Bijlage 2 - Eindevaluatie Proeftuin Ruwaard.PDF

Eindevaluatie proeftuin Ruwaard

Auke Blom en Jan Bressers 10 januari 2022

Inhoudsopgave 1

2

3

4

Inleiding ............................................................................................................................................ 4 1.1

Reikwijdte en basis van de proeftuin ..................................................................................................... 4

1.2

Onderdelen eindevaluatie en opbouw rapport ..................................................................................... 6

1.3

Gebruikte bronnen en onderzoeksmethoden ........................................................................................ 7

Individueel welbevinden inwoners ..................................................................................................... 9 2.1

Micro-analyses ...................................................................................................................................... 9

2.2

Wijkgegevens ...................................................................................................................................... 11

2.3

Conclusie ............................................................................................................................................. 11

Collectief welbevinden wijk ............................................................................................................. 11 3.1

Uitkomsten enquête, interviews en focusgroepen .............................................................................. 12

3.2

Maatschappelijke effecten Ons huis van de wijk en de Haard ............................................................ 13

3.3

Conclusie ............................................................................................................................................. 18

Meer integrale zorg en ondersteuning .............................................................................................. 18 4.1

Ervaringen professionals, managers en bestuurders ......................................................................... 18

4.2

Rol Brabant Wonen, Deelgenoten, Muzelinck en Sec in de proeftuin ................................................. 19

4.3

Toegang in Oss .................................................................................................................................... 22

4.4 Voorbeelden integrale samenwerking proeftuin ................................................................................ 23 4.4.1 Urgentieplusregeling / Uitstroom beschermd wonen ................................................................... 23 4.4.2 Verbinding Justitie en sociale domein: Koers en Kansen ............................................................... 24 4.4.3 Verbinding medische zorg en sociaal domein voor palliatieve zorg en begeleiding thuis ............ 25 4.4.4 Afdeling Werk & Inkomen Oss werkt ook volgens de Samenwerkwijze........................................ 26 4.4.5 Jeugd ............................................................................................................................................... 27 4.5 5

6

Conclusie .............................................................................................................................................. 27

Meer mensen helpen voor hetzelfde geld ......................................................................................... 28 5.1

Kosten, uren en cliënten in de proeftuin ............................................................................................. 28

5.2

Kosten en cliënten Ruwaard niet-Proeftuin, rest van Oss en omringende gemeenten ...................... 30

5.3

Opbrengsten individuele casussen (micro-analyses)........................................................................... 33

5.4

Conclusie .............................................................................................................................................. 35

Steunende systemen ....................................................................................................................... 35 6.1 Werken de principes van de Proeftuin zoals beoogd? ........................................................................ 36 6.1.1 De inwoner centraal ....................................................................................................................... 36 6.1.2 Samenwerking op individuele casussen ......................................................................................... 37 6.1.3 Samenwerking op collectieve casussen ......................................................................................... 38 6.1.4 Preventie......................................................................................................................................... 39 6.1.5 Substitutie....................................................................................................................................... 41 6.1.6 Gebiedsgerichte financiering.......................................................................................................... 47 6.1.7 Effecten geen eigen bijdrage inwoners ..........................................................................................

48 6.1.8 Borging van de principes in de organisaties ................................................................................... 49 6.2

Organisatie .......................................................................................................................................... 49

2

6.2

Samenwerking in de proeftuin ............................................................................................................ 51

6.3 Het Leerhuis en leersessies .................................................................................................................. 53 6.3.1 Het Leerhuis .................................................................................................................................... 53 6.3.2 Leersessies ...................................................................................................................................... 55 6.4 Uittreders en nieuwe toetreders ......................................................................................................... 55 6.4.1 Toetreden ....................................................................................................................................... 55 6.4.2 Uittreden ........................................................................................................................................ 55 6.5

Conclusie .............................................................................................................................................. 56

7

Vergelijking proeftuin en niet-proeftuin ........................................................................................... 57

8

Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................................. 59 8.1

Samenvatting ...................................................................................................................................... 60

8.2

Conclusie .............................................................................................................................................. 61

8.2

Aanbevelingen ..................................................................................................................................... 62

Bijlagen .................................................................................................................................................... 67 Bijlage 1

De samenwerkwijze stap voor stap ................................................................................................ 68

Bijlage 2

Overzicht doelen – indicatoren - meetinstrumenten ...................................................................... 70

Bijlage 3

Wijkfoto – positieve gezondheid .................................................................................................... 72

Bijlage 4

Activiteiten en geschatte bezoekers de Haard ............................................................................... 77

Bijlage 5

Cijfers afdeling Werk & Inkomen .................................................................................................... 79

Bijlage 6

Kosten volgens het NZa-model ....................................................................................................... 80

Bijlage 7

Implementatievoorstel monitoring kosten en substitutie .............................................................. 81

Bijlage 8 Proces en voorwaarden voor toetreding van zorgaanbieders tot gebiedsgebonden financiering van de Proeftuin Ruwaard ................................................................................................................................. 82 Bijlage 9

Samenvatting resultaten doelen en principes ................................................................................ 83

Bijlage 10

Overzicht geraadpleegde rapporten en bronnen ...................................................................... 86

Bijlage 11

Lijst geïnterviewden en focusgroepen ...................................................................................... 87

3

1

Inleiding

In de Ruwaard, een wijk in de gemeente Oss, bedenken inwoners en organisaties samen oplossingen waarin mensen meer voor zichzelf en voor elkaar kunnen gaan doen. Uiteindelijk streven zij naar hun ideale toekomstbeeld: “Ruwaard is een vitale wijk waar inwoners tegen lagere kosten een betere (positieve) gezondheid ervaren.” De vijf strategische doelen zijn: 1. Betere gezondheid en ervaren kwaliteit van leven van individuele inwoners Zodat de inwoner zich zo goed en vitaal mogelijk voelt. 2. Meer gezamenlijke betrokkenheid en verantwoordelijkheid van inwoners Zodat de inwoners samen bouwen aan een betere wijk. 3. Meer en betere gezamenlijk georganiseerde zorg, welzijn en wonen Zodat de samenwerking soepel verloopt en de inwoner zo snel en goed mogelijk wordt geholpen. 4. Lagere maatschappelijke kosten Zodat er ook in de toekomst nog genoeg geld is om te voldoen aan de behoeften van de inwoners. 5. Betere steunende systemen Zodat organisaties zo zijn ingericht dat zij beter kunnen doen wat nodig is. Sinds januari 2018 werken deelnemers in de proeftuin op basis van een gezamenlijk, vast wijkbudget. Dit vaste budget is voor tenminste 5 jaar toegekend en bestaat uit de (extramurale) Wmo- en welzijnsmiddelen van de betreffende partijen, subsidies vanuit externe bronnen en diverse andere bijdragen vanuit de proeftuinpartijen.

Sinds de start van de Proeftuin is de voortgang op verschillende wijzen gevolgd. Er zijn leersessies geweest op vier niveaus (inwoners, professionals, managers en bestuurders), elk jaar wordt een Leergeschiedenis gemaakt waarin op narratieve wijze de resultaten van de Samenwerkwijze worden beschreven en in 2018 is een rapportage micro-analyses verschenen met het maatschappelijk rendement in 42 casussen die volgens de Samenwerkwijze zijn uitgevoerd. Daarnaast heeft in 2019 en 2020 een evaluatie over het voorgaande jaar plaatsgevonden, op basis waarvan de subsidievaststelling heeft plaatsgevonden. In 2020 is een volgende stap genomen en is een financieel innovator gestart om de kosten die in de proeftuin worden gemaakt inzichtelijk te maken en een voorstel te doen voor het monitoren van de kosten (rapportage Kosten en substitutie proeftuin Ruwaard). In 2020 zijn ook de baten/opbrengsten van de proeftuin in beeld gebracht (rapportage Opbrengsten proeftuin Ruwaard). Tijdens dit proces is de financieel innovator gevraagd tevens een voorstel te doen voor de eindevaluatie. De gemaakte afspraken over de gebiedsgerichte financiering lopen immers eind 2022 af. Er is daarom behoefte aan een onafhankelijke en brede evaluatie van de Proeftuin. Dit rapport bevat de opbrengsten van deze eindevaluatie.

