Bijlage _2 Ontwikkelvisie_Amsteleind_januari_2025

Wijkwinkelcentrum met winkelvoorzieningen in de plint van de gebouwen en

clusie is dat er in Amsteleind in de eindsituatie distributieve ruimte is voor twee

wonen erboven (referentie winkelcentrum Leidsche Rijn)

volwaardige supermarkten (à 1.200 tot 1.500 m2 winkelvloeroppervlak). Voor het wijkwinkelcentrum in Amsteleind kiezen we de locatie in het zuidelijke Spreiding van de supermarkten over twee locaties in Amsteleind sluit het beste

deel van Amsteleind aan de nieuwe ontsluitingsweg. Deze locatie ligt redelijk

aan bij de wens om voorzieningen dichtbij de woonomgeving te realiseren. Met

centraal in de wijk, is goed bereikbaar per auto en fiets en ligt op voldoende

twee kleine winkelclusters in de buurten is de aantrekkingskracht echter kleiner

afstand van de bestaande winkelcentra Ruwert en Wolfskooi. Het wijkwinkelcen-

en is de toekomstbestendigheid van deze locaties twijfelachtig. Clustering van de

trum vormt daarmee het hart van ‘stedelijk Amsteleind’. Binnen deze stedelijke

twee supermarkten op één goed bereikbare locatie biedt bovendien de meeste

bebouwing is ruimte voor winkelvoorzieningen in de plinten van de gebouwen,

kansen voor een aanvullend aanbod aan winkels vanwege combinatiebezoek.

in combinatie met wonen en/of parkeren op de verdieping.

Hierbij gaat het zowel om winkels in de boodschappensfeer (versspeciaalzaken,

Ontwikkelvisie Amsteleind

40

Horeca

ook in beeld voor bijvoorbeeld commerciële dienstverlening, zorg- of (commerci-

Bij een levendige en leefbare woonwijk hoort ook de mogelijkheid tot het ves-

ële) sportfuncties. Juist de mix tussen verschillende functies, al dan niet met een

tigen van horeca. Hierbij gaat het vooral om vormen van daghoreca, zoals een

publiek aantrekkende werking, brengen levendigheid in dit gebied. We kiezen

lunchroom, cafetaria, grand-café of ijssalon. Enige spreiding van horeca over de

voor de locaties in stedelijk Amsteleind aan de buurtontsluitingswegen vanwege

wijk draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de buurten, maar gelet op moge-

de goede bereikbaarheid en zichtbaarheid en de bijdrage van deze functies aan

lijke overlast is het niet gewenst overal in de woonbuurten horeca toe te staan.

de stedelijke identiteit van dit deelgebied.

Bovendien kiezen we ervoor avondhoreca (cafés, restaurants) overwegend te clusteren in het bestaande centrum van Oss. Geschikte locaties voor horeca in

Het is op voorhand lastig in te schatten hoe groot de behoefte aan kleinschali-

Amsteleind zijn het wijkwinkelcentrum of bijzondere en/of herkenbare plekken

ge kantoren en bedrijfsruimten is. Daarom is het belangrijk dat er flexibiliteit

in de wijk. We denken hierbij concreet aan een locatie aan het water en/of aan

is in gebruik van de ruimten in de plinten, maar ook flexibiliteit in grootte van

fietsroutes in de wijk, of op de pleintjes in de woonbuurten. Juist daar dragen de

de bedrijfsruimten.

horecavoorzieningen bij aan het creëren van de ‘harten’ in de buurt met ruimte voor ontmoeting. In aanvulling op het kindcentrum, de zorg- en ontmoetingsfuncties, zien we in het voorzieningenhart in Amsteleind-Noord beperkt ruimte voor commerciële functies. Een kleinschalige horecavoorziening, een afhaalpunt voor pakketjes, of een commerciële sportvoorziening passen bij de kleinschalige opzet en de ligging midden in een woonbuurt.

Kantoren en commerciële bedrijfsruimten We zetten in op een levendige wijk, waar niet alleen gewoond wordt. Met name in het stedelijk deel van Amsteleind willen we een mix aan functies mogelijk maken. Juist hier dragen bedrijfs- en cultuurfuncties bij aan de gewenste stedelijke identiteit van dit deelgebied. In de plinten van de woongebouwen aan de buurtontsluitingswegen in ‘stedelijk Amsteleind’ bieden we ruimte voor kleinschalige bedrijfsruimten, kantoorfuncties en creatieve functies. Deze plinten zijn

Ontwikkelvisie Amsteleind

41

Inrichting openbare ruimte: ontmoeten, bewegen en gezondheid We willen dat nieuwe bewoners de openbare ruimte in Amsteleind kunnen gebruiken als ruimte om te spelen, te bewegen, te sporten en om elkaar te ontmoeten. Dit zorgt voor een levendigere openbare ruimte, die bijdraagt aan het gevoel van sociale veiligheid binnen de wijk. Waar gespeeld en gesport wordt in de openbare ruimte, brengt dat mensen samen. Spontane interactie op deze plekken zorgt voor een versterking van de sociale cohesie in de buurt. Bovendien zijn sporten, spelen en bewegen ook belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid van mensen.

Openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, een rondje kunnen wandelen en waar kinderen kunnen spelen

Indicatie locaties voorzieningen

Ontwikkelvisie Amsteleind

42

Vanuit die gedachte is het idee ontstaan om een zogenaamd ‘kindlint’ te reali-

De openbare ruimte die al wel ontworpen is, leveren we zo dicht mogelijk bij de

seren binnen Amsteleind. Dit lint is een autovrije route in een groenblauwe om-

oplevering van de woningen op. Rond de verhuizing leren mensen allerlei gebrui-

geving met speel- en beweegaanleidingen en ontmoetingsplekken. Het ‘kindlint’

ken en patronen aan. Denk hierbij aan welk vervoermiddel wordt gebruikt, de

legt een verbinding tussen de voorzieningen in Amsteleind, zoals scholen, een

route naar werk en de manier en plek waar mensen samenkomen en sporten. Wil

gezondheidscentrum, winkels en het buurthuis. In het lint prikkelen we kinderen,

je mensen stimuleren tot meer bewegen of buitenspelen, dan is dit het moment.

jongeren, ouders en ouderen tot ontspannen, ontmoeten, bewegen, sporten en

Als mensen hier vanaf de oplevering gelegenheid toe hebben, dan kunnen zij dit

spelen in een aantrekkelijke omgeving. Alle bewoners zijn hier welkom, wat het

onderdeel maken van hun vaste patronen en gebruiken.

een laagdrempelige voorziening maakt. Hiermee willen we gezond leven binnen de wijk gemakkelijker maken. Het lint vormt de basis om een prettig ‘rondje’ te

Naast ruimte voor kinderen en ouderen, zorgen we voor goede plekken in de

wandelen door de buurt en richting het buitengebied. Het lint vergroot het zelf-

openbare ruimte voor jongeren. Voor deze groep ontbreekt het vaak aan voor-

standig en veilig door de wijk kunnen bewegen en verleidt inwoners om vaker te

zieningen, wat leidt tot overlast. Door in het ontwerp al rekening te houden met

voet of per fiets te gaan en vaker buiten te bewegen sporten en spelen. Naast het

jongeren, bijvoorbeeld door ontmoet- en beweegplekken, kunnen we ook jonge-

‘kindlint’ zal ook nog in de buurten ruimte gemaakt worden voor kleinschalige

ren een goede plek bieden.

speel-, beweeg en ontmoetingsplekken. Ook streven we naar groene en kwalitatief hoogwaardige ruimtes rondom belangrijke maatschappelijke voorzieningen

Tot slot sluit de openbare ruimte aan bij het karakter van elke buurt. Door reke-

(zoals scholen en buurthuizen) als aanvulling op het gebouw.

ning te houden met het karakter van de buurten maken we diverse toekomstbestendige plekken voor spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte.

Bij de inrichting van de openbare ruimte is aandacht voor inclusiviteit. De toegankelijkheid van formele speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken is goed

Duurzame ruimtelijke ontwikkeling

georganiseerd door de aanleg van paden en ondergrond en we houden rekening

De nieuwe woonwijk Amsteleind wordt ontwikkeld, gerealiseerd en in gebruik ge-

met de bespeelbaarheid van de voorzieningen.

nomen in een periode waarin er veel aandacht is voor thema’s als klimaatverandering, energietransitie, verbetering van biodiversiteit (variatie van planten en dieren),

In de openbare ruimte bouwen we ontwerpvrijheid in door één of meerdere vlek-

milieukwaliteit van bodem, water en lucht en voor duurzaam, circulair materiaalge-

ken in het plangebied vrij te houden. Wanneer elke vierkante meter is ingepland

bruik. Via steeds scherpere normeringen in Europese en landelijke wetgeving wordt

en bestemd, ontbreekt de flexibiliteit. Het vrijhouden van een onbestemd plot

zo aangestuurd op een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving.

biedt mogelijkheden om samen met de nieuwe bewoners en sociale partijen nog een laatste stuk buurt in te richten. Zo betrekken we nieuwe bewoners direct bij

Ook binnen Amsteleind hebben we aandacht voor deze thema’s om een goede

hun nieuwe buurt.

kwaliteit van de leefomgeving van deze wijk te bereiken, voor de bewoners en

Ontwikkelvisie Amsteleind

43

andere gebruikers van deze wijk. Én om deze kwaliteit in stand te houden voor de

Voor klimaat en biodiversiteit is dat de Osse Maatlat als specifieke Osse methode.

termijn waarin deze woonwijk zal functioneren (minimaal 50 jaar [gebouwen]

Deze wordt binnen het programma Klimaatadaptatie voorbereid en zal volgens

tot 100 jaar [infrastructuur].

planning eind 2024 aan de Raad worden voorgelegd. Dit is de lokale uitwerking van de landelijke Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Deze

Klimaatverandering, energietransitie en biodiversiteit zijn thema’s die nauw

maatlat richt zich op klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit. Deze thema's heb-

met elkaar samenhangen. Dat maakt het logisch en belangrijk om de doelen en

ben een grote samenhang als het gaat om maatregelen. Met het gebruiken van

maatregelen voor deze thema’s in de planvorming voor Amsteleind op elkaar af te

de Osse Maatlat, wordt invulling gegeven aan bepaalde thema’s uit de GPR-me-

stemmen. Door een integrale benadering kunnen op gebieds- en gebouwniveau de

thodiek op een manier die past bij Oss.

noodzakelijke maatregelen gecombineerd worden toegepast. Bijvoorbeeld bomen en struiken in de openbare ruimte nabij woningen kunnen de hitte van de zomer-

Invulling verschillende thema’s

maanden in en rond de woningen beperken voor een beter leefklimaat. Tegelij-

Om verder te duiden wat voor gebieds- en gebouwniveau belangrijke uitgangs-

kertijd is er dan minder energiegebruik nodig voor koeling, krijgt biodiversiteit

punten zijn, zijn deze hieronder per deelthema (klimaatadaptatie, biodiversiteit,

letterlijk een plek en is er opvang en vertraagde afvoer van extreme neerslag.

energie, circulariteit) uitgewerkt.

