Bijlage 2A Toelichting

BESTEMMINGSPLAN Buitengebied Oss - 2020 Toelichting

Gemeente Oss | Raadhuislaan 2 | 5341 GM | Oss | T: 14 0412 | F: 0412 642605 | www.oss.nl |

Buitengebied Oss – 2020, pag. 1 van 148 vastgesteld

Bestemmingsplan Buitengebied Oss – 2020 Toelichting

Gemeente Oss, 09-04-2020

Buitengebied Oss – 2020, pag. 2 van 148 vastgesteld

Buitengebied Oss – 2020, pag. 3 van 148 vastgesteld

INHOUDSOPGAVE TOELICHTING Hoofdstuk 1 Inleiding ................................................................................................................................. 7 1.1 Aanleiding en korte planbeschrijving .............................................................................................. 7 1.2 Begrenzing plangebied .................................................................................................................. 7 1.3 Geldende bestemmingsplannen..................................................................................................... 8 Hoofdstuk 2 Bestaande situatie en programma ........................................................................................ 9 2.1 Ontstaansgeschiedenis ..................................................................................................................

9 2.2 Ruimtelijke karakteristiek ..............................................................................................................10 2.3 Doelstelling ruimtelijke karakteristiek............................................................................................14 2.4 Kwaliteitskader .............................................................................................................................18 2.5 Functionele karakteristiek .............................................................................................................28 2.6 Doelstelling functionele karakteristiek ..........................................................................................33 2.7 Landbouw ....................................................................................................................................35 2.8 Doelstellingen landbouw ..............................................................................................................37 2.9 Natuur en water ...........................................................................................................................46 2.10 Doelstellingen Natuur en Water ...................................................................................................51 2.11

Wonen..........................................................................................................................................58 2.12 Doelstelling wonen .......................................................................................................................59 2.13 Detailhandel en commerciële dienstverlening ..............................................................................61 2.14 Doelstellingen detailhandel en commerciële dienstverlening .......................................................61 2.15 Horeca .........................................................................................................................................62 2.16 Doelstelling horeca.......................................................................................................................62 2.17 Overige bedrijvigheid....................................................................................................................63 2.18 Doelstellingen overige bedrijvigheid .............................................................................................63 2.19 Recreatie en sport ........................................................................................................................65 2.20 Doelstellingen recreatie en sport

..................................................................................................65 2.21 Maatschappelijk ...........................................................................................................................67 2.22 Doelstelling maatschappelijk ........................................................................................................67 2.23 Verkeer ........................................................................................................................................68 2.24 Doelstelling verkeer ......................................................................................................................69 2.25 Duurzaamheid ..............................................................................................................................70 2.26 Doelstelling duurzaamheid ...........................................................................................................70 2.27 Ontwikkelingen .............................................................................................................................71 Hoofdstuk 3 Toelichting op de regels ......................................................................................................76 3.1 Algemeen

.....................................................................................................................................76 3.2 Regels ..........................................................................................................................................76 Hoofdstuk 4 Beleidskader .......................................................................................................................86 4.1 Wettelijk kader .............................................................................................................................86 4.2 Rijksbeleid ....................................................................................................................................88 4.3 Provinciaal beleid .........................................................................................................................98 4.4 Beleid Waterschap Aa en Maas ................................................................................................. 107 4.5 Gemeentelijk beleid.................................................................................................................... 109 Hoofdstuk 5 Verantwoording .................................................................................................................

119 5.1 Milieu- en omgevingsaspecten ................................................................................................... 119 5.2 Waarden .................................................................................................................................... 127 5.3 Defensie ..................................................................................................................................... 136 5.4 Milieueffectrapportage (m.e.r.) ................................................................................................... 137

Buitengebied Oss – 2020, pag. 4 van 148 vastgesteld

Hoofdstuk 6 Handhaving ....................................................................................................................... 144 6.1 Beleidskader .............................................................................................................................. 144 6.2 Professionele handhaving en handhavingsprogramma ............................................................. 144 6.3 Handhaafbaarheid, positief bestemmen, overgangsrecht .......................................................... 145 Hoofdstuk 7 Economische uitvoerbaarheid ........................................................................................... 146 7.1 Actualiserend karakter ............................................................................................................... 146 7.2 Nieuwe ontwikkelingen ............................................................................................................... 146 7.3 Conclusie .......................................................................................................................................... 147 Hoofdstuk 8 Overleg en maatschappelijke uitvoerbaarheid .................................................................. 148 8.1 Inspraak .....................................................................................................................................

148 8.2 Vooroverleg ................................................................................................................................ 148

BIJLAGEN zie separaat bijlagenboek

Buitengebied Oss – 2020, pag. 5 van 148 vastgesteld

TOELICHTING Bestemmingsplan Buitengebied Oss – 2020

Buitengebied Oss – 2020, pag. 6 van 148 vastgesteld

Buitengebied Oss – 2020, pag. 7 van 148 vastgesteld

Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Aanleiding en korte planbeschrijving

Dit bestemmingsplan is een integrale herziening van de bestemmingsplannen voor het buitengebied van de gehele gemeente Oss. Hoewel de huidige plannen nog allemaal redelijk actueel zijn, is een integrale herziening toch noodzakelijk en gewenst. Noodzakelijk door wijzigingen in de provinciale Interim omgevingsverordening Noord-Brabant (voorheen Verordening ruimte) die in bestemmingsplannen doorvertaald moeten worden. Daarnaast is het gewenst om de grote buitengebiedplannen te harmoniseren en het hele buitengebied van één actuele regeling te voorzien. Het bestemmingsplan ‘Buitengebied Oss - 2020’ is een actualiserend bestemmingsplan dat de legale bestaande situatie van een actuele passende regeling voorziet. Daarnaast worden diverse ontwikkelingen met dit bestemmingsplan mogelijk gemaakt. Voor deze ontwikkelingen zijn ruimtelijke onderbouwingen opgesteld waarmee de planologische haalbaarheid is aangetoond. Die ruimtelijke onderbouwingen zijn als bijlage bij deze toelichting opgenomen.

1.2

Begrenzing plangebied

Het plangebied omvat het gehele buitengebied van de gemeente Oss, uitgezonderd het plangebied van bestemmingsplan ‘Vakantiepark en recreatieve poort Herperduin – 2013’, het plangebied van bestemmingsplan ‘Windmolenpark Elzenburg-De Geer’, het plangebied van bestemmingsplan ‘Kasteel Oijen – 2017’, het plangebied van bestemmingsplan ‘Buitengebied Maasdonk, herziening Elst 15a Geffen’ en de zone Oss – Berghem. De rivier de Maas vormt de noordelijke, oostelijke en westelijke plangrens. De zuidelijke grens wordt gevormd door de gemeentegrenzen met ’s-Hertogenbosch, Bernheze en Landerd. De kernen Het Wild, Maren-Kessel, Lith, Geffen, Lithoijen, Teeffelen en Oijen, Oss (inclusief Vorstengrafdonk), Macharen, Megen, Berghem, Haren, Dieden, Demen, Deursen-Dennenburg, Herpen, Huisseling, Ravenstein, Overlangel en Neerloon liggen buiten het plangebied. In het kaartbeeld hieronder is het plangebied aangegeven.

Plangebied Bestemmingsplan Buitengebied Oss – 2020

Buitengebied Oss – 2020, pag. 8 van 148 vastgesteld

1.3

Geldende bestemmingsplannen

Tot de inwerkingtreding van voorliggend bestemmingsplan ‘Buitengebied Oss – 2020’ gelden binnen het plangebied verschillende bestemmingsplannen en herzieningen. De belangrijkste plannen zijn opgenomen in onderstaande lijst. Oss Bestemmingsplan ‘Buitengebied Oss – 2010’ Bestemmingsplan ‘Partiële herziening 1 Buitengebied Oss – 2010’ Bestemmingsplan ‘Geluidzone industrielawaai Vorstengrafdonk - Oss – 2013’ Lith Bestemmingsplan ‘Buitengebied - Lith – 2013’ Geffen Bestemmingsplan ‘Buitengebied Maasdonk 2012’ En alle wijzigingen en herzieningen van deze plannen. Na de inwerkingtreding van voorliggende bestemmingsplannen verliezen deze plannen, binnen het plangebied, hun rechtskracht.

