Document · PDF

Bijlage 7 Archeologisch onderzoek Meanderende Maas.pdf

Adviescommissie Ruimte 24 juni 2021, gemeente OssBij agendapunt: BI Vaststelling bestemmingsplan Herinrichting uiterwaarden Demen - Dieden28.749 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Bombs Away, 2018

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 0 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap



In beknopte vorm de relevante resultaten van eerder uitgevoerd veldonderzoek ter plaa tse, inclusief verwijzing naar de betreffende rapportages/onderzoekscodes;



Voor zover daar informatie over voorhanden is een beknopte opsomming van de aard en type van de vondsten, zoals materiaalsoorten, spoortypen, structuren, lagen etc., alsm ede de fysieke kwaliteit;



Ouderdom in perioden van het complex of de vondsten.

Aardkundige kenmerken: Beschrijving van de bodem, geomorfologie en eventuele verstoringen; Gespecificeerde archeologische verwachting: Beknopte opsomming en onderbouwing van de volgende onderdelen: 

Periode en vindplaatstype;



Diepteligging;



Fysieke kwaliteit.

Advies: Advies voor eventueel noodzakelijk geacht vervolgonderzoek zal zijn gebaseerd op de hierboven verzamelde gegevens ten aanzien van de aard en context van de bekende en te ve rwachte vindplaatsen. Hiervoor gelden de volgende opties: 

Geen nader archeologisch onderzoek;



Booronderzoek (verkennend/karterend/waarderend). Hierbij moet worden aangegeven wat de exacte onderzoeksmethode moet zijn (boorgrid, boortype, diepte en waarn emingstechniek);



Proefsleuvenonderzoek (verkennend/karterend/waarderend);



Archeologische begeleiding van de werkzaamheden;



Archeologische opgraving.

Nota bene: een proefsleuvenonderzoek, archeologische begeleiding en opgraving dienen uitg evoerd te worden op basis van een vooraf door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen (PvE).

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 1 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

Literatuur Arnoldussen, S., 2008. A living landscape: Bronze Age settlement sites in the Dutch river area (c. 2000-800 BC). Leiden. Bavel, B. van, 2010. Manors and markets: economy and society in the Low Countries, 500-1600. Oxford. Berkel, G. van, K. Samplonius, 2006. Nederlandse plaatsnamen: herkomst en historie. Utrecht. Berendsen, J.A. en E. Stouthamer, 2001. Palaeogeographic development of the Rhine-Meuse delta, The Netherlands. Van Gorcum, Assen. Bombs Away, 2018. Vooronderzoek conventionele explosieven Meanderende Maas. ve rsie 0.1

(concept) d.d. 13 april 2018, kenmerk 17P201. Buijks, H.G.J., 1996. “Van den Grave aff totter Diezen toe”, bijna 700 jaar waterschappen in het Maasland 1307-1996, Oss. Cohen, K.M. & E. Stouthamer, 2012. Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. Utrecht. Cohen, K.M. , S. Arnoldussen, G. Erkens, Y.T. van Popta, L.J. Taal, 2014. Archeologische verwachtingskaart uiterwaarden rivierengebied. Deltares Rapport 1207078. Cohen, K.M., E. Stouthamer, W.Z. Hoek, H.J.A. Berendsen & H.F.J. Kempen, 2009. Zand in banen: zanddieptekaarten van het rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en Overijssel. Provincie Gelderland/Universiteit Utrecht, Arnhem/Utrecht. Cox, J.C.M., 2005. Repertorium van de stadsrechten in Nederland. ‘Quod vulgariter statreghte nuncupatur’. Den Haag Deeben, J., D.P. Hallewas, P.C. Vos 7 W. van Zijverden, 2006. Paleogeografie en landschapsgenese. Nationale onderzoeksagenda Archeologie. Diepen, D. van, 1954. De bodemgesteldheid van de Maaskant. Staatsdrukkerijen uitgeverijb edrijf, ’s-Gravenhage. Gemeente Oss, 2014. Archeologische verwachtingskaart gemeente Oss. Goossens, E. & L.M. Flokstra, 2009. Archeologiebeleid gemeente Wijchen. RAAP-rapport 1828. Weesp. Henderikx, P.A., 1987: De beneden-delta van Rijn en Maas. Landschap en bewoning van de Romeinse tijd tot ca. 1000, Hollandse studiën 19, Hilversum. Hesseling, H.J., 2016.