Duurzame ruimtelijke ontwikkeling tastbaar, meetbaar maken

Deelthema Klimaatadaptatie

Om de doelstelling van een duurzame wijk met goede leefkwaliteit te bereiken, is

Op basis van de Osse maatlat gelden er verschillende richtlijnen voor de ontwik-

het belangrijk om dat tastbaar en meetbaar te maken. Dat kan door eisen te stellen

keling van Amsteleind. Op gebiedsniveau gaat het om ontwerprichtlijnen met

voor een minimale kwaliteit van de genoemde thema’s (‘prestaties’) binnen Amste-

betrekking tot:

leind. Beleggers, planontwikkelaars en bouwers in het gebied kunnen dan vervol-

•

de oppervlakte groen per inwoner

gens zelf maatregelen kiezen om aan de vastgelegde kwaliteitsniveaus te voldoen.

•

de gelaagdheid in groen

•

het behoud van bestaand groen

Er zijn diverse methoden voor het toetsen van de maatregelen om de gekozen

•

bestaande groene hoofdstructuren

prestaties te bereiken. Voor gebouwde omgeving (gebied en gebouw) met o.a.

•

minimale hoeveelheid schaduw op voet- en fietspaden

energie, milieu, gezondheid, is dat GPR. Het ontwerp voor Amsteleind moet vol-

•

maximale loopafstand tot een grotere, koele plek

doen aan een GPR-gebied-score van gemiddeld 8,0. Daarnaast zijn er richtlijnen voor waterberging (die gerelateerd wordt aan het verharde oppervlak) en streven we ernaar om water zoveel mogelijk lokaal te infiltreren en anders bovengronds te laten afstromen.

Ontwikkelvisie Amsteleind

44

Dat wil zeggen: ontwerp voor minder zonnestraling de woning in, bijvoorbeeld door situering van de woning, schaduw van openbaar groen op de gevel of het realiseren van een overstek. Dan is een airco uiteindelijk minder hard nodig.

Deelthema Groen (ecologie en biodiversiteit) Amsteleind wordt een natuurinclusieve gebiedsontwikkeling. Dat wil zeggen dat natuur ingepast en verweven wordt in de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk. Op deze manier verhogen we de biodiversiteit, maar ook de eigenheid en identiteit van Amsteleind en de verschillende deelgebieden. Tegelijk willen we de relatie tussen de nieuwe bewoners en de natuur optimaliseren, zodat mensen dagelijks de natuur kunnen ervaren, erkennen en waarderen. Dit heeft voordelen voor zowel de bewoners als voor de natuur. We zetten natuur in om tot een gezonde en duurzame leefomgeving te komen.

Verschijnselen als gevolg van klimaatverandering Ook zijn er maatregelen en richtlijnen op gebouw- en/of perceelniveau. Te denken valt aan faunavoorzieningen in gebouwen (bv. nestkasten), groene daken, groene gevels, een hoogteverschil van 20 cm tussen wegpeil en vloerpeil en opvang en hergebruik van regenwater. Een belangrijk uitgangspunt in het ontwerpproces is de ‘Ladder van koeling’ toepassen: •

zorgen voor een koele omgeving

•

warmte weren

•

passief koelen

•

en dan pas actief koelen

Amsteleind biedt kansen voor natuurbeleving: visjes vangen in de eigen wijk

Ontwikkelvisie Amsteleind

45

We pakken het natuurlijke systeem en de landschappelijke inpassing als basis. Daarbij horen typerende natuurtypen, landschapselementen, vegetaties, flora en fauna. Daar bovenop komen de stedenbouwkundige principes voor de verschillende deelgebieden van Amsteleind. De stedelijke invulling zorgt voor een nieuwe natuurlaag op het natuurlijke systeem en kent ook weer typerende flora en fauna. We verbinden al het groen met elkaar, met de bestaande stad en met het buitengebied. We nemen het natuurlijke systeem (de ondergrond) als basis. We behouden en versterken het huidige landschappelijke karakter en vullen dit aan met de nieuwe stedenbouwkundige inpassing en natuurontwikkeling. Zo komen verschillende natuurtypes bij elkaar wat zorgt voor een zeer gevarieerd gebied, aantrekkelijk voor mens, plant en dier. We onderscheiden daarbij vier stadsnatuurtypen die allen terugkomen in Amsteleind: 1.

Oorspronkelijke natuur

2.

Agrarische natuur

3.

Typisch stedelijke natuur

4.

