Document · PDF

Bijlage 1D Bijlagen bij toelichting Langwijkstraat 27 Lithoijen

Gemeenteraad 11 april 2024, gemeente OssBij agendapunt: A Vaststelling bestemmingsplannen 'Langwijkstraat 27 Lithoijen - 2023' en 'Molenstraat 30 Geffen – 2023’21.561 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Toelich ng bij informa e over de bodemkwaliteit op de loca e Overzicht loca egegevens Onder deze paragraaf worden de loca egegevens getoond zoals deze in het bis bekend zijn. Onder de loca egegevens worden ook de status van de bodemloca e, eventuele verontreinigingen en de vervolgac e aangeven. Overzicht onderzoeken Onder deze paragraaf worden de gegevens van de bodemrapporten die op de loca e zijn uitgevoerd weergeven, zoals soort onderzoek, aanleiding, rapportdatum, beknopte conclusie en resultaat Wet bodembescherming. Overzicht historische bodembedreigende ac viteiten Onder deze paragraaf worden de historische bodembedreigende ac viteiten getoond zoals deze in het bis bekend zijn.

Pagina 4 van 11

10-03-2023

Overzicht aanwezige ondergrondse tanks Onder deze paragraaf worden de ondergrondse tanks getoond, zoals deze in het bis bekend zijn. Informa e over de bodemkwaliteit in een straal van 25 meter rond de loca e Idem als informa e over de bodemkwaliteit op de loca e maar dan binnen een straal van 25 meter rond de loca e.

Pagina 5 van 11

10-03-2023

Binnen het aangegeven zoekgebied is geen informa e aangetroﬀen.

Pagina 6 van 11

10-03-2023

De informa e die wij in deze rapportage beschikbaar stellen, dient u te interpreteren als een inscha ng van de situa e. Aangezien de informa e is gebaseerd op onderzoeken die in het verleden hebben plaatsgevonden kunnen wij nooit 100% zekerheid geven met betrekking tot de actuele kwaliteit van grond en grondwater. De gezamenlijke omgevingsdiensten in Noord – Brabant zijn niet aansprakelijk voor enige schade dan wel enige andere indirecte incidentele of gevolgschade als blijkt dat in de prak jk de kwaliteit van grond of grondwater anders is dan in dit rapport is vermeld. Wij a enderen u op het feit dat u als makelaar, eigenaar, toekoms g eigenaar of als derde, bij aan- of verkoop van onroerend goed een vergaande onderzoeksplicht hee als het gaat om het vaststellen van de kwaliteit van de bodem en/of de aanwezigheid van ondergrondse brandsto anks. Wij adviseren u om in voorkomende gevallen zelf zorg te dragen voor bodemonderzoek dan wel onderzoek naar de aanwezigheid van een tank.

De informa e uit deze rapportage kan niet worden gebruikt bij de aanvraag van een omgevingsvergunning of andere gemeentelijke producten of diensten. Bij een vergunningaanvraag dient elke situa e opnieuw afzonderlijk te worden beoordeeld. Ook al hee er op een loca e eerder bodemonderzoek plaatsgevonden is het niet uitgesloten dat de gemeente opnieuw bodemonderzoek eist. De aanwezige informa e kan verouderd zijn, ook kan er een onjuiste onderzoeksstrategie zijn toegepast.

Pagina 7 van 11

10-03-2023

Toelich ng Toelich ng op gebruikte terminologie

Uitleg begrippen bij deze rapportage De analyseresultaten in rela e tot de onderzoeksstrategie geven een beeld van de verontreinigingsitua e. Op basis van hiervan wordt een loca e beoordeeld. Hieronder volgt een opsomming: Niet verontreinigd geen vervolg: Volgens de beschikbare informa e is de loca e niet verontreinigd, een nader bodemonderzoek is niet noodzakelijk. Erns g: Poten eel erns g. Het vermoeden bestaat dat er sprake is van een erns ge verontreiniging. Een loca e wordt ook als Pot. Erns g gekwaliﬁceerd als er alleen bodembedreigende handelingen hebben plaatsgevonden (historisch bodemonderzoek). De loca e is dan als het ware verdacht met betrekking tot het voorkomen van bodemverontreiniging. Urgent c.q. Spoedeisend: Poten eel urgent. Het vermoeden bestaat dat de erns ge verontreiniging risico"e;s vormt voor de gezondheid, ecologie en verspreiding. verontreinigd: Geen vervolg. Het vermoeden bestaat dat de loca e wel verontreinigd is maar er is geen aanleiding tot het doen van vervolgonderzoek. Niet Erns g: Er is geen sprake van een erns ge bodemverontreiniging. Erns g, niet urgent c.q. Spoedeisend: Door de provincie in een beschikking vastgelegd dat sprake is van een sterke verontreiniging in meer dan 25 m3 grond en/of 100 m3 grondwater. Er zijn geen gezondheids- , Ecologische en/ of verspreidingsrisico"e;s. Erns g, urgen e c.q.

spoedeisendheid niet bepaald: Er is sprake van een sterke verontreiniging in meer dan 25 m3 grond en/of 100 m3 grondwater waarvan de urgen e (risico"e;s) niet zijn vastgesteld. Erns g en urgent c.q. spoedeisend, sanering binnen 4 jaar: Door de provincie in een beschikking vastgelegd dat sprake is van een sterke verontreiniging in meer dan 25 m3 grond en/of 100 m3 grondwater. De verontreiniging vormt een actueel gevaar voor de volksgezondheid, en/of het ecosysteem en/of verspreiding.

Indien er op een loca e een geval van erns ge bodemverontreiniging is aangetroﬀen is de provincie bevoegd gezag. De provincie zal a ankelijk van de situa e een beschikking afgeven. Op basis van de status van de verontreiniging (beoordeling van de loca e) worden de vervolgstappen vastgesteld. We onderscheiden de volgende stappen (ac viteiten):

Pagina 8 van 11

10-03-2023

Voldoende onderzocht/gesaneerd, geen vervolg: Op basis van de huidige bodemonderzoeken of op grond van een goedgekeurd evalua erapport (naar aanleiding van een bodemsanering) is vervolgonderzoek niet noodzakelijk. Uitvoeren (aanvullend) HO, OO, NO, SO en SP: Respec evelijk het uitvoeren van een (aanvullend) Historisch Onderzoek, een Oriënterend Onderzoek, een Nader Onderzoek, een Saneringonderzoek en het opstellen van een Saneringsplan. Uitvoeren van een sanering en/of aanvullend sanering: De grond en/of het grondwater worden ontdaan van de verontreinigende componenten. Uitvoeren jdelijke beveiliging: Het plaatsen van jdelijke sanerende maatregelen met als doel verspreiding van de verontreiniging tegen te gaan of de risico"e;s van de verontreiniging terug te dringen. Uitvoeren (aanvullende) saneringsevalua e: De resultaten (hoeveelheid verwijderde grond, terugsaneerwaarde, etc) worden vastgelegd in een rapport. Uitvoeren ac eve nazorg: Na afronding van de sanering gelden nog zorgverplich ngen die door de provincie in een beschikking zijn vastgelegd. Monitoring: De verontreiniging wordt periodiek gecontroleerd of geen verspreiding plaatsvindt. Ook deze ac viteiten zijn in een beschikking vastgelegd. Registra e restverontreiniging: Na sanering is een verontreiniging achter gebleven. De aard en omvang van deze verontreiniging wordt geregistreerd bij de provincie en de gemeente.

Bij het kadaster wordt een aantekening gemaakt.