Doel eindevaluatie De uitkomsten voor de evaluatie zijn zowel bedoeld voor het versterken van het gezamenlijk leerproces als voor de besluitvorming over het vervolg van de Proeftuin.

1.1

Reikwijdte en basis van de proeftuin

De proeftuin is geen afgebakend gebied waarbinnen het altijd duidelijk is wat er wel en wat er niet onder valt. De Samenwerkwijze kent zijn oorsprong in de proeftuin in de wijk Ruwaard, maar wordt inmiddels in heel Oss mogelijk gemaakt. De Haard is het wijkcentrum in Ruwaard waar de proeftuin een grote rol speelt, maar dit initiatief liep al langer dan de proeftuin. Hetzelfde geldt voor de vele

4

projecten. Welk project valt wel of niet onder de proeftuin? Er is niet altijd een eenduidig antwoord te geven. In deze paragraaf wordt toegelicht hoe de proeftuin toch kan worden afgebakend en kan worden vergeleken met niet-proeftuin. De Samenwerkwijze De basis of het fundament van de proeftuin is de Samenwerkwijze. De Samenwerkwijze is de manier van kijken en werken die ontwikkeld is door professionals en inwoners in de Proeftuin. Het is een visie waarbij vanuit 5 principes (zie bijlage 1) samengewerkt wordt mét de inwoner. Daarbij wordt uitgegaan van de vraag van de inwoner. Vanuit eigen methodieken en ervaring komen professionals en inwoners tot een brede vraagverheldering op alle leefgebieden. Dit wordt vastgelegd in een Samenwerkplan. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van 3 kernvragen: ik wil, ik kan en ik heb nodig. Vanuit dit Samenwerkplan wordt bekeken welke betrokkenen en expertise nodig zijn om antwoord te kunnen even op de vraag van de inwoner. Waar nodig wordt er een Samenwerkoverleg (SO) georganiseerd bij de inwoner thuis met de benodigde organisaties/expertise. In dit SO wordt met elkaar een gelegitimeerde oplossing bedacht en worden acties afgesproken die binnen 6 weken worden uitgevoerd. Ook wordt afgesproken wie met de inwoner regie voert op het Samenwerkplan en wanneer geëvalueerd wordt om te kijken of de oplossing gewerkt heeft.

Door middel van microanalyses wordt ook gekeken naar het maatschappelijk rendement (welbevinden + kosten). Daarnaast worden de bevindingen uit de praktijk op procesniveau geëvalueerd in leersessies, en is het de intentie om de geleerde lessen met elkaar en de deelnemende organisaties te delen. Deze manier van werken en kijken is zo succesvol gebleken dat de gemeente met de andere Proeftuinpartijen de Samenwerkwijze in 2019 vanuit de Proeftuin verbreed heeft naar heel Oss. Ook is er een gezamenlijk leerhuis ontwikkeld om het leren en de kwaliteit te borgen. Samenwerkingsverband met gemeenschappelijke doelen en principes Daarnaast is de proeftuin een samenwerkingsverband van twaalf organisaties 1 die werken aan een gemeenschappelijk doel, namelijk een vitale wijk waar inwoners tegen lagere kosten een betere (positieve) gezondheid ervaren. Dit hoofddoel is vertaald naar vijf doelen, zoals hierboven weergegeven (zie hoofdstuk 2 tot en met 6). Dit zegt iets over het waarom van de proeftuin. Ook zijn er specifieke principes vastgesteld die bij moeten dragen aan deze doelen (zie hoofdstuk zes). Een belangrijk principe is bijvoorbeeld de gebiedsgerichte financiering. Het budget voor de wijk geldt voor de deelnemende partijen en is bepaald op basis van de indicaties individuele ondersteuning, dagbesteding en huishoudelijke verzorging voor die wijk.

Beschermd wonen, hulpmiddelen, vervoersvoorzieningen en woningaanpassingen (allemaal WMO) zijn daarvan uitgesloten. Voor Beschermd wonen is er een aparte afspraak gemaakt over 6 bedden die afgeschaald worden / gesubstitueerd, zie paragraaf 6.1.5. Het budget is verdeeld over de deelnemende partijen. Ze werken voor deelnemende partijen aan de proeftuin zonder beschikkingen voor individuele ondersteuning, dagbesteding en huishoudelijke verzorging. Kiest een inwoner voor een niet- ook als het om IO, DB of HV gaat). Ze werken zonder eigen bijdrage van inwoners. De principes zeggen iets over het hoe. In deze eindevaluatie staan deze doelen en principes centraal: in hoeverre worden de doelen van de proeftuin behaald en in hoeverre zijn de principes geborgd en dragen zij bij aan de doelen.

1

Gemeente Oss, Stichting ONS Welziin, BrabantWonen, BrabantZorg, GGD, GGZ Oost Brabant, JIJ, Pantein, Unik, sEc, Muzelinck, Kubus Ondersteuning.

5

In deze eindevaluatie worden daarnaast de activiteiten toegelicht waar de proeftuin een grote rol in speelt en worden waar mogelijk de resultaten beschreven.

1.2

Onderdelen eindevaluatie en opbouw rapport

Om tot een zo zorgvuldig mogelijke beoordeling te komen, die recht doet aan de complexiteit zoals geschetst in 1.1 worden in dit rapport de volgende vragen beantwoord: 1. Is de proeftuin succesvol? Oftewel: in hoeverre behaalt de proeftuin de beoogde vijf doelen (hoofdstuk 2 tot en met 6)? 2. Werkt de proeftuin zoals beoogd? Oftewel: in hoeverre werken de beoogde principes en zijn deze geborgd in de proeftuin en bij de deelnemende organisaties? Dit is bij de start geformuleerd als doel 5: steunende systemen (hoofdstuk 6). 3. Waar staan we nu? Oftewel: conclusie en aanbevelingen (hoofdstuk 8). Vergelijking opbrengsten niet-Proeftuin Het succes van de Proeftuin kan mede bepaald worden door een vergelijking te maken met de opbrengsten bij een ‘reguliere / niet-Proeftuin aanpak’. Dit is onderzocht via de enquête, interviews en focusgroepen en via micro-analyses. Kanttekening hierbij is dat het verschil tussen proeftuin en niet-proeftuin niet altijd scherp te maken is, nu de SWW ook in andere wijken is geïmplementeerd. In hoofdstuk 7 zijn de resultaten van het onderzoek naar de verschillen opgenomen. In onderstaande tabel is visueel weergegeven hoe het rapport is opgebouwd. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de (uitwerking van de) vijf doelen, de indicatoren en de gebruikte meetinstrumenten. Hoofdstuk Titel 1 Inleiding 2 Individueel welbevinden inwoners 3

Collectief welbevinden wijk

4

Meer integrale zorg en ondersteuning

5 6

Meer mensen helpen voor hetzelfde geld Steunende systemen

7

Vergelijking proeftuin en niet-proeftuin

8

Conclusie en aanbevelingen

Welke vraag wordt beantwoord? Hoe is de eindevaluatie opgebouwd? Wordt doel 1 behaald: ervaren inwoners een betere gezondheid en kwaliteit van leven? Wordt doel 2 behaald: bouwen inwoners samen aan een betere wijk? Wordt doel 3 behaald: is er meer en betere gezamenlijk georganiseerde zorg, welzijn en wonen? Wordt doel 4 behaald: worden meer mensen geholpen voor hetzelfde geld? Wordt doel 5 behaald: • wordt er gewerkt volgens de principes en levert het op wat was beoogd? • Werkt de organisatie van de proeftuin? In hoeverre bereikt de proeftuin andere resultaten dan niet-proeftuin?

