Bijlage 1. Wmo beleidskader
Tekst van het document
Beleidskader Wmo Oss ‘Meedoen mogelijk maken’ 2025-2029
Datum Versie Opdrachtgever Auteur
6 januari 2025 1.0 Hilde de Wit (bestuurlijk) Simon Franssen (ambtelijk) Elke Haanraadts
Inhoudsopgave Samenvatting beleidskader Wmo Oss
1
1
Inleiding en achtergrond
2
1.1 Veranderende inzichten
2
1.2 De huidige opgave: omgaan met schaarste
2
1.3 Waarom een beleidskader Wmo?
3
1.4 Visie Sociaal domein Oss
4
1.5 Anders denken in Oss
5
2
Beleidsuitgangspunten Wmo Oss
6
3
Ambities en doelen Wmo Oss
8
3.1 Ambitie A: sociale basis en meedoen
8
3.2 Ambitie B: passende ondersteuning
9
3.3 Ambitie C: toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid
9
4
11
Evaluatie en monitoring Wmo
Bijlage I Begrippenlijst
16
Bijlage II Beleidsagenda Wmo Oss 2025-2029
18
1.
Sociale basis en meedoen
18
2.
Passende ondersteuning
21
3.
Toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit
27
Samenvatting beleidskader Wmo Oss
Beleidskader Wmo Oss | 1
1 Inleiding en achtergrond Voor u ligt het Osse beleidskader Wmo. In dit document spreken we over wij. Met wij bedoelen we de gemeente Oss. Het is immers een beleidsdocument waarin we als gemeente Oss onze beleidsuitgangspunten, ambities en doelstellingen beschrijven, en hoe we de voortgang gaan evalueren en volgen. Dit beleidskader moet ons helpen om rechtvaardige keuzes te maken. In de beleidsagenda in bijlage II beschrijven wat we de komende jaren samen met partners en inwoners gaan doen. Prioritering van onze voornemens wordt mede bepaald door enerzijds de vraag van inwoners, en anderzijds de mogelijkheden van de uitvoeringspraktijk. In dit document geven we ook inzicht in hoe wij werken in de gemeente Oss. In kaders schetsen we onze werkwijze, zoals de route tot ondersteuning en de Samenwerkwijzes. Een begrippenlijst staat in bijlage I.
1.1 Veranderende inzichten De gemeente Oss gaat uit van de kracht van de samenleving, ook al is dit niet altijd makkelijk of vanzelfsprekend. Vanuit de wetenschap dat de mens een sociaal wezen is, vertrouwen we erop dat mensen bereid zijn om naasten te helpen, voor elkaar te zorgen en samen oplossingen kunnen realiseren voor hun vraagstukken. Onze visie is dan ook dat inwoners in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun vragen, en dat de oplossingen die inwoners samen organiseren, het best en meest duurzaam zijn. Een solide sociale basis en de verbindingen tussen inwoners onderling zijn dan ook de basis van onze samenleving, de gemeente zorgt voor het vangnet.
belangrijke en mooie ontwikkeling. We hebben als samenleving (inwoners, partners en gemeente) een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij de zorg voor elkaar. Met daarin een nieuw en gezond evenwicht en een meer gelijkwaardige samenwerking tussen inwoners en overheid. Onze inwoners en hun leefwereld moeten hierbij altijd centraal staan.
1.2 De huidige opgave: omgaan met schaarste De Nederlandse samenleving heeft op dit moment te maken met enkele ontwikkelingen die grote impact hebben. De samenstelling van de Nederlandse bevolking verandert tot ongeveer 2040 flink, het huidige zorgstelsel is daar niet op ingericht. We zien een toenemende hulpvraag omdat de bevolking groeit en vergrijst. Tegelijkertijd is sprake van voorzieningen in dorpen en wijken die onder druk staan, een oplopende personeelsschaarste1 en een wooncrisis die (kwetsbare) inwoners raakt. Ook ontwikkelingen in het medische domein hebben invloed op de Wmo. De Wlz en de Zvw2 werken met steeds scherpere criteria voor inwoners om in aanmerking voor zorg te komen. De Wmo wordt gezien als vangnet voor bezuinigingen in andere zorgwetten.
