietsstraten en F59.
Via het spoor is Oss al zo’n 140 jaar verbonden met de rest van Nederland. De trein is een niet meer weg te denken onderdeel van onze mobiliteit, met drie stations waar-
van er twee liggen in het stedelijk gebied Oss-Berghem. Daarnaast is ook het noordelijke bedrijventerrein Elzenburg verbonden met het spoor (en met de haven).
Berghem in korte tijd enorm groeit. Dit is mede aanleiding om het centrum van de
2.6
Berchplaets.
reinen. Veel bedrijvigheid is in de loop der jaren verdwenen uit het binnenstedelijk
dorpskern te vernieuwen met o.a. nieuwe winkels, zorgvoorzieningen en dorpshuis De
2.4
(woon-)gebied en steeds meer geconcentreerd op een aantal grootschalige bedrij-
Een groen stedelijk gebied
Het imago van Oss als groene stad is mede ingegeven door de stedenbouwkundige
ontwikkeling door de jaren heen. In vrijwel alle woonwijken is de groenstructuur een belangrijke drager in de opzet van de wijk en zien we ook talloze verbindingen met
het omliggende landschap. Dat geldt voor de fraaie “groene vingers” van Ussen, maar
Stedelijk gebied & ambities
Bedrijventerreinen
Niet alleen onze woonwijken zijn zeer divers, dat geldt ook voor onze bedrijventer-
Thema’s
venterreinen aan de oostzijde van de stad Oss: Elzeneind met de havens, De Geer,
Moleneind, Landweer, Danenhoef en Vorstengrafdonk. Daarnaast zijn er verspreid enkele kleinschaliger terreinen, zoals Euterpelaan en Industriepark Oost in Schadewijk.
De ontwikkeling van het regionaal werkgebied Heesch West, waarin Oss participeert, is een volgende stap in deze reeks.
Uitvoering & deelgebieden
11
DNA van Oss
Al met al schetst de opbouw van het stedelijk gebied Oss–Berghem vooral een groen, compleet, veelzijdig en ontspannen stedelijk hart van de
regio. Als middelgrote gemeente, centraal gelegen tussen grootstedelijke centra Nijmegen, ‘s Hertogenbosch en Eindhoven.
Met de stad Oss als centrum van de gemeente en het ommeland. Een
stedelijk gebied met een compleet pakket aan stedelijke voorzieningen
(winkels, sport, zorg, cultuur) en met een grote diversiteit aan aantrekkelijke woonmilieus en werkgebieden.
Een goede, multimodaal ontsloten netwerkstad met meerdere treinstati-
ons, een volwaardige haven en directe aansluiting op de A59/A50. Met een modern ondernemersklimaat, waaronder een (inter)nationaal toonaangevend cluster van life sciences bedrijven, met onder meer Organon, Aspen en de bedrijven op het innovatiepark Pivot Park.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
12
3
Ambitie en strategie
We willen graag dat al onze inwoners fijn
wonen, werken en leven in onze gemeente. En dat zij gezond en actief deelnemen aan
de samenleving. Daar richten we de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk op in. Wij
vinden het belangrijk dat mensen elkaar
kennen en nieuwkomers een inspirerende
plek in de samenleving vinden. Een plek waar
men gezond en veilig kan leven en opgroeien. In een omgeving die dit stimuleert en die
uitnodigt tot ontmoetingen. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de talenten,
mogelijkheden en behoeften van inwoners. Bij de ‘schaalsprong’ die de gemeente Oss
doormaakt houden we oog voor de menselijke maat. Zodat alle inwoners, bezoekers,
ondernemers en werknemers zich welkom en gezien blijven voelen. Zoals dat past bij Oss.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
13
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
14
3.1
Schaalsprong vanuit een menselijke maat
De gemeente Oss ontwikkelt zich de komende jaren tot een gemeente voor meer
dan 100.000 inwoners. Nu zijn dat nog ongeveer 92.500 mensen, waarvan er bijna
70.000 wonen in het stedelijk gebied Oss-Berghem. Deze groei gaat gepaard met een forse verstedelijkings-opgave waarbij in de komende 15 jaar 8.000 woningen worden gebouwd in de hele gemeente en circa 6.600 woningen in het stedelijk gebied, met
name in de stad Oss. Deze stevige groei is een belangrijke impuls bij de doorontwikkeling van het stedelijk gebied Oss-Berghem als aantrekkelijke woon- en werkplek, voor
huidige en toekomstige inwoners. Wij hebben de ambitie om de woonfunctie van Oss verder te versterken, ook in regionaal opzicht. Dit door onderscheidende woonmili-
Bovenstaande ontwikkelingen maken dat we anders aankijken tegen een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Dit zijn de drie elementen waarvan de ge-
meenteraad in 2018 heeft aangegeven dat deze zeker terug dienen te komen in de
Omgevingsvisie. Drie elementen waar we min of meer al rekening mee houden bij
plannen en ontwikkelingen in onze leefomgeving. Maar ook daar verandert er iets. •
•
eus te ontwikkelen, zowel groen-ontspannen als meer hoog-stedelijk. Daarbij willen
bodem, lucht en geluid. Regels en oplossingen die sterk bepalen wat er mogelijk is, die ‘voorschrijvend’ zijn.
Voor duurzaamheid (energieneutraal, klimaatrobuust en biodivers) hebben we
deze regels en oplossingen veel minder. En als we ze al hebben, dan zijn ze veelal
vrijblijvender in het gebruik. De samenleving lijkt de opgaven voor duurzaamheid
we meer dan tot nu toe is gebeurd, een deel van de woningopgave van steden als
nog vooral te zien als mee-koppel kans. Deze vrijblijvendheid zal moeten verdwij-
’s-Hertogenbosch en Nijmegen helpen opvangen. Tegelijkertijd vraagt de groei van
nen, willen we een antwoord hebben op de geschetste klimaatveranderingen
de stad om versterking van de stedelijke voorzieningen zoals het stadshart en om een
en de doelen die we daar als samenleving voor hebben gesteld. Dat betekent dat
robuuste infrastructuur.