Noot voor de lezer Op verschillende plaatsen in deze toelichting worden de termen ’aanlegvergunning’ en ‘aanlegvergunningenstelsel’ gehanteerd. Onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht worden deze termen echter niet meer gehanteerd en zijn deze vervangen door ‘(stelsel voor) een omgevingsvergunning voor het uitvoeren van een werk geen bouwwerk zijnde of werkzaamheden’. Omwille van de leesbaarheid is er voor gekozen toch de termen ‘aanlegvergunning’ en ‘aanlegvergunningenstelsel’ te hanteren.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 9 van 148 vastgesteld

Hoofdstuk 2

2.1

Bestaande situatie en programma

Ontstaansgeschiedenis

Ondergrond en landschap Het landschap in de gemeente Oss is het resultaat van een voortdurende wisselwerking tussen natuurlijke factoren (zoals de bodem en vegetatie) en menselijke ingrepen. De ondergrond is in eerste instantie bepalend voor de opbouw van het landschap. In de loop der tijd is de mens steeds meer zijn stempel op het landschap gaan drukken. Landschap en cultuurhistorie zijn daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden. De ondergrond in de gemeente Oss bestaat in het noorden uit een karakteristiek rivierengebied. In het zuiden bestaat de gemeente uit dekzandgebied. Het dekzandgebied is in de laatste ijstijd ontstaan. Tijdens deze periode werd zand door de wind over grote delen van Noord-Brabant verspreid. Na de laatste ijstijd zette de rivier Maas in het ‘rivierengebied’ tijdens overstromingen zand en klei af. De grote zwaardere zanddeeltjes werden dicht bij de oever afgezet. De kleine lichte kleideeltjes werden tijdens de overstroming op grotere afstand van de rivierbedding gedeponeerd. Zo ontstonden de oeverwallen en de komgronden. De Maas bepaalt voor een belangrijk deel de identiteit van het Osse landschap. De Maas bepaalt de ordening en de structuur van het gebied. Hierdoor draagt de rivier in belangrijke mate bij aan het ruimtelijk beeld van het gebied. Kenmerkend hierbij is de zonering van de verschillende landschapstypen parallel aan de rivier.

Van noord naar zuid: de rivier met uiterwaarden, de oeverwal en de komgronden. De hoger gelegen oeverwallen en het overgangsgebied tussen het komgebied en het dekzandgebied waren van oudsher populaire vestigingsplaatsen. Cultuurhistorie De omgeving van Oss heeft al millennia lang een grote aantrekkingskracht op de mens. Vanaf de jonge steentijd (5300 v. Chr.) zijn restanten van bewoning te vinden in Oss. Vooral op de oeverwal, de dekzandrand en de dekzandrug zijn door archeologische vondsten sporen van bewoning gevonden. Op de dekzandrug, in het gebied Zevenbergen/Paalgraven, liggen een aantal prehistorische grafheuvels. De kernen op de dekzandrand en de oeverwal stammen uit de Middeleeuwen. Landbouw vond in die tijd op de hogere gronden plaats. Een groot deel van het Osse grondgebied was niet in gebruik en bestond uit zogenaamde ‘woeste gronden’. De kernen langs de Maas werden in eerste instantie beschermd tegen overstromingen door de aanleg van de Maasdijk. Later zorgden zogenaamde dwarsdijken dat de kernen en de nabijgelegen akkers niet overstroomden. In de eerste helft van de 14e eeuw werd de Hertogswetering gegraven. Tegen het einde van de Middeleeuwen was het hele grondgebied ontgonnen en kwamen er vrijwel geen ‘woeste gronden’ meer voor.

Toen in de late Middeleeuwen de wateroverlast door het hoge water op de Maas een steeds groter probleem werd, werden er stroomafwaarts steeds meer dijken aangelegd. De aanleg van dijken vormde geen definitieve oplossing. De grilligheid van de Maas bleef voor problemen zorgen. In de loop van de 18de eeuw werd achter de oeverwal in het komgebied een tweede Maasloop gevormd die gedurende enkele dagen tot maanden per jaar watervoerend was: De Beerse Overlaet (ook wel Maastraverse of Beerse Maas genoemd). De Beerse Overlaet heeft tot 1942 gefunctioneerd. Na de afsluiting van de Beerse Overlaet werd het gebied intensiever in gebruik genomen door de landbouw. Diverse ruilverkavelingen veranderden de kavel- en afwateringsstructuur van het buitengebied ingrijpend. Zo werden in de jaren ’50 van de twintigste eeuw de gebieden het Hoog Hemaal en het Laag Hemaal

Buitengebied Oss – 2020, pag. 10 van 148 vastgesteld

door een ruilverkaveling flink veranderd. In de jaren ‘60 kwam het Land van Megen aan de beurt, in de jaren ‘70/’80 volgde Midden-Maasland. In 1994 ging de landinrichting Lage Maaskant van start en werd in 2008 beëindigd. Historische stedenbouw Op de provinciale cultuurhistorische waardenkaart zijn verschillende gebieden langs de Maasdijk als waardevol op het gebied van historische stedenbouw benoemd. In deze gebieden liggen oeverwaldorpen van middeleeuwse oorsprong. De dorpen bestaan van oorsprong uit langgerekte lintbebouwing met voornamelijk boerderijen, parallel aan de dijk. Ze hebben bijna allemaal een karakteristieke aanleg met een dijkstraat (voorstraat) en een achterstraat. Daarnaast komen hier stroken met wielen, griendresten, kleiputten, boomgaarden en historische tuinen voor. Kessel, het gebied rondom Lithoijen, het Boveneind ten oosten van Oijen, de omgeving van Megen, de omgeving van Demen en Dieden en tussen Demen en Neerlangel zijn op de cultuurhistorische waardenkaart aangewezen als gebieden met een hoge waarde voor historische stedenbouw. Het Groene Woud tussen Lith en Lithoijen vormde een vroeg- middeleeuws ‘domeingoed’, bestaand uit een ‘hof’ met woningen van horigen. Maar ook delen van Overlangel, Herpen, Huisseling, Haren, Oss en Geffen hebben waardevolle historische stedenbouwkundige gebieden.

Monumenten In het plangebied bevindt zich een groot aantal cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en bouwwerken. Een deel van deze objecten is gemeentelijk of Rijksmonument. Het gaat hierbij vooral om boerderijen, kerken, kloosters en kapelletjes. Daarnaast bevinden zich in het buitengebied een aantal waardevolle bouwwerken die geen officiële monumentale status hebben. Dit zijn de zogenaamde MIP-panden (provinciale monumenteninventarisatie). Historische geografie De mensen hebben in de loop van de tijd aanpassingen gedaan in hun natuurlijke omgeving. Deze aanpassingen zijn vaak nog terug te vinden. Historische geografie beschrijft de ruimtelijke neerslag van deze aanpassingen. Voorbeelden van deze aanpassingen zijn oude akkercomplexen (bolle akkers met esdekken), heidevelden, landgoederen, dijken en kaden en de patronen van wegen en waterlopen. In de gemeente Oss bevinden zich verschillende gebieden en lijnen die de historische groei goed illustreren. De Beerse Overlaet is belangrijk voor de geschiedenis van de gemeente Oss. De Beerse Overlaet was een systeem waarbij bij topafvoer van de Maas een deel van het water in de buurt van Cuijk, bij Beers, de binnendijkse gebieden kon instromen en bij Gewande weer kon uitstromen.