De afgelopen decennia boden we vanuit de overheid veel ondersteuning aan het individu. De laatste jaren zijn we er steeds meer van overtuigd dat het goed en belangrijk is dat inwoners zelf en met elkaar nadenken over hun toekomst en zich daarop voorbereiden. Meer aandacht voor gemeenschapsvorming en ontmoeting elkaar kennen en ondersteunen - is daarbij een
1 2
Momenteel werken 1 op de 7 mensen in de zorg. Terwijl in 2040 één op de vier werkenden nodig is in de zorg (Wetenschappelijke Raad voor
het Regeringsbeleid, WRR).
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet langdurige zorg (Wlz), Zorgverkeringswet (Zvw).
Beleidskader Wmo Oss | 2
Met de groei van het aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft, terwijl het aantal beroepskrachten3, vrijwilligers en mantelzorgers afneemt, is op dezelfde manier doorgaan geen optie. Zeker omdat we ook te maken hebben met onzekere en over het algemeen ontoereikende compensatie door het Rijk, terwijl de kosten toenemen. We zien bij de Wmo 4 in Oss een stijging van 28% van uitgaven in 2023 t.o.v. 2020, bij ongewijzigd beleid zal deze stijging verder oplopen. Kortom, we moeten ons voorbereiden op een verder toenemende schaarste van het aanbod van zorg en ondersteuning.
1.3 Waarom een beleidskader Wmo? Lokale urgentie
De afgelopen jaren hebben we over het algemeen naar tevredenheid Wmo-ondersteuning geboden aan de inwoners van Oss. Echter, sociaal maatschappelijke ontwikkelingen, oplopende kosten (herverdelen van schaarste), en tekorten op de arbeidsmarkt, maken duidelijk dat we niet door kunnen gaan zoals we de afgelopen jaren deden. Dit vraagt een strategische herorientatie. We moeten keuzes maken èn kunnen onderbouwen wie een beroep kan doen op ondersteuning. Immers, de meest kwetsbare inwoners van Oss moeten ook in de toekomst kunnen rekenen op ondersteuning. De sociale basis en het oplossend vermogen van de samenleving, substitutie van ondersteuning (zie kader) en domein overstijgende samenwerking zijn hierin de sleutelwoorden. Met het Osse beleidskader Wmo geven we richting aan deze opgave en aan het begrotingsprogramma Zorg en Welzijn.
Landelijke en regionale kaders
De Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo, zie kader) schrijft gemeenten voor periodiek een plan vast te stellen met de beleidsvoornemens van het college inzake de Wmo. Met het beleidskader Wmo voldoen we aan deze verplichting. Naast de Wmo omvat dit beleidskader ook onze verantwoordelijkheden op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze biedt handvatten om hulp te bieden aan mensen met (zware) geestelijke problematieken die geen vrijwillige zorg willen. Verder geven we voor een
3
4 5
deel uitvoering aan onze lokale verantwoordelijkheden van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Regioplan IZA Noordoost-Brabant (december 2023), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)5. Oss werkt op het gebied van de Wmo samen met gemeenten in de regio Brabant Noordoost-Oost (BNOO). Ons lokale beleid is een vertaling en aanscherping van het Regionaal beleidskader Wmo 2024-2028, en het regionale Koersdocument inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028.
Wat is de Wmo 2015?