Vestigingsklimaat - De groei van de stad is ook een impuls om het vestigingsklimaat
Voor een gezonde en veilige leefomgeving, kennen we diverse milieuregels voor
voorwaarden stellen aan bijvoorbeeld energieopwek en -verbruik of aan materi-
aalgebruik dat minimale CO2 opwekking veroorzaakt, randvoorwaarden zijn wil een nieuw plan uitgevoerd kunnen worden. De vrijblijvendheid gaat er af.
voor bedrijven te versterken. Daarbij hoort ook aandacht voor voldoende ruimte voor
Positieve gezondheid is een relatief nieuw begrip. Daar doet ook het sociale domein
kwaliteit van de bestaande werklocaties die inspelen op innovaties en verduurzaming,
de inrichting en het gebruik van de fysieke leefomgeving kan bijdragen aan de positie-
de bedrijven in Oss en het stedelijk gebied Oss-Berghem. Dat betekent ook een goede naast verdere aandacht voor de bereikbaarheid via weg, spoor en water. En dit biedt bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om de ontwikkeling van het life science & health cluster als koploper in de economie, verder vorm te geven.
3.2
Onze fysieke leefomgeving is aan het veranderen. Het klimaat verandert, wat we
terug zien in forse regenbuien en hoge temperaturen. Natuurlijk is het veranderen
van het klimaat van alle tijden. Meestal gaat dat geleidelijk over een lange periode. Nu moeten we echter omgaan en voorbereid zijn op grotere extremen. Ook hebben we al ruim anderhalf jaar te maken met Covid-19, wat ons handelen en bewegingsvrijheid
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
ve gezondheid van onze inwoners en werknemers. Zodat uiteindelijk iedereen gezond kan opgroeien, zich kan ontplooien en gezond kan leven in de gemeente Oss.
3.3
Veilig, duurzaam en gezond
sterk inperkt(e).
zijn intrede in de fysieke leefomgeving. We zijn op dit gebied aan het ontdekken hoe
Drie gebiedsvisies, één gemeente
In deze visie staat het Stedelijk gebied Oss-Berghem centraal. We gaan vooral in op de dynamiek, opgaven en ambities die we voor het stedelijk gebied hebben. Dit gebied
staat natuurlijk in nauwe wisselwerking met de andere delen van de gemeente, met het Buitengebied en de Stadjes & dorpen. Onze ambities voor het stedelijk gebied
raken dus niet alleen de inwoners, ondernemers en bezoekers van de kernen Oss en Berghem, maar van de hele gemeente Oss.
Uitvoering & deelgebieden
15
De verschillende deelgebieden vullen elkaar aan, zijn ‘complementair’. Het Stedelijk
over aantrekkelijke ruimte voor beweging voor de inwoners van Oss. Over elkaar
zoekende binnen de gemeente uiteindelijk terecht komt in Oss of in Berghem. Aan
in de samenleving. Over sociale veiligheid en om woonzorgconcepten waardoor
gebied heeft het grootste aanbod aan woningen. De kans is dus groot dat een woningde andere kant hebben de Stadjes & dorpen en het Buitengebied woonmilieus die
weer niet in het Stedelijk gebied zijn te vinden, zoals de vestingsteden Ravenstein en Megen. Veel inwoners uit de Stadjes & dorpen werken ook in het Stedelijke gebied.
ontmoeten, het tegen gaan van eenzaamheid en kunnen en mogen meedoen
•
Ontspannen en recreëren doen onze inwoners ook in alle deelgebieden. Denk aan
ook het Schone Lucht-akkoord ondertekend, om dit belang te onderstrepen. De
maken de inwoners uit Oss en Berghem ook dankbaar gebruik van de kwaliteiten in
te grote hoeveelheden stikstof in de lucht en de PFas deeltjes in de bodem zijn
het Buitengebied en de Stadjes & Dorpen, zoals wandelen in Herperduin, zwemmen
Ook voor de grotere opgaven vullen de drie deelgebieden elkaar aan. Zo dragen de
recente ontwikkelingen die ook de komende jaren van invloed zijn op de kwaliteit •
windmolens en zonnevelden die (op termijn) in het Buitengebied worden gereali-
De kracht en kwaliteiten van ons stedelijk gebied zijn van groot belang voor de vita-
•
de landbouw en duurzame mobiliteit moeten dit doen. De energietransitie zet
enerzijds in op energiebesparing en anderzijds op duurzame energieopwekking.
verandert de samenstelling van de bevolking.. Vanwege de vergrijzing neemt het
Wind- en zonne-energie zijn voor nu de meest gangbare vormen van duurzame
aandeel eenpersoonshuishoudens fors toe. Bovendien worden gezinnen steeds
opwekking. Welke mix van emissiearme technologieën uiteindelijk dominant
kleiner doordat er minder kinderen worden geboren en vanwege echtscheidingen.
zal worden is op dit moment onzeker. Wel weten we dat er in de ondergrondse
Deze verandering zijn van invloed op de typen woningen die de komende jaren
zondheid en fysieke leefomgeving nadrukkelijk op de agenda gezet. Dat gaat ook
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
kelijk dat de uitstoot aan CO2 afneemt; in 2050 wil Nederland energieneutraal
maar ook maatregelen zoals de nationale CO2-heffing, de verduurzaming van
Demografie. Het aantal inwoners van de gemeente Oss neemt nog toe. Tegelijk
Positieve gezondheid. Het Rijk heeft met de Omgevingswet de relatie tussen ge-
Energiebesparing en warmtetransitie. Vanuit de klimaatopgave is het noodza-
opzichte van 1990. De energietransitie moet bijdragen aan deze doelstellingen,
volledig te willen zijn, een korte schets van relevante ontwikkelingen die nu spelen.