Gecultiveerd groen

Daarbij nemen we ook de Osse Maatlat (in voorbereiding) als uitgangspunt voor de ontwikkeling. Hierbij wordt gestreefd naar het plusniveau voor uitbreidingslocaties.

Ontwikkelvisie Amsteleind

46

De vier typen stadsnatuur die ook in Amsteleind zullen worden toegepast. De ligging van Amsteleind op de overgang stad – land maakt de ligging uniek. Daarop wordt zo veel mogelijk ingespeeld.

Ontwikkelvisie Amsteleind

47

Veelal worden met name Stadsnatuur type 4 en 2 toegepast. Type 1 en 3 worden

Voor op zijn minst voor een deel van het verbruik van energie in Amsteleind in

minder toegepast. Toch kunnen deze typen een toegevoegde waarde zijn in het

het energiegebruik (woningen, bewoners, auto’s en openbare installaties zoals

natuurlijke systeem van de wijk. In Amsteleind komen al deze vier stadsnatuur-

verlichting, rioolgemaal, drinkwaterpompen) lijkt elektriciteit een voor de hand

typen terug, in de verschillende deelgebieden die in hoofdstuk 5 worden beschre-

liggende oplossing. Een woonwijk waarin alle of deels benodigde energie op elk

ven. Een nadere omschrijving van de natuurtypen die per deelgebied kunnen

moment vanzelfsprekend door elektriciteit wordt geleverd is echter niet vanzelf-

worden ontwikkeld, volgt te zijner tijd bij de verdere uitwerking van de verschil-

sprekend, zie kader ‘Elektriciteit ‘bewust’ gebruiken’. Naast alternatieven voor

lende deelgebieden.

warmtelevering is het reduceren van het gebruik van energie belangrijk om het netwerkwerk zo beperkt mogelijk te belasten.

Deelthema Energie Sinds 1 juli 2018 worden nieuwe woningen en kleine bedrijfsgebouwen ('klein-

Samengevat komt de visie op energiegebruik in Amsteleind neer op het zoveel

verbruikers') niet meer op aardgas aangesloten. Voor verwarmen van gebouwen,

mogelijk beperken van de energievraag met maatregelen voor het gebied, gebou-

koken en warm watergebruik is dus een andere energiebron nodig. Dat kan met

wen, auto's en installaties (isolatie). Daarnaast willen we door opwek en opslag

elektriciteit gebeuren. Echter het gebruik van het elektriciteitsnetwerk neemt in

(in accu’s, autoaccu’s, bodem) van elektriciteit (zonnepanelen) waar mogelijk in

woonwijken ook al toe door toenemende koeling van gebouwen en door elektri-

de eigen energievraag voorzien. Hierdoor is de wijk minder afhankelijk van een

sche auto's die fossiele brandstofauto’s gaan vervangen. Vanaf 2035 worden er

netaansluiting en worden verbruikskosten van het landelijke netwerk beperkt.

namelijk in Nederland alleen nog nieuwe auto’s met ‘CO2-vrije’ uitstoot verkocht.

Doel is energie zelf op te wekken, ongebruikte energie op te slaan en deze zoveel

In de praktijk zijn dat vrijwel allemaal elektrische auto’s. Het verbruik van een

mogelijk zelf te gebruiken.

elektrische auto is vergelijkbaar met het elektrisch verwarmen (warmtepomp) van een woning en betekent dus een forse toename van het elektriciteitsverbruik

Bij maatregelen op gebiedsniveau valt te denken aan:

in woonwijken.

1.

Beperken energiegebruik in en van buiten Amsteleind als leidraad.

2.

Oriëntatie van woningen met gevels op oostelijke en westelijk richting (min-

Daarom is het verkennen van energiebronnen die rechtstreeks warmte leveren belangrijk, zoals uit diepere aardlagen (aardwarmte, geothermie), uit oppervlak-

der koeling ’s zomers nodig, beter verdeeld opwek zonne-energie). 3.

Gezamenlijk overdekt parkeren met zonnepanelen en opslag (batterij), even-

tewater (aquathermie) of restwarmte van bedrijven. Ook is opslag van warmte

tueel gekoppeld aan warmte-koudevoorziening van de woningen, eventueel

en koude in de bodem (WKO) voor gebruik in gebouwen een goede mogelijkheid.

directe aansluiting van parkeerplaats naar woning.

Deze mogelijkheden voor warmtelevering en -opslag zijn voor efficiënt gebruik

4.

Verdeling van beschikbare bodemruimte voor warmte-koude-opslag.

van energie, materiaal en ruimte optimaal bij collectief gebruik, een warmte-kou-

5.

GPR Gebied, versie 4.4. toepassen voor een afgewogen gebruik van maatrege-

denet. Het elektriciteitsverbruik van de wijk kan daarmee beduidend worden beperkt ten opzichte van alles rechtstreeks elektrisch verwarmen.

len voor energie, milieu, gezondheid, gebruiksgemak en toekomstwaarde. 6.

Ook openbare ruimte nabij woningen inrichten voor schaduw van bomen,

Ontwikkelvisie Amsteleind

48

7. 8.

voor 's zomers lagere koelbehoefte van woningen.

Bij maatregelen op perceelniveau kan gedacht worden aan:

Openbare ruimte reserveren voor installaties van elektra en overige energie-

1.

Beperken energiegebruik in en van buiten Amsteleind als leidraad.

voorziening, omvangrijker dan voorheen gebruikelijk.