2.2

Ruimtelijke karakteristiek

De gemeente Oss kent een duidelijke ruimtelijke opbouw in verschillende landschappelijke eenheden. In het plangebied worden vijf hoofdgebieden onderscheiden: - Uiterwaarden - Oeverwal - Komgebied - Dekzandrand - Dekzandrug

Buitengebied Oss – 2020, pag. 11 van 148 vastgesteld

Landschapstypen

Uiterwaarden De uiterwaarden van de Maas zijn reliëfrijk en hebben een open tot halfopen karakter. Ze kenmerken zich door een afwisseling van grote stukken open landbouwgronden en grootschalige natte natuurgebieden. Groenelementen staan verspreid door het gebied. Er bevindt zich nauwelijks bebouwing in het gebied. Door de dynamiek van de rivier ontstaat een uniek landschap. De bakenbomen langs de Maas dragen, door hun opmerkelijke verschijning, in belangrijke mate bij aan de ruimtelijke kwaliteit en visuele herkenbaarheid van de rivier. In de uiterwaarden liggen enkele oude rivierarmen. Deze afgesneden rivierarmen zijn grotendeels verland. Vaak zijn ze nog herkenbaar als lage, al dan niet natte stroken in het landschap. In de Hemelrijkse Waard en bij Keent zijn watervoerende dode rivierarmen aanwezig. Daarnaast liggen in de uiterwaarden geulen en rillen van kronkelwaarden. In het veld verraden hoogteverschillen en vegetatie de aanwezigheid van deze geulen en rillen. Dit bijzondere microreliëf is kenmerkend voor de uiterwaarden. Belangrijke natuurgebieden in de uiterwaarden zijn de Kesselse Waard, de Lithse Ham, de Hemelrijkse Waard, de Diedense Uiterdijk, de Middelwaard bij Ravenstein en Keent. De natte natuurgebieden bestaan uit graslanden met kruiden, wilgenstruweel en riet.

De natte natuurgebieden zijn van belang als foerageergebied voor trekvogels en vormen een belangrijk leefgebied voor vele soorten dagvlinders. Opvallend is dat er in het westelijk deel van het plangebied in de uiterwaard dijkhuizen te vinden zijn. Oeverwal De oeverwal is een hoger gelegen rug in het landschap en ligt binnendijks op enige afstand van de rivier de Maas. De oeverwal heeft een kleinschalig en halfopen tot besloten karakter. Het gebied is door bewoners intensief in cultuur gebracht. De oude perceelindeling van vóór 1850, is deels nog herkenbaar

Buitengebied Oss – 2020, pag. 12 van 148 vastgesteld

in het landschap aanwezig. Het verkavelingspatroon is blokvormig en overwegend onregelmatig. Het intensieve en hoogdynamische grondgebruik bestaat uit een afwisseling van grasland, bouwland, een enkele boomgaard en bebouwing in linten (met een voor- en achterstraat). De karakteristiek van de oeverwal was 100 jaar geleden meer uitgesproken dan nu; het was kleinschaliger en meer besloten. Op sommige plekken zijn griendresten, kleiputten, houtwallen, laanstructuren en bosjes te vinden. Nabij het kasteel in Oijen is een fraaie 3-rijige lindelaan aanwezig. Nabij het kerkhof in Kessel is een fraaie boomgroep te vinden. Deze plekken dragen door hun afwisseling bij aan de landschappelijke kwaliteit. De dijk is door zijn continuïteit een belangrijk visueel element in het rivierengebied. De dijk scheidt de uiterwaarden van de oeverwal en vormt een ruimteverdeler in het landschap. De dijk is soms voorzien van bijzondere dijkbeplanting. Er bevindt zich een aantal wielen direct bij de dijk. Deze wielen zijn ontstaan door dijkdoorbraken. De huizen die op de dijk gebouwd werden waren vooral niet-agrarisch van oorsprong. Het waren woningen van landarbeiders, schippers, vissers, ambachtslieden etc. Het soms geringe welvaartspeil ging gepaard met kleinere bouwmassa’s. Men bouwde meestal huisjes van één bouwlaag met de nok evenwijdig aan de dijkweg. De oude boerderijen staan onder aan de dijk.

De organisch gegroeide dorpen dragen bij aan de specifieke sfeer van afwisselend open en gesloten gebieden. De kernen hebben allen een duidelijke relatie met het landschap. De kernen Maren-Kessel, Lith, Lithoijen, Oijen, Macharen, Megen, Dieden, Demen, Ravenstein, Neerloon en Overlangel liggen allen op de oeverwal. Lith, Megen en Ravenstein nemen hierbij een bijzondere positie in, door hun historie en grootte. De kerktorens van de dorpen zijn de belangrijkste oriëntatiepunten. Daarnaast is de zendmast bij Haren een belangrijk herkenningspunt. Komgebied De komgronden beslaan een groot gedeelte van het grondoppervlak van de gemeente Oss. Deze kleiige, relatief laaggelegen gronden worden in het noorden begrensd door de oeverwal en in het zuiden door de dekzandrand. Het landschap is grootschalig, open tot zeer open en wordt gekenmerkt door een zeer regelmatig, rationeel, rechtlijnig verkavelingspatroon. Dit verkavelingspatroon bestaat over het algemeen uit een slagenverkaveling. De openheid van het gebied is zeer kenmerkend en uniek in het Brabantse land. Deze openheid maakt dit gebied landschappelijk waardevol. Het komgebied was eeuwenlang te nat om in gebruik te nemen. Dat kwam ook door de regelmatige overstromingen door de Beerse Overlaet. Voor het goed functioneren van de overlaat mocht er in het gebied niet gebouwd worden.

Door betere beheersing van de grondwaterstanden en het buiten werking stellen van de Beerse Overlaet werd het gebied intensiever in bezit genomen door landbouwbedrijven. In het gebied zijn een groot aantal kades of dwarsdijken aangelegd, enerzijds om de dorpen te beschermen tegen wateroverlast en anderzijds om de polders af te bakenen. Zo had elke kern op de oeverwal vroeger zijn eigen polder. Deze landschappelijk waardevolle kades/dwarsdijken zijn deels verdwenen, en deels nog intact, zoals de Groenendijk bij Haren. De ruimtelijke opbouw van het komgebied wordt bepaald door de openheid met daarin de waterlopen, de slagenverkaveling, de kades, de boerderijen, al dan niet met erfbeplanting, en in het zuidwesten door de eendenkooien. De Hertogswetering is een belangrijke lijn in het landschap. Deze ligt in het laagst gelegen deel van de kom. Deze oost-west lijn is belangrijk voor de afwatering van het gebied. De wetering is op dit moment nog vrij onzichtbaar. Waterschap Aa en Maas richt deze wetering in als ecologische verbindingszone. Andere waardevolle elementen in het komgebied zijn de eendenkooien. Ze vormen belangrijke oriëntatiepunten. Verder liggen in het gebied on- of halfverharde wegen en de zogenaamde hutten. In het komgebied liggen hoger gelegen rivierduinen. Op deze duinen of donken zijn de kernen Teeffelen, Haren en Deursen-Dennenburg ontstaan.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 13 van 148 vastgesteld

Dekzandrand De dekzandrand is een overgangszone tussen het lager gelegen kleigebied en de hoger gelegen dekzandrug. De dekzandrand is van oudsher een geschikte bewoningsplaats. Er zijn in dit gebied veel archeologische waardevolle nederzettingsresten gevonden (en nog te verwachten). Ook zijn er oude verkavelingspatronen, houtwalstructuren en oude boerderijen te vinden. De dekzandrand is een intensief bewoond gebied; de kernen Oss, Berghem en Herpen liggen allen op de dekzandrand, net als de bebouwingsconcentraties Koolwijk, Gement en Duurenseind. De dekzandranden kenmerken zich van oorsprong door een kleinschalige opbouw, met een half-open karakter. Rond de kernen en bebouwingsconcentraties liggen oude ontginningen met een onregelmatig verkavelingspatroon. Verder van deze kernen af liggen nieuwere ontginningen met een van oorsprong smalle slagenverkaveling. In dit gebied komt veel kwelwater uit de hogere zandgronden aan het oppervlak. Daarom is het gebied grotendeels in lange smalle kavels (met slootjes) opgedeeld: het ‘slagenlandschap’. Deze kavels liggen loodrecht op de hogere dekzandrug, zoals bij de bosrand van Maashorst-Herperduin. Daardoor zorgen deze kavels voor ritme en geleding van de plek. De kenmerkende houtwallen waren vroeger in het hele gebied aanwezig. De verkaveling met deze perceelbeplanting is op veel plekken grotendeels verloren gegaan.