nodig zijn en op bijvoorbeeld voorzieningen zoals zorg, basisscholen en sportclubs.
dieren in de stad (biodiversiteit).
zijn, de recente EU-Klimaatwet (april 2021) gaat uit van 55% reductie aan CO2 ten
om nieuwe afwegingen. Om een indruk te geven van wat er speelt geven we, zonder
•
zomers leidt tot een serie nieuwe vragen voor de stad. Hoe zorgen we dat het niet
alleen de mensen in de stad hebben hiermee te maken, maar ook de planten en
liteit van onze hele gemeente. Tegelijkertijd spelen er veel vraagstukken die vragen
•
Extremer weer. De onstuimige regenbuien en de droogte van de afgelopen
vangen we al dat water dan op zodat de straten niet blank komen te staan? Niet
bouwlocatie Oss-West komen Stedelijk gebied en het Buitengebied samen.
De ontwikkelingen in het stedelijk gebied
van de leefomgeving.
te heet wordt in de zomer? En als het een keer extreem veel heeft geregend, hoe
seerd, bij aan de energie die in het stedelijk gebied wordt verbruikt. In de woning-
3.4
dan zien we dat de luchtkwaliteit grote invloed heeft. Denk aan de verspreiding
het aanwezig zijn van luchtweginfectieziekten. We hebben als gemeente daarom
zijn winkelaanbod, horeca & evenementen en het middelbaar onderwijs. Andersom
gelopen in het buitengebied direct rondom Oss of Berghem.
Kwaliteit van lucht en bodem. Kijken we naar de milieuaspecten en gezondheid, van fijnstof. Ook onderzoekt het RIVM landelijk de relatie tussen luchtkwaliteit en
de grote voorzieningen in het stedelijk gebied zoals het theater, het stadshart met
in de Geffense Plas en fietsen op de Maasdijk. Ook veel dagelijkse ‘ommetjes’ worden
mensen langer in hun eigen omgeving kunnen wonen.
infrastructuur aanpassingen nodig zijn, om alle duurzaam opgewekte energie •
Uitvoering & deelgebieden
ook te transporteren.
Biodiversiteit staat onder druk. Met biodiversiteit bedoelen we de verscheidenheid van het aantal soorten planeten en dieren dat ergens voorkomt. Het is een
16
maatstaf voor de kwaliteit van de natuur. Wereldwijd neemt de biodiversiteit
ook het auto- en vrachtverkeer.. Het lijkt erop dat de afname van het autoverkeer
Ecologische evenwichten raken verstoord. Dat raakt ook ons als mens, bijvoor-
neemt het reistijdverlies toe, neemt uitstoot van CO2 toe en neemt het gebruik
af. Zowel het aantal soorten (kwalitatief) als de hoeveelheid planten en dieren.
tijdens Covid-19 slechts een tijdelijk dip was. De files zijn weer terug. Hierdoor
beeld via de risico’s die onze voedselvoorziening daarmee loopt. Ook in Oss
van sluiproutes toe. Dat is op zijn beurt nadelig voor de leef-kwaliteit van wijken.
hebben we de opgave om de achteruitgang van biodiversiteit te stoppen en te •
verbeteren.
Een slimme stad (smart city) is een stad waarbij informatietechnologie en het internet der dingen (communicatie tussen apparaten, met of zonder tussen-
Aan de andere kant groeit het gebruikt van de elektrische fiets en de belangstel•
komst van mensen) gebruikt worden om de stad te beheren en te besturen. Doel
deel Zuid-Nederland (provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg) of sluit
onderdelen van de stad zijn verbonden via een netwerk van sensoren, internet en
Regiodeals met de regio Noordoost Brabant / Agrifood Capital. Ook de provincie
hoogstaande technologische apparaten met als motor het internet der dingen.
stemt veel zaken af in de regio Noordoost Brabant / Agrifood Capital of met de
Deze sensoren kunnen op vele plekken in de fysieke leefomgeving informatie ver-
grote gemeenten (B5) en de middelgrote gemeenten (M7).
op een bepaalde plek in de stad. Informatietechnologie en de analyse van data
3.5
van mensen daarbinnen te beïnvloeden (Bron: bewerking van tekst op wikipedia.
en ontwikkelingen die spelen, leiden tot een aantal ambities. De hoofdlijnen van onze
kunnen worden gebruikt om de fysieke leefomgeving in te richten of het gedrag
nl). De ontwikkeling van de slimme stad werkt dus op meerdere manieren door in de ontwikkeling en beheer van de fysieke leefomgeving. Tegelijkertijd moet ook de ethische dimensie aandacht vragen.
Onze ambities
De schaalsprong, de wisselwerking tussen de verschillende gebieden en de opgaven
ambities formuleren we hierna; we werken ze als thema’s verder uit in het volgende hoofdstuk.