2.

Isolatie en eigen opwek energie van grondgebonden woningen en overige ge-

Waterpartijen in de wijk voor verkoeling in de zomer, balanceren van het

bouwen voldoende niveau voor gebruik van gebouwvoorzieningen en gebrui-

warmte-koude-net en eventueel voor toepassen van aquathermie.

kers (=NOM), zo mogelijk ook voor auto’s en openbare installaties (NOM++). 3.

Isolatie, ventilatie met WTW (warmteterugwinning)en eigen opwek energie van gestapelde woningen zo goed als mogelijk (BENG+).

4.

Daken met maximaal mogelijke aantal zonnepanelen, ongeacht wettelijke eis of eigen behoefte woning. Dit kan daarmee bijdragen aan het totale verbruik in de wijk, opslag via accu's, autoaccu's of WKO, tegen een vergoeding.

5.

Hitte in woningen vermijden door beperken instralen zon met (naast situering) buitenscherm, overstek etc.

6.

GPR Gebouw, versie 4.4. toepassen voor een afgewogen gebruik van maatregelen voor energie, milieu, gezondheid, gebruiksgemak en toekomstwaarde.

Combineren van parkeren en opwek zonne-energie

Ontwikkelvisie Amsteleind

49

Elektriciteit ‘bewust’ gebruiken

Deze situatie vraagt naast energiezuinig en -efficiënt gebruik en technische

Het Nederlandse elektriciteitsnetwerk kan sinds 2020 de vraag naar en

maatregelen ook een aangepast gebruik van elektriciteit door inwoners en

het aanbod van elektriciteit niet voldoende aan. Naast een wachtlijst

andere gebruikers in het gebied van Amsteleind. In de documenten NPE

voor aansluiten van gebouwen kan het huidige en geplande aanbod van

(Nationaal Plan Energiesysteem) en voorontwerp Nota Ruimte van het Rijk

lokaal opgewekte elektriciteit met windmolens, zonnevelden en zonne-

wordt deze toekomst voor elektriciteitsgebruik in Nederland toegelicht.

panelen op gebouwen (daken) niet op elk moment door het elektriciteitsnetwerk worden verwerkt.

In deze structurele verandering van energievoorziening is lokaal de gemeente in een ruimtelijke ontwikkeling als Amsteleind een spil tus-

Deze situatie zal in ieder geval tot na 2030 voorduren. De overtuiging

sen betrokken aanbieders (netbeheerders, eigenaren grootschalige en

neemt toe dat een elektriciteitsnetwerk zoals voorheen, dat niet-geregu-

kleinschalige opwek) en gebruikers (inwoners, bedrijven) van energie,

leerde pieken in de vraag én het aanbod van elektriciteit tegelijkertijd kan

specifiek vooral elektriciteit, warmte en groengas. Daarom is een Energie-

verwerken, niet meer realistisch is. Dit komt vooral door de hoge kosten

visie door de gemeenteraad vastgesteld en wordt die uitgewerkt in een

en benodigde tijd (vele jaren) om dat te realiseren. De huidige situatie dat

programma voor de warmtevoorziening in Oss.

selectief gebruik gemaakt moet worden van het elektriciteits- netwerk zal blijvend zijn. Van een vraaggestuurde productie gaat het elektriciteits-

Piekmomenten van elektriciteitsgebruik zullen in omvang moeten wor-

gebruik naar een aanbodgestuurd verbruik. Het aanbod van stroom (en

den beperkt. Bijvoorbeeld door elektrische auto’s in de tijdsperiode van

daardoor ook de prijs ervan) zal stimuleren om het gebruik van elektrici-

16.00 tot 21.00 uur met minder laadvermogen te laden dan in andere

teit zoveel mogelijk te beperken en te plannen.

tijdsperioden. Dan wordt immers ook elektriciteit in woningen gebruikt voor verlichting, koken, douchen en verwarmen. Dit beperken van laad-

Bedrijven en bedrijfsterreinen gebruiken daarom steeds vaker een

vermogen bij laadvoorzieningen gebeurt bijvoorbeeld al in Utrecht.

Energie Management Systeem (EMS) en sluiten een variabel contract af. De kosten van verbruik worden dan bepaald door de stroomprijs tijdens

Het zelf opwekken van energie voor gebruik in gebouwen door zonnepa-

verbruik. Een toenemend aantal woningbewoners gebruikt ook dit

nelen op daken en gevels en boven parkeerplaatsen, eventueel met opslag

flexibele prijssysteem voor elektriciteitsgebruik.

in batterijen in woningen, buurt of wijk, maakt de afstand tussen opwek en gebruik zo kort mogelijk. Daarmee wordt het elektriciteitsnetwerk op niveau van stad en regio ontzien.