Onderzoeksgebied Hemelrijksche Waard te Oijen, Gemeent e Oss. Een archeologisch proefsleuvenonderzoek. RAAP-notitie 5529. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Jansen, R. (red.), 2014. De archeologische schatkamer Maaskant. Bewoning van het Noordoost Brabantse rivierengebied tussen 3000 v. en 1500 n.Chr. Sid estone Press Leiden. Jas, J. e.a. (red.), 2013. Kastelen in Gelderland. Utrecht. Lange, A.G., E.M. Theunissen, J.H.C. Deeben, J. van Doesburg, J. Bouwmeester en T. de Groot, 2014. Huisplattegronden in Nederland. Archeologische sporen van het huis. Amersfoort. Louwe Kooijmans, Leendert P., 2005. Nederland in de prehistorie. Amsterdam. Popta, Y.T. van & S. Arnoldussen 2015. Van peilschaal tot steenfabriek. Cultuurhistorische elementenkaart uiterwaarden rivierengebied; Kuiper, E.W. 2016: Aanvulling en aa n-

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 2 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

passing dataset “Inventarisatie en digitalisatie binnen cultuurhistorie binnen uite rwaarden van het rivierengebied”. Pronk, E.C., in voorbereiding. Plangebied nevengeul Maasbommel. Een opgraving en archeol ogische begeleiding van een historisch erf in de uiterwa arden van Maasbommel Gemeente West Maas en Waal. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Raemaekers, D.C.M., 1999. The articulation of a 'New Neolithic': the meaning of the Swifterbant Culture for the process of neolithisation in the western part of the No rth-European plain (4900-3400 BC). Archaeological Studies Leiden University (ASLU) 3. Leiden. Sueur, C. & J.W.M. Oudhof, 2013. Archeologische waarden- en verwachtingenkaart gemeente West Maas en Waal. Project B12-45. Buro de Brug, Amsterdam. Uyl, R.G. den, 1958. Dorpen in het rivierkleigebied. Bulletin van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 97-114. Verschoof, W.B., 2012. Afgebroken ende gemineerd: het kasteel van Oijen, gemeente Oss; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (geofysisch). RAAP-rapport 2519.Weesp. Woud, A. van der, 1998. Het lege land. Uitgeverij Atlas Contact B.V.

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 3 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen Figuur 1.1

Ligging van het onderzoeksgebied.

Figuur 2.1

Overzicht van de actieve en inactieve stroomgordels en crevasses tijdens 8 momenten in het Holoceen (naar: Cohen en Stouthamer, 2012).

Figuur 2.2

Schematische doorsnede door het onderzoeksgebied.

Figuur 2.3

Enkele voorbeelden van reliëfvormen die door de Maas zijn ontstaan. Op de figuren zijn tevens voorbeelden te zien van door de mens gerealiseerde afgravingen.

Figuur 2.4

Ouderdom van de diverse delen van de uiterwaard (grotendeels gebaseerd op g egevens van Cohen e.a., 2014).

Figuur 2.5

Uitsnede van de bodemkaart van Van Diepen (1954) vo or het gebied tussen Megen en Ravenstein met in rode kleur overslaggronden met een dikte van meer dan 50 cm en met rode arcering overslaggronden met een dikte tot 50 cm.

Figuur 2.6

Sterk vereenvoudigde, fictieve weergave van het bewoningspatroon gedurende de Romeinse tijd (a); Merovingische tijd (b); Karolingische tijd (c); en Late middelee uwen (d).

Figuur 2.7

Opgravingsvlak met de sporen van drie steenovens in de Hemelrijksche Waard (uit: Hesseling, 2016).

Figuur 3.1

De laatpleistocene en vroegholocene terrasniveaus (boven) en de gebieden waar de top van het pleistocene/vroegholocene terras verstoord is door latere stroomgo rdels (onder). De kaarten zijn gebaseerd op gegevens van Cohen & Stouthamer (2012).

Figuur 4.1 Figuur 4.2

Onderscheiden landschapstypen. De grootste van de Poelen van Dieden, gelegen aan de Poelstraat. In dit meest oostelijke deel is duidelijk de structuur van de poelen te zien. Sterk begroeide (en verwilderde?) wallen afgewisseld met vol eendenkroos begroeide watergangen (f oto: Google Streetview).

Figuur 4.3

Bakenbomen langs de Maas ten oosten van Ravenstein. Foto genomen vanaf de brug van de A50. Ook binnen het onderzoeksgebied wordt de gekanaliseerde Maas over vrijwel de gehele lengte op deze wijze geflankeerd door zwarte populieren. (foto: Google Streetview).

Figuur 4.4

De stuw bij Lith. Links buiten de foto liggen de Prinses Máxima sluizen. Rechts van de stuw is de waterkrachtcentrale Alphen zichtbaar met daarachter de vistrap (foto: Nuon op Flickr).

Figuur 4.5

Resultaat gewaardeerde landschapstypen.