Er zijn verschillende soorten bodemonderzoeken, elk met een ander doel en uitvoeringsstrategie. De volgende onderzoekstypen worden onderscheiden: PreHo: Prehistorisch bodemonderzoek, er is een verdenking van bodembedreigende ac viteiten. De loca e is bijvoorbeeld a oms g uit de lijst van de Kamer van Koophandel. Historisch onderzocht: Er is een historisch bodemonderzoek verricht. Zonder de loca e te bezoeken is in de gemeentelijke archieven gezocht naar aanwijzingen voor een bodembedreigende ac viteit. Beperkt onderzoek: Eenvoudig onderzoek met een speciﬁek doel (bv verdenking van asbest of een calamiteit). Een beperkt onderzoek gee geen uitsluitsel over de algemene bodemkwaliteit. BOOT of indica ef onderzoek: Een beperkt onderzoek gee geen uitsluitsel over de algemene bodemkwaliteit. Onderzocht op aard (O.O./NVN/NEN): Op de loca e is een analy sch bodemonderzoek verricht om te onderzoeken of er sprake is van bodemverontreiniging. Dit kunnen verschillende typen onderzoek zijn die echter allemaal tot doel hebben om een eventuele verontreiniging aan het licht te brengen. (OO = oriënterend onderzoek, NVN = indica ef bodemonderzoek conform de Nederlandse Voornorm en NEN =verkennend bodemonderzoek conform de Nederlandse Eenheidsnorm (NEN 5740)).

Nulsitua e onderzoek: Om in de toekomst vast te kunnen stellen of de huidige eigenaar de bodem (verder)verontreinigd hee wordt de kwaliteit van de bodem vastgelegd. Pagina 9 van 11

10-03-2023

Indien later blijkt dat de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem is verslechterd dan kan de eigenaar hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Wordt toegepast bij de ves ging van bedrijven op een loca e die poten eel bodembedreigende ac viteiten uitvoeren. O.O.T. (Besluit Opslag Ondergrondse Tanks): Onderzoek dat wordt uitgevoerd om vast te stellen of zich bij een ondergrondse brandsto ank verontreinigingen bevindt. Asbest in grond onderzoek (NEN 5707) Nader onderzoek: Onderzoek naar de groo e van de verontreiniging en het vaststellen van de ernst en de urgen e (NTA 5755). Saneringsonderzoek opgesteld: er is, naar aanleiding van de resultaten van het nader bodemonderzoek, een onderzoek naar de saneringsmogelijkheden uitgevoerd. Saneringsplan opgesteld: Een saneringsplan is een planma ge beschrijving van de saneringsmethode en/of de saneringstechnieken. Saneringsevalua e uitgevoerd: een opsomming van de resultaten en gebeurtenissen naar aanleiding van een sanering.

Analyseresultaten in conclusie De analyseresultaten worden weergegeven in de vorm van le ers en symbolen. De combina e hiervan gee aan of de bodem verontreinigd is of niet. De le ers hebben de volgende betekenis (conform de Wet bodembescherming). AW= Achtergrondwaarde S = Streefwaarde T = Tussenwaarde I = Interven ewaarde

In feite geven de le ers een concentra eniveau aan dat iets zegt over de aard van de verontreiniging en de sanering daarvan. In het kader van het Besluit bodemkwaliteit is dit de van nature in de bodem aanwezige gehalte aan “verontreinigende” stoﬀen. Streefwaarde: is de waarde waarbij sprake is van schone grond, geschikt voor alle mogelijke doeleinden. Als van één of meerdere stoﬀen de streefwaarde of achtergrondwaarde wordt overschreden, is sprake van een lichte bodemverontreiniging. Tussenwaarde: Als van één of meerdere stoﬀen de tussenwaarde wordt overschreden, is sprake van een ma ge bodemverontreiniging. Overschrijding van de tussenwaarde is het criterium voor uitvoering van nader bodemonderzoek. Interven ewaarde: is de waarde waarbij maatregelen (interven es) noodzakelijk zijn. Als van één of meerdere stoﬀen de interven ewaarde wordt overschreden, Pagina 10 van 11

10-03-2023

is sprake van een sterke bodemverontreiniging. De omvang van de verontreiniging, de risico"e;s voor de volksgezondheid, ecologische risico"e;s en verspreidingsrisico"e;s bepalen de ernst en de urgen e c.q. spoedeisendheid van het geval.

Wat u moet weten over tankgegevens In het verleden werden veel woningen verwarmd met behulp van huisbrandolie (hbo). Deze olie werd opgeslagen in speciale ondergrondse opslagtanks. Bij lekkage kunnen deze tanks een bodemverontreiniging veroorzaken. Volgens het besluit BOOT (Besluit Opslaan in Ondergrondse Tanks), tegenwoordig het Ac viteitenbesluit, moeten nog in gebruik zijnde gesaneerde ondergrondse tanks voldoen aan diverse voorschri en zoals keuringen en monitoring. Oude buitengebruik gestelde tanks konden tot 1998 worden gesaneerd door KIWA (Keuringsins tuut voor Waterleidingsar kelen) erkende bedrijven (de tanks werden schoon gemaakt en gevuld met zand, mits de bodem niet verontreinigd was). Oude buitengebruik gestelde tanks die nu nog niet zijn behandeld moeten worden verwijderd. Een eindonderzoek naar brandstofproducten in grond en grondwater is dan verplicht.

Pagina 11 van 11

10-03-2023

Bijlage 3

- Archeologisch onderzoek

Bureau voor Archeologie Rapport 1324 Langwijkstraat tussen 25-29, Lithoijen, gemeente Oss: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase

Colofon titel:

Bureau voor Archeologie Rapport 1324. Langwijkstraat tussen 2529, Lithoijen, gemeente Oss: bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase

auteur:

A. de Boer (KNA senior prospector)

datum:

26 mei 2023

ISSN:

2214-6687

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Administratieve gegevens Projectnummer

2023030101

Provincie

Noord-Brabant

Gemeente

Oss

Plaats

Lithoijen

Toponiem

Langwijkstraat tussen 25-29

Centrum locatie (m RD)

160.020; 423.810 (x; y)

Omvang plangebied

1.540 m2

Omvang onderzoeksgebied booronderzoek 1.540 m2 Kadastrale gegevens

kadastrale gemeentenaam: Lithoijen, sectie: A, nummer(s): 2456

ARCHIS onderzoeksmeldingsnummer

5366489100 (ABU); 5366497100 (ABO)

Soort onderzoek

bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase

Opdrachtgever

Particulier

Uitvoerder

Bureau voor Archeologie

Kaartblad

45E

(RO) kader onderzoek

Bestemmingsplanwijziging

Periode van uitvoering veldwerk

Woensdag 12 april 2023

Bevoegde overheid

Gemeente Oss

Deskundige namens bevoegde overheid

Gemeentelijk Archeoloog gemeente Oss M. Peeters

Versie van het rapport

Beheerder en plaats van documentatie

Digitale documentatie: ARCHIS en E-Depot Vondstdocumentatie: geen vondsten

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Figuur 1: Ligging van het plangebied (rood; PDOK).

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Inhoudsopgave 1 2

4 5 6

Samenvatting...............................................................................................8 Inleiding.......................................................................................................9 1.1 Doelstelling en vraagstelling.................................................................9 Bureauonderzoek.......................................................................................11 2.1 Methode..............................................................................................11 2.2 Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik..........................................11 2.3 Huidige situatie...................................................................................12 2.4 Aardwetenschappelijke waarden.........................................................13 2.5 Historische situatie..............................................................................15 2.6 Mogelijke verstoringen........................................................................16 2.7 Archeologische en bouwhistorische waarden......................................16 2.8 Gespecificeerde verwachting..............................................................20 Booronderzoek..........................................................................................23 3.1

Inleiding..............................................................................................23 3.2 Methode..............................................................................................23 3.3 Resultaten met geologische interpretatie............................................24 3.4 Archeologische interpretatie................................................................25 Conclusie...................................................................................................26 4.1 Conclusie Bureauonderzoek...............................................................26 4.2 Conclusie Booronderzoek...................................................................27 Advies........................................................................................................29 5.1 Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid......................29 Literatuur...................................................................................................30 Figuren......................................................................................................33 Bijlage 1: Boorbeschrijvingen.....................................................................61

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Lijst met Figuren 1: Ligging van het plangebied (rood; PDOK)................................................ 4 2: Luchtfoto actueel (Nationaal Georegister)................................................ 33 3: Topografische kaart (PDOK)..................................................................... 34 4: Het plangebied (blauw) met het onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek (onderbroken lijn; achtergrond; Nationaal Georegister 2022)........................................................................................................ 35 5: Archeologische beleidskaart gemeente Oss (Gemeente Oss 2016)........ 36 6: Verbeelding ontwerp bestemmingsplan (bron: opdrachtgever)................. 37 7: Bestaande situatie (boven; bron: PDOK) en schets nieuwe situatie (onder; bron: opdrachtgever).................................................................... 38 8: Bouwjaren volgens Basisadministratie Adressen en Gebouwen (Kadaster 2013)....................................................................................... 39 9: Beddinggordels Laat Glaciaal - Vroeg Holoceen (Cohen e.a. 2012)........ 40 10: Paleogeografische kaarten van Nederland 5500 voor Christus tot 800 na Christus, deel 1 (Vos e.a. 2018). .................................................................................................................