De verkaveling is grootschaliger geworden. Momenteel zijn het grootschalige land- en tuinbouwgebieden, met een zeer open karakter. Het contrast tussen de historisch gegroeide patronen van de oude verbindingswegen en de rafelige dorpsranden enerzijds en de rationele lijnelementen van de latere ontginningen anderzijds geven dit gebied een eigen ruimtelijk karakter. Op veel plekken op de dekzandrand verschijnen hekken en schuilgelegenheden, is sprake van buitenopslag en er vinden steeds meer stedelijke activiteiten plaats. Dekzandrug De dekzandrug is een hoger gelegen zandgebied met een besloten tot halfopen karakter. Van oorsprong zijn deze gebieden bedekt met bos. Door de bevolkingsgroei en ontwikkeling van de landbouw zijn in plaats van bos heidegebieden ontstaan. De bosgebieden werden op sommige plekken omgevormd tot kleinschalig landbouwgebied. De rest werd ingeplant met naaldbomen voor de mijnbouw. De dekzandrug is onder te verdelen in een gebied dat voor een groot deel bosbouwkundig in gebruik is (het stuifduinenen boscomplex) en een deel dat agrarisch in gebruik is genomen (de kamp- en heideontginningen). Op de dekzandrug infiltreert het water. Op plaatsen met een ondoorlatende laag (bijvoorbeeld leem) in de ondergrond zijn vennen ontstaan, zoals het Groot Ganzenven en de Rijsvennen.

Stuifduinen- en boscomplex Het stuifduinen- en boscomplex bestaat uit het gebied Maashorst-Herperduin en de Geffense Bosjes. Zij vormden de armste gronden op de dekzandrug en dienden als bos of heidevelden. Door overbegrazing zijn op verschillende plaatsen stuifduinen ontstaan. Het bosgebied van Maashorst-Herperduin bestaat nu voor een groot deel nog uit een aaneengesloten bos. Het bos wordt afgewisseld met kleine heideveldjes, stuifzanden en enkele vennen. Aan de oostzijde van Maashorst-Herperduin ligt een groot stuifduinencomplex. Dit complex is aardkundig zeer waardevol. Om Herpen te behoeden voor opstuivend zand is in het verleden (in paraboolvorm) een grote houtwal aangelegd. Kamp- en heideontginningen De kamp- en heideontginningen op de dekzandrug liggen rondom Geffen, ten zuiden van Oss en ten zuiden van Herpen. Dit waren de beste gronden van de dekzandrug. Deze gronden zijn van oudsher in gebruik geweest als akkerland en later als kleine weilanden. Ze werden omgeven door houtsingels en – wallen. Deze ontginningsgebieden vormen kleinschalige en gevarieerde gebieden met een halfopen karakter. Er is een grote variatie in opgaande begroeiing van houtwallen, struweel en bosjes. In het gebied ligt een relatief groot aantal onverharde paden. De afwisseling zorgt voor een visueel kwalitatief hoogwaardig landschap.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 14 van 148 vastgesteld

Drie ruimtelijke dragers Het Osse landschap is sterk oost-west georiënteerd: alle belangrijke dragers in het buitengebied lopen in oost-west richting. De noord-zuid georiënteerde structuur is hieraan ondergeschikt. In het gebied komen drie ruimtelijke dragers voor: de Maas, de Hertogswetering en de dekzandrug. Bebouwingsconcentraties Naast de dorpen en steden liggen op de oeverwal, de rivierduinen, de dekzandrand en de dekzandrug een groot aantal bebouwingsconcentraties. Bebouwingsconcentraties zijn luchtige bebouwingszwermen in het buitengebied waarbinnen verschillende functies voorkomen. De wisselwerking tussen landschap en stedenbouw is hier heel belangrijk. De bebouwingsconcentraties zijn nader beschreven in hoofdstuk 9 van de structuurvisie buitengebied Oss – 2015 (‘Ontwikkelingsvisie bebouwingsconcentraties’).

2.3

Doelstelling ruimtelijke karakteristiek

Landschapstypen versterken De bestaande landschappen zijn het uitgangspunt. De vijf landschapstypen in de gemeente Oss (uiterwaard, oeverwal, komgebied, dekzandrand en dekzandrug) worden versterkt. Dit betekent dat we inzetten op versterking van de identiteit van de landschapstypen en het contrast tussen de landschappen. Het is belangrijk dat elk landschapstype zijn eigen identiteit behoudt. Ontwikkelingen moeten in het landschap passen. Belangrijke landschappelijke waarden worden daarbij benut als inspiratiebron voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Met deze visie wordt voor de verschillende landschapstypen gestreefd naar het volgende: - De uiterwaarden bezitten belangrijke natuur- en landschappelijke waarden. De oude Maasarmen kunnen hier teruggebracht worden. De Maas is de belangrijkste drager van het rivierengebied. De rivier heeft een grote aantrekkingskracht; de beleving van en het zicht op de Maas wordt gehandhaafd en waar mogelijk teruggebracht. - De oeverwal heeft hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarden. De open groene ruimte tussen de kernen moet bewaard blijven. In dit kleinschalige gebied wordt ruimte geboden aan ontwikkeling van natuur en landschap. Landschapselementen als houtwallen en –singels kunnen worden toegevoegd.

- Het komgebied vormt een sterk ontwikkeld landbouwgebied met een grote landschappelijke openheid en een bijzondere functie voor weidevogels. De openheid wordt versterkt en, waar nodig, hersteld. De weteringen vormen belangrijke dragers in het gebied. De Hertogswetering is een belangrijke ecologische verbindingszone (in ontwikkeling). Het aantal natuurelementen dat gekoppeld is aan de Hertogswetering kan worden uitgebreid. Hierdoor vindt verdere natuurontwikkeling plaats. Langs de Hertogswetering kan gewandeld worden. Daar waar recreatieve (fiets)routes de Hertogswetering kruisen, kunnen op kleine schaal knooppunten ontstaan (zie Visiekaart, knooppunten Hertogswetering). De landschappelijk en cultuurhistorische waardevolle kades en dijken in het traject van de voormalige Beerse Overlaet kunnen worden hersteld. De Beerse Overlaet wordt zichtbaarder gemaakt door de randen te accentueren. De cultuurhistorisch waardevolle dwarsdijken en kades worden waar mogelijk hersteld en kunnen recreatieve routes vormen. Door herstel van de kades ontstaan informele verbindingen dwars op de ruimtelijke structuurdragers van het gebied. De kades hebben een zodanige hoogte dat zij de openheid van het komgebied niet verstoren. - De smalle slagenverkaveling van de dekzandrand wordt waar mogelijk hersteld. Op de kavelgrenzen worden hakhoutsingels aangeplant.