Doel vijf – steunende systemen - is eigenlijk geen doel op zich, maar bevat de ondersteunende elementen die bij moeten dragen aan het behalen van de eerste vier doelen. In het hoofdstuk over doel vijf worden daarom de principes van de proeftuin onderzocht en de organisatie van de proeftuin. De principes van de proeftuin zijn dus als apart onderdeel van doel vijf geëvalueerd en niet als

6

onderdeel van de eerste vier doelen. Uiteraard is er wel een directe verbinding tussen de principes en alle doelen. Toch zijn ze voor een duidelijk beeld apart onderzocht. Hiervoor is gekozen omdat sommige principes aan meerdere doelen bijdragen. ‘De inwoner centraal’ zou bijvoorbeeld bij moeten dragen aan doel 1, 2 en 3. Samenhangende trajecten Er starten of lopen reeds enkele trajecten die raakvlakken hebben met de eindevaluatie. Daarom is afgestemd met deze trajecten. De resultaten van deze trajecten blijken pas na de eindevaluatie beschikbaar te komen. Het betreffen: • Herijking en professionalisering van financiële samenwerkingsafspraken (kassiersfunctie) in de proeftuin. Dit was ondergebracht bij Ons Welzijn en is nu belegd bij Brabantzorg. De uitvoering van de kassiersfunctie is nog niet opgepakt wegens tijdgebrek. Er is niet direct een samenhang met de eindevaluatie, alhoewel dit wel een voorbeeld is van het voornemen om in de proeftuin taken namens en voor het geheel uit te voeren en hoe dit vervolgens in de praktijk moeizaam tot stand kan komen. • Herbronnen: in dit traject komen de bestuurders tot een gezamenlijke bestuurlijke visie op de organisatie van zorg en welzijn in de toekomst. Dit kan (grote) invloed hebben op de toekomstige organisatie van de proeftuin en kan mogelijk enkele knelpunten uit de evaluatie oplossen.

• Datagericht werken (Nza-traject) in Vitale regio Noordoostelijk Brabant. In dit traject zijn drie domein-overstijgende interventies (projecten) uitgekozen waarvan de verwachting is dat zij een goede bijdrage leveren aan de vitaliteit van de inwoners en het beheersen van de kosten in het zorg- en sociale domein. Alle beschikbare data die betrekking hebben op deze projecten worden onderzocht om de effecten te beoordelen. Als een van de drie projecten is de inzet FACT voor EPA-patiënten (onderdeel proeftuinaanpak) gekozen. De uitkomsten zijn ook relevant voor de proeftuin, maar komen pas na het verschijnen van de eindevaluatie beschikbaar. Invloed corona op ontwikkeling van de proeftuin Ruwaard Een kanttekening die bij deze eindevaluatie moet worden gemaakt is dat de ontwikkeling van de proeftuin te lijden heeft gehad onder de gevolgen van corona. Enkele voorbeelden van de gevolgen zijn: • Leersessies zijn minder bezocht doordat ze online plaatsvonden. De ontmoeting wordt door professionals erg gewaardeerd. • De Haard is vertraagd. • Sommige zorgorganisaties moesten volledig de focus op de aanpak van corona leggen, waardoor de proeftuin minder aandacht kreeg in deze organisaties. • Het project Transmurale palliatieve zorg en begeleiding thuis is vertraagd vanwege corona. Daarom konden de effecten van dit project niet meegenomen worden in deze eindevaluatie.

• De preventiewerkgroep is tijdens corona enige tijd niet meer samengekomen. De gevolgen van corona zijn moeilijk te kwantificeren, maar het heeft de resultaten zeker beïnvloed. Aan de andere kant heeft corona ook een versnelling teweeggebracht in de digitale samenwerking. Het platform www.1sociaaldomein.nl is versneld opgezet en 150 professionals zijn aangesloten en kunnen elkaar via dit platform vragen stellen.

1.3

Gebruikte bronnen en onderzoeksmethoden

Dit onderzoek heeft van zowel kwalitatieve als kwantitatieve bronnen gebruik gemaakt. Sommige bronnen bleken bij nader onderzoek niet geschikt voor het trekken van conclusies over de proeftuin. Soms is er onvoldoende data om een conclusie te kunnen trekken. De zoektocht naar passende data is in dit rapport benoemd. Dat is een bewuste keuze omdat het inzichtelijk maakt dat er andere

7

keuzes gemaakt moeten worden als men op sommige onderdelen wel ‘harde’ bewijslast zou willen in de toekomst. De data die ongeschikt bleek voor het trekken van conclusies is opgenomen in de bijlagen. Overigens moet het tekort aan harde data ook in de context van de proeftuin worden gezien. De proeftuin is een pilot waar uitproberen, de praktijk en gaandeweg en met elkaar leren voorop staan. Monitoren zou daarin belemmerend hebben kunnen werken en er is daarom voor gekozen om de afspraken over monitoring te beperken.

8

Gebruikte bronnen: Kwalitatieve bronnen • Enquête, uitgezet onder inwoners in de Ruwaard (n=68), professionals (proeftuin: n=48) en buiten de proeftuin n=40), managers (n=23) en bestuurders (n=10) • Interviews, afgenomen bij 32 belangrijke spelers in de proeftuin (zie bijlage 11) • 14 Focusgroepen (zie bijlage 11) • Interviews inwoners en professionals rondom de Haard Kwantitatieve bronnen • Monitor kosten en uren proeftuin • Micro-analyses • Data gemeente Oss begeleiding en dagbesteding Ruwaard (niet-proeftuin) en Oss • Wmo monitorrapportages Brabant Noordoost-Oost

2

Individueel welbevinden inwoners

Op basis van de afgenomen micro-analyses kan iets worden gezegd over de invloed van de proeftuin op het individueel welbevinden van de inwoner. In de micro-analyses (2.1) geeft de inwoner zelf het ervaren welbevinden aan met een cijfer tussen 1 en 10. Dit wordt vóór de proeftuinoplossing gevraagd en ná de proeftuinoplossing. Indien mogelijk wordt na zes maanden tot een jaar een herhaalmeting gedaan. Zo wordt ook de duurzaamheid van de oplossing in kaart gebracht. Daarnaast wordt het verhaal van de casus geschetst en de ontwikkeling waaruit de verandering voortkomt. De wijkgegevens (2.2) zijn ook onderzocht, maar deze cijfers blijken niet geschikt voor het trekken van conclusies over de mate waarin de proeftuin erin slaagt een positieve invloed te hebben op het welbevinden van inwoners.