41 11: Paleogeografische kaarten van Nederland 5500 voor Christus tot 800 na Christus, deel 2 (Vos e.a. 2018).......................................................... 42 12: Beddinggordels Holoceen (Cohen e.a. 2012)........................................... 43 13: Bodemkaart (Stichting voor Bodemkartering 1976).................................. 44 14: Geomorfologische kaart (Maas e.a. 2019)............................................... 45 15: Hoogte-reliëfkaart gemaakt met AHN gegevens (Kadaster en PDOK 2014). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van NAP........................... 46 16: Hoogte-reliëfkaart detail (Kadaster en PDOK 2014). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van NAP................................................................... 47 17: Kaart uit ongeveer 1680 (Visscher 1680)................................................. 48 18: Kaart uit 1728 (Onbekend 1728).............................................................. 49 19: Kadastrale minuut 1811-1832 (boven overzicht en onder detail), kadastrale gemeente Lithoijen, sectie A, blad 01 (Kadaster 1811-1832).. 50 20: Tiendkaart 1866 (Kadaster 1867)............................................................. 51 21: Bonneblad, 551-1861-HEEREWAARDEN-1872 (Kadaster).....................

52 22: Kadastrale kaart 1890, kadastrale hulpkaart, gemeente Lithoijen, sectie A, archiefnummer 131.............................................................................. 53 23: Topografische kaart, 45B-1956-Rosmalen / s-Hertogenbosch en 45E1956-Heesch / Oss (Topografische Dienst).............................................. 53 24: Topografische kaart, 45B-1967-Rosmalen / s-Hertogenbosch en 45E1967-Heesch / Oss (Topografische Dienst).............................................. 54 25: Topografische kaart, 45E-1988-Heesch / Oss (Topografische Dienst)...... 55 26: Foto uit 1992 kijkend naar het noorden richting Langwijkstraat 29 (bron: opdrachtgever). Het plangebied ligt aan de rechterzijde van de foto. De woning links bestaat nog. De boerderij zonder dak is vermoedelijk dezelfde boerderij die op de kadastrale minuut staat afgebeeld (figuur 22) en sindsdien is uitgebreid................................................................... 55 27: Topografisch kaart 2012........................................................................... 56 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

7 28: Archeologische terreinen, vondstlocaties en onderzoeken uit ARCHIS (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2021).......................................... 57 29: Resultaten onderzoek De Groene Beemd (Van der Klooster 2022)......... 58 30: Boorpuntenkaart met verspreiding van indicatoren.................................. 59 31: Getekende boorprofielen in een schematisch noord-zuid profiel.............. 60

Lijst met Tabellen 1: Aardwetenschappelijke waarden.............................................................. 15 2: Archeologische terreinen, onderzoeken en vondstlocaties ongeveer 250 m van het plangebied........................................................................ 20

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Samenvatting Bureau voor Archeologie heeft een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen uitgevoerd voor een bouwplan aan de Langwijkstraat te Lithoijen. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische resten bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocollen 4002 en 4003. Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied. Het plan bestaat uit de bouw van een woning aan de zuidkant van het perceel, en een bijgebouw daar ten noordwesten van. Het plangebied ligt in het archeologische landschap 'Rijn-Maasdelta'. De top van de Pleistocene afzettingen ligt op 5 m-mv of dieper. Mogelijk hebben zich op het Pleistocene laagterras rivierduinafzettingen gevormd. Hierop ligt een meters dik pakket Holocene rivierafzettingen mogelijk afgewisseld met veen. In de Bronstijd loopt een Maasarm langs de zuidrand van het plangebied. Op deze afzettingen zijn mogelijk door de Maas crevasse-afzettingen gevormd en na de bedijkingen kunnen overstromingsafzettingen zijn afgezet. Lithoijen is vermoedelijk ontstaan aan het einde van de 10e eeuw. De woningen worden op terpen gebouwd.

Op de kadastrale minuut staat een bebouwingslint langs de Langwijkstraat afgebeeld. Twee erven liggen deels in het plangebied en vermoedelijk liggen deze erven op terpen. In de loop van de 19e eeuw wordt het oostelijke erf gesloopt. Het westelijke blijft tot in de 20e eeuw bestaan. In het plangebied liggen geen (delen van) AMK terreinen en geen archeologische vondsten. In het plangebied zijn zes handboringen gezet waarvan vijf tot twee meter en één tot vier meter onder maaiveld. Hieruit blijkt dat het natuurlijke bodemmateriaal in hoofdlijnen bestaat uit kom- op oever- op beddingafzettingen van de Lith beddinggordel. De top van deze natuurlijke afzettingen ligt 30 tot 205 cm-mv. Hierop ligt in vijf boorprofielen een cultuurlaag bestaande uit siltige en zandige klei met archeologische indicatoren, vooral fosfaat, baksteen en houtskool. De cultuurlaag is een potentieel archeologisch niveau waarin archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd aanwezig kunnen zijn. Bij de aanleg van funderingen en het aanleggen van ondergrondse leidingen wordt mogelijk gegraven tot in het archeologische niveau en in dat geval kunnen archeologische resten worden vergraven. Aanbevolen wordt om graafwerkzaamheden tot in het archeologische niveau te vermijden door niet dieper te graven dan 508 cm NAP.

Als voorzien wordt dat wel in dit niveau zal worden gegraven, dan wordt aanbevolen om eerst te bepalen of zich behoudenswaardige archeologische resten in het te vergraven gebied bevinden door het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek. De werkwijze van het onderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Inleiding Bureau voor Archeologie heeft een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor de bouw van een woning aan de Langwijkstraat tussen 25-29 te Lithoijen. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van een bestemmingsplanwijziging. De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Vanwege het gemeentelijke archeologische beleid moet voor de beoogde ontwikkeling een archeologisch onderzoek worden uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd onder certificaat BRL SIKB 4000,1 in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een booronderzoek in de verkennende fase. Met de bevindingen wordt aan het einde van het rapport een advies gegeven hoe bij het project rekening kan worden gehouden met archeologische waarden.

1.1

Doelstelling en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting. Het doel van het veldonderzoek is het controleren en verfijnen van de archeologische verwachting zodat een beslissing genomen kan worden over hoe met eventuele archeologische waarden rekening moet worden gehouden bij de voorgenomen werkzaamheden. Tijdens de verkennende fase wordt de aard en intactheid van het bodemprofiel bepaald. Op basis daarvan kunnen kansarme zones worden uitgesloten en eventuele kansrijke zones kunnen worden geselecteerd voor eventueel vervolg onderzoek. De volgende onderzoeksvragen zijn in dit onderzoek gebruikt: Bureauonderzoek: 1.

Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen?

Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied in termen van geomorfologie, geologie en bodemkunde?