Ontwikkelvisie Amsteleind

50

Een andere mogelijkheid voor beperken van gebruik van elektriciteit

Bij grondgebonden woningen is er meestal op het eigen perceel een

is door het principe van ‘warmte voor warmte’ zoveel mogelijk toe te

warmte-koude-voorziening in de bodem mogelijk (gesloten bodem-

passen. Dat betekent dat de warmtevoorziening in gebouwen zoveel

lussen). Bij gestapelde woningen is dat minder makkelijk te realiseren.

mogelijk uit warmtebronnen komt. Bijvoorbeeld door gebruik te maken

De benodigde ruimte in de bodem is snel groter dan het beschikbare

van warmte-koude-opslag in de bodem (WKO) en van oppervlaktewater.

perceel. Daarom is onderlinge afstemming noodzakelijk. Bij het ontwik-

Voor geïntegreerd gebruik van warmte en koude voor gebouwen vanuit

kelen en realiseren van Amsteleind door meerdere marktpartijen en

WKO is een ZLT-systeem (Zeer Lage Temperatuur) voor de hand liggend en

in verschillende fases is regie van gemeente Oss op het gebruik van de

toekomstbestendig. Bedrijven in de wijk met intensieve verwarming of

bodem voor warmte-koude-opslag noodzakelijk. Dat is bijvoorbeeld voor

koeling, zoals een supermarkt, kunnen dan voor een warmte-koudenet

de gebiedsontwikkeling van Fellenoord in Eindhoven gedaan door een

een ‘bron’ zijn voor woningen eromheen.

‘bodembesluit’ van de gemeenteraad.

Bodem optimaal benutten betekent afstemmen door gebruikers

Bijkomende situatie is dat de ondergrond van Amsteleind op beperkte

De ondergrond van Amsteleind zal door de huidige en toekomstige

en erboven van uitwisseling van grondwater scheidt. Het doorboren van

voorzieningen optimaal moeten worden benut. Naast de gebruikelij-

deze kleilaag voor bijvoorbeeld een warmte-koude-voorziening is aan

ke ruimte die nodig is voor fundering, kabels en leidingen is de on-

voorschriften van de provincie gebonden. Daarmee wordt de drinkwa-

dergrond steeds vaker in gebruik voor opvang van extreme neerslag,

terwinning beschermd. Dit maakt het gebruik van de bodem voor een

ruimte voor groen (biodiversiteit) en voor de voorziening van warm-

warmte-koude-voorziening nog meer tot een onderwerp waar gemeente

te-koude-opslag voor gebouwen (WKO). Dat is namelijk een voorziening

Oss een coördinerende en sturende rol in moet spelen.

diepte (± 30 meter) een horizontale kleilaag heeft die de bodem eronder

die efficiënt gebruik maakt van energie (‘warmte voor warmte’) en het elektriciteitsnetwerk zo beperkt mogelijk gebruikt voor warmte (winter) en koude (zomer) in gebouwen.

Ontwikkelvisie Amsteleind

51

Deelthema Circulariteit

Parkeren

De G40 (netwerk van 40 middelgrote steden), waar ook de gemeente Oss deel

Een duurzame wijk vraagt om een inrichting waar voetganger en fietser het

van uitmaakt, heeft het ‘Nieuwe Normaal’ ondertekend. Dat wil zeggen dat we

belangrijkste zijn, belangrijker dan de auto. De fiets staat op alle schaalniveaus

circulair bouwen binnen de gemeente willen versnellen. Ook binnen Amsteleind

op ‘pole position’, van stedelijk fietsnetwerk tot woning. Het is de voorwaarde

is circulair bouwen een belangrijke doelstelling. We zetten daarom in op 30%

voor een wijk waar de auto minder dan voorheen dominant het beeld van de

circulaire bouw in Amsteleind en een zo laag mogelijke CO2-uitstoot.

openbare ruimte bepaalt. In de Koersnota Mobiliteit is hiervoor in hoofdlijnen de gewenste richting uitgezet.

We willen dat grondstoffen zoveel mogelijk in de keten blijven. We weten dat bouw- en sloopmaterialen een grote impact hebben op het milieu. Beton heeft bijvoorbeeld een grote impact op de CO2-uitstoot. Om de uitstoot van CO2 te beperken zetten we enerzijds in op biobased materialen. Denk aan houtbouw, maar ook bijvoorbeeld hennep, bamboe of vlas zijn goede materialen die gebruikt kunnen worden voor bijvoorbeeld isolatie. Anderzijds zetten we in op hergebruikte materialen. Bijvoorbeeld de inzet van hergebruikte kozijnen, of stalen balken. Maar ook hergebruikt beton behoort tot de mogelijkheden. Omdat slopen ook een belangrijke rol heeft in circulaire bouw, zorgen we dat losmaakbaarheid ook wordt meegenomen in het ontwerp. Zodat als er op den duur renovatie of sloop moet plaatsvinden, dit gemakkelijker kan en materialen weer terug in de keten gebruikt kunnen worden. De materialen worden in een BIM-model (Building Information Modeling) en materialenpaspoort opgenomen. Daarnaast kunnen grote of belangrijke gebouwen nog getoetst worden door middel van de GPR-gebouwmethode (Gemeentelijke Prestatie Richtlijn).