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) regelt de verantwoordelijkheid van gemeenten voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Zodat mensen zo lang mogelijk in de eigen omgeving kunnen blijven wonen. Het gaat om: • De sociale samenhang, toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten bevorderen voor mensen met een beperking. • Het voorkomen dat mensen op maatschappelijke ondersteuning aangewezen zijn. • Algemene voorzieningen voor mensen die ondersteuning nodig hebben. • Uitvoering geven aan het verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. • Begeleiding en dagbesteding bieden aan mensen die op eigen kracht of met hulp van andere personen uit hun omgeving niet of onvoldoende zelfredzaam zijn of niet mee kunnen doen. • Ondersteuning om mantelzorgers en vrijwilligers te ontlasten. • Een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische stoornis. • De veiligheid en leefbaarheid bevorderen en huiselijk geweld voorkomen en bestrijden. • Opvang in geval van huiselijk geweld en mensen die dakloos zijn. Iedere gemeente organiseert de toegang tot ondersteuning op zijn eigen manier.
We spreken bewust over beroepskrachten en niet over professionals. Immers, vrijwilligers kunnen ook een professionele bijdrage leveren. Dit betreft hulp bij huishouden, individuele ondersteuning, dagbesteding, kortdurend verblijf en maatwerk.
Het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen markeert een nieuwe norm in de ouderenzorg: zelf als het kan, thuis als het
kan en digitaal als het kan.
Beleidskader Wmo Oss | 3
Landelijke ontwikkelingen
Er zijn diverse landelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de Wmo. Met dit beleidskader bereiden we ons hier op voor. 1. Voor gemeenten is de Wmo op termijn en onder huidige condities onuitvoerbaar. In opdracht van het ministerie van VWS wordt momenteel een houdbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Dit leidt mogelijk tot hervormingen van de wet. In aanvulling op het houdbaarheidsonderzoek wordt een nieuw financieringsmodel Wmo onderzocht. Namelijk het overzetten van Wmo middelen vanuit het gemeentefonds naar een specifiek fonds met eigen indexatie en risicoverdeling tussen rijk en gemeenten. 2. De inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo wordt heringevoerd. 3. De nieuwe wet domeinoverstijgende financiering6 is in voorbereiding en kan domeinoverstijgende samenwerking makkelijker maken. 4. De ontwikkelingen binnen het IZA. Door de gemaakte keuzes in het regeerprogramma en de rijksbegroting maken veel gemeenten zich zorgen: ze zijn onvoldoende in positie om de beweging van zorg naar gezondheid te kunnen beïnvloeden. Onder deze condities zijn de doelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) niet te realiseren. Daarnaast heeft het kabinet aangekondigd dat er een nieuw zorgen welzijnsakkoord komt.
1.4 Visie Sociaal domein Oss7 Meedoen mogelijk maken is dé missie van het sociaal domein Oss. Al onze inwoners moeten de mogelijkheid hebben om mee te doen aan onze samenleving. Meedoen mogelijk maken gebeurt zoveel mogelijk door mensen en hun verschillende sociale netwerken. Wij helpen de samenleving daarbij waar we kunnen. En als inwoners daarnaast ondersteuning nodig hebben, dan bieden we deze samen met onze partners. Hierbij behandelen we mensen als mensen en vertrouwen we op het goede van de mens. Vanuit deze missie staan drie grote bewegingen centraal: • Normaliseren: de beweging naar bewustwording dat kwetsbaarheden bij het alledaagse leven horen,
6 7
en het leren omgaan met tegenslag. Zodat inclusie, kansengelijkheid en welzijn toeneemt en het beroep op betaalde hulp afneemt. • Voorkómen: de beweging om niet pas in actie komen als er een probleem is, maar te kiezen voor gezond leven en samenleven. • Substitutie: de beweging van (zware) ondersteuning door beroepskrachten naar lichte of collectieve basishulp (zie kader). Daarnaast werken we aan drie inhoudelijke speerpunten, zoals die ook in de landelijke VNG propositie van het sociaal domein staan: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken. En tot slot zien we in het sociale domein drie overkoepelende organisatorische opgaven. Namelijk het versterken van de sociale basis, het versterken van de sociale teams en andere eerstelijnsvoorzieningen en flexibiliteit in de achterliggende ketens en kokers. We werken hierbij waarde gedreven vanuit onze vijf waarden: de mens centraal, eenvoud, nabijheid, partnerschap en vakmanschap.