Is sprake van bekende bodemverstoringen?

Wat is de historische ontwikkeling van het plangebied?

Is sprake van bekende archeologische waarden (zoals AMK terreinen, vondstlocaties, historische kernen) in het plangebied en directe omgeving, en zo ja welke?

https://www.kiwa.nl/upload/certificate/00094278.pdf

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

10 6.

Kunnen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn? Zo ja, wat is daarvan op hoofdlijnen de omvang, ligging, aard en datering?

Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze?

Welke vervolgstap(pen) kunnen worden genomen om rekening te houden met (mogelijke) archeologische resten?

Indien vervolgonderzoek wordt geadviseerd: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?

Booronderzoek verkennende fase: 10.

Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel?

11.

Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?

Eindoordeel: 12.

Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten?

13.

Indien vervolgonderzoek nodig is: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

Bureauonderzoek

2.1

Methode Het bureauonderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA 4.1, protocol 4002.2 Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied te komen. Omdat voldoende gegevens beschikbaar plangebied en het plangebied klein is, is geen contact geweest met lokale amateurs en/of Heemkunde-kringen. Eerst wordt het plan- en onderzoeksgebied vastgesteld en het onderzoek gemeld bij ARCHIS. Daarna wordt achtereenvolgens de aardwetenschappelijke, archeologische en historische context van het te onderzoeken gebied bestudeerd. Deze gegevens leiden tot het opstellen van een gespecificeerde verwachting. In de gespecificeerde verwachting worden de mogelijk aanwezige archeologische resten beschreven in termen van onder meer diepteligging, omvang, ouderdom en conservering. De genoemde stappen leiden tot onderhavig rapport en het openbaar maken van de resultaten bij Archis en het e-Depot voor de Nederlandse Archeologie.3 In de hierna volgende hoofdstukken worden de belangrijkste onderzoeksgegevens gepresenteerd. Van alle afgebeelde kaarten is het noorden boven, tenzij anders aangegeven.

2.2

Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik Afbakening plan- en onderzoeksgebied De ligging van het plangebied staat afgebeeld in figuur 1. Het plangebied ligt in de gemeente Oss in de plaats Lithoijen. De locatie ligt aan het adres Langwijkstraat tussen de huisnummers 25 en 29. Het plangebied is ongeveer 30 m breed (oost-west) en 50 m lang (noord-zuid) en heeft een omvang van 1.540 m2. De Langwijkstraat loopt aan de zuidkant van het plangebied. Ten westen en oosten van het plangebied staan woningen (figuren 2 en 3). Ten noorden bevindt zich onbebouwd terrein. Om voldoende informatie over aardwetenschappelijke, historische en archeologische gegevens te verzamelen wordt een onderzoeksgebied gebruikt dat groter is dan het plangebied. Het onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek is een zone met een straal van circa 250 m om de ontwikkeling heen (figuur 4). Overheidsbeleid In het gebied geldt een vastgesteld gemeentelijk archeologisch beleid.4 Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart uit 2016 ligt het plangebied in de zone ‘historische dorpskern’ (figuur 5). Het beleid is dat bij ingrepen van meer dan 50 m2 waarbij dieper wordt gegraven dan 30 cm onder maaiveld rekening gehouden 2 3 4

SIKB 2018 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networking Services Gemeente Oss 2016

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

12 moet worden met archeologische resten. Ontwerp c.q. inrichtingsplan De beoogde ingreep bestaat uit de bouw van een woning. Om dit mogelijk te maken moet het bestemmingsplan worden gewijzigd. De verbeelding van het ontwerp bestemmingsplan staat afgebeeld in (figuur 6). In figuur 7 zijn de bestaande situatie en een schets van de nieuwe situatie weergegeven. Het plan voorziet in de bouw van een woning aan de zuidkant van het perceel, en een bijgebouw daar ten noordwesten van. Aard en omvang van de toekomstige verstoring De plannen zijn nog in ontwerp stadium. Het grondvlak van de woning is ongeveer 135 m2. Er zijn geen details bekend over de beoogde vergravingsdieptes. Er kan van worden uitgegaan dat voor de aanleg van funderingen, kabels en leidingen graafwerkzaamheden tot circa 80 cm -mv nodig zullen zijn. Milieutechnische condities Op Ontgravingskaart bovengrond van de bodemkwaliteitskaart gemeente Oss ligt het plangebied in de zone Wonen.5 Dat betekent dat de kans klein is dat van één of meerdere stoffen de interventiewaarde wordt overschreden. Er heeft zover bekend nog geen bodemonderzoek plaatsgevonden in het plangebied. Grondwaterpeil De actuele grondwaterstand in het plangebied is niet bekend. Informatie over de grondwaterstanden kan worden afgeleid uit de grondwatertrap op de bodemkaart. De grondwatertrap is VI.

Dit betekent dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand staat tussen 40 en 80 cm onder maaiveld en dat de gemiddeld laagste grondwaterstand dieper staat dan 120 cm onder maaiveld. Daarnaast geeft het peilbesluit informatie over de grondwaterstanden. In het peilbesluit is de beoogde waterstand vastgelegd zoals die kan worden gemeten in watergangen (sloten, kanalen, rivieren). Vaak staat het grondwater in percelen hoger. Het zomerpeil en winterpeil in de polder bij het plangebied zijn respectievelijk 3,75 m NAP en 3.60 m NAP.6 Het plangebied ligt tussen 5,0 en 5,7 m NAP. Dat betekent dat het grondwater binnen 2 m -mv aanwezig is (5,7 min 3,75). De grondwaterstand zal door de beoogde ingrepen waarschijnlijk niet veranderen. Consequentie van de ingrepen Door uitvoeren van graafwerkzaamheden kunnen archeologische resten worden vergraven.

2.3

Huidige situatie Bebouwing, functie en bodemgebruik In het plangebied staat een kleine schuur (circa 3,5 m x 6 m) uit 1959 (figuur 8). De rest van het plangebied is onbebouwd en in gebruik als weiland. 5 6

Sweco 2019 Peilgebied BCS op https://aaenmaas.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html? id=6a38a5106b6a4a86949377c303883fa1

Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

13 Bestemmingsplan Het plangebied ligt in bestemmingsplan “Twee Kernen - 2018” onherroepelijk vastgesteld op 2018-08-20 (identificatie: NL.IMRO.0828.BPtweekernen2018VG01). In het bestemmingsplan zijn planregels opgenomen die zijn gebaseerd op de archeologische beleidskaart van 14 oktober 2010. Ter hoogte van het plangebied geldt de dubbelbestemming “Waarde Archeologie historische kern”. In de planregels is vastgelegd dat de betreffende gronden mede zijn bestemd voor de instandhouding en bescherming van op of in die gronden aanwezige archeologische waarden. Er zijn voor bouwwerken geen vrijstellingen geformuleerd. Voor ingrepen niet zijnde bouwwerken geldt in het algemeen de plicht voor het doen van archeologisch onderzoek als over meer dan 50 m2 de bodem dieper dan 30 cm onder maaiveld wordt verstoord.

2.4

Aardwetenschappelijke waarden De aardwetenschappelijke gegevens staan samengevat in tabel 1. Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Rijn-Maasdelta', in de landschapszone stroom- en crevasseruggen.7 De top van de Pleistocene afzettingen ligt tussen 0 en -2 m NAP (5 tot 7 m-mv).8 De afzettingen bestaan uit rivierafzettingen en plaatselijk is sprake van rivierduinafzettingen. Details over de verbreiding van de rivierduinafzettingen zijn niet bekend. In GeoTop is het als één pakket beschreven,9 en een 1 : 50 000 geologische kaart van dit deel van Nederland bestaat niet. De top van deze afzettingen word het Laagterras genoemd (beddinggordel 708; figuur 9). Aan het begin van het Holoceen staat de zeespiegel laag en snijden de rivieren zich in, in het Laagterras. Dit duurt tot ongeveer 3.850 voor Christus. Dan is de zeespiegel zo ver gestegen dat de insnijding stopt en er netto sedimentatie plaatsvindt.10 Vanaf dan worden jongere rivierafzettingen afgezet op de oudere. Het laagterras raakt ter hoogte van het plangebied bedekt met een meters dik pakket klei mogelijk afgewisseld met veen. De paleogeografische ontwikkeling van het onderzoeksgebied in het Holoceen is weergegeven in figuren 10 en 11. Volgens deze reconstructies ligt tussen Lithoijen en Lith een oost-west georiënteerde rivierduin die nog tot in de Middeleeuwen aan het maaiveld zou liggen.