2.1

Micro-analyses

Het individueel welbevinden is een belangrijke indicator voor het bepalen van het succes van de Proeftuin. Met name in de micro-analyses wordt het individueel welbevinden nauwkeurig gemeten. Onderstaande tabellen geven de gemiddelde stijging van het welbevinden aan na zorg en/of ondersteuning. Er is gekozen om een vergelijking te maken tussen 3 categorieën. Op deze manier worden de besparingen zichtbaar tussen de proeftuin (Ruwaard), de Samenwerkwijze buiten de Ruwaard en traditionele casuïstiek. Casussen in de proeftuin zijn allemaal volgens de Samenwerkwijze (SWW) opgepakt, oftewel aan de hand van Samenwerkoverleggen (SO) en met proeftuinpartners. Casussen buiten de Ruwaard en volgens de SWW zijn ook via een SO opgepakt en waar nodig is een indicatie aangevraagd. Traditionele casussen zijn op een reguliere manier aangepakt, dus zonder een SO en via indicaties. Uit deze metingen blijkt dat het individueel welbevinden in alle drie de categorieën toeneemt, maar dat de stijging bij de casussen waar de SWW is toegepast gemiddeld genomen een hogere stijging laat zien. De SWW in de proeftuin laat de grootste stijging zien. Aantal

Proeftuin/SWW 2018-2020 Proeftuin/SWW 2021 Buiten Ruwaard/SWW 2021 Buiten Ruwaard/niet SWW

Gemiddelde stijging cijfer voor individueel welbevinden (1-10) 28 + 4,6 28 + 3,4 16 + 3,0 22

+ 1,8

9

In onderstaande tabel worden casussen per thema uitgesplitst: • Beschermd wonen: casussen die te maken hebben met Intramurale zorg, beschermd wonen of maatschappelijke opvang. Veel van deze casussen beschrijven het proces naar zelfstandig wonen. • Bijstand/uitstroom: vraagstukken die te maken hebben met bijstandsgerechtigden die de stap zetten naar werk of een opleiding en daarmee vaak minder gebruik hoeven te maken van bijstand. • Reguliere WMO: in dit rapport worden hier casussen rondom ambulante begeleiding en of huishoudelijke verzorging onder verstaan. Dit kan bijvoorbeeld zijn wanneer een gezin behoefte heeft aan extra ondersteuning. • Daginvulling: deze casussen gaan veel over dagbesteding. Deze worden in de proeftuin bijvoorbeeld soms ondervangen door activiteiten en/of vrijwilligerswerk in de Haard. • Werk/re-integratie: casussen die te maken hebben met re-integratie op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld een proefplaatsing. Hier zijn vaak organisaties als de Rotonde, IBN of Deelgenoten bij betrokken. Met name binnen de categorie Daginvulling, Uitstroom bijstand en Werk/re-integratie zijn grote verschillen zichtbaar.

Beschermd wonen 2020 Beschermd wonen 2021 Bijstand/uitstroom 2021 Daginvulling 2021 Reguliere Wmo 2021 Werk/re-integratie 2021

Buiten Ruwaard/ Buiten Ruwaard/ Proeftuin Ruwaard niet SWW Samenwerkwijze X X + 2,0 X X + 3,5 + 1,0 + 2,3 + 3,5 + 1,0 + 3,2 + 3,0 + 2,2 + 3,3 + 2,8 +3 X + 4,7

Quotes van inwoners “Ik wilde gewoon graag weer meetellen. In mijn hoofd dacht ik alleen maar aan mijn schulden. Dat er een fijne plek (Deelgenoten) is waar ik kan doen wat ik wil helpt mij heel erg om minder te piekeren en om te groeien.” “Ik had behoefte aan huishoudelijke hulp en bij het keukentafelgesprek (SO) kwam aan bod dat ik goed Frans kon spreken. De professional kende nog wel iemand uit de wijk die Franse bijles kon gebruiken. Deze persoon op haar beurt ondersteunt een gastarbeidersgezin met het leren van Nederlands en het integreren in de wijk. Zo is er dus vanuit mijn hulpvraag een keten van helpers ontstaan.” “Doordat er verschillende partijen betrokken waren bij mijn hulpvraag kon er snel geschakeld worden toen ik opvang nodig had in het Verdihuis. Na een tijd hebben we via een Samenwerkoverleg ook kunnen regelen dat ik op de Urgentielijst van Brabantwonen geplaatst kon worden. Nu woon ik zelfstandig en kan ik de draad weer oppakken. Ik ben erg blij met hoe snel alles geregeld werd.” “Toen ik ondersteuning nodig had mocht ik er zelf ook iets van vinden. Het was niet standaard. Bij het keukentafeloverleg kon ik zelf ideeën inbrengen en kon ik duidelijk maken wat ik wilde. Daar is ook naar geluisterd. Het was daardoor anders dan voorheen en volgens mij helpt het

10

erg dat ik mee mocht beslissen.” – mevrouw die ambulante begeleiding krijgt na overlijden man. “ Op een gegeven moment escaleerde mijn thuissituatie. Doordat ik de zorgverleners al kende konden zij snel reageren en kon ik gauw op een veilige plek terechtkomen.” – jongen die na ruzies thuis bij het Verdihuis geplaatst kon worden. “Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt worden vaak bezig gehouden door lopende band werk te gaan doen. Hier kan ik mijn creatieve talenten kwijt en krijg ik langzamerhand weer uitzicht op een plek op de arbeidsmarkt. Ik ben blij dat partijen met mij mee hebben willen denken.” - Vrouw die bij Deelgenoten re-integratie doet.

2.2

Wijkgegevens

De beschikbare wijkgegevens (wijkfoto) bleken ongeschikt om conclusies te trekken over de proeftuin. Deze wijkfoto’s zijn namelijk niet bedoeld als monitorinstrument waarbij vergeleken wordt tussen jaren en tussen wijken, maar als een gespreksinstrument, waarbij de wijk wordt vergelijken met het gemeentegemiddelde. Die informatie dient om de dialoog tussen inwoners en professionals op gang te brengen. Ook hoeft de groep inwoners die mee heeft gedaan aan dit onderzoek niet overeen te komen met de groep inwoners die zorg en/of ondersteuning uit de proeftuin heeft ontvangen. De beschikbare informatie is wel in bijlage 3 opgenomen, zodat een beeld ontstaat van de beschikbare informatie. Als een specifieke groep jaarlijks op deze elementen zou worden bevraagd, zou de informatie bij kunnen dragen aan inzicht in de effecten van de proeftuin op het individueel en collectief welbevinden van inwoners in de Ruwaard.

2.3

Conclusie

Op basis van de micro-analyses kan geconcludeerd worden dat het individueel welbevinden van cliënten in de proeftuin sterk is gestegen (met gemiddeld 4,0 punten op een schaal van 1 tot 10 in de onderzochte casussen in de jaren 2017-2021). Het individueel welbevinden stijgt na een interventie sterker in de proeftuin dan in andere wijken waar de SWW inmiddels ook wordt toegepast (stijging van 3,0) en veel sterker dan interventies waar de SWW niet wordt toegepast (stijging van 1,8). Geconcludeerd kan worden dat de aanpak in de Proeftuin de kwaliteit van leven verhoogt en dat de SWW zorgt voor een sterkere verhoging. Belangrijke factoren die genoemd zijn is het gevoel gehoord te worden en als inwoner betrokken te zijn bij de gekozen oplossing. Ook heeft het verbeteren van de woonsituatie vaak grote invloed op het welbevinden. Er is sinds de start van de proeftuin bij 58 casussen het individueel welbevinden gemeten. Gezien het belang van deze indicator kan het wenselijk zijn het individueel welbevinden bij alle inwoners die zorg en/of ondersteuning krijgen te meten (zie aanbevelingen). Andere data over het individueel welbevinden is niet beschikbaar of niet te gebruiken voor conclusies over de proeftuin.

Indien er behoefte is aan meer informatie over de effecten van de proeftuin op de positieve gezondheid van inwoners, dan is een gerichte uitvraag nodig onder inwoners die gebruik maken van zorg, ondersteuning en/of de activiteiten van de proeftuin.

3

Collectief welbevinden wijk

Onder collectief welbevinden verstaan we de mate waarin de inwoners in de wijk Ruwaard zich goed voelen én zich gezamenlijk betrokken en verantwoordelijk voelen voor de leefbaarheid van de wijk. Dit collectieve welbevinden kan door veel factoren worden beïnvloed. Dat maakt het moeilijker om de invloed van de proeftuin op het collectief welbevinden te bepalen. Om toch een zo goed mogelijk beeld

11

te schetsen zijn inwoners zo gericht mogelijk bevraagd. Enerzijds via de enquête, interviews en focusgroepen (3.1) en anderzijds door een onderzoek bij Ons huis van de wijk (2018) en de Haard (2021) (3.2). De gegevens uit de GGD Monitor en de Wijkfoto Oss bleken ook hier niet geschikt voor het trekken van conclusies over de proeftuin, vanwege dezelfde redenen als genoemd in hoofdstuk 2. De onderzochte data is daarom alleen in bijlage 3 opgenomen.