Basishulp gaat voor intensieve en betaalde ondersteuning (substitutie)
We willen inwoners passend helpen met oplossingen die horen bij het alledaagse leven en inwoners helpen om te gaan met tegenslag die bij het leven hoort (normaliseren). Bij hulpvragen van inwoners kijken we altijd naar mogelijkheden vanuit de sociale basis of basishulp (zoals informele, lichte of collectieve hulp). We kijken hierbij wat voor het alledaagse leven belangrijk is, zoals wonen, leren, een dag invulling, werken of inkomen. Deze basis gaat altijd vóór individuele ondersteuning door beroepskrachten. We noemen dit substitutie. Normaliseren, het voorkomen van problemen en substitutie zijn nodig om ondersteuning toekomstbestendig en betaalbaar te houden. Daarnaast draagt substitutie bij aan het versterken van gemeenschapszin en een meer duurzame vorm van inwoners.
Wijziging van de Wet langdurige zorg, de Wet financiering sociale verzekeringen, de Wet marktordening gezondheidszorg en de Algemene
wet bestuursrecht.
De visie sociaal domein Oss wordt momenteel uitgewerkt.
Beleidskader Wmo Oss | 4
Algemene voorzieningen zijn voorzieningen die toegankelijk zijn zonder voorafgaand, diep-gaand onderzoek. Zoals ontmoetingsplekken (dorps- en buurthuizen, wijkcentra), dagontmoeting voor ouderen met dementie, groepsactiviteiten, mantelzorgondersteuning, boodschappendiensten, ondersteuning aan diverse vrijwillige dorpswijk- en buurtorganisaties.
Naast de Osse visie sociaal domein is de Visie sociale basis Oss 2040 (december 2023) richtinggevend voor ons Wmo beleidskader. Verder leggen we de verbinding met het Osse beleidskader integraal jeugdbeleid 20242027, de Osse visie op wonen, welzijn en zorg (2023), ons nog op te stellen gezondheidsbeleid, onze aanpak geldzorgen en maatschappelijke participatie zoals opgenomen in het wetsvoorstel Participatiewet in
Mensbeeld
Balans, een herziening van de participatiewet. Zodat ons beleid én de uitvoering hiervan samenhangt en aansluit op de leefwereld van de inwoners van Oss.
1.5 Anders denken in Oss De veranderende inzichten en de opgave waar we voor staan, vragen om verandering en verbetering. In 2015 werden gemeenten verantwoordelijk voor de nieuwe jeugdwet, de participatiewet en de Wmo 2015. Deze decentralisaties gingen gepaard met een grote ambitie en een bezuinigingsopgave. We zijn ondertussen bijna 10 jaar verder, en de ambitie van een transformatie heeft zich de afgelopen jaren stapsgewijs ontwikkelt tot een ander denkkader in Oss. Hierbij hebben we veel geleerd van de ervaringen in de proeftuin Ruwaard. In onderstaand schema geven we de veranderende inzichten van de afgelopen jaren weer.
Oude denken 2015
Anders denken Oss 2025
Wederkerigheid en controle zijn
Vanuit een positief mensbeeld
voorzieningen.
eigen keuzes maakt en vertrouwen we
uitgangspunten bij het bieden van
accepteren we dat iedere inwoner zijn erop dat een ieder bijdraagt aan de samenleving.
Benadering inwoners
Het oplossen van het (deel)probleem van
Mogelijkheden van de inwoner en de
kracht bepaalt in overleg met de klant
staan centraal. Een betekenisvol leven
een ‘klant’ staat centraal. De beroepsde oplossing, gericht op individuele zelfredzaamheid.
Hulp en
ondersteuning
gemeenschappen die elkaar steunen is belangrijker dan het probleem
oplossen. De beroepskracht doet mee in de oplossing van de inwoner.