Parkeren op een binnenterrein aan de achterkant van de woningen In Amsteleind kiezen we voor een groene wijk waarbij het groen letterlijk tot aan de voordeur de kwaliteit van de leefomgeving bepaalt. Er zal daarom minder ruimte zijn voor ‘reguliere’ woonstraten met parkeren langs de rijbaan. In de

Ontwikkelvisie Amsteleind

52

meeste buurten van Amsteleind zullen parkeervoorzieningen daarom geclusterd worden. Dit kan in zogenaamde parkeerkoffers (in de openbare ruimte of liever binnen het bouwblok). Ook kan het interessant zijn om het parkeren verdiept of (half)verdiept (deels) onder de bebouwing te situeren. In het meest stedelijke deel van Amsteleind Zuid zullen gebouwde parkeervoorzieningen geïntegreerd worden in de toekomstige bebouwing. Alleen zo kunnen we een aantrekkelijk woonmilieu in een hogere dichtheid realiseren, zoals hier is beoogd. Een groen woonmilieu met alle ruimte voor wandelen, fietsen, spelen en ontmoeten. Voor de invulling van de verschillende deelgebieden gelden de actuele parkeernormen.

Parkeren als onderdeel van het stedelijk bouwblok (op de eerste verdieping)

Ontwikkelvisie Amsteleind

53

5. BUURTEN / DEELGEBIEDEN In deze paragraaf worden de stedenbouwkundige ambities voor de verschillende deelgebieden (of toekomstige buurten) toegelicht. Het gaat dan zowel om de bebouwing als om de inrichting van de openbare ruimte. Zo wordt het beoogde beeld geschetst voor de verschillende deellocaties, met ieder hun eigen karakter. We onderscheiden de volgende nieuwe buurten of deellocaties: Amsteleind Noord, Kleinussen, Amsteleindstraat, Centrale Ruggengraat en Oostenakkerstraat.

Deellocaties/nieuwe buurten in het gebied

Ontwikkelvisie Amsteleind

54

Amsteleind-Noord De deellocatie Amsteleind-Noord wordt opgedeeld in twee bebouwingsclusters. Deze zijn van elkaar gescheiden door een robuuste groenzone, die rondom de bestaande kavelsloot in het gebied wordt aangelegd. Beide bebouwingsclusters worden opgezet als een soort dorpsachtige buurtschappen. Daartoe wordt bij beide clusters een eigen ‘kern’ of ‘hart’ gerealiseerd als herkenbare, centrale plek binnen dit buurtschap. Dit moet met name in de stedenbouwkundige opzet tot uiting komen. Maar het is zeker zo belangrijk om hier de nodige passende (maatschappelijke) voorzieningen te situeren om dit ook echt de levendige ‘harten’ van de buurt te maken. Verder is hier een mix van grondgebonden woningtypen en (kleinschalige) appartementencomplexen voorzien. Deze typen kunnen in principe willekeurig naast elkaar voorkomen, zoals in een dorp. Een duidelijke onderverdeling in het gebied tussen bijvoorbeeld de rijwoningen en vrijstaande en halfvrijstaande woningen is dan ook juist niet de bedoeling. Ook bijzonder (collectieve) woonvormen kunnen hier prima worden ingepast. Appartementencomplexen zullen vooral als accenten in de ‘kern’ en aan de randen van de buurten (bijvoorbeeld ter markering van de entree) een plek moeten krijgen.

Referenties Amsteleind-Noord

Ontwikkelvisie Amsteleind

55

Kleinussen In het deelgebied Kleinussen willen we voortborduren op de historische verkavelingsstructuur. De oorspronkelijke, smalle kavels tussen de Kleinussenstraat en de op ca. 200 m parallel hieraan gelegen waterschapsloot vormen het uitgangspunt voor de nieuwe inrichting van dit gebied. Achter de bestaande woningen (en eventueel enkele daaraan toe te voegen nieuwe woningen) aan de Kleinussenstraat kunnen nieuwe bebouwingsclusters worden gerealiseerd die worden afgewisseld door (relatief smalle) langgerekte landschappelijke groenzones. Op deze manier behoudt de Kleinussenstraat het karakter van een landelijk bebouwingslint en ontstaan er doorzichten vanaf de Kleinussenstraat naar de nieuwe buurt Amsteleind Noord. Hiermee vormt het gebied een herkenbare schakel tussen het bestaande en nieuwe stedelijke gebied van Oss. De woningen aan de Kleinussenstraat worden ontsloten vanaf deze tot fietsstraat om te vormen straat. De nieuwe bebouwingsclusters erachter worden ontsloten vanaf de nieuwe ontsluitingsweg die parallel aan de waterschapsloot komt te liggen. Binnen de nieuwe clusters is een mix van grondgebonden woningen en kleinschalige appartementencomplexen voorzien. Deze appartementencomplexen zullen veelal op de nieuwe ontsluitingsweg worden gericht als markering van de nieuwe woonclusters. De (landschappelijke) groenzones tussen de bebouwings-

Referenties Kleinussen

clusters vragen om een daarop afgestemd woonmilieu dat gericht is op wonen aan het groen.