3.1

Uitkomsten enquête, interviews en focusgroepen

Ervaringen inwoners Via een enquête zijn inwoners in de Ruwaard bevraagd naar hun ervaringen in de wijk. 68 inwoners hebben de enquête ingevuld. Er is niet specifiek naar de proeftuin gevraagd, dus onderstaande zegt iets over hoe inwoners hun wijk en de ontvangen zorg en ondersteuning hebben ervaren. Dit is niet één op één aan de proeftuin toe te schrijven, al heeft de proeftuin een belangrijke invloed in de Ruwaard. Een meerderheid van de inwoners geeft aan dat er veel activiteiten gericht op positieve gezondheid worden georganiseerd in de wijk. Men geeft aan deze activiteiten belangrijk te vinden. Met name de activiteiten rondom positieve gezondheid door middel van bewegen worden herkend, maar ook de bijeenkomsten die te maken hebben met veiligheid ziet men terug in de wijk. Men voelt zich met 67% over het algemeen vrij om aan te sluiten bij deze activiteiten en 55% geeft aan dat het bijdraagt aan een prettiger gevoel. Negentien procent geeft aan een rol te hebben gehad in de organisatorische taken van de activiteiten. Uit de ondervraagde inwoners ontvangt 21% hulp of zorg van een ondersteuningsorganisatie. Hiervan is dus niet bekend of dit door een proeftuinorganisatie is geleverd. 92% geeft aan zich hierdoor (een beetje) beter te voelen. 61% van de respondenten ontvangen hulp of zorg van meerdere organisaties tegelijkertijd.

Inwoners uit de wijk geven aan veel steun te ervaren uit de netwerken, te weten waar ze terecht kunnen voor informatie en hulp en dingen te doen die ze een nuttig gevoel geven. Ongeveer de helft van deze inwoners is lid van een vereniging en/of doet vrijwilligerswerk. Een groep van 12% geeft aan eenzaam te zijn. De wijk krijgt van zijn inwoners een 6,8. Uit interviews in de Haard “Ik was eerst erg eenzaam en wilde graag weer iets om handen hebben. Toen wees iemand (een zorgprofessional) mij op de Haard. Daar kwam ik allemaal oude kameraden tegen en nu voel ik me veel fitter.” Een man is na het overlijden van zijn vrouw in een sociaal isolement terecht gekomen. Hij voelt zich hierdoor fysiek steeds slechter en gaat vaak naar de huisarts. De dokter schrijft hem medicijnen voor die hem kalmeren (Oxazepam). Het slikken van medicijnen vindt de man eigenlijk maar niks. Via het netwerk uit zijn buurt wordt een sociaal werker gealarmeerd over zijn situatie. Deze sociaal werker draagt De Haard aan als plek waar meneer sociaal actief kan worden, door met mensen in contact te komen. Sinds meneer een paar keer per week naar de Haard gaat voelt hij zich steeds fitter, gaat hij minder naar de huisarts en slikt hij minder medicijnen.

Ervaringen professionals Professionals geven aan dat inwoners in de Ruwaard relatief vaak participeren en een rol als vrijwilliger op zich nemen. Dat zien zij terug in de inzet van inwoners in Ons huis van de wijk en de Haard. Deze relatief hoge participatiegraad was er volgens enkele professionals al voor de start van de proeftuin en was mede de reden om de proeftuin in de Ruwaard te starten.

12

3.2

Maatschappelijke effecten Ons huis van de wijk en de Haard

Ons huis van de wijk en sinds kort de Haard hebben een belangrijke maatschappelijke functie in de wijk. Het doel is om het collectief welbevinden te verhogen en de sociale cohesie te versterken. Ons huis van de wijk is een initiatief geweest van inwoners uit de Ruwaard samen met de partijen vanuit de Proeftuin. De Haard is de herontwikkeling van het bestaande wijkcentrum, waarin Ons huis van de wijk een plek heeft gekregen. De Samenwerkwijze en de principes van de proeftuin vormen het fundament van beide wijkcentra. De nadruk ligt op ontmoeten en laagdrempeligheid en het stimuleren van inwoners om actief te zijn. Ons huis van de wijk heeft een plek gekregen binnen De Haard. In 2018 is onderzoek gedaan naar Ons huis van de wijk. Dit onderzoek is in 2021 herhaald in de Haard. Het onderzoek is tot stand gekomen door participatief onderzoek. Dit houdt in dat een onderzoeker zich in de eerste plaats als deelnemer en bezoeker presenteert. Alle gevoerde gesprekken vormen input voor het onderzoek. Geschat zijn er zo’n 80 bezoekers gesproken, 15 vrijwilligers en 15 professionals. Hieronder zijn de bevindingen uit dit laatste onderzoek weergegeven en vergeleken met de uitkomsten uit het onderzoek naar Ons huis van de wijk. Voor details over beide onderzoeken kunnen de rapporten worden geraadpleegd2.

De opstart van de Haard en de samenwerking met de proeftuin is door corona langzaam tot stand gekomen, maar begint nu vorm te krijgen. Tegelijk is veel nog in ontwikkeling of in de ideeënfase: een gebruikersraad met inwoners is in oprichting, de intentie om activiteiten terug te brengen, zoals een spreekuur van de wijkagent, de inzet van stagiaires van school, informatievoorziening verbeteren aan inwoners, laagdrempelige schuldhulpverlening, een inloopspreekuur voor inwoners die uitleg willen bij brieven van instanties. Er wordt ook nog veel potentie gezien, die mede door corona tot nu toe is blijven liggen. Het gaat dan bijvoorbeeld om meer samenwerking met het sociale team, het vaststellen van sociale doelstellingen en dat monitoren. Programma en volume van de Haard De Haard heeft ten opzichte van Ons huis van de wijk een veel groter bereik: De haard trekt wekelijks circa 1.010 unieke bezoekers waar Ons huis van de wijk in 2018 220 wekelijkse bezoekers had (bij een latere telling bleek dit gegroeid te zijn naar 300/350). Dit heeft mede te maken met de verschillende doelgroepen die de Haard huisvest. De Haard is bijvoorbeeld de ‘woonkamer’ van zowel KBO als Sterrenbosch-inwoners. Corona en de bijkomende maatregelen en de nieuwigheid van de Haard heeft nu zelfs nog een drukkend effect heeft op het bezoekersaantal.

In bijlage 4 is een overzicht van de activiteiten plus het geschatte aantal bezoekers per activiteit opgenomen. Veel activiteiten staan in het teken van het hebben van een leuke tijd met gelijkgestemden. Veel bezoekers noemen het sociale aspect een voorname reden om mee te doen aan activiteiten. Het zorgt voor uitbreiding van het eigen sociale netwerk, het delen van ervaringen en voor een zingevende invulling van de dag. Bij andere activiteiten is het welzijnsaspect nadrukkelijker aanwezig. Zo hebben de bijeenkomsten van de Anonieme Alcoholisten, de taalles of ‘Waarom alleen’ een duidelijker preventief karakter.

2 Maatschappelijke effecten Ons Huis van de Wijk. September 2018. Gebaseerd op onderzoek van het Lectoraat

Leven Lang in Beweging en Zorg van de Avans Hogeschool, de uitkomsten van de EffectenArena en de analyse aan de hand van de Participatieladder. Maatschappelijke effecten de Haard. December 2021. Gebaseerd op onderzoek van Jan Bressers, trainee bij de gemeente Oss. Dit onderzoek is op dezelfde wijze opgezet als het onderzoek naar Ons huis van de Wijk.