Zo krijgt het gebied haar kleinschaligheid terug.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 15 van 148 vastgesteld

-

De hoger gelegen dekzandrug, met hoogteverschillen en waardevolle natuurgebieden, is een belangrijke drager van het gebied. De hoge ligging van de dekzandrug wordt geaccentueerd met beplanting. In de beslotenheid van de bossen kunnen open plekken worden gecreëerd. Hier kunnen heidevelden worden teruggebracht. Openheid kan ook gecreëerd worden met de zandverstuivingen en kleine weilandjes. Hierdoor ontstaat een gevarieerd landschap. Het is wenselijk om op het overige deel van de dekzandrug de oorspronkelijke beslotenheid terug te brengen. Het kampenlandschap wordt waar mogelijk met kleine bosjes en houtwallen verdicht. Hierdoor kan het kleinschalige mozaïeklandschap worden hersteld.

Inrichtingsplan kwaliteitsverbetering landschap Windmolenontwikkeling ‘Elzenburg – De Geer’ In het komgebied ten noorden van bedrijventerrein Elzenburg – De Geer wordt een windmolenpark ontwikkeld. Hiertoe is een bestemmingsplan vastgesteld dat de bouw van vier windturbines rechtstreeks mogelijk maakt. Het bestemmingsplan voorziet verder in een wijzigingsbevoegdheid voor nog twee windturbines. Wij nemen het plangebied van dit bestemmingsplan niet op in dit bestemmingsplan. Windturbines hebben een behoorlijke impact op de beleving van het landschap. Als onderdeel van het bestemmingsplan is daarom ook het ‘Inrichtingsplan kwaliteitsverbetering landschap Windmolenontwikkeling ‘Elzenburg – De Geer’’ opgenomen. Het Inrichtingsplan zet in op twee maatregelen: − De eerste maatregel is het versterken van de groene dorpsranden van Berghem, Haren, Macharen, het gehucht Harensbroek en de rand van Oss door middel van inzet van beplanting op gemeentegrond. − De tweede maatregel is het verbeteren van de particuliere erfbeplanting van erven direct in de visuele invloedssfeer van de windmolens. Eén particulier doet hier aan mee. De maatregelen zijn gericht op het verminderen van de beleving van de windmolens. Op sommige plaatsen kan hiermee ook de beleving van de openheid van het komgebied afnemen.

In de totale afweging is er voor gekozen om in dit geval de vermindering van beleving van de windmolens voor te laten gaan op het belang van openheid van het landschap. . Bebouwingsconcentraties Versterken en behouden van de relatie tussen landschap en bebouwing. De landelijke karakteristiek en de vaak historisch waardevolle bebouwing vormen uitgangspunt bij eventuele ontwikkelingen. In deze kwetsbare gebieden bestaan ontwikkelingsmogelijkheden, maar het gaat altijd om maatwerk. Het toevoegen van woningen bijvoorbeeld is alleen voorstelbaar op plekken waar dit leidt tot een kwaliteitsverbetering. Wanneer er woningen worden toegevoegd moeten deze altijd aansluiten bij de uitstraling en karakteristiek van de aanwezige bebouwing en landschappelijke elementen. Hergebruik historische relicten Het beschermen van cultuurhistorische relicten is van groot belang. Beschermen kan door hergebruik mogelijk te maken. Het behoud en mogelijk herstel van oude paden, zoals kerkenpaden, wordt gestimuleerd. De structuurvisie biedt ruimte voor nieuwe functies die de kwaliteiten in het gebied ondersteunen en versterken. Bouwhoogtes De hoogtes van de bebouwing in het buitengebied moeten praktisch en hanteerbaar zijn, in relatie tot het gebruik van de gebouwen. Dit geldt zeker voor agrarische bedrijfsbebouwing.

Toch zijn we in dit bestemmingplan niet alleen uitgegaan van deze praktische en hanteerbare hoogtes. Wij vinden het namelijk ook belangrijk dat de bebouwing past bij de kwaliteiten van het landschap. De bouwhoogte van een gebouw of bouwwerk kan namelijk een forse impact hebben op de beleving en de kwaliteiten van de omgeving.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 16 van 148 vastgesteld

In dit bestemmingsplan onderscheiden we vijf landschapstypen; elk landschapstypen heeft specifieke kwaliteiten. Als voorbeeld hiervan heeft de oeverwal bij de rivier een kleinschalig en besloten karakter, terwijl het komgebied (de polder) juist een grootschalig en open karakter heeft. We willen dat de bebouwing en de hoogte ervan afgestemd is op de schaal van het landschap. Daarom maken we binnen de verschillende landschapstypen onderscheid in bouwhoogte; in kleinschalige gebieden gaan we anders om met bouwhoogtes dan in grootschalige gebieden. In de uiterwaarden, op de oeverwal, op de dekzandrand en dekzandrug zijn de mogelijkheden voor wat betreft goot- en bouwhoogte beperkter dan in het komgebied. Het komgebied is immers grootschaliger dan bijvoorbeeld de oeverwal. Het bestemmingsplan biedt een rechtstreekse regeling met betrekking tot de maximaal toegestane hoogtes voor goot en nok. Maar heeft daarnaast ook een (binnenplanse) afwijkingsregeling voor een grotere goothoogte bij bebouwing. Hier is een nadere beoordeling nodig. Er zal hierbij met name gekeken worden naar de hoogte van de bebouwing aan de zogenaamde landschapszijde, omdat hier het zicht op de bebouwing het grootst is. In onderstaande tabel staan de goot- en bouwhoogtes in meter voor agrarische bedrijfsbebouwing, nietagrarische bedrijfsbebouwing en wonen in de verschillende zones.

Komgebied rechtstreeks Primair agrarisch gebied Komgebied met afwijking Oeverwal rechtstreeks

Agrarische bedrijfsbebouwing (in meters) Goot 4,5 Nok 12 Goot 6 Nok 12 Goot 6 Goot 3,5 Nok 12

Oeverwal Met afwijking

Goot 6

Dekzandrand rechtstreeks

Goot 3,5 Nok 12

Niet-agrarische bedrijfsbebouwing (in meters)

Wonen (in meters)

Goot 4,5 Nok 11

Goot 5 Nok 10 Bijgebouw: goot 3/nok 5

Goot 5 Goot 3,5 Nok 10 Goot 5

Goot 5 Nok 10

Dekzandrand met afwijking

Goot 6

Goot 5

Goot 3,5 Nok 12

Goot 3,5 Nok 10

Goot 6

Goot 5 Nok 10 Goot 3 Nok 8 Bijgebouw: goot 3 / nok 5

Goot 6 Nok 12

Dekzandrug met afwijking

Goot 3 Nok 8 Bijgebouw: goot 3/nok 5

Goot 3,5 Nok 10 Primair agrarisch gebied

Dekzandrug rechtstreeks

-

Goot 5

Goot 3 Nok 8 Bijgebouw: goot 3/ nok 5 Goot 5 Nok 10

Buitengebied Oss – 2020, pag. 17 van 148 vastgesteld

Uiterwaard rechtstreeks Uiterwaard met afwijking

nvt

Goot 3 Nok 8

Goot 3 Nok 8

nvt

Goot 5 Nok 10

Goot 5 Nok 10

Primair agrarisch gebied De zone van primair agrarisch gebied is in deze tabel toegevoegd. Het is geen landschappelijke zonering, maar een functionele. Het primair agrarisch gebied is grootschalig en functioneel. In het primair agrarisch gebied willen we ruimte bieden aan de agrarische sector. We streven er naar een behoud van de agrarische productiestructuur. We maken daarom een andere afweging ten aanzien van de hoogtes in dit gebied, dan dat we enkel op landschappelijke waarden zouden doen. Het bedrijfseconomisch belang van de agrarische sector weegt hier door. De ontwikkelruimte willen wij ook faciliteren door een hogere goothoogte van agrarische bedrijfsgebouwen rechtstreeks toe te staan. Goothoogte In het buitengebied is het dakvlak meestal beeldbepalend. In open landschappen geldt dit in sterke mate doordat een bouwwerk van verre zichtbaar is. Een lage goothoogte draagt er aan bij dat het gebouw geleidelijk op kan gaan in het landschap. Vaak hoort hier een verhouding bij van ongeveer 2:1, waarbij het dakvlak dus groter is dan de gevel. Een lage goothoogte met een relatief groot dakvlak draagt bij aan de karakteristiek van het landelijk gebied. In de volgende paragraaf (het kwaliteitskader) gaan we ook nog in de op dak-gevel verhouding. Ook in meer besloten landschappen is een lage goothoogte al van oudsher beeldbepalend.