‘Next economy’ - Vooral de energietransitie, de omslag naar een circulaire eco-
•
stuwen de ‘next economy’. Traditionele sectoren moeten ombouwen voor toe-
leert. Die uitnodigt om mee te doen en om waar mogelijk zelf een bijdrage te leveren
nomie en digitalisering (robotisering, smart industry en samenwerken in keten) komstig bestaansrecht, zoals de (maak)industrie en logistiek. Hier ligt een grote
potentie in de transitie naar een circulaire economie. Als gevolg van deze ontwikkelingen veranderen de wensen en de eisen van bedrijven aan hun vestigingslo-
catie en hun behoefte aan personeel. Goed opgeleid en geschoold personeel is nu •
ten wordt steeds belangrijker om opgaven én kansen op te pakken. De regio is
lerenen en instrumenten op inzetten. Het Rijk kijkt bijvoorbeeld naar het lands-
organiseren en de afstand tussen de inwoners en het bestuur te verkleinen. Alle
•
Regionalisering – De gemeente is geen eiland, samenwerking met buurgemeenook het schaalniveau waarop hogere overheden steeds meer hun opgaven formu-
van een slimme stad is de levenskwaliteit te verhogen door de stad efficiënter te
zamelen, bijvoorbeeld over de doorstroming van het verkeer of de luchtvervuiling
ling voor deelconcepten, deelauto’s en deel-scooters.
al schaars en wordt nog schaarser vanwege een krimpende beroepsbevolking.
Dagelijkse mobiliteit. Mensen leggen in Nederland over het algemeen grotere
reisafstanden af dan een aantal jaren geleden. Ook de gemiddelde woon-werkaf-
stand nam toe. Met de grotere reisafstanden en de groei van de economie groeide
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Gezond en veilig stedelijk gebied
Een gezond stedelijk gebied is een plek die uitnodigt tot gezond gedrag en dit stimuaan de leefomgeving. In een gezonde stad wonen, werken, creëren mensen op een
prettige manier en ontmoeten ze elkaar in een aangename omgeving. Iedereen doet er toe, voelt zich gezien en uitgenodigd om mee te doen in onze samenleving.
Een gezonde stad beschermt mensen ook tegen ongezonde omstandigheden (‘mili-
euaspecten’). Zodat iedereen kan leven in een omgeving met bijvoorbeeld schone lucht, schoon water en een gezonde bodem. Een gezonde stad is een plek waar mensen zich veilig en beschermt voelen, die groene plekken kent voor ontspanning en de beleving
van natuur en waar duurzaam (zuinig en circulair) wordt omgegaan met grondstoffen.
Uitvoering & deelgebieden
17
•
Een groene stad: energieneutraal, klimaatrobuust en biodivers
We willen dat er ook in het stedelijk gebied minder energie wordt verbruikt en dat
meer energie duurzaam wordt opgewekt. Dit met het doel om de CO2 uitstoot fors te verminderen. In 2050 zijn we nagenoeg CO2-neutraal. Daartoe is het ook nodig dat
producten die we nodig hebben, na gebruik opnieuw als grondstof kunnen dienen.
Dit circulair materiaalgebruik doet onze afvalstromen afnemen en beperkt de energie die nodig is om nieuwe producten te maken. Dat is ook nodig omdat er schaarste aan grondstoffen dreigt te ontstaan.
heid dragen direct hieraan bij en zijn daarom leidend in onze strategie om Oss te
ontwikkelen tot een moderne maakstad. Dit doen we samen met onze ondernemers, onderwijs en organisaties. Oss is trots op de economische kracht in de gemeente en wil zich nadrukkelijk profileren. Hierbij speelt Oss in op de kansen als schakel
binnen de economische driehoek van de regio (Oss-’s-Hertogenbosch-Veghel) én
overstijgend tussen de economische kerngebieden van de Food Valley, de Randstad en Brainport Eindhoven.
We willen bestand zijn tegen overlast door heviger regenval, extremere hitte en langdu-
•
bestand is tegen de gevolgen van deze extremen. Dat noemen we ‘klimaatrobuust’.
komen en verplaatsen. De bereikbaarheid van de woon- en werklocaties moet gega-
rige droogte periodes. We willen dat onze leefomgeving, zowel openbare als privé, beter Natuur in het stedelijk gebied heeft ook nadrukkelijk zijn eigen waarde.
We streven naar een samenleving, waar we in de leef- en werkomgeving van de mens ook voldoende leefruimte bieden voor vele soorten planten en dieren (‘natuurinclusief’ en ‘biodivers’). •
Bereikbaar stedelijk gebied
Een aantrekkelijk, compleet stedelijk gebied betekent ook dat je er makkelijk kunt
randeerd zijn, zodat iedereen zich makkelijk en veilig kan verplaatsen. Op zo’n manier dat de overlast van verkeer voor de leef-kwaliteit zo klein mogelijk blijft (zoals geluid-
hinder, fijnstof en parkeerdruk). Extra aandacht hebben wij voor duurzame mobiliteit, zeker ook tegen een achtergrond dat in 2050 geen enkel voertuig in Nederland nog
CO2 mag uitstoten (‘emissieloos’). Ten behoeve van de leefbaarheid leggen wij meer
Ontspannen en compleet woongebied
De ambitie om door te groeien naar 100.000 inwoners zal qua woningbouwopgave
nadruk op langzaam vervoer en andere duurzame vervoersmogelijkheden.