13

In het onderzoek van 2018 is een sociale participatieladder opgesteld om te kijken in hoeverre de sociale deelname van bezoekers positief wordt beïnvloedt door hun bezigheden in Ons huis van de wijk. Een groep betrokken professionals hebben het participatieniveau ingeschat van de bezoekers aan Ons huis van de wijk. Hieruit blijkt een positief effect van Ons huis van de wijk op de participatie van inwoners. De uitkomsten vindt u hieronder: Ons huis van de wijk Niveau 1 geïsoleerd leven Niveau 2 sociale contacten buitenshuis Niveau 3 deelname aan georganiseerde activiteiten Niveau 4 onbetaald werk Niveau 5 betaald werk met ondersteuning Niveau 6 betaald werk zonder ondersteuning

Bij start Ons huis van de wijk 2017 61 (21%) 116 (40%) 68 (24%)

Maart 2018

30 (10%) 0 14 (5%)

49 (22%) 1 (0,4%) 16 (7%)

0 36 (16%) 118 (54%)

Voor de 1.010 bezoekers van de Haard is een soortgelijke geschatte participatieladder opgesteld in samenwerking met professionals. Dit kan gezien worden als een 0-meting. De Haard is qua populatie niet volledig te vergelijken met Ons huis van de wijk, omdat de bezoekers wat sterker vergrijsd zijn door de deelname van leden van de KBO en inwoners van Sterrenbosch. Toch laat de participatieladder een vergelijkbaar beeld zien met het beeld in Ons huis van de wijk uit maart 2018. De Haard Niveau 1 geïsoleerd leven Niveau 2 sociale contacten buitenshuis Niveau 3 deelname aan georganiseerde activiteiten Niveau 4 onbetaald werk Niveau 5 betaald werk met ondersteuning Niveau 6 betaald werk zonder ondersteuning

Nulmeting (najaar 2021) 0 (0%) 192(19%) 536 (53%) 152 (15%) 20 (2%) 110 (11%)

Het vergrootte aanbod van activiteiten leidt tot een diverse groep aan bezoekers. Er zijn bijvoorbeeld relatief veel bezoekers met niveau 6 van de sociale participatieladder. De verschillende niveaus mengen echter nog niet volgens de professionals. De bezoekers uit traptrede 2 komen voornamelijk op de koffie in het praathuis en bezoekers uit traptrede 6 komen vaker voor activiteiten zoals toneel of Arabische les. Interactie tussen de niveau’s is belangrijk om cohesie en uitwisseling van gedachten en hulp te bewerkstelligen. Er ligt nog een uitdaging om deze sociale niveau’s te integreren en de ontmoeting buiten de eigen “clubjes” te stimuleren. Effecten Uit de gesprekken met de bezoekers, vrijwiliggers en professionals ontstaat het volgende beeld: Effecten op inwoner: • Positief effect op welzijn: bij sommige activiteiten in de Haard, zoals de supportgroep van de GGZ, is dat ook het primaire doel. Maar ook activiteiten die niet primair te maken hebben met zorg en welzijn leveren vaak een verhoogd welzijn op. De sociale interactie zorgt hiervoor. • Versterkt sociale contacten: de onderlinge uitwisseling wordt door inwoners erg gewaardeerd.

14

• •

Draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling: bijvoorbeeld door het aanbod van creatieve activiteiten. Deelnemers ervaren hierdoor een gevoel van trots. Positief effect op gezondheid: inwoners bewegen meer, er is sociale cohesie waardoor er minder terugval in bijvoorbeeld verslaving is, het inloopspreekuur verlaagt de drempel om hulp te vragen.

Effect op de wijk: • Meer inclusie: inwoners hebben een plek in de wijk waar ze zich thuis kunnen voelen, ze erbij kunnen horen en waar ze van belang kunnen zijn. • Meer sociale cohesie: door de Haard neemt het gemeenschapsgevoel in de wijk toe. Medeinwoners leren elkaar kennen en trekken vaker samen op. Ook buiten de activiteiten van de Haard om. • Gevoel van trots: bezoekers zijn trots op hun eigen plek en de manier waarop ze dat zelf draaiende houden door de inzet van de vele vrijwilligers uit de wijk. Zo worden de bardiensten door vrijwilligers vervuld, de tuinen worden bijgehouden door vrijwillige pensionado’s van de gemeentelijke buitendienst en er was zelfs wellicht sprake van het zelf bij elkaar naaien en breien van de gordijnen. Er ontstaat zo een gemeenschapsgevoel en trots rondom de Haard. Effect op professionals: • Beter contact met de doelgroep: professionals zijn zichtbaar in de Haard en daardoor goed vindbaar voor inwoners. • Sterker netwerk tussen professionals: De Haard is de plek waar professionals elkaar vinden en de ontschotting tussen organisaties tastbaar wordt. • Plek om collectieve vragen gezamenlijk met andere professionals en inwoners op te zetten • Fysieke plek waar de Proeftuinprincipes en de SWW zichtbaar is.

Geconcludeerd kan worden dat de Haard net als Ons huis van de wijk bijdraagt aan het vergroten van het collectieve welbevinden in de wijk Ruwaard. Quotes van bezoekers “Thuis zit ik maar alleen. Ik ben ontzettend blij dat deze plek er is. Al is het maar een potje rikken, ik voel me er een stuk beter door. Tijdens het rikken kletsen we ook wat af. Vaak over onbelangrijke dingen, soms serieus. Je kan je hart luchten en af en toe kan je iemand helpen ook nog! Je blijft zo bezig he.” “Een paar keer per week naar de Haard toelopen zorgt er al voor dat ik meer beweeg. Daarnaast doe ik ook af en toe mee met de gym. Dan wordt ik niet zo stijf en voor de sportschool ben ik toch echt te oud.” “Ik tekende altijd al, maar nu met de aangeboden hulp ken ik allemaal nieuwe technieken. In mijn huis, die van mijn kinderen en het hondenhok hangen nu overal mijn schilderwerken. Het is een vrolijke boel nu. Ik ben er echt beter in geworden en vind het ook steeds leuker worden”.

Verbeterpunt Tijdens het onderzoek hebben professionals en inwoners ook wat knelpunten benoemd, die in Ons huis van de wijk niet aanwezig waren. Dit valt waarschijnlijk deels te verklaren door de fase waarin de Haard zit; het wijkcentrum is net gestart en er zijn nog wat aanpassingsproblemen. Door deze

15

knelpunten wordt het eigenaarschap minder gevoeld. Genoemde knelpunten zijn: de onpraktische ervaren (kleine) ruimtes, de fysieke scheidingen in het gebouw, de dure consumpties in de huiskamer en de moeilijk te bereiken keuken. De huisvesting van de verschillende organisaties in het gebouw zorgt ervoor dat er beperkt onderling gemeenschapsgevoel tussen de doelgroepen wordt ervaren. Zoals ook bij de participatieladder is benoemd zou de integratie tussen doelgroepen en tussen bezoekers van verschillende treden op de participatieladder de sociale cohesie en het onderling helpend vermogen kunnen versterken. “Hier komen meerdere groepen samen, het sterrenbos, KBO en mensen van Ons huis van de wijk, dat loopt niet altijd goed. Consumpties in de huiskamer zijn te duur, vandaar dat daar weinig mensen zitten. Aan de andere kant zit Ons huis van de wijk, daar zitten allochtonen en minder bedeelden, vandaar dat wij voornamelijk aan deze kant van het gebouw komen”. Het is ook de bedoeling dat de leersessies in de Haard gaan plaatsvinden. Vanwege ruimtegebrek is dit echter nog niet gelukt. Hopelijk heeft dit te maken met de opstartproblemen rondom de Haard en kan dit op langere termijn wel worden geregeld. De leersessies zijn belangrijk voor het onderlinge netwerk, maar ook voor het contact tussen inwoner/bezoeker en professional.