Figuur 4.6

De Maasdijk tussen Demen en Neerlangel is een voorbeeld van een oeverwaldijk. Op de dijk vinden we zo nu en dan laanbeplanting. Binnendijks ligt verspreide b ebouwing, vaak op percelen met opgaand groen. De bebouwing is via afri tten bereikbaar. (foto: Google Streetview).

Figuur 4.7

De Lithoijense Dijk in Lithoijen. Een van de westelijke dorpen in het onderzoekg ebied, zonder laanbeplanting op de dijk. De buitendijkse bebouwing staat op de dijk, binnendijks zijn de gebouwen bereikbaar via afritten. De straten in het dorp sluiten vaak met een ‘vork-constructie’ aan op de dijk. (foto: Google Streetview).

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 4 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

Figuur 4.8

De Maasdijk in Demen. Een van de oostelijke dorpen in het onderzoekgebied, met laanbeplanting op de dijk. Veerhuis, pastorie en kerk zijn binnendijks tegen de dijk gebouwd, alle andere bebouwing is georiënteerd op de weg parallel aan de dijk. Buitendijks is geen bebouwing te vinden. (foto: Google Streetview).

Figuur 4.9

De Maasdijk in Megen ligt aan de ‘achterkant’ van de s tad. Aan de dijk vinden we vooral muurtjes en andere erfafscheidingen van de tuinen van de bebouwing in de stad. Toegang tot deze kavels en tot de stad is er vanaf de dijk nauwelijks. Slechts enkele relatief jonge staan op deze dijk georiënteerd. (foto: Go ogle Streetview).

Figuur 4.10 De Kasteeldijk ten noorden van Macharen. Naast de licht bochtige oude dijk is een hogere en rechte nieuwe dijk gelegd. De ruimte tussen beide dijken is opgevuld en bij ruime bochten van de oude dijk beplant met populieren. Ove r de oude dijk loopt een pad. (foto: Google Streetview). Figuur 4.11 De inlaagdijk bij Lithoijen is op deze topografische kaart van 1910 duidelijk herke nbaar als de grote landinwaartse uitstulping aan de dijk. Het verkavelingspatroon ten zuiden van de dijk loopt ook buitendijks door, wat impliceert dat de dijk hier g eplaatst is na de verkaveling. De dijken ten noorden en zuiden van de inlaagdijk li ggen in elkaars verlengde; de inlaagdijk is duidelijk om de plaats van een dijkdoo rbraak heen gelegd, getuige ook de buitengedijkte kolk. (foto: Topotijdreis.nl). Figuur 4.12 De Maasdijk ten westen van Dieden ligt over een lengte van zo’n 750 meter langs de gronden van het voormalige kasteel Dieden. Het kasteelterrein is nog herke nbaar aan zijn opgaande beplanting. Ook de laan op de dijk markeert deze plek. De kasteeltuinen die hier links van de dijk lagen zijn eind 19e eeuw veranderd in wei en akkerland. (foto: Google Streetview). Tabel 2.1

Overzicht van de stroomgordels binnen het onderzoeksgebied en de bijbeh orende

Tabel 4.1

Waardering gaafheid van de historische situatie in de huidige topografie cq. de aa n-

Tabel 4.2

Waardering gaafheid van de fysiognomie ten opzichte van de historische situatie

actieve periode. legperiode. omstreeks 1850 cq. de aanlegperiode. Tabel 4.3

Scores en klassen van de waardering.

Tabel 4.4

Waardering gaafheid van de historische situatie (circa 1850) in de huidige topogr afie.

Tabel 4.5

Waardering gaafheid van de fysiognomie ten opzichte van de historische situatie omstreeks 1850.

Tabel 4.6

Scores en klassen van de waardering.

Tabel 5.1

Effect alternatieven op de cultuurhistorische waarden.

Tabel 5.2

Toelichting op de effectcriteria.

Tabel 6.1

Effectcriteria archeologie.

Tabel 6.2

Toelichting op de score van de effectcriteria archeologie.

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 5 ]

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

Bijlage 1a.

Archeologische waarden- en verwachtingenkaart gemeente Oss (gemeente Oss, 2014).

Bijlage 1b.

Archeologische waarden- en verwachtingenkaart gemeente West Maas en Waal (Sueur, 2013).

Bijlage 1c.

Archeologische waarden- en verwachtingenkaart gemeente Wijchen (Goossens, 2009).

Kaartbijlage 1.

Aardkundige en archeologische bronnen- en verwachtingskaart.

Kaartbijlage 2.

Inventarisatiekaart cultuurlandschappen en landschapselementen .

Kaartbijlage 3.