Echter, reconstructies van Holocene rivierbeddingen van de Universiteit Utrecht laten zien dat het onderzoeksgebied meerdere fossiele rivier beddingen liggen (figuur 12).11 Vermoedelijk is de veronderstelde aanwezigheid van rivierduinen op de paleogeografische reconstructies in het onderzoeksgebied verouderde informatie die ongewijzigd is overgenomen uit de publicatie van de kaarten van Zagwijn uit 1986.12 De beddinggordels reconstructie laat zien dat de Lith beddinggordel (fase 3, nummer 99; Lith phase 3) actief is geweest in Lithoijen. De Langwijkstraat ligt in de lengterichting over de noordzijde van deze beddinggordel. Deze beddinggordel was actief in de periode 1.600 tot 1.200 voor Christus (3.500 tot 2.799 BP). 7 Rensink e.a. 2015 8 RACM en TNO 2007 9 Stafleu e.a. 2013; Dinoloket 2014 10 Berendsen en Stouthamer 2011 11 Cohen e.a. 2012 12 Zagwijn 1986 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

14 Ongeveer 150 m ten noorden van Lithoijen is ook een oudere Maas bedding gekarteerd (nummer 252: unnamed pre-Lith). Van deze beddinggordel zijn vrijwel geen gegevens bekend.13 De activiteit wordt geplaatst tussen 4.300 tot 3.650 voor Christus (5.600 tot 5.100 BP). Mogelijk hebben vanuit deze beddinggordel crevasses tot in het plangebied gelopen. Aan het begin van de jaartelling wordt de huidige Maas arm actief. Deze stroomt ongeveer 600 m noordelijk en oostelijk van het plangebied. Na de eindfase liggen de beddinggordels als rug in het landschap en vormen zo mogelijk een aantrekkelijke vestigingslocatie. Dergelijke ruggen worden stroomruggen genoemd. De zuidrand van het plangebied ligt op de rand van deze stroomrug - de rest van het plangebied ligt er ten noorden van. De top van de zandige beddingafzettingen ligt tussen 2,5 en 3,5 m NAP. Op en naast de beddingafzettingen liggen kleiige afzettingen. Het gaat om crevasse- en oeverafzettingen van de Lith stroomrug en van de Maas. In deze kleiige afzettingen hebben zich vaaggronden ontwikkeld (figuur 13). De bodemkaart geeft aan dat sprake is van kalkloze gronden in zware zavel en lichte klei. Dit komt ongeveer overeen met de NEN indeling zwak zandige en sterk siltige klei.

Alhoewel stroomgordelafzettingen op de meeste plaatsen in Nederland kalkrijk zijn, zijn die van de Maas tussen de Peel en Heerwaarden (in deze zone ligt het plangebied) vrijwel overal kalkloos. Waarschijnlijk komt dit door de invloed van zuur grondwater uit de hoogvenen van de Peel waarlangs het sediment is getransporteerd voordat het stroomafwaarts is afgezet.14 Ten zuiden van de Langwijkstraat hebben zich terpgronden ontwikkeld in samenhang met de langdurige bewoning in het dorp. De geomorfologische kaart plaatst het plangebied op een “stroomrug of stroomgordel” (B44; figuur 14). Dit heeft niet alleen betrekking op de Lith beddinggordel; ongeveer 600 m noordelijk en oostelijk ligt de Maasbedding. Vanuit deze bedding zijn sinds het begin van de jaartelling tot aan de bedijkingen in de Late Middeleeuwen over de afzettingen van de Lith nieuwe afzettingen gevormd, mogelijk tot in het plangebied. In figuren 15 en 16 zijn hoogte-reliëfkaarten afgebeeld die met AHN gegeven zijn gemaakt. De kaarten laten zien dat het maaiveld tussen de onbebouwde gronden tussen de doorgaande wegen tussen 4,5 en 5 m NAP ligt, terwijl op veel plaatsen langs deze wegen sprake is van opgehoogde erven waarvan de hoogste delen op 5,5 tot 6 m liggen. Het plangebied ligt tussen twee van deze erven in. Het maaiveld ligt het laagst langs de zuidrand van het plangebied op ongeveer 4,8 m NAP.

De hoogste delen liggen op 5,8 m NAP. Bron

Situatie plangebied, omschrijving

Geologie (figuur 9 tot en met 12)

Geologische Overzichtskaart 1 : 250 000:15 • Ec1: Formatie van Echteld; rivierklei op rivierzand (Ec1) Paleogeografische reconstructie: • Mogelijk rivierduinafzettingen in de ondergrond die tot in de Middeleeuwen dagzomend waren. Beddinggordels:16 • Lith (fase 3, nummer 99): actief van 3500 tot 2734 BP. De top van de zandige beddingafzettingen ligt tussen 3,5 en

13 Cohen e.a. 2012 14 Berendsen 2005, 108 15 De Mulder 2003 16 Cohen e.a. 2012 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

15 2,5 m NAP. Bodemkunde (figuur 13)

Bodemkaart 1 : 50 000: • Vaaggronden, Kalkloze poldervaaggronden; zware zavel en lichte klei, profielverloop 5 (Rn95C-VI)

Geomorfologie (figuur 14)

Geomorfologische kaart 1 : 50 000: • Stroomrug of stroomgordel (B44)

AHN (figuur 15 en 16)

Het plangebied ligt tussen twee opgehoogde huisplaatsen. Het maaiveld ligt het laagst langs de zuidrand van het plangebied op ongeveer 4,8 m NAP. Het hoogste deel ligt op 5,8 m NAP.

Tabel 1: Aardwetenschappelijke waarden.

2.5

Historische situatie In het rivierengebied is bewoning alleen mogelijk op droge plaatsen. Rivierduinen blijven in de eerste duizenden jaren van het Holoceen nog boven de rivierdelta uitsteken en zijn geschikte vestigingslocaties voor kampementen van jagerverzamelaars. Volgens de paleogeografische reconstructies zouden de resten van zo’n rivierduin aanwezig kunnen zijn in de omgeving van Lithoijen. Echter, de aanwezigheid van deze duinen zijn bij archeologische booronderzoeken tot dusverre nog niet bevestigd en de aanwezigheid van dit landschapselement is mede daarom vrij onzeker. In de Bronstijd loopt ter hoogte van het plangebied een voorloper van de huidige Maas, genaamd de Lith stroomgordel (fase 3). Na het dichtslibben van deze rivierarm zijn de oevers mogelijk nog enige tijd bewoonbaar geweest. Uit deze periode zijn nog geen bewoningsresten gevonden. In de Romeinse tijd wordt de Maas actief en langs de oevers van de Maas bevinden zich nederzettingen, onder andere bij Lithoijen getuige een AMK terrein 250 m oostelijk van het plangebied (zie paragraaf 2.7). De oudste vermeldingen van het dorp Lithoijen komen uit de 10e eeuw.17 De dorpsnaam wordt als een samenstelling van ligging aan het water (-ooi) en een eigennaam (Lith). De oudste kaarten waar Lithoijen op staat afgebeeld komen uit de 17 en 18e eeuw (figuren 17 en 18).