We bieden standaard oplossingen en
We bieden ondersteuning in de wijk op
keukentafelgesprek en de beschikbare
en collectieve ondersteuning in de wijk
maken indicaties op basis van een producten (aanbod).
basis van de Samenwerkwijze. Informele is de basis.
Sturing
Het perspectief van organisaties is
Het perspectief van inwoners is leidend.
Financiering
Marktgerichte financiering op basis van
Gebiedsgerichte financiering op
Verantwoording
leidend.
indicatie en productie.
We sturen op input en output. Focus ligt
op marktwerking, efficiëntie en controle.
basis van netwerksamenwerking en solidariteit.
We sturen op resultaat voor de inwoner
en de waarden die we belangrijk vinden.
Focus ligt op het gemeenschappelijke en vertrouwen.
Wetten
We zoeken ruimte binnen de kokers van wet- en regelgeving.
We streven naar harmonisering van wetten en regels.
Beleidskader Wmo Oss | 5
2 Beleidsuitgangspunten Wmo Oss Schaarste in de hele zorgketen vraagt een scherpe afweging waar zorg en ondersteuning het meeste nodig is, en wat we van inwoners zelf mogen verwachten. Vanuit onze visie sociaal domein Oss en visie op de sociale basis in Oss, hebben we daarom beleidsuitgangspunten geformuleerd. Deze zijn richtinggevend voor de ambities en doelen voor de Wmo in Oss.
1. We werken gemeenschapsgericht en geven inwonersinitiatieven de ruimte. We stimuleren dat inwoners elkaar helpen en kijken naar de mogelijkheden in de wijk of de gemeenschap (zorg voor elkaar). We stellen de leefwereld en kracht van gemeenschappen en inwoners centraal. Daarom gaan en blijven we in gesprek met inwoners, luisteren we en sluiten we aan bij het karakter en tempo van een dorp, wijk of buurt. We geven hierbij het initiatief van inwoners de ruimte en helpen indien nodig.
2. Iedereen kan en mag meedoen, inclusie is de standaard. Iedereen moet gelijke kansen hebben mee kunnen doen in een inclusieve samenleving. We zetten ons in om belemmeringen hiervoor weg te nemen. En om waarderend en zonder vooroordeel het gesprek aan te gaan, met oog voor de diversiteit van inwoners.
3. We werken domein overstijgend samen vanuit de leefwereld van de inwoner. Bij de ondersteuning van inwoners werken we gebiedsgericht samen met onze partners volgens de methodiek de Samenwerkwijze (zie kader). We benaderen de vraag van de inwoner in de volle breedte en handelen waar mogelijk in samenspraak met de inwoner. Dit vraagt een samenhangende uitvoering van de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Maar ook samenhang met het
medische en/of fysieke domein. Betrokken medewerkers zoeken de samenwerking, zodat dienstverlening en eventuele interventies elkaar aanvullen en niet tegenwerken8.
4. Betrokkenheid, legitimiteit en rendement vormen het kader bij afwegingen. We werken met de waardendriehoek9 als afwegingskader bij het maken van afwegingen en besluiten over ondersteuning. Hierbij is ruimte voor professionele en morele afwegingen in het belang van de inwoner. - Betrokkenheid: is er draagvlak voor de oplossing? En helpt en activeert deze de inwoner / de gemeenschap? - Legitimiteit: verdelen we de middelen rechtvaardig / eerlijk en volgens de regels? - (Maatschappelijk) rendement: staan de kosten van de oplossing in redelijke verhouding tot het de toegevoegde waarde voor de maatschappij? Oplossingen die bijdragen aan gezond samenleven, kansengelijkheid en bestaanszekerheid dragen bij aan het rendement.
5. We gaan uit van scheiden van wonen en zorg10. Wonen is de basis. Hierbij gaan we uit van scheiden van wonen en zorg. Dit betekent dat huisvesting of verblijf niet uit een zorgwet wordt betaald. Zodat mensen ongeacht waar zij wonen de benodigde hulp krijgen en mee kunnen doen in de samenleving. Is thuis ondersteunen niet mogelijk, dan bieden we hulp gericht op
8
De beoogde ‘Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein’ vormt hiervoor de basis.