Het inloopspreekuur De Haard kent een paar vaste momtenten waar inwoners met hun vragen en zorgen terecht kunnen bij professionals (het inloopspreekuur). Het vormt voor veel mensen een toegankelijkere manier van het delen van hun vragen dan wanneer ze naar de gemeente of de huisarts zouden moeten bellen. Meerdere inwoners geven aan de aanwezige professionals bekenden zijn geworden in de loop van jaren. Ons Welzijn registreert de vragen die worden gesteld en de wijze van afhandeling. De volgende tabel is het overzicht van kwartaal 2 in 2021.

16

Cijfers Q2 2021 Ons Welzijn Hoeveel en hoe via professional (politie, kernteam, BW, vluchtelingewerk, POH, huisarts etc)

percentages 19

10%

via inwoner

35

19%

via (social) media (facebook, wijkwebsite, rucreant)

1

1%

kwamen binnenlopen

130

70%

TOTAAL

185

Wat voor soort vraag Op zoek naar activiteiten (sport&bewegen, kaarten, eten, etc.) / dagbesteding / contacten

8

4%

Wonen

12

6%

Luisterend oor

7

4%

Opvoeding

5

3%

Overlast

2

1%

PGB

0

0%

Praktische ondersteuning

48

26%

Psychosociaal

0

0%

Veiligheid

1

1%

Verslaving

1

1%

Wmo

4

2%

(vrijwilligers) Werk

4

2%

Zorgen over buren / bewoner / naasten Financiën (hulp bij financiën, UWV, aanvraag ondersteuning (sportfonds etc), belastingdienst, toeslagen, PGB) Overig (wil zelf een initiatief starten, advies, mantelzorg, MDO etc)

1

1%

82

44%

10

5%

TOTAAL

percentages

185

Hoe geholpen

percentages

Direct zelf geholpen

97

52%

Doorverwezen met enkelvoudige vraag

68

37%

MDO/SO

20

11%

TOTAAL

185

Tijdsinvestering per vraag

percentages

15 min

24

13%

30 min

67

36%

45 min

45

24%

60 min

38

21%

90 min

2

1%

120 min

9

5%

TOTAAL

185

17

Deze tabellen laten zien dat het inloopspreekuur een preventieve werking heeft (52% wordt direct geholpen) en zorgt voor een warme overdracht waar nodig. Daarnaast wil Ons Welzijn deze informatie gebruiken voor het Jaarplan. Voor de meest voorkomende vragen kan collectief aanbod worden georganiseerd. Er is ook een substitutiedoelstelling gekoppeld aan De Haard, zie paragraaf 6.1.5.

3.3

Conclusie

De geïnterviewde inwoners en de inwoners die de enquête hebben ingevuld zijn over het algemeen positief over hun wijk en de activiteiten die worden georganiseerd. Met name de professionals in de Ruwaard geven daarnaast aan dat de participatiegraad van inwoners in de Ruwaard relatief hoog is. De Haard en het inloopspreekuur in de Haard laten positieve effecten zien op het individueel en collectief welbevinden in de wijk. Uit de meer algemene cijfers van de wijk kunnen geen conclusies worden getrokken over de proeftuin.

4 Meer integrale zorg en ondersteuning De proeftuin heeft sinds het begin in 2016 een beweging geïnitieerd om niet vanuit bestaand aanbod, maar vanuit de behoefte van de wijk en haar inwoners oplossingen te bieden. Het gedachtegoed van de proeftuin gaat uit van een gezamenlijke verantwoordelijkheid van organisaties en inwoners om de leefbaarheid en vitaliteit in de wijk te vergroten. Dit kan onder andere bereikt worden door integrale zorg en ondersteuning te bieden over de grenzen van organisaties en wet- en regelgeving heen. Om een beeld te schetsen van de mate waarin integrale oplossingen (sneller en/of vaker) worden gevonden in de proeftuin, wordt in dit hoofdstuk ingegaan op: o de ervaringen van de professionals, managers en bestuurders in de proeftuin (4.1) o de ervaringen van de niet-zorg en welzijnsgerelateerde deelnemers in de proeftuin (4.2) o de wijze waarop de toegang tot het sociaal domein in Oss is geregeld en de samenwerking met het sociaal team en hoe dit bijdraagt of bij kan dragen aan integrale oplossingen (4.3) o voorbeelden uit de proeftuin (4.4).

4.1

Ervaringen professionals, managers en bestuurders

De integrale benadering is onderdeel van de Samenwerkwijze. In het leertraject van het Leerhuis leren professionals integraal naar vraagstukken te kijken en andere professionals te betrekken in een casus via een Samenwerkoverleg met de inwoner. Uit de interviews blijkt dat het samenwerken met andere professionals en de integrale benadering in de proeftuin goed lukt en tot mooie oplossingen leidt. Het vroegtijdig in kunnen schakelen van expertise op het gebied van de GGZ, schuldhulpverlening, een (licht) verstandelijke beperking, wijkverpleging, et cetera zorgt aan de voorkant voor meer inzicht in de inwoner en zijn vraag. Geïnterviewden geven aan dat het juiste specialisme sneller wordt ingezet en dat betere oplossingen worden gevonden door vanuit meerdere specialismen en invalshoeken naar een casus te kijken. Uit de interviews komen daarnaast nog enkele aandachtspunten: • De focus lijkt nog vooral op zorg en welzijn te liggen of op arbeid, afhankelijk van waar de inwoner zich meldt. Het blijft soms een uitdaging breder te kijken dan het eigen specialisme en andere domeinen tijdig te betrekken. Het organiseren van een Samenwerkoverleg (SO) wordt soms als tijdrovend ervaren. Als professionals echter eenmaal de meerwaarde van deze manier van werken hebben ervaren, organiseren zij veel sneller een SO.

• Professionals overschatten soms wel de mate waarin zij de Samenwerkwijze toepassen, wordt aangegeven door enkele aanjagers. Niet alle facetten van de SWW worden dan toegepast. De vraag ‘Ik kan’ wordt bijvoorbeeld regelmatig overgeslagen. Professionals voelen zich meer

18

•

comfortabel met de ‘ik heb nodig’ vraag en voelen soms een barrière om een inwoner met een hulpvraag te vragen zelf ook een actieve (andere) bijdrage te leveren. Door een van de geïnterviewden is aangegeven dat het zou helpen als de Wmo-consulenten meer onderdeel van de proeftuin zouden zijn en niet alleen zouden indiceren en beoordelen. Dit is later onderstreept door andere betrokkenen in de proeftuin. WMO-consulenten zijn met name terughoudend geweest vanwege werkdruk en reorganisatie binnen de interne organisatie. De expertise van Wmo-consulenten kan professionals bij aanbieders helpen bij het kwalitatief goed inschatten wat nodig is (in de proeftuin worden geen beschikkingen afgegeven). Ook kunnen zij een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van collectief aanbod en een preventieve aanpak.

Deze aandachtspunten kunnen meegenomen worden in het leertraject van het Leerhuis, dat door iedere geïnterviewde als erg waardevol wordt ervaren (zie paragraaf 6.3). Een man die in een re-integratieproces naar de arbeidsmarkt zat, kwam bij zijn proefplaats de afspraken steeds niet goed na. Het bleek geen onwil te zijn maar onmacht van de inwoner, schatte de betrokken consulent goed in. Een bekende GGZ professional uit de wijk is toen gevraagd om samen met de inwoner te kijken of er eventueel ook psychische problematiek speelde. Er bleek sprake te zijn van achterliggende verslavingsproblematiek, die tot op heden onbekend was.