Deze kaarten zijn echter zeer figuratief en geven geen details over de bebouwings- en wegenstructuren. De kadastrale minuut van begin 19e eeuw is de oudste kaart waarop wel details zichtbaar zijn (figuur 19). Ter hoogte van het plangebied bevinden zich in deze periode twee percelen met een huis en erf. Het linker erf (perceel 187) is van Antonie de Groot (arbeider). Het rechter erf (perceel 190) is van Antonie Liefkens (timmerman). De percelen achter (ten noorden van) de erven (188 en 189) zijn tuin. De percelen ten zuiden van de erven (186 en 191) staan te boek als ‘opgaand geboomte en zijn van ‘de gemeente’. Waarschijnlijk zijn dit voorpootstroken; Het voorpootrecht gaf eigenaren sinds het einde van de Late Middeleeuwen toestemming om bomen op de aangrenzende berm van een openbare weg te vellen en te herplanten. In figuur 20 is een fragment van de Tiendkaart van 1866 opgenomen. In dit jaar bestaat het rechter erf niet meer.

17 Van der Sijs 2010 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

16 Het Bonneblad van 1872 is afgebeeld in figuur 21. De kaart is minder nauwkeurig dan de minuut. De structuur is wel herkenbaar. Ten zuiden van het plangebied loopt de openbare weg met aan weerszijden een strook met bomen (de voorpootstroken) en op enige afstand ten noorden van de weg een lint met bebouwing. Langs het bebouwingslint staat een reeks ‘schrapjes’; een aanduiding dat er een hoogteverschil is. Op de kadastrale hulpkaart uit 1890 staat direct ten westen van plangebied een gebouw, vermoedelijk is dit de historische boerderij (figuur 22). Dit beeld is op de Bonneblad uitgave van 1949 en de topografische kaart uit 1956 niet gewijzigd (figuur 23). In 1959 is de woning ten westen van het plangebied gebouwd. Deze staat afgebeeld op de kaarten van 1967 en 1988, alhoewel niet zo duidelijk doordat de kaartblad rand precies door dit gebied loopt (figuren 24 en 25). Er staat ook bebouwing in het noorden van het plangebied. Dit is de historische boerderij en vermoedelijk een nieuwe schuur. Van de situatie in 1992 heeft de bewoner een foto beschikbaar gesteld waarop achter de woning een boerderij zichtbaar is (figuur 26). Dit is vermoedelijk de (uitgebreide) historische boerderij die al op de 19e eeuwse kaarten staat op de westgrens van het plangebied. Nog voor 2012 is de boerderij gesloopt (figuur 27).

In de huidige situatie is nog slechts een kleine schuur ‘over’ aan de oostkant van het plangebied (figuur 3).

2.6

Mogelijke verstoringen Bij de sloop van de historische boerderij en de 20e eeuwse schuur kan de bodem in het plangebied plaatselijk zijn verstoord. In het plangebied zijn echter geen grootschalige bodemverstoringen bekend,

2.7

Archeologische en bouwhistorische waarden Archeologische terreinen, vondstlocaties en onderzoeken staan weergegeven in figuur 28 en staan toegelicht in tabel 2. De belangrijkste bevindingen worden in de lopende tekst samengevat. In het plangebied liggen geen archeologische waarnemingen en geen (delen van) archeologische terreinen. Het plangebied is niet eerder archeologisch onderzocht. Ongeveer 250 m oostelijk van het plangebied ligt AMK terrein 4.708. Dit is een terrein van hoge archeologische waarde waar sporen van bewoning uit de Romeinse tijd en de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd zijn gevonden. Het terrein ligt op de Lith stroomrug bij de oevers van de Maas. In 2005 heeft voor de uitbreiding van een school een proefsleuvenonderzoek en opgraving plaatsgevonden in dit AMK terrein waarbij de aanwezigheid van de resten nogmaals is bevestigd. In weilanden ten noorden van Lith is in 2022 een archeologisch booronderzoek uitgevoerd (De Groene Beemd; onderzoek 5.081.781.100). Naar aanleiding van dat onderzoek is geadviseerd om de zuidrand (waaronder een strook vlak bij het plangebied) en westrand van het onderzochte gebied nader te laten onderzoeken Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

17 op de aan- of afwezigheid van archeologische resten (kartering; figuur 29). De gemeente wijkt hier vanaf en heeft besloten dat het hele plangebied nader moet worden onderzocht. Het nadere onderzoek is nog niet uitgevoerd. In 2007 zijn proefsleuven aangelegd ter hoogte van de Molenweg, 250 m ten zuiden van Langwijkstraat tussen 25-29. In één werkput zijn in het tweede vlak sporen die op grond van de stratigrafie uit de IJzertijd/Romeinse Tijd kunnen dateren. Omdat niet dieper werd verstoord, is niet verder onderzoek gedaan. Archeologische terreinen 4.708 - Oss - Lithoijen-Dorp - Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd en de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Het terrein is gelegen op een stroomrug en verhoging. Vondsten gedaan tijdens onderzoek rondom de kerk en de school. Datering van de vondsten: Romeins 2e eeuw; laatmiddeleeuws 14e -16e eeuw, Scherven van Inheems aardewerk; een Romeins ruwwandige scherf en wat steengoed. Onderzoeken (incl. evt. bijbehorende vondsten) 2.068.305.100: Oss, Lithoijen, Langwijkstraat, proefputten\proefsleuven Onderzoek uit 2005 op het AMK terrein dat in de historische kern ligt, circa 250 m ten zuidoosten van Langwijkstraat 23-27 in verband met de uitbreiding van een school. Een deel van het terrein (20x5m) wordt onderzocht.

Tijdens het proefsleuvenonderzoek vond een doorstart naar opgraving plaats. Er zijn twee proefsleuven aangelegd. In de oostelijke proefsleuf, die was gelegen op een oorspronkelijk hoger en droger deel van het onderzoeksgebied zijn 9 sporen van kuilen en paalkuilen onderzocht. In de zuidwestelijke grote sleuf werden voornamelijk N-Z georiënteerde greppels vastgesteld, naast een mogelijke kuil die zich gedeeltelijk in het profiel bevond. Deze nederzettingssporen dateren voornamelijk uit de Late-Middeleeuwen, afgezien van een greppel uit de 19e-20e eeuw. Aangezien het slechts een beperkte uitsnede van het oorspronkelijke nederzettingsterrein betreft konden geen structuren worden herkend in de sporen. Er lijkt echter wel enige samenhang te zijn tussen de sporen in de hogergelegen kleine sleuf en de greppels in de lagergelegen grote sleuf. Deze greppels, die een vergelijkbare oriëntatie hebben als de stroomrug lijken het woonerf of de nederzetting uit de Late-Middeleeuwen te omsluiten. Opvallend is dat twee van de drie greppels midden in de sleuf lijken op te houden, waardoor er mogelijk sprake is van een doorgang. Concrete aanwijzingen voor nederzettingen uit de IJzertijd of de Romeinse tijd op de onderzochte locatie werden niet vastgesteld.

Wel was er in beide sleuven een vondstlaag uit de Romeinse tijd aanwezig waaruit talrijke vondsten van onder meer handgevormd aardewerk en opvallend veel terra sigillata konden worden verzameld. Deze vondsten maken bewoning uit deze periode in de directe omgeving aannemelijk. Deze bevindt zich vermoedelijk op het hoogste gedeelte van de zandrug in het oostelijke deel van het schoolterrein. Gezien de concrete dreiging door de geplande bouwwerkzaamheden werd overgegaan op een definitieve opgraving van de bedreigde gedeeltes, waarbij alle sporen werden afgewerkt en doorzocht op vondsten. Het diepste vlak werd aangelegd op het natuurlijke zand van de stroomrug. Derhalve is geen vervolgonderzoek meer nodig op deze locatie. Bij toekomstige verstoring van het archeologische monument dieper dan 1 m -mv dient rekening te worden gehouden met de aanwezigheid van nederzettingen uit de Late-Middeleeuwen en vermoedelijk ook de Romeinse tijd, die zich op twee verschillende niveaus bevinden op respectievelijk 1,30 en 1,50 m –mv. 18 2.164.590.100: Oss, Lithoijen, Molenweg 5-7, proefputten\proefsleuven Onderzoek uit 2007 in verband met de bouw van twee woningen. Het terrein ligt ongeveer 250 m ten zuiden van Langwijkstraat tussen 25-29. Bij deze zaak is vondstlocatie 1.085.242 geregistreerd. Er zijn twee proefsleuven haaks op de Molenweg aangelegd.