10
Uitgangspunt 13 en 14 zijn afgeleid van het koersdocument inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028, regio BNOO.
9
Dit is geformuleerd door het Instituut voor Publieke Waarden (IPW).
Beleidskader Wmo Oss | 6
terugkeer naar de eigen situatie en grip op het eigen leven. Maatschappelijke opvang zetten we pas in als lokale (woon)oplossingen geen oplossing bieden. De duur van deze opvang is zo kort als mogelijk en gericht op duurzame uitstroom richting zelfstandig wonen.
Proeftuin Oss
De proeftuin Oss is een gebiedsgerichte aanpak die is ontwikkeld in de wijk de Ruwaard, en die we vanaf 2024 verbreden in Ussen. Samen anders denken, doen en organiseren is het motto. Inwoners en organisaties werken samen aan oplossingen waarin mensen meer voor zichzelf en elkaar kunnen doen. Het ideale toekomstbeeld is: een vitale wijk waar inwoners tegen lagere kosten een betere sociale kwaliteit en (positieve) gezondheid ervaren. De sleutel tot succes is de actieve en gelijkwaardige samenwerking tussen inwoners, de gemeente en zorg- en welzijnspartners. Waarbij de gemeente en haar partners als samenwerkingsnetwerk ten dienste staan van de wijk en de inwoners. Dit netwerk werkt met één integraal wijkbudget11. Uit dit budget wordt de ondersteuning in de wijk volgens de samenwerkwijze betaald, maar ook ontmoetingsplekken in het wijkhuis en inzet van sport- en cultuuractiviteiten. Niet de financieringsstromen staan centraal, maar de wijk en haar inwoners. Samen leren en de Samenwerkwijze vormen de basis van de samenwerking.
11
Dit betreft een lumpsum financiering in de vorm van een subsidie.
Beleidskader Wmo Oss | 7
3 Ambities en doelen Wmo Oss Vanuit onze beleidsuitgangspunten hebben we drie ambities voor de Wmo geformuleerd. Deze ambities hebben we vertaald in doelen zodat we de voortgang kunnen monitoren. We hebben de volgende ambities: a) In Oss helpen inwoners elkaar en mag iedereen meedoen (sociale basis). b) Inwoners van Oss die dat nodig hebben, krijgen passende ondersteuning waarbij lichte, informele of collectieve hulp de basis is. c) Voorzieningen zijn vindbaar, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed.
Doelen:
3.1 Ambitie A: sociale basis en meedoen In Oss helpen inwoners elkaar en mag iedereen meedoen (sociale basis)
nabij, informeel en collectief is. Hulp is waar mogelijk nabij inwoners en ingebed in de sociale structuur in de dorpen en wijken en andere gemeenschappen. Zodat we zorg voor elkaar en gemeenschapszin stimuleren. Onze ambitie is dat de inwoners van Oss, de maatschappelijke partners én de gemeente Oss een gezamenlijke verantwoordelijkheid voelen en nemen bij het zorgen voor elkaar en het bieden van ondersteuning. Waarbij niemand wordt buitengesloten en iedereen die dat wil en kan, mag meedoen in de samenleving (inclusie en kansengelijkheid).
Sociale verbindingen dragen bij aan een gezond leven en elkaar helpen. Inwoners worden het meest duurzaam geholpen wanneer hulp
1) Inwoners van Oss met een hulpvraag kunnen terugvallen op een sociaal netwerk en zijn in staat naar eigen wens en vermogen mee te doen in de samenleving. 2) Naastenzorg: mantelzorgers en zorgvrijwilligers voelen zich gesteund bij hun zorg. 3) Informele zorgorganisaties en andere inwonerscollectieven ervaren ruimte bij de uitvoering van hun initiatief.