grotendeels in het stedelijk gebied landen. Het is daarbij de opgave om de gewenste
•
me, compacte en complete stad maken. Om in te wonen, te werken en te recreëren,
vanuit andere economische kerngebieden (Randstad, Brainport, Arnhem-Nijmegen,
groei te verbinden aan de kenmerkende kwaliteiten die Oss ook nu tot een aangenavoor iedereen. De fijne schaal van de stad als totaal, maar ook van de vele woon- en
werkgebieden geven Oss een stedelijk milieu met een menselijke maat. Het Stadshart is vanuit elke woonwijk altijd nabij, maar ook het omliggende, groene landschap is (naast de groene plekken en structuren in het stedelijk gebied) altijd voelbaar aanwezig en op fietsafstand vanuit alle woongebieden bereikbaar. Stad en ommeland
vormen in alle windrichtingen een sterk koppel, met het landschap ook als belangrijke recreatieve uitloper voor de inwoners van het stedelijk gebied Oss - Berghem. •
Een ondernemende stad
Werk en inkomen zijn een belangrijke basisvoorwaarde voor de welvaart en het welzijn van onze inwoners. Duurzame innovatie en toekomstbestendige werkgelegen-
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Een slimme netwerkstad
De stad Oss heeft een schakelpositie naar omliggende regio’s; Oss is goed bereikbaar Food Valley) en Duitsland, door haar ligging op een knooppunt van snelwegen, spoor
en aan de Maas. Verder is de gemeente Oss de grootste van de middelgrote Brabantse
steden (M7) en heeft daardoor een schakel-functie naar de B5 (vijf grote Brabantse ste-
den). Voor ons dus zaak om hierbinnen actief te zijn en te schakelen. Om zo onze eigen ambities voor het stedelijk gebied te verknopen met opgaven en middelen van andere partijen, zoals de provincie, de rijksoverheid en de Europese Unie.
3.6
Dynamiek in balans
In deze gebiedsvisie agenderen we de opgaven die we belangrijk vinden en formuleren we op hoofdlijnen onze ambities en doelen. Daarmee geven we antwoord op de vele ontwikkelingen die er spelen, brengen we richting aan binnen de dynamiek die wij
Uitvoering & deelgebieden
18
voorzien voor de fysieke leefomgeving. We merken dat sommige ontwikkelingen min
Global Goals - Oss heeft zich verbonden aan de Global Goals van de Verenigde Naties
dynamiek rondom gezondheid, duurzame energie en klimaat zijn daarentegen nog
Goals ‘van veilig ver weg naar concreet dichtbij’. Hiermee bedoelen we dat Oss op haar
of meer bekend terrein zijn, waar oplossingen dichtbij de huidige praktijk liggen. De
onbekendere vraagstukken, waarvoor we vooral urgentie vragen. Verder merken we dat sommige opgaven en ontwikkelingen een beheersmatig karakter hebben, terwijl andere vragen om de ‘creatie’ van iets geheel nieuws. Inspiratie om met nieuwe of bekende thema’s om te gaan, beheersmatige of creërend, putten we uit de Global Goals.
Nieuwe en bekende thema’s - Groeien naar een bevolkingsomvang van meer dan
100.000 inwoners. Dat vraagt ook iets van de fysieke leefomgeving: waar wonen deze mensen, waar werken ze, hoe verplaatsen ze zich, waar doen ze hun inkopen en waar
(VN), de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2016 - 2030. In Oss brengen we de Global eigen lokale manier bijdraagt aan de 17 wereldwijde doelen. Daarom vertalen we de
Global Goals ook nadrukkelijk door in deze gebiedsvisie. Per thema geven we aan bij welke Global Goal het thema aanhaakt.
Binnen de systematiek van de Global Goals is een zekere samenhang tussen doelen te herkennen. Een eerste cluster van samenhangende doelen gaat over de lucht, de bodem en het water (de biosfeer) waar we in leven. Dit cluster is de basis waar de twee andere clusters (‘samenleving’ en ‘economie’) op steunen.
vinden ze ontspanning in cultuur, verenigingsleven of uitgaan? Maar ook, hoe blijven ze gezond en voelen ze zich veilig in het stedelijk gebied. Dat zijn relatief
bekende thema’s, waar we al aan zijn gewend om over na te denken. We
kunnen ons er min of meer een beeld bij vormen hoe de fysieke leefomgeving er in 2035 uit kan zien.
Nieuwere thema’s gaan over hoe onze inwoners gezond zijn en blijven en
zich ook (sociaal) veilig voelen en mee kunnen (blijven) doen. Daarnaast is er ook het thema rondom het klimaat en energiebesparing. Het is moeilijk(er) om aan te geven hoe in 2035 de fysieke leefomgeving er uit ziet op deze
thema’s. Voor nu benadrukken we vooral de urgentie van de opgave. En
zorgen we er voor optimaal kennis te hebben van nieuwe ontwikkelingen en
toepassingen. De (technische) oplossingen van vandaag zijn waarschijnlijk in 2035 al weer aangevuld met nieuwe mogelijkheden.
Figuur – Samenhang binnen de Global Goals
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
19
Thema’s 4. Thema Gezond en veilig stedelijk gebied
5. Thema Een duurzame leefomgeving.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
6. Thema Ontspannen en complete woonstad
Uitvoering & deelgebieden
7. Thema De ondernemende stad
8. Thema Bereikbaar stedelijk gebied
9. Thema Regionaal slim netwerken
20
4
Thema Gezond en veilig stedelijk gebied
Een gezond stedelijk gebied is een plek die uitnodigt tot
gezond gedrag en dit stimuleert (‘positieve gezondheid’).
Die uitnodigt om mee te doen en om waar mogelijk zelf een
bijdrage te leveren aan de leefomgeving. In een gezonde stad wonen, werken, creëren mensen op een prettige manier en
ontmoeten ze elkaar in een aangename omgeving. Iedereen
doet ertoe, voelt zich gezien en uitgenodigd om mee te doen
in onze samenleving. Een gezonde stad beschermt mensen ook tegen ongezonde omstandigheden (‘milieuaspecten’). Zodat
iedereen kan leven in een omgeving met schone lucht, schoon water en een gezonde bodem. Een gezonde stad is een plek waar mensen zich veilig en beschermd voelen.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
21
4.1
Gezondheid als ‘nieuw’ thema
Gezondheid en veiligheid zijn onderwerpen waarvoor de Omgevingswet nadrukkelijk aandacht vraagt. Het ruimtelijk en sociale domein ontmoeten elkaar, bijvoorbeeld
rondom ‘positieve gezondheid’. Dat is relatief nieuw en leidt tot een andere kijk op
Uit: Beleidsvisie 2019-2023 GGD Hart voor Brabant Enkele cijfers: •
Laagopgeleide mensen leven 6 tot 7 jaar korter dan hoogopgeleiden en heb-
vanaf het begin van een initiatief of ontwikkeling. In deze gebiedsvisie beschouwen
•
In 2040 is het aantal ouderen boven de 75 bijna verdubbeld. Nu is er een
bij woningbouw, groen of het aanbod van voorzieningen.