In één werkput zijn in het tweede vlak sporen die op grond van de stratigrafie uit de IJzertijd/Romeinse Tijd kunnen dateren. De auteurs adviseren om de bodem voor de bouwwerkzaamheden niet dieper dan tachtig cm beneden het maaiveld uit te graven, of het gebouw op palen te funderen. Op deze manier blijven de sporen uit de IJzertijd/Romeinse Tijd in situ beschermd.19 Op deze locatie zijn de volgende vondsten geregistreerd: ----1 stuks, steengoed, Nieuwe Tijd Vroeg - Nieuwe Tijd Midden ----1 stuks, roodbakkend geglazuurd aardewerk, Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd Vroeg 2.176.068.100: Oss, Lithoijen, Dorpsstraat 13A, booronderzoek 18 Delaruelle 2005 19 Spijker en Schorn 2007 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

18 Onderzoek ten behoeve van woningbouw op een perceel circa 250 m ten zuidoosten van het plangebied Langwijkstraat tussen 25-29. Het plangebied ligt in een rivierkom tussen de Lith stroomrug en de stroomrug van de Maas. Mogelijk bevindt zich in de ondergrond een geërodeerde rivierduin. Bij het onderzoek zijn fragmenten steengoed, glas, gebakken leem en baksteen aangetroffen. Op basis van de resultaten van het Inventariserend Veldonderzoek wordt daarom geadviseerd om een vervolgonderzoek uit te laten voeren. Zie daarvoor onderzoek 3.294.549.100. Bij deze zaak is vondstlocatie 1.085.560 geregistreerd. Op deze locatie zijn de volgende vondsten geregistreerd: ----2 stuks, roodbakkend geglazuurd aardewerk, Nieuwe Tijd Vroeg - Nieuwe Tijd Midden: boring 1 & 4 ----1 stuks, steengoed geglazuurd:kruik - Frechen, Nieuwe Tijd Vroeg: NTB, boring 4 ----5 stuks, steengoed - Westerwalds, Nieuwe Tijd Midden: boring 4 ----3 stuks, hutteleem, Nieuwe Tijd Vroeg - Nieuwe Tijd Midden: boringen 1 & 3 2.359.533.100: Oss, Actualisering beleidskaart Oss, bureauonderzoek Deze Archis melding betreft het vastleggen van het bureauonderzoek dat is gedaan voor actualisatie van de gemeentelijke beleidskaart van Oss in 2012.

20 2.430.967.100: Oss, Lithoijen, Langwijkstraat, Lithoijen, Langwijkstraat 14, booronderzoek Onderzoek uit 2015 in het kader van woningbouw op een perceel ongeveer 70 ten zuidoosten van plangebied Langwijkstraat tussen 25-29. Uit het veldonderzoek blijkt dat de ondergrond in het grootste deel van onderzochte gebied tot 3,2 m-mv bestaat uit komklei met plaatselijk crevasseafzettingen. Alleen in het uiterste zuidoostelijke deel van het plangebied bevinden zich vanaf 2,3 m +NAP restgeulafzettingen van de stroomgordel van Lith. Het plangebied is afgedekt met oeverafzettingen van de Maas, die in westelijke richting in dikte afnemen van 110 cm naar 50 cm. De natuurlijke bodem is in vrijwel het gehele plangebied nog intact. Gezien het ontbreken van archeologisch relevante lagen, is de kans op de aanwezigheid van archeologie laag. 21 3.294.549.100: Oss, Lithoijen, Dorpsstraat 13A, booronderzoek Archeologisch onderzoek uit 2007 uitgevoerd aan de Dorpsstraat 13 in Lithoijen voor de bouw van een woning. Vervolg op 2.176.068.100. De locatie ligt ongeveer 250m ten zuidoosten van Langwijkstraat tussen 25-29. In het plangebied aan de Dorpsstraat zijn vijf boringen gezet (bijlagen 4 en 5) met een diepte van 2,0 m. De bodem bestaat in de bovengrond uit klei die in verschillende fasen is afgezet op de daaronder liggende stroomrug.

In dit fluviatiele zand heeft geen bodemvorming plaatsgevonden of deze horizon is naderhand geërodeerd. In de klei zijn op een diepte van 90-100 cm –mv fragmenten van steengoed uit de Nieuwe Tijd B, glas, gebakken leem en baksteen aangetroffen waardoor we hier mogelijk te maken hebben met een jonge woongrond. De onderzoekers adviseren een proefsleuvenonderzoek uit te laten voeren.22 Dit is een begeleiding geworden, zie (hieronder) onderzoek 3.974.560.100. 3.974.560.100: Oss, Lithoijen, Dorpsstraat 13a, begeleiding Begeleiding bij het aanleggen van funderingen. Het is het vervolg op bureauonderzoek en booronderzoek 3.294.549.100. De uitvoerder was Archeodienst Gelderland BV. Door faillissement is geen rapport beschikbaar. 3.995.053.100: Oss, Lith, Oude Lithse Aanvoersloot, bureauonderzoek Onderzoek in verband met herstelwerkzaamheden aan het talud van een watergang. De watergang is ongeveer 1,4 km lang. Het oostelijke einde van deze watergang ligt op 250 m ten zuidwesten van het plangebied Langwijkstraat tussen 25-29. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied is gelegen op twee fases van de Lith stroomgordel, waarvan de top van het zand wordt verwacht tussen 3,5 en 2,5 m +NAP (0,5-2,5 m –mv). Fase 3 van de stroomgordel, die oost-west loopt en onder een groot deel van het plangebied kan voorkomen, was mogelijk nog watervoerend in de Romeinse tijd.

Op de afzettingen van beide stroomgordels komen archeologische resten uit de Bronstijd / IJzertijd tot en met Late Middeleeuwen voor. Er wordt daarom vervolgonderzoek aanbevolen voor ingrepen die dieper reiken dan 50 cm (dwarsprofielen 70, 105 en 110) en alle ingrepen die plaatsvinden binnen een archeologisch monument of binnen de historische kern van Lith (dwarsprofielen 50 en 90). Voor de ingrepen dieper dan 50 cm kan een booronderzoek meer inzicht geven in de huidige verstoringsdiepte, waardoor het gebied dat nader onderzocht moet worden mogelijk nog verder kan worden beperkt. Bij de ingrepen in het archeologisch monument en in de historische kern kan vervolgonderzoek het beste bestaan uit archeologische begeleiding van de werkzaamheden.23 20 Goddijn 2012 21 De Boer 2015 22 Huisman 2007 23 Moerman 2016 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

19 3.998.804.100: Oss, Lithoijen, Stuwstraat 4, booronderzoek Onderzoek uit 2016 in verband met de bouw van een woning, ongeveer 140 m oostelijk van Langwijkstraat tussen 23-27. Bij deze zaak is vondstlocatie 1.181.777 geregistreerd. Binnen het plangebied zijn oeverafzettingen van de Maas op komafzettingen aangetroffen. Hiermee heeft het plangebied een hoge verwachting voor off site-resten en sporen van landgebruik uit de Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. In één boring is mogelijk een gedempte sloot aangetroffen die dit bevestigd. Er zijn geen aanwijzingen voor bewoning, in de vorm van ophooglagen, aangetroffen. Op deze locatie zijn de volgende vondsten geregistreerd: • Aardewerk, gedraaid, Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd: In boring 1 is de humeuze toplaag 110 cm dik en - is in dit pakket wat roodbakkend aardewerk aangetroffen. • houtskool, Paleolithicum - Nieuwe Tijd • baksteen, Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd 4.005.096.100: Oss, Lith, Oude Lithse Aanvoersloot, begeleiding Begeleiding uit 2017 als vervolg op bureauonderzoek 3.995.053.100. Vanuit het vooronderzoek was de verwachting dat zich op vijf delen van het sloottracé sporen zouden kunnen bevinden die wellicht verstoord gingen worden door de geplande werkzaamheden.