Route tot ondersteuning en de sociale teams Oss
We willen dat inwoners van de gemeente Oss snel de juiste weg vinden voor hun vragen. Hiertoe hebben we een route tot ondersteuning uitgewerkt voor alle vragen op het gebied van welzijn, zorg, wonen, opvoeden, inburgeren, laaggeletterdheid, inkomensvraagstukken en werk.
We werken in de gemeente Oss met sociale (wijk)teams. Een sociaal (wijk)team is een gebiedsgericht team met medewerkers van de gemeente (Wmo, W&I en SHV ), ONS welzijn (inclusief jeugd/CJG) en de wijkverpleegkundige. De sociale teams sluiten aan bij de vraagstukken van inwoners om naar vermogen mee te kunnen doen in de samenleving en helpen inwoners zelfredzaam te zijn en grip op hun leven te hebben. Uitgangspunt is dat de vraag reist, niet de inwoner. Inwoners die niet of onvoldoende zelf verder kunnen, worden hierbij begeleid. Er wordt een samenwerkplan opgesteld en indien nodig wordt ondersteuning ingezet. De kracht van het sociaal (wijk)team zit in de integrale samenwerking vanuit de verschillende disciplines, in samen leren en elkaars expertise omarmen en benutten. De sociale teams werken samen met partners volgens de Samenwerkwijze.
Beleidskader Wmo Oss | 8
3.2 Ambitie B: passende ondersteuning Inwoners van Oss die dat nodig hebben, krijgen passende ondersteuning, waarbij informele, lichte of collectieve hulp de basis is.
henzelf en hun omgeving. Zo lang als nodig is, en soms een leven lang. Immers, ieder mens heeft het recht eigen keuzes te maken, en recht op zorg en bescherming.
Doelen:
4) We realiseren substitutie (zie kader): informele, lichte of collectieve hulp is de basis. 5) Voor inwoners die dat nodig hebben, is tijdig passende ondersteuning beschikbaar12. 6) De ondersteuning draagt bij aan een betere gezondheid en kwaliteit van leven. 7) Inwoners zijn weerbaar en voelen zich thuis veilig.
3.3 Ambitie C: toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid Voorzieningen zijn vindbaar, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed. Wanneer de sociale basis of eigen mogelijkheden niet voldoende zijn, biedt de gemeente de meest kwetsbare inwoners aanvullende ondersteuning. We werken hierbij vanuit de leefwereld en de mogelijkheden van de inwoner, met de Samenwerkwijze als methodiek. We sluiten aan bij wat iemand wil en we coachen de inwoner om een eigen plan te maken zonder dat wij invullen wat goed zou zijn om te doen. We leggen niet de focus op de problemen van individuen, maar op het oplossend vermogen van de samenleving, en grip krijgen op het eigen leven en bestaanszekerheid. Zoals een woning, een baan, voldoende inkomen of een fijne en veilige leefomgeving. Als de inwoner dit zelf of met zijn of haar netwerk niet op orde krijgt, helpen we en bieden we ondersteuning. Bij de mensen die zeer kwetsbaar blijven, richten we ons op stabiliseren, voorkomen van escalatie en beperken van veiligheidsrisico’s voor
12 13
Zowel de algemene voorzieningen als ondersteuning zijn en blijven betaalbaar, voor inwoners én voor de gemeente. Daarnaast zijn deze voor inwoners makkelijk vindbaar, tijdig beschikbaar en van goede kwaliteit. Dit betekent dat hulp aansluit bij de behoefte en inwoners snel de weg kunnen vinden voor hun vragen binnen het sociaal domein.
Doelen:
8) Onze voorzieningen en de sociale teams in Oss zijn nabij, toegankelijk en makkelijk vindbaar13. 9) Inwoners zijn tevreden over de kwaliteit van de ondersteuning. 10)We helpen meer inwoners voor hetzelfde geld (lagere maatschappelijke kosten). 11) Beleid wordt gemaakt, getoetst en uitgevoerd met mensen met ervaringskennis.