4.2

Rol Brabant Wonen, Deelgenoten, Muzelinck en Sec in de proeftuin

Een aantal niet zorg- en welzijnsgerichte organisaties neemt deel aan de proeftuin. Met deze organisaties is gesproken over hun rol en de effecten die zij ervaren in hun werk door deelname aan de proeftuin. Rol Brabant Wonen Brabant Wonen is sinds de start deelnemer van de proeftuin. Zij beheren sociale huurwoningen, verpleeghuizen en kleinere huisvesting voor complexe zorg (o.a. complexe GGZ) en hebben geen rol in het leveren van zorg. Een huismeester besteedt vier uur per week aan het ondersteunen van een klusproject met GGZ-cliënten in de Ruwaard en de wijkbeheerder en woonconsulent nemen deel aan leersessies, zijn betrokken in casusoverleg en initiëren casuïstiek als huurders overlast veroorzaken of een urgentie aanvragen. BrabantWonen is erg tevreden over de SWW en de korte lijntjes in de proeftuin: ‘Het is duidelijk wat ieders rol is en dat we problemen met elkaar willen oplossen. Er kan snel geschakeld worden en onze zorgen en signalen worden serieus genomen.’ Tegelijkertijd ervaart BrabantWonen door deze korte lijntjes soms wel druk als er een woning nodig is. Er zijn te weinig woningen om bij alle aanvragen een woning toe te kennen. En er wordt snel gezegd dat een woning een basisvoorwaarde is om zorg en behandeling te starten. Dat zou anders mogen voor BrabantWonen.

Inmiddels ervaart BrabantWonen voor hun eigen rol en werkzaamheden weinig verschil meer met andere wijken. Alle wijkbeheerders hebben een training SWW gehad. Ook in andere wijken werkt BrabantWonen inmiddels nauw samen met de partners in het sociale domein. De SWW in de proeftuin is wel steviger, doordat het daar is gestart en de vaste kern groter en stabieler is. De SWW is nog niet in de hele organisatie uitgerold. Er wordt wel met het Leerhuis verkend hoe de backoffice meegenomen kan worden in het geheel. Rol Muzelinck Muzelinck biedt culturele activiteiten en is sinds de start deelnemer van de proeftuin. Muzelinck is content met de proeftuin: ‘Wat vooral heel fijn is dat je onderdeel bent van het netwerk, dat je snel betrokken bent en dat je eerder gevraagd wordt om een bijdrage te leveren. Andere professionals

19

komen naar ons toe als ze een idee hebben; vaak is dat vanuit de leersessies.’ De leersessies in de proeftuin geven andersom ook weer input voor de programma’s die Muzelinck ontwikkelt en uitvoert met kunstprofessionals. De rol in de proeftuin sluit aan bij de transitie die Muzelinck wil maken van een traditioneel kunstencentrum naar een veerkrachtige organisatie middenin de samenleving. Een organisatie, die een belangrijke bijdrage levert aan het structureel inzetten van kunstprofessionals binnen de integrale gezondheidszorg. Doordat de Muzelinck is verbonden met de proeftuinpartners krijgt het meer voor elkaar en kan het meer projecten starten die welzijnsverhogend werken. Het grote verschil tussen de proeftuin en daarbuiten zit in de korte lijnen tussen de organisaties. Dit vergroot de daadkracht, geeft Muzelinck aan. Een concreet voorbeeld hiervan is de subsidie Kunst & Geluk (provinciale subsidie), die Muzelinck samen met proeftuinpartijen heeft aangevraagd. Met behulp van deze subsidie wordt de link tussen cultuur en zorg & welzijn versterkt. De kennis en het netwerk binnen de zorg worden vergroot, en medewerkers in zorg en welzijn en kunst en cultuur leren elkaars taal spreken.

Een voorbeeld van een gezamenlijke interventie is het project De verwerkplaats, waar creativiteit wordt gebruikt om moeilijke gevoelens op een eigen manier te uiten.3 Kunst & Geluk draagt op een structurele manier bij aan de positieve gezondheid van mensen door kunstinterventies en (culturele) programma’s. Een ander voorbeeld van een gezamenlijk project is ‘Inclusieve ontmoetingsplaats’ dat Muzelinck samen met deelgenoten is gestart. Hier kunnen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of mensen die traditioneel dagbesteding zouden krijgen terecht. Dit project is nu aan het opstarten. Financiering van (substitutie)plannen is soms lastig: “substitutie is lastig. De financiën zitten vaak gewoon in de weg. Dan heb je best wel mooie plannen met elkaar, maar dan blijkt de geldvraag lastig. Voor de meeste organisaties zijn de professionals hun product. Wij zijn echter klein en moeten heel vaak mensen inhuren. Wij moeten dingen optuigen om opdrachten uit de proeftuin voor elkaar te krijgen. Daar hebben wij extern geld voor nodig. ik kan niet met mensen schuiven om projecten mogelijk te maken. De FTEs hebben wij niet en moet ik inhuren.” Rol SEC SEC streeft ernaar om in de regio Oss zoveel mogelijk mensen van jong tot oud en van individu tot organisatie, actief en/of passief te kunnen laten genieten van sport. Sport en bewegen ziet SEC als doel én middel.

Zij doen dit door professionele ondersteuning te bieden, op scholen, bij verenigingen, in buurten, bij bedrijven of individueel. Hun visie wordt onderschreven door een onderzoek dat in opdracht van Kenniscentrum Sport is uitgevoerd: Het maatschappelijk rendement van de investeringen (SROI) in sport en bewegen in Nederland wordt geschat op 2,51. De totale kosten bedragen 4,4 miljard euro terwijl de opbrengsten zijn berekend op 11,1 miljard euro 4. SEC is positief over het netwerk dat is ontstaan door de proeftuin: “De proeftuin heeft er voor gezorgd dat het gesprek over de toegevoegde waarde van sporten duidelijk is geworden. Het netwerk is er en dat zorgt voor korte lijntjes.” De uitvoering en de proeftuinstructuur ervaart SEC echter als langzaam en onduidelijk. De financiële afspraken zijn bijvoorbeeld vaak onduidelijk. “Wie betaalt voor een preventief project en wie is verantwoordelijk?” Ook is SEC van mening dat er te weinig wordt gemeten en geborgd. Mede hierdoor is er veel onduidelijkheid over wanneer iets een succes is. Tot slot geeft SEC aan dat het Sociaal team SEC nog te weinig vindt.

3 https://www.muzelinck.nl/sociaal-domein/zorg-welzijn/ 4 De Social Return On Investment van sport en bewegen (Rebel, Mulier instituut; 2019).

20

Een concreet voorbeeld van een succesvolle interventie die met de proeftuin is opgezet is Sportmaat. Dit programma richt zich op mensen die niet of moeilijk zelfstandig kunnen participeren binnen de arbeidsmarkt of samenleving. Sport, bewegen en leefstijlverbetering worden daarbij ingezet om mensen stappen te laten zetten op de participatieladder.

21

Rol Deelgenoten Deelgenoten bestaat circa drie jaar en is een netwerkorganisatie van 24 organisaties (IBN, zorginstellingen, vrijwilligersorganisaties). Het concept is voortgekomen uit de Samenwerkwijze (SWW). Eerst lag de focus op zorg, welzijn en wonen. Al snel bleek dat er ook op het gebied van dagbesteding, arbeid, zinvolle daginvulling en vrijwilligerswerk meer samenwerking wenselijk was. Deelgenoten maakt een verbinding tussen de mens en een betekenisvolle dag en het best mogelijke traject daarnaartoe. Er is één coördinator die de verbinding maakt tussen de inwoner en de meest passende organisatie uit Deelgenoten. Deze coördinator sluit regelmatig aan bij Samenwerkoverleggen. Laagdrempelige, zinvolle daginvulling in plaats van dagbesteding is nog geen gewoonte, geeft Deelgenoten aan. De SWW draagt hier wel aan bij. Deelgenoten merkt een groot verschil tussen Ruwaard en andere wijken. ‘In de proeftuin kan je sneller schakelen. In de andere wijken kost het meer tijd en meer overleg.’ Ook ervaart Deelgenoten dat de samenwerking met kleinere partijen sneller gaat dan met grotere.