Een lage goot zorgt overwegend voor een zachte overgang naar de omgeving. In historische kernen en dijkdorpen zijn er uitzonderingen, waarbij bijzondere bebouwing wel een hoge goothoogte heeft. Hierbij kan men bijvoorbeeld denken aan een kerk, pastorie of klooster. Juist deze uitzonderingen in combinatie met de lagere bebouwing in het buitengebied dragen bij aan de identiteit van het gebied. De nokhoogte van een gebouw is minder beeldbepalend. Om deze redenen houden we in eerste instantie de goothoogtes relatief laag in dit bestemmingsplan. Met een binnenplanse afwijking kan, gemotiveerd, in sommige gebieden een hogere goothoogte bij bebouwing mogelijk worden gemaakt. Dit is opgenomen in bovenstaande tabel. Bij de afwijking zal met name gekeken worden naar de hoogte van de bebouwing aan de zogenaamde landschapszijde, omdat hier het zicht op de bebouwing het grootst is. Bijgebouwen Voor de hoogtes voor bijgebouwen zoeken wij aansluiting bij de komplannen en het vergunningsvrije bouwen. Voor de hele gemeente Oss zijn de bouwhoogtes voor bijgebouwen bij woningen overal gelijk. Ruimtelijk is het belangrijk dat een bijgebouw ondergeschikt is aan de hoofdbouwmassa (het woonhuis). Die ondergeschiktheid uit zich in een lagere bouwhoogte maar ook in een gesloten dakvlak zonder woonfunctie op de verdieping.

Daarnaast staat een bijgebouw meestal achter de hoofdbouwmassa, wat de ondergeschikte positie verder vergroot. Om deze redenen is een maximale bouwhoogte van 5 meter ruimtelijk acceptabel. Daarbij hoort een goothoogte van maximaal 3 meter. Deze bouwhoogte sluit over het algemeen goed aan op de huidige bebouwing in het landelijk gebied. Wij vinden het namelijk belangrijk dat nieuwe bebouwing aansluit bij de bestaande karakteristieken van de omgeving.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 18 van 148 vastgesteld

2.4

Kwaliteitskader

In het landelijk gebied van de gemeente Oss vinden veranderingen plaats. Het gaat hier bijvoorbeeld om het vergroten van bedrijven enerzijds en om het stoppen van bedrijven anderzijds. Beide ontwikkelingen kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor het beeld van het landschap. Met dit bestemmingsplan worden ontwikkelingen al dan niet direct mogelijk gemaakt die aansluiten bij de behoefte vanuit de markt. Er moet voor worden gezorgd dat de aanwezige ruimtelijke kwaliteit behouden blijft of wordt versterkt. Dit kwaliteitskader biedt daarvoor een toetsingskader. Dit kwaliteitskader is deels gebaseerd op het stimuleringskader zoals dat is opgesteld voor het bestemmingsplan ‘Buitengebied Lith – 2013’. Deels is het aangevuld met thema’s als de inpassing van paardenbakken, het plaatsen van zonnepanelen, schuilgelegenheden, lichtmasten, erfafscheidingen en omheiningen. In dit bestemmingsplan wordt onderscheid gemaakt tussen directe bouwmogelijkheden, nadere eisen en bouw- en gebruiksmogelijkheden met afwijking en wijzigingsregels. Hieronder geven we concreet aan welke voorwaarden we toetsen bij de toepassing hiervan. 1. Directe bouwmogelijkheden Bouwplannen die passen binnen het bestemmingsplan moeten voldoen aan redelijke eisen van welstand.

In het kader van de welstandstoets wordt getoetst aan de gebruikelijke architectonische eisen op het gebied van materiaalgebruik en kleur en maatvoering. 2. Nadere eisen Nadere eisen kunnen worden opgelegd aan bebouwing die voldoet aan het bestemmingsplan. Alleen in uitzonderlijke situaties worden nadere eisen gesteld. Een nadere eis zal vooral betrekking hebben op de situering van bebouwing, bijvoorbeeld als binnen een bouwvlak geen concentratie van bebouwing plaatsvindt. Getoetst wordt met name aan de richtlijnen op erfniveau. 3. Uitwerkingen in het kader van de ‘kwaliteitsverbetering voor het landschap’ De Interim omgevingsverordening Noord-Brabant en het daarop gebaseerde Afsprakenkader van het RRO vereist bij sommige ontwikkelingen in het buitengebied een ruimtelijke tegenprestatie. Zie ook paragraaf 5.2.3. Deze ontwikkelingen worden met name getoetst aan de bouwstenen voor het landschap en voor beplanting. 4.

Bouw- en gebruiksmogelijkheden met afwijking en wijzigingsregels Bij een afwijking of wijziging wordt onder andere als voorwaarde gesteld dat de ruimtelijke en/of stedenbouwkundige inpasbaarheid en de milieu-hygiënische aanvaardbaarheid zijn aangetoond en dat er geen onevenredige aantasting mag plaatsvinden van de ruimtelijke kwaliteit, de gebruiksmogelijkheden van aangrenzende gronden, het straat- en/of bebouwingsbeeld, de landschappelijke en natuurwaarden, de verkeersveiligheid en de woonsituatie. Afhankelijk van de aard van het plan worden meer of minder vergaande voorwaarden gesteld.

Zichtlijnen Zichtlijnen zijn lijnen tussen bebouwing(sclusters) of begroeiing zoals bosjes die de oriëntatie vergroten en/of de blik verruimen. Elk landschapstype heeft zijn eigen type zichtlijnen. Hierdoor wordt in een belangrijke mate de oriëntatie en identiteit van het gebied bepaald. Het wordt voor de gebruiker duidelijk waar in het buitengebied men zich bevindt. In het Osse buitengebied zijn veel bedrijfs- en woonkavels aanwezig. De ruimte tussen deze kavels is erg bepalend voor de beleefbaarheid van het landschap. Op de oeverwal en de dekzandrug zijn de kavels kleinschalig en vaak onregelmatig. Door de vaak korte zichtlijnen wekt het landschap de indruk besloten en intiem te zijn. Als contrast met de beslotenheid van de erven zijn er fraaie doorzichten/ zichtlijnen op meer (open of) half open gebied.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 19 van 148 vastgesteld

Op de dekzandrand zijn de kavels deels kleinschalig en onregelmatig, deels ook heel lang en smal. Ook hier zijn er fraaie zichtlijnen op het meer half open gebied. In het komgebied komen zichtlijnen voor van meer dan 5 kilometer. Door de lange zichtlijnen wekt het landschap de indruk wijds en ruim te zijn. Zicht op de kerktorens van de kernen op de oeverwal, op de rivierduinen en de dekzandgronden zijn hier heel bepalend. Deze zichtlijnen worden zoveel mogelijk open gehouden. Het is daarom belangrijk voldoende afstand te houden tussen de bouwvlakken onderling. Hiermee wordt voorkomen dat het straatbeeld te gesloten wordt. De openheid van de polder kan op deze manier goed worden ervaren.