Ontwikkelvisie Amsteleind

56

Amsteleindstraat De Amsteleindstraat is als karakteristiek bebouwingslint een belangrijke kwaliteit binnen de toekomstige woonwijk. Met de functie van fietsstraat vormt het een snelle rechtstreekse verbinding naar het stadscentrum en is het een van de dragers van de nieuwe wijk. De bestaande woningen aan de Amsteleindstraat worden in de nieuwbouwplannen ingepast. Daarnaast biedt het huidige bebouwingslint op een aantal plekken ruimte voor nieuwe (woon-)bebouwing. Belangrijk is dat hierbij het bestaande open en groene karakter uitgangspunt is voor mogelijke nieuwe toevoegingen. Een afwisseling van de bebouwing door onbebouwde plekken versterkt de karakteristiek van dit landelijke bebouwingslint. Behalve vrijstaande woningen zouden hier ook kleinschalige complexen kunnen worden toegevoegd, bijvoorbeeld met zorgwoningen of ouderenhuisvesting (knarrenhofjes). En ook nieuwe (boerderij)erven met ‘schuurwoningen’ zijn goed in te passen in dit bebouwingslint. In de zone direct achter het lint is een overgang naar de meer intensief bebouwde buurten van Amsteleind gevraagd, zowel aan de noord- als aan de zuidzijde. Dichtheid en bebouwingshoogte kunnen hier geleidelijk oplopen. Naast de functie als fietsstraat is de Amsteleindstraat alleen bedoeld voor de ontsluiting van de er direct aangelegen (woon)functies. Doorgaand autoverkeer is hier niet gewenst.

Referenties Amsteleindstraat

Ontwikkelvisie Amsteleind

57

Centrale Ruggengraat De Centrale Ruggengraat vormt het meest stedelijke deel van Amsteleind. Hybride blokken van gemiddeld vier à vijf bouwlagen, met incidenteel extra hoogteaccenten aan de centrale groenzone bepalen het beeld. Deze blokken bestaan uit een mix van appartementen en grondgebonden stadswoningen rondom een collectieve binnenhof. De bouwblokken zijn gedifferentieerd door een variatie aan bouwhoogtes, architectuur, een mix van woningtypes en een mix van functies. Het parkeren vindt plaats in een gebouwde voorziening die geïntegreerd wordt in het bebouwingsblok. Rondom de bouwblokken is een groene inrichting met ruimte voor wateropvang, ontmoeten en spelen gedacht. Binnen deze ruggengraat is aan de nieuwe ontsluitingsweg het commercieel voorzieningencluster gepland. Centraal in Amsteleind in het dichtst bebouwde deel van de wijk en aantrekkelijk gelegen aan het centrale park en de Parkway. De bebouwing van de centrale ruggengraat is direct gesitueerd aan de geplande groene zone, centraal in het zuidelijk deel van Amsteleind. Deze singelachtige groene ruimte biedt volop ruimte aan natuur en recreatie, aan noodzakelijke waterberging en biodiversiteit. Het brede profiel (ca. 45 meter) staat in goede verhouding tot de intensievere bebouwing van de ruggengraat. Als centraal park voor Amsteleind is het een belangrijke drager in het voorgestelde landschappelijk raamwerk.

Referenties Centrale ruggengraat

Ontwikkelvisie Amsteleind

58

Oostenakkerstraat Het deelgebied Oostenakkerstraat sluit aan op het gelijknamige bebouwingslint. In dit gebied wordt een structuur van ‘groene slagen’ aangelegd op basis van de oorspronkelijke verkaveling. Hiervoor wordt voor zover mogelijk bestaande bomen gebruikt en worden nieuwe, opgaande groenelementen aangeplant. De structuur van houtwallen, groensingels, bosstroken en dergelijke vormen ‘kamers’ waarbinnen de nieuwe woonbebouwing wordt gerealiseerd. Deze nieuwe woonbebouwing bestaat overwegend uit grondgebonden (stads) woningen van twee à drie bouwlagen in een gemiddelde dichtheid. Gestreefd wordt naar een variatie aan woonvormen in een groen (bosrijk) woonmilieu. Appartementencomplexen vormen verbijzonderingen en (hoogte)accenten binnen deze buurt, o.a. aan de geplande groene ruimte centraal in het gebied. Binnen de robuuste structuur van groene kamers is een grote diversiteit in architectonisch beeld denkbaar. Binnen elk cluster zal in de groene openbare ruimte plek zijn voor ontmoeten, spelen, collectieve ruimtes, natuurontwikkeling, wateropvang, etc. De bestaande woningen aan de Oostenakkerstraat worden in de plannen ingepast en nieuwbouw in de directe omgeving ervan wordt in schaal en positie hierop afgestemd De straat houdt het karakter van een bebouwingslint waar incidenteel

Referenties Oostenakkerstraat

nog (kleinschalige) bebouwing aan toegevoegd kan worden. De Oostenakkerstraat heeft alleen voor de er direct aan gelegen woningen een ontsluitingsfunctie. De nieuwe woonbebouwing wordt ontsloten via een centraal gelegen ontsluitingsstraat die door de verschillende ‘kamers’ heen snijdt. Parkeren gebeurt zo veel mogelijk op eigen terrein of geclusterd in parkeerkoffers tussen de bebouwing om het groen ook zo veel mogelijk tot de voordeur te krijgen.

Ontwikkelvisie Amsteleind

59

Afkortingenlijst BENG

Bijna EnergieNeutraal Gebouw

BIM

Building Information Modelling

EMS

Energie Management Systeem

ENG

EnergieNeutraal Gebouw

EVZ

Ecologische VerbindingsZone

G40

netwerk van 40 middelgrote steden

GPR

Gemeentelijke Prestatie Richtlijn

NOM

Nul Op de Meter

NPE

Nationaal Plan Energiesysteem

WKO

Warmte-Koude-Opslag

WTW

WarmteTerugWinning

ZLT

Zeer Lage Temperatuur

Ontwikkelvisie Amsteleind

60