•
ruimtelijke ontwikkelingen; ook de effecten voor de positieve gezondheid bekijken we we positieve gezondheid vooral ook als een mee-koppel kans bij andere opgaven, zoals
• • • •
ben 14 tot 15 jaar langer beperkingen.
mantelzorger per vier 85-plussers, in 2040 is dat: een op de tien.
Dementie en artrose veroorzaken de grootste toename in ziektelast tot 2040. Het aantal eenzame mensen neemt toe tot 2040, vooral bij alleenwonenden. Een ongezond binnen- en buitenmilieu leidt tot 4 procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als de belangrijkste oorzaak.
Ongezond gedrag zorgt voor bijna 20 procent van de ziektelast.
De jaarlijkse zorguitgaven per persoon stijgen van € 5.100 in 2015 naar € 9.600 in 2040. Aan preventie besteden we nu 3 procent van onze zorguitgaven.
Bron: Deze cijfers komen vooral uit de Volksgezondheids Toekomst Verkenning 2018 van het RIVM.
“Mensen weten heel goed wat ze nodig hebben om gezond en veilig te kunnen leven, maar er zijn op alle terreinen voortrekkers nodig: gemeente, school, wo-
ningbouwcorporatie, werkgevers. We moeten op alle fronten het gezondheidsaspect meenemen, dan kunnen we met kleine interventies veel bereiken.”
Thérèse Claassen, directeur GGD Hart voor Brabant tijdens de Talkshow Stedelijk gebied op 7 juli 2021.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
22
Deel 1 - Uitnodigen en ontmoeten Inwoners, ondernemers en gebruikers van een plek, wijk of werklocatie weten het
beste wat nodig is, wat werkt, wat voorziet in de behoefte. Onze gemeentelijke rol is dan vooral het bieden van ruimte aan ontwikkelingen die een behoefte van de
samenleving mogelijk maken. Soms zullen we daarbij een kader meegeven, wan-
neer we menen dat belangrijke waarden beschermd moeten worden. Waarden die ervoor zorgen dat de toekomstige generatie hier ook nog fijn kan wonen en leven. Versterken van de kracht van de samenleving, zonder het als gemeente over te
nemen. Dat is de uitdaging waarvoor wij staan. Daarvoor is het nodig dat we naar
elkaar luisteren, transparant zijn in wat we doen en welke afwegingen we maken en dat we dezelfde verwachtingen hebben.
4.2
Positieve gezondheid
Gezondheid gaat niet alleen om ‘niet ziek zijn’. Het gaat er ook over dat inwoners
betrokken zijn bij hun leefomgeving, voldoende bewegen, even tot rust komen op een groene plek vlak bij huis, andere mensen ontmoeten en zingeving & inspiratie halen
uit deze ontmoetingen. Gezondheid gaat er ook om dat de omgeving uitnodigt om je samen met anderen in te zetten voor het behoud en onderhoud van deze omgeving (gemeenschapsopbouw). En dat er veilige, toegankelijke voorzieningen en groene
openbare ruimtes zijn voor iedereen. Deze verbrede kijk op gezondheid (‘positieve ge-
zondheid’) én de rol van de fysieke leefomgeving daarbij is relatief nieuw. Uiteindelijk willen we dat de leefomgeving van mensen zo is ingericht en functioneert, dat ieder
mens er gezond kan leven en zich thuis voelt in het stedelijk gebied Oss-Berghem (en in de andere delen van de gemeente Oss).
We vinden het belangrijk dat de inwoners van Oss in gezonde omstandigheden
kunnen wonen, werken en recreëren in Oss. Daarnaast stimuleren we ook dat zoveel mogelijk Ossenaren een gezonde leefstijl hanteren. We voeren daarom meerjarige
programma’s uit als Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) of Gezond In De Stad (GIDS).
Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en gezondheid bevorderd. Meer concreet is een gezonde leefomgeving een leefomgeving die: • schoon en veilig is; • uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten; • fietsen, wandelen en OV-gebruik stimuleert en zorgt voor goede bereikbaarheid • er voor zorgt dat mensen elkaar kunnen ontmoeten; • rekening houdt met de behoeften van de (toekomstige) bewoners en specifieke bevolkingsgroepen (kinderen, ouderen, chronisch zieken, gehandicapten, lagere inkomensgroepen); • een goede milieukwaliteit (geluid, lucht, bodem, externe veiligheid) heeft; • voldoende groen, natuur en water en aandacht voor klimaatadaptatie heeft; • gezonde en duurzame woningen heeft; • een aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte heeft; • een gevarieerd aanbod aan voorzieningen (bijvoorbeeld woningen, scholen, winkels, cultuur, bedrijven, openbaar vervoersvoorzieningen, sport) heeft
Ook in het concept van De Vitale Sportvereniging stimuleren we meervoudig gebruik
van onze sportvoorzieningen. We hebben het Osse Sportakkoord, waarin tal van sport-
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
23
verenigingen, maar ook bedrijven de intentie hebben vastgelegd om een gezonde en actieve leefstijl te bevorderen.
Daarnaast richten we de openbare ruimte zo, dat inwoners er ook makkelijk en op een actieve manier gebruik van kunnen maken. Ons streven is dat inwoners hun eigen, di-
recte leefomgeving gebruiken om ‘gezond te bewegen’. Denk aan sportveldjes, beweegveldjes en -toestellen, fiets- en wandelroutes of mogelijkheden voor ‘urban sports’.