Domein overstijgend: passende ondersteuning ongeacht financieringsvorm of wettelijk kader.
Vindbaar voor inwoners, vrijwilligers én beroepskrachten in brede zin.
Beleidskader Wmo Oss | 9
De Samenwerkwijze in Oss
Blijven luisteren naar de vraag van de inwoner is de essentie van de Samenwerkwijze (SWW). De SWW is een praktische werkwijze waar inwoners samen met vrijwilligers of beroepskrachten een oplossing vinden voor hulpvragen van de inwoner. De Samenwerkwijze bestaat uit verschillende onderdelen: de principes, de 5 stappen, gebiedsgericht samenwerken, actieleren en werken vanuit de juiste grondhouding. Het Leerhuis SWW maakt samen leren mogelijk. Belangrijk is dat de werkwijze gedragen wordt door zowel bestuurders, management als uitvoerende medewerkers. En dat medewerkers het vertrouwen en de bescherming krijgen om de ruimte te nemen die nodig is. De principes • De inwoner staat centraal. We werken nabij èn vanuit de vraag van de inwoner. • De vraag van de inwoner leidt tot het nieuwe aanbod, niet andersom. Hierbij ligt het eigenaarschap bij de inwoner en zijn omgeving. • We werken vanuit vertrouwen en gezamenlijke verantwoordelijkheid. De inwoner, de wijk, partners en de gemeente werken samen vanuit de vraag van de inwoner. • Begin bij de basis, zoals wonen, inkomen en dagbesteding. Zodat de inwoner in staat is zelf oplossingen te organiseren. • Het maatschappelijk rendement is wat telt. De SWW draagt bij aan vitale wijken waarin inwoners een betere sociale kwaliteit en positieve gezondheid ervaren met inzet van dezelfde middelen.
De 5 stappen van de Samenwerkwijze 1. Vraagverkenning. De inwoner stelt een hulpvraag aan een beroepskracht. Samen kijken zij wat nodig is, en of het regelen van ondersteuning via de SWW passend is. 2. Vraagverheldering en samenwerkplan. De inwoner en de beroepskracht verhelderen de vraag. Samen vullen ze (indien passend) het samenwerkplan in, waarbij ze op zoek gaan naar de gewenste situatie (ik wil), wat de inwoner of zijn netwerk zelf kan doen (ik kan1) en wat/wie de inwoner nodig heeft na inzet van de ik kan (ik heb nodig). 3. Samenwerkoverleg. De inwoner en beroepskracht bepalen of een Samenwerkoverleg nodig is en zo ja, wie daarvoor uitgenodigd wordt. De deelnemers aan het Samenwerkoverleg vullen het Samenwerkplan verder aan. De inwoner houdt zo lang mogelijk zelf de regie, tenzij in het overleg anders wordt afgesproken. 4. Uitvoering. De acties uit het samenwerkplan worden binnen zes weken uitgevoerd (of er wordt een ander perspectief geboden). 5. Evaluatie. De uitvoering van het samenwerkplan wordt geëvalueerd. Hierbij wordt gekeken naar kwaliteit van leven van de inwoner en de zorgkosten. Gebiedsgericht samenwerken Werken volgens de SWW vraagt een gebiedsgerichte samenwerking. Immers, dat maakt het mogelijk om oplossingen nabij de inwoner te vinden. Ook helpt gebiedsgericht samenwerken om effectief samen te werken en vragen van inwoners te verbinden.
Samen leren in gebiedsgerichte leersessies is hierbij een vast onderdeel.
Beleidskader Wmo Oss | 10
4 Evaluatie en monitoring Wmo Het is belangrijk een goede informatiepositie te hebben zodat we keuzes in tijden van schaarste kunnen onderbouwen en toetsen. Om te volgen of we onze ambities en doelen realiseren, hebben we per doel een aantal indicatoren beschreven. Op basis hiervan rapporteren we jaarlijks14, waarbij we gebruik maken van onderstaande indicatoren. Hierbij staan niet alleen de cijfers centraal