Paardenbakken Inmiddels hebben we naast de vertuining van het landschap ook te maken met de verpaarding van het landschap. Steeds meer weilanden bestaan uit hobbyweiden van mensen die paarden houden. Een veelgebruikte voorziening voor het houden van paarden is de paardenbak. Het bestemmingsplan maakt met een binnenplanse afwijking een paardenbak van maximaal 1.225 m2 mogelijk. Juridisch gezien is dit zowel een gebruiks- als een bouwafwijking voor het recreatief gebruik van agrarische grond als paardrijvoorziening. Een goede inpassing is vereist: ‘de paardenbak is voorzien van een goede landschappelijke inpassing’. Deze landschappelijke inpassing kan bestaan uit bomenrijen, bosplantsoen, struweel of een natuurlijke heg. Eén en ander is afhankelijk van de situering en het landschapstype waarop de paardenbak ligt. Op de zandgronden (oeverwal, dekzandrand en dekzandrug) zijn zowel bomenrijen als bosplantsoen, struweel en/of een heg mogelijk. In de komgebieden dient landschappelijke inpassing plaats te vinden door de aanplant van bomenrijen. Ook een heg van 1 a 1,5 meter hoog is mogelijk. Ook een sloot met rietbeplanting behoort hier tot de mogelijkheden om het geheel goed landschappelijk in te passen.

Zonnepanelen In het bestemmingsplan is opgenomen dat er kan worden afgeweken van de bouwregels, voor het plaatsen van zonnepanelen buiten het agrarische bouwvlak of het bestemmingsvlak 'Wonen’. Voorwaarden zijn de hoeveelheid zonnepanelen (max 50 m2, de hoogte max 2 m), voor eigen gebruik, situering aansluitend op het bijbehorende agrarisch bouwvlak of bestemmingsvlak 'Wonen'. Plaatsing is alleen mogelijk als er op het bouwvlak zelf geen ruimte is voor de panelen.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 20 van 148 vastgesteld

Algemeen geldt onder andere dat geen onevenredige aantasting van de ruimtelijke kwaliteit, het straaten/of bebouwingsbeeld en de landschappelijke en natuurwaarden mag plaatsvinden. Zo is plaatsing direct aan de straat of in een zichtlijn niet wenselijk. Er is een stroomschema toegevoegd waaruit af te leiden is waar plaatsing van zonnepanelen op specifieke locaties mogelijk is. Bij agrarische en nietagrarische bedrijven is met een binnenplanse afwijking een zonneveld tot 250 m2, met een hoogte van 2 meter mogelijk.

Tuinen in het buitengebied De voortdurende verstedelijking leidt tot steeds minder open ruimte. De open ruimtes die nog overblijven staan steeds meer onder druk. De concurrentie tussen natuur, landbouw en recreatie blijft toenemen. Verder worden vaak leegkomende agrarische bedrijven gekocht om er een woning of een bedrijf van te

Buitengebied Oss – 2020, pag. 21 van 148 vastgesteld

maken. Vaak gaat dat gepaard met het omzetten van stukken landbouwgrond in tuinen en de daarbij behorende inrichtingselementen als hekken, poorten, terrassen, vijvers en paden. We spreken dan van de vertuining van het landschap. Zogenaamde ‘vertuining’ van het landschap is niet wenselijk, omdat hiermee het agrarische en het landelijke karakter van het Osse buitengebied wordt aangetast. Op gronden met een agrarische bestemming bestaat wel de mogelijkheid om een boomgaardje of moestuin aan te leggen. Ook de ontwikkeling van zogenaamd ‘bloemrijk grasland’ behoort tot de mogelijkheden. Echter de aanleg van een gazon ( met één grassoort) met bloemenborder is niet passend. In feite is in het buitengebied de tuin het landschap om je heen. Tuinen en erven mogen niet op de onbebouwde bestemmingen ‘Agrarisch met waarden’, Natuur of Recreatie liggen maar horen binnen de ‘bouwpercelen’. Dit zijn bijvoorbeeld de bestemmingsvlakken Wonen, Bedrijf, Horeca en Maatschappelijk of het agrarisch bouwvlak. We merken in de praktijk wel dat het buitengebied verandert. Steeds meer ‘burgers’ bewonen het buitengebied en hebben naast het woonperceel ook omliggende agrarische gronden in eigendom. In de kleinschalige landschappen op de zandgronden is de druk van gebruik van agrarische gronden als tuin (zogenaamde ‘vertuining’) het grootst.

Dit is juist ook het meest kwetsbare gebied, omdat dit recreatief (uitloop)gebied is en omdat hier de hoogste ecologische waarden aanwezig zijn. De afwisseling van kleine landbouwpercelen omzoomd door houtsingels, en de vele doorzichten geven het gebied een gevarieerd, groen en halfopen karakter. Het groter maken van tuinen kan leiden tot versnippering en verstedelijking van dit gebied. Het verzwakt het karakter en de identiteit van het gebied. Tuinen worden vaak begrensd door (hoge) hekwerken waarmee ze van het landelijk gebied worden afgeschermd. Aanpassing regeling Wij hebben gezocht naar verruiming van de bestaande regeling zonder het streven naar behoud van openheid los te laten. We staan het gebruik als tuin van agrarische gronden tot 20 m van de grens van het bestemmingsvlak ‘Wonen’ rechtstreeks of met een afwijking toe tot een maximale grootte van 1.500 m2 extra tuin (en een totaal ruimtebeslag van ‘Wonen’ tot 3000 m2) . Landschappelijke inpassing is hierbij een voorwaarde. Deze regeling komt tegemoet aan de wens van (sommige) burgers tot uitbreiding van de traditionele tuin. Tegelijkertijd blijft de invloed op het landschap beperkt door de landschappelijke toets. Het perceelsgedeelte dat op grond van deze regeling als tuin in gebruik mag worden genomen, behoudt de agrarische bestemming en beschouwen wij niet als ‘erf’ op grond van het Bor.

Er kan dus niet vergunningsvrij worden gebouwd.

Voorbeelden van een geleidelijke overgang van tuin naar landschap

Openheid tuinen In sommige gevallen is het belangrijk dat een tuin onbebouwd blijft, vaak vanwege doorzichten naar het achterliggende gebied. In deze gevallen hebben wij op de verbeelding aangegeven dat de tuin open moeten blijven, door de aanduiding 'specifieke vorm van tuin - waarde openheid'. Hier dient de openheid

Buitengebied Oss – 2020, pag. 22 van 148 vastgesteld

vanwege de stedenbouwkundige of cultuurhistorische waarde te worden behouden. Om die reden maken zij geen deel uit van het juridische begrip 'erf’ en kan er niet vergunningsvrij worden gebouwd. Langs de Maasdijk komt dit het meest voor. Het zicht vanaf de dijk op de achterliggende oeverwal en komgebied is op sommige locaties zeer bepalend. Op deze locaties is het niet wenselijk dat er schuurtjes of andere bouwwerken verschijnen.

Tuin/weide naast woonboerderij openhouden ivm zicht op achterliggende historische bebouwing

Beplanting De aanwezigheid van beplanting in het buitengebied is erg bepalend voor het karakter van een gebied. Om de identiteit van de verschillende gebieden te versterken is het belangrijk beplantingssoorten zorgvuldig te kiezen. De beplanting dient inheems te zijn en moet bij het betreffende landschapstype passen. Voor de aanplant van bomen en struiken verwijzen we hier naar de Nota Landschapsbeleid 2015. Het aanvragen van een aanlegvergunning voor het aanplanten en verwijderen van beplanting is in de meeste gevallen noodzakelijk. Op de oeverwal is de variatie in beplanting karakteristiek. Contrasten tussen gesloten bospercelen, semitransparante boomgaarden en strakke hagen geven de oeverwal een eigen dynamiek. De afwisseling tussen robuuste bosplantsoenen, bosjes, struweel, hoogstamboomgaarden, bomenlanen en solitaire bomen als eik, beuk, linde en noot bepalen het beeld. Ook de dekzandrug en –rand kennen een gevarieerd beeld. Op de dekzandrand zijn elzensingels, houtsingels en bosstroken karakteristiek. Op de dekzandrug komen veel houtsingels en bosjes voor. Kenmerkende bomen voor de dekzandrug zijn berken en beuken. Het komgebied is een nat en open gebied. Beplanting komt alleen voor rond de erven. Aanplant van bomen en struiken is in de polders, buiten de erven, niet toegestaan. De Lithse polder is een heel open gebied. Er komt weinig beplanting voor.