4.3
Wonen en zorg in de wijk
Steeds meer mensen met een zorgbehoefte wonen langer dan vroeger zelfstandig
thuis. Vooral ouderen wonen steeds langer zelfstandig én willen dat vaak ook. Ook jongeren met een zorgvraag willen in de wijken wonen. Wij willen hen hiertoe zo
4.5
Natuur in de wijk
Voldoende natuur, groen en water in zowel wijken, het centrum en op werklocaties, is essentieel voor een klimaatbestendige, duurzame en gezonde leefomgeving. Bij
een goed beheer is deze natuur een uitnodiging om er gebruik van te maken. Om er
mensen uit de buurt te ontmoeten. Om er te spelen en te bewegen door jong en oud waardoor we overgewicht en ziekten tegen gaan. Het gaat daarbij niet alleen om
parken en speelvelden, maar ook om aantrekkelijke (fiets) routes en ‘ommetjes’ door de wijk. Groene natuur heeft ook een positief effect op ons mentale welbevinden,
het zorgt er voor dat we minder vermoeidheid en stress ervaren. Natuurlijk groen in de wijk versterkt ook de biodiversiteit voor planten en dieren. En daarmee ook een gezond en natuurlijk ecosysteem in de stad.
goed mogelijk in staat stellen. Daarom zoeken we naar mogelijkheden om bestaan-
4.6
en zetten we bij nieuwe woningbouwplannen meer in op levensloop-bestendig en
bij een belangrijke factor. Denk daarbij niet alleen aan de historische gebouwen in
de woningen (toekomst)geschikter te maken, faciliteren we woon-zorginitiatieven
flexibel bouwen. Dit kunnen we natuurlijk alleen realiseren in nauwe samenwerking met andere partijen in de Osse samenleving, zoals zorgaanbieders, wooncorporaties
en matelzorgers. In 2022 stellen we samen met relevante (markt)partijen een visie (en gebiedsanalyse) op Wonen, Welzijn en Zorg op.). Bij voorkeur zijn mensen in staat om
zo lang als mogelijk thuis te wonen, met zorg of begeleiding. Voor het moment dat dit niet meer lukt, willen we dat er voldoende alternatieven zijn.
4.4
Sociale veiligheid
Oss scoort in de veiligheidsmonitor al jarenlang voldoende tot ruim voldoende; er is
minder sprake van woninginbraak en openbare ordeverstoringen en het veiligheidsgevoel onder inwoners neemt toe. Het is belangrijk om deze positieve lijn vast te houden.
De fysieke kenmerken van de woonomgeving dragen bij aan het veiligheidsgevoel van inwoners. Denk hierbij aan de inrichting van de wijk (bijvoorbeeld goede openbare verlichting) en het onderhoud en beheer van de openbare ruimte. Het gebruik van
(leegstaande) panden voor ondermijnende activiteiten leidt tot verloedering en ver-
minderde leefbaarheid in de woonwijken en op werklocaties. Ondermijning is natuurlijk ongewenst, het ontwricht de samenleving en het functioneren van woonwijken.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Genieten van erfgoed
Mensen hechten belang aan de identiteit van de eigen omgeving. Erfgoed is daar-
het centrum van Oss, maar ook aan andere historische elementen en hedendaagse reconstructies die verwijzen naar vroegere tradities. Denk aan de punaises in het
stadscentrum die de locatie van de historische stadswal aangeven, de reconstructie van een boerderij uit de IJstijd in park De Strepen in Ussen, het Vorstengraf op Vorstengrafdonk of aan de reconstructie van een landweer nabij basisschool De Fonkeling in Piekenhoef.
Prehistorie - Het gebied waar nu de stad Oss en ook Berghem liggen, is al vanaf de prehistorie bewoond. Dit betekent dat in vrijwel het gehele gebied archeologische resten in de bodem aanwezig kunnen zijn. Ons uitgangspunt is om archeologische resten zoveel mogelijk in de bodem te bewaren (behoud in situ). Als behoud in de bodem niet mogelijk is, dan worden deze archeologische resten op een kwalitatief goede
manier onderzocht en opgegraven (behoud ex situ), liefst zoveel mogelijk integraal,
gebundeld onderzoek. We stimuleren dat de bevindingen als inspiratiebron worden gebruikt bij de nieuwe ontwikkelingen, zodat de geschiedenis van een plek ook voor toekomstige generaties levend blijft.
Uitvoering & deelgebieden
24
Zichtbaar en beleefbaar - We streven ernaar de identiteit van plekken verder te ver-
Onderwijs voorzieningen
sterken door erfgoed te behouden, beheren en beschermen. Daarvoor stellen we nog een integraal erfgoedplan op, voor de hele gemeente. Daarnaast willen we het (ver-
dwenen) erfgoed beter beleefbaar maken en inwoners en bezoekers van de gemeente meer betrekken bij het erfgoed. Zichtbaar en beleefbaar erfgoed stimuleert recreatie en toerisme en heeft een waarde verhogende werking op de omgeving. Bovendien versterken we zo het imago van de hele gemeente.
4.7
Dagelijkse en stedelijke voorzieningen
Voorzieningen1 zijn belangrijk voor de woon- en leefkwaliteit. In het stedelijk gebied
zijn ze ook ruimschoots aanwezig. In de vorm van voorzieningen in de wijken die in-
woners ‘dagelijks’ gebruiken en meer stedelijke voorzieningen voor alle inwoners van de gemeente en de regio.
Dagelijkse voorzieningen - De situering van voorzieningen in de woonwijken zorgt er niet alleen voor dat ze altijd dichtbij zijn voor de inwoners. Het versterkt ook de
leefbaarheid en het laagdrempelig ontmoeten in de woonwijk en het stadscentrum. En draagt hiermee bij aan een sociale en inclusieve stad (samenlevingskracht).
We streven naar zoveel mogelijk clustering van voorzieningen, zodat ze elkaar ook
kwalitatief kunnen versterken. Bijvoorbeeld in de vorm van winkelcentra, kindcentra en gezondheidscentra. Ook de tien wijk- en dorpshuizen worden steeds meer multifunctionele locaties, die zijn gericht op activiteiten rond onderwijs, spelen, sport,
cultuur, maatschappelijke ondersteuning, opvoeding en eerstelijnszorg. Maar bovenal op ontmoeten en samen leven in wijk en dorp.
Stedelijke voorzieningen - De grotere stedelijke voorzieningen concentreren we in goed bereikbare binnenstedelijke zones, zoals in het Stadshart, rond de Saal van
Zwanenberg en bij de stedelijke sportparken. En ook voor zone tussen Oss en Berghem voorzien wij een nieuw cluster, met de huidige sportvelden, het toekomstig Golfbad en het Verkeerseducatiecentrum.
1 ‘Voorzieningen’ is een verzamelterm voor veel verschillende activiteiten: cultuur, onderwijs, zorg, sport- en recreatie, ontmoeten, detailhandel en dienstverlening, (openbaar) vervoer, enz. Ook de gebouwen of plekken waar deze activiteiten plaatsvinden, noemen we vaak ‘voorzieningen’.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
25
Deze grotere, aansprekende voorzieningen passen bij Oss als middelgrote woonstad
Voorzieningen stedelijk gebied
én centrumstad voor de omliggende kernen (met name Heesch en Schaijk, maar ook de dorpen ten noorden van de Maas). Het zijn de smaakmakers die de aantrekkelijk-
heid van het stedelijk gebied en de gemeente Oss versterken. Denk bijvoorbeeld aan
theater De Lievekamp, Golfbad Oss, Talentencampus, het Zorgplein en het Stadshart Oss met het culturele Warenhuis als onderdeel van het Walkwartier.
Dynamische behoefte - De vraag naar en het gebruik van voorzieningen door inwo-
ners verandert met de tijd. Dit vraagt om flexibiliteit bij nieuwe ruimtelijke plannen of bij de aanpassingen van bestaande voorzieningen. Zodat wat vandaag wordt ontworpen en bedacht, niet morgen al te krap blijkt in de mogelijkheden om een gebouw of
plek te gebruiken. Het vraagt ook om herbezinning en flexibiliteit bij bestaande voor-
zieningen; is er niet te veel aanbod of kunnen voorzieningen samengaan? En welke rol heeft de gemeente bij een voorziening? Want bij voorkeur stimuleren we initiatieven vanuit de samenleving. Daarom blijven wij steeds in gesprek met onze inwoners en ondernemers, om samen te zorgen voor voorzieningen die passen bij Oss.
In het stedelijk gebied Oss-Berghem is er op dit moment veel gaande. Denk aan de
vernieuwing van het winkelcentrum de Ruwert en het nieuwe Wij(k)huis “de Haard”. Of het onderzoek naar samenvoegen en vernieuwen van de wijkcentra in Ussen. Ook de verdere ontwikkeling van het dorpshart van Berghem blijven we ondersteunen.
Verder zetten we de koers voor het Stadshart Oss door, gericht op het verbreden en
versterken van de ontmoetingsfunctie, als huiskamer van Oss. De realisering van het Walkwartier is hierbij een belangrijke stap. Tenslotte, ook bij de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk Oss-West horen goede, bereikbare en voldoende ondersteunende voorzieningen, voor de dagelijkse boodschappen, onderwijs en ontmoeten.
Stedelijk gebied & ambities
Thema’s
Uitvoering & deelgebieden
26
Deel 2 - Voorkomen en beschermen
Een stijgend inwonersaantal in het stedelijk gebied en volop bedrijvigheid en maak-
Een gezonde leefomgeving betekent dat de kwaliteit van lucht, bodem en water
(emissies) naar bodem, water en lucht te doen afnemen. Ook dit continu verbeteren
op orde is. Zowel op Europees als op landelijk niveau zijn hiervoor doelstellingen en normen geformuleerd. We vertalen die waar nodig naar gemeentelijk beleid
industrie, betekent dat we alert zijn en ons continu inspannen om verontreinigingen van de bodem- water- en luchtkwaliteit, is een gedeelde verantwoordelijkheid.
en uitvoering. Wij streven naar een gezonde, schone leefomgeving als voorwaarde
4.8
wederzijdse beïnvloeding tussen (nieuwe) woningen en (nieuwe) bedrijvigheid met
reinigingen die in de vorige eeuw zijn ontstaan. Voor een deel zijn deze gesaneerd
voor een welvarende samenleving. In het stedelijk gebied Oss-Berghem heeft de
nadruk onze aandacht. Woonwijken en bedrijventerrein liggen van oudsher dicht
tegen elkaar aan, waardoor stedelijke (bouw)ontwikkelingen al snel invloed hebben op milieuaspecten zoals lucht en geluid.
Er zijn meerdere manieren om te werken aan een schone leefomgeving. Ons streven
is milieuproblemen zo veel als mogelijk te ‘voorkomen’, terwijl onze inzet nu nog (te)
vaak is gericht op ‘verbeteren’. Het voorkomen van verontreinigingen is overigens een
Een schone bodem & water
Onze bodem in het stedelijk gebied kent een veelvoud aan historische bodemveronten voor een deel accepteren we dat er verontreinigingen zijn (wanneer ze fysiek of