Tijdens deze archeologische begeleiding protocol opgraven is in het westen van het plangebied een aantal sporen uit de Late IJzertijd of de Romeinse tijd aangetroffen, welke behoren tot een vindplaats. De vindplaats behelst ofwel sporen van een woonerf ofwel sporen uit een grafveld. Bij de overige tracés zijn geen archeologische sporen aangetroffen; wel zijn er landschappelijke waarnemingen gedaan. 24 5.081.781.100: Oss, Lithoijen, Groene Beemd, booronderzoek Onderzoek uit 2022 in ongeveer 7 ha onbebouwd terrein ten noorden van het dorp Lithoijen. De zuidrand van het onderzochte gebied ligt ongeveer 50 m ten noorden van onderhavig plangebied. Uit het booronderzoek blijkt dat in meer dan de helft van de boringen sprake is van oeverafzettingen in de bovenste meter met daaronder komafzettingen tot de einddiepte van de boringen (3 m-mv). In de top van de oeverafzettingen is een bouwvoor gevormd. In de bovenste oeverafzettingen is enkel een bouwvoor gevormd en er zijn geen dieper gelegen humeuze niveaus waargenomen. De kans op een vindplaats vanaf de Romeinse tijd t/m de bedijking lijkt daardoor klein. Een uitzondering vormt de zone waar een dikker humeus pakket is waargenomen met houtskool en een verrommelde laag aan de onderzijde. Hier is het niet uitgesloten dat er een terp aanwezig is.

De terp zal dan zijn opgeworpen als hogere heuvel waaromheen nog sedimentatie kon plaatsvinden (de oeverafzettingen in de boringen rondom de boringen met een terplaag). Deze zones hebben een hoge verwachting na dit booronderzoek. Aangezien de mogelijk terp grenst aan de zone waar een 9e eeuwse kerk voorkomt geldt deze hoge verwachting vanaf de Vroege Middeleeuwen. In iets minder dan de helft van de boringen zijn oever- en beddingafzettingen en/of crevasseafzettingen waargenomen die vermoedelijk zijn afgezet door de (Pre-)Lith stroomgordel. De top van deze afzettingen ligt daar tussen 3,4 en 1,6 m+NAP (1,1 tot 2,8 m-mv). In deze afzettingen is geen bodemvorming waargenomen. Lokaal is vanaf ongeveer 3 m-mv dieper gelegen zand waargenomen, maar dit zand ligt ongeveer 0,1 tot meer dan 1,3 m dieper dan de bekende top van het pleistocene rivier(duin)zand in de omgeving. Dit zand lijkt veelal niet geërodeerd door de (Pre-)Lith stroomgordel, maar door de lagere ligging kan hieraan een lagere verwachting gegeven worden.

In een strook aan de west- en zuidzijde van het plangebied zijn mogelijk terplagen aanwezig (al is een diepe verstoring door ontgrondingen niet uitgesloten) en wordt behoud in situ aanbevolen (geen grondwerkzaamheden dieper dan 30 cm) of een vervolgonderzoek bij ingrepen dieper dan 30 cmmv.25 5.162.919.100: Oss, Lithoijen, Dorpspad 2A, booronderzoek Archeologisch onderzoek op een perceel ongeveer 200 m ten zuiden van Langwijkstraat tussen 2327, uitgevoerd in 2022. In het plangebied zijn vier boringen gezet. Het bodemprofiel bestaat uit een antropogeen ophogingsdek (woongronden) op een overstromingsdek met aardewerk spikkels, dierlijk botmateriaal en houtskool. Er zijn aanwijzingen dat de top van dit overstromingsdek is verstoord/opgenomen in de ophogingslagen van de woerd. Na vergelijking van de bekende verstoringen en de geplande ingrepen is geconcludeerd dat er slechts over een oppervlak van 28 m² intacte bodem wordt verstoord. Vervolgonderzoek is naar oordeel van de onderzoeker niet nodig. 26 Vondstlocaties los Geen. 24 Moesker 2017 25 Van der Klooster 2022 26 Sanders 2022 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

Lithoijen Langwijkstraat tussen 25-29

20 Tabel 2: Archeologische terreinen, onderzoeken en vondstlocaties ongeveer 250 m van het plangebied. In het plangebied zijn geen bekende militaire erfgoedwaarden aanwezig.27 In het plangebied staan geen bekende (ondergrondse) bouwhistorische waarden geregistreerd.28

2.8

Gespecificeerde verwachting Het plangebied ligt in het archeologische landschap 'Rijn-Maasdelta'. De top van de Pleistocene afzettingen ligt op 0 m NAP (5 m-mv) of dieper. Mogelijk hebben zich op het Pleistocene laagterras rivierduinafzettingen gevormd, maar details over de verbreiding van de rivierduinafzettingen zijn niet bekend. Op het laagterras ligt een meters dik pakket Holocene rivierafzettingen, mogelijk afgewisseld met veen. In de Bronstijd is een fossiele Maasarm actief ter hoogte van Lithoijen. Dit is de zogenaamde Lith beddinggordel (fase 3; actief 1.600 tot 1.200 voor Christus. Volgens de reconstructie van Cohen e.a. ligt de zuidrand van het plangebied nog net op de noordrand van deze beddinggordel. Na de eindfase is de beddinggordel als rug in het landschap blijven liggen en mogelijk een aantrekkelijke vestigingslocatie. Aan het begin van de jaartelling wordt de Maas actief. Deze stroomt ongeveer 600 m noordelijk en oostelijk van het plangebied. Mogelijk zijn vanuit de Maas crevasse-afzettingen gevormd tot in het plangebied. Waarschijnlijk is het dorp Lithoijen al ontstaan aan het einde van de 10e eeuw. In verband met wateroverlast tijdens hoog water periodes worden de woningen op terpen gebouwd. In de Late Middeleeuwen wordt de Maas bedijkt, alhoewel ook na de bedijkingen nog overstromingen zullen hebben plaatsgevonden.

Op de kadastrale minuut ligt een lint met huizen langs de Langwijkstraat. Twee van deze huizen met erven liggen deels in het plangebied. De verwachting wordt als volgt gespecificeerd: 1.

Datering

In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn op het Pleistocene Laagterras. Archeologische resten uit deze perioden komen uit het Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum. Op de oeverafzettingen van de Lith beddinggordel kunnen archeologische resten uit de Bronstijd aanwezig zijn. Het is niet bekend wanneer de afzettingen bedekt zijn geraakt en hoe lang de beddinggordel nog als rug in het landschap lag. Mogelijk is hierop ook bewoning mogelijk geweest in de IJzertijd en Romeinse tijd. Vervolgens moet rekening gehouden worden met bewoning op de oever/crevasseafzettingen van de Maas. Het gaat om archeologische resten uit de Romeinse tijd en Vroege Middeleeuwen. In de top van het bodemprofiel moet rekening worden gehouden met archeologische resten gerelateerd aan de historische kern van Lithoijen. Bij het plangebied bevinden zich twee historische erven die staan afgebeeld op de kadastrale minuut van begin 19e eeuw. Deze bewoningsstructuur kan enkele eeuwen ouder zijn. Aan het einde van de 10e eeuw bestaat het dorp Lithoijen namelijk al. 27 Stichting RAAP 2017; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2016 28 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2017 Bureau voor Archeologie Rapport 1324

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=f341c82c-8626-44c1-bc40-6fb9d7964fe9