Erfbeplanting bestaat uit rijen (knot)bomen. In de natte gebieden komt veel water in de vorm van sloten, greppels en poelen voor. Deze waterelementen, maar ook ontwikkeling van moeras en riet vormen uitgangspunten bij het ontwerp van de (randen van) de erven. In het overige komgebied mag de erfbeplanting minder transparant zijn dan in de Lithse polder. Ook hier speelt water een belangrijke rol.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 23 van 148 vastgesteld

Oeverwal

Polder

Dekzandrand

Dekzandrug

Schuilgelegenheden Op de kleinschalige landschapstypen oeverwal, dekzandrand en de dekzandrug biedt het bestemmingsplan afwijkingsmogelijkheden voor het plaatsen van schuilhutten voor dieren. De randvoorwaarden hiervoor zijn opgenomen in het bestemmingsplan. Eén van de randvoorwaarden is dat de schuilgelegenheid voorzien moet zijn van een goede landschappelijke inpassing. Dit kan betekenen dat er een beplantingsstrook of heg geplaatst moet worden. Of nabij het bouwwerk enkele struiken en/ of bomen gesitueerd moeten worden. Of dat het bouwwerk tegen een bestaande houtsingel geplaatst dient te worden. Plaatsing midden in het weiland is niet wenselijk. Zie ook § 9.6.2 van de Nota Landschapsbeleid 2015.

Schuilhut tegen bosrand

Schuilhut met ingetogen uitstraling

Buitengebied Oss – 2020, pag. 24 van 148 vastgesteld

Lichtmasten Bij het plaatsen van lichtmasten is het belangrijk dat de omgeving niet of zo min mogelijk gehinderd wordt. Wij gaan dan ook terughoudend om met het toestaan van lichtmasten in het buitengebied. Zeker nabij natuurgebieden en in het open komgebied is voorzichtigheid geboden. En bij paardenbakken buiten bouw- en bestemmingsvlakken bieden we in principe geen mogelijkheden hiervoor. Er is op het gebied van verlichting veel mogelijk om overlast op de omgeving en de flora en fauna zo veel mogelijk te beperken. De intensiteit en lichtkleur is door het toepassen van ledverlichting nauwkeurig te bepalen. Zie ook § 9.6.3 van de Nota Landschapsbeleid 2015.

Te hoge en te veel lichtmasten geven lichthinder

Erfinrichting De erven van bedrijven en woningen in het buitengebied verschillen per landschapstype. Op de oeverwal en de dekzandgronden sluiten erven aan op de losse structuur en vaak wisselende kavelrichtingen. De bebouwing is vaak op een schijnbaar willekeurige manier op het kavel gesitueerd. Bebouwing staat vaak niet parallel en de erven zijn op een informele manier gedeeltelijk door bebouwing begrensd. Op het gedeelte van de dekzandrand waar de kavels lang en smal zijn, worden de bouwvlakken hieraan aangepast en zijn ook langgerekt. In het komgebied staan de stallen op het erf parallel aan elkaar. In lijn met de strakke landschapsstructuur in de polders wordt de bedrijfsbebouwing evenwijdig aan de perceelsrichting geplaatst terwijl de woning meestal de weg volgt. De stallen staan hierbij mogelijk haaks op de weg. Hierdoor ontstaat een geometrische kavelvorm. De kavels zijn relatief smal en diep de landschapsrichting volgend. Zonering erf Een bedrijfserf is opgedeeld in een woonzone en een bedrijfszone. De bedrijfsbebouwing staat achter het woonhuis. De woonzone krijgt een groene uitstraling. Het erf van een woning heeft in zijn geheel een groen karakter. Het erf van een bedrijf heeft een meer industrieel karakter.

De bedrijfsbebouwing staat achter het woonhuis. Het geheel heeft een ingetogen uitstraling.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 25 van 148 vastgesteld

Erfovergangen Kenmerkend voor de bebouwing op het platteland is de sterke verwevenheid met het landschap. Door zorgvuldig om te gaan met de overgang van tuin naar landschap ontstaat een natuurlijk beeld waarbij de landelijke tuin en het landschap elkaar kunnen versterken. Vanuit de tuin kunnen zichtlijnen over het landschap de tuin interessanter maken en vanuit het landschap kunnen geleidelijke overgangen met gebiedseigen beplanting het afwisselend beeld van het landschap versterken. Op de zandgronden zijn de overgangen tussen de woning met tuin en het landschap geleidelijk en in balans. Elementen die hier aan bijdragen zijn een beperkt afgeschermde privé-tuin, een fruitboomgaard, doorzichten, solitaire bomen en hagen. (Half)verharding in kleur en materiaal afgestemd op de bebouwing draagt hier ook aan bij. In het komgebied zijn de erfovergangen minder speels en scherper maar niet abrupt.

Gewenste geleidelijke overgang

Ongewenste abrupte overgang

Erfafscheidingen en omheiningen 1. Erfafscheidingen rond bouw- en bestemmingsvlakken Erfafscheidingen rond bouw- en bestemmingsvlakken moeten passen bij het karakter van de directe omgeving. In algemene zin moet terughoudend omgegaan worden met het toepassen van hekwerken en poorten, omdat deze een erf een te industriële en harde uitstraling kunnen geven die niet past in het landelijk gebied. Vaak zijn deze beter passend binnen de bebouwde kom in stedelijk gebied. Wanneer hekwerken en poorten toch noodzakelijk zijn is de situering ervan op het perceel belangrijk. Op enige afstand van de weg, bijvoorbeeld 5 meter, zorgt deze voor een geleidelijke overgang van de weg naar het perceel. Ook hekwerken met een transparant karakter zijn beter inpasbaar dan gesloten erfafscheidingen. In het landelijk gebied is het plaatsen van hekwerken (zowel voor een bedrijf als voor een woning) direct aan de weg niet passend. Het bestemmingsplan staat voor de voorgevellijn (of als er geen voorgevellijn is) een hekwerk van maximaal 1,2 meter toe. Achter de voorgevelrooilijn is dit 2,0 meter. Het bestemmingsplan kent een algemene afwijkingsregeling voor het toestaan van een hogere erfafscheiding dan 1,2 m. Hierbij wordt getoetst aan de bovenstaande uitgangspunten.

Buitengebied Oss – 2020, pag. 26 van 148 vastgesteld

Gewenste landelijke erfafscheiding

Ongewenste stedelijke en abrupte erfafscheiding

2. Hekwerken rond weilanden Rond agrarische gronden zoals weilanden worden tegenwoordig veel hekwerken neergezet, daar waar vroeger houten palen met prikkeldraad zorgden voor afscherming van terreinen. Het bestemmingsplan staat een hekwerk van maximaal 1.20 meter toe, zonder randvoorwaarden. Voor hekwerken hoger dan 1.20 m geldt een afwijkingsbevoegdheid. Algemeen geldt onder andere dat geen onevenredige aantasting van de ruimtelijke kwaliteit, het straat- en/of bebouwingsbeeld en de landschappelijke en natuurwaarden mag plaatsvinden. In het bestemmingsplan zijn geen nadere randvoorwaarden opgenomen. Er is een aantal aspecten waarop gelet wordt bij toepassing van hekwerken: - Afstand tot de openbare weg; hoe verder van de weg, hoe beter - Bomen/ sloot in berm; aanwezigheid van bomen en/of een sloot in de berm zorgt voor meer afstand en ook filtering van het hekwerk - Transparantie; hoe transparanter het hekwerk, hoe beter.