Inventarisatiekaart dijktypen en cultuurlandschappen.

Kaartbijlage 4.

Waarderingskaart dijktypen en cultuurlandschappen.

RAAP-rapport 3383 eindversie, 29 mei 2018

[8 6 ]

429500

429000

428500

428000

427500

427000

426500

426000

425500

425000

160000

160500

161000

250

160500

161000

161500

OVERIG

grens plangebied

162000

162500

163000

163500

164000

164500

165000

165500

166000

166500

167000

167500

168000

168500

169000

169500

170000

170500

171000

171500

172000

172500

173000

173500

174000

424500 424000 423500 423000 422500 422000 421500

160000

500 m

ru1a - uiterwaard, in agrarisch gebruik ru1h - uiterwaard, opgehoogd, in agrarisch gebruik ru1hv - gedempte kil / strang, opgehoogd, in agrarisch gebruik ru1k - kolk, gedempt ru1m - gekanaliseerde Maas ru1o - oudhoevig land, in agrarisch gebruik ru1v - gedempte kil / strang, in agrarisch gebruik ru1w - kil / strang

Agrarisch landschap

rs3a - historische nederzetting rs3b - historisch lint rs3c - historische stad rs3d - stedelijke dijkzone rs4b - jonge bebouwingsschil rs4i - infrastructuur

Nederzettingen

rs1q - kasteelterrein rs1w - binnengedijkte kolk rs3a - historische nederzetting rs4i - infrastructuur

ru2r - recreatiegebied ru2rv - gedempte kil / strang, recreatiegebied ru2s - fabrieksterrein, opgehoogd ru2w - watergang ru2z - zandwinplas

Buitendijks landschap

rs1a - regelmatig ingedeeld, met bewoning rs1b - regelmatig ingedeeld, zonder bewoning rs1c - minder regelmatig ingedeeld, met bewoning rs1d - minder regelmatig ingedeeld, zonder bewoning rs1h - binnengedijkt land, opgehoogd, in agrarisch gebruik rs1k - binnengedijkte kolk, gedempt rs1l - binnengedijkt land

Stroomruggen

Secundaire functies

rs4i - infrastructuur rs4m - batterij ru2b - buitendijkse bebouwing ru2i - infrastructuur ru2n - uiterwaard, met natuurontwikkeling ru2nv - gedempte kil / strang, met natuurontwikkeling ru2o - oudhoevig land, met bebouwing

Binnendijks landschap

Binnen- en buitendijks landschap

CULTUURLANDSCHAPPEN

161500

425000

159500

oeverwaldijk dijk langs kronkelwaard dijk langs smalle uiterwaard dijk op restgeul dijkverhoging buitendijks tov oude dijk voormalige schaardijk inlaagdijk uitlaagdijk kanaaldijk dorpsdijk stadsdijk kasteeldijk

DIJKTYPOLOGIE

RAAP-rapport 3383, kaartbijlage 3, schaal 1:10.000

Inventarisatiekaart dijktypen en cultuurlandschappen

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

159500

425500

424500

426000

424000

426500

423500

427000

423000

427500

422500

428000

422000

428500

421500

429000

421000

429500 421000

[..]/RALIT_kbx_CH_inv.qgs/11042018

429500

429000

428500

428000

427500

427000

426500

426000

425500

425000

160000

160500

161000

250

160500

molenbiotoop

attentiegebieden

161000

rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht gemeentelijk monument (gemeente Oss) gemeentelijk monument (gemeente West Maas en Waal) gemeentelijk monument (gemeente Wijchen)

windmolen (tevens rijksmonument)

rijksmonument

beschermde cultuurhistorische waarden

BOUWKUNST EN STEDENBOUW

OVERIG

grens plangebied

161500

162000

162500

163000

163500

164000

164500

165000

165500

166000

166500

167000

167500

168000

168500

169000

169500

170000

170500

171000

171500

172000

172500

173000

173500

174000

424500 424000 423500 423000 422500 422000 421500

160000

500 m

zeer hoog hoog gemiddeld laag

DIJKLANDSCHAPPEN

161500

425000

159500

zeer hoog hoog middelmatig laag zeer laag

CULTUURLANDSCHAPPEN

RAAP-rapport 3383, kaartbijlage 4, schaal 1:10.000

Waarderingskaart dijktypen en cultuurlandschappen

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith: Bureauonderzoek Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap

159500

425500

424500

426000

424000

426500

423500

427000

423000

427500

422500

428000

422000

428500

421500

429000

421000

429500 421000

[..]/RALIT_kbx_CH_inv.qgs/11042018

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=fab90192-aeda-4c8b-a97a-b230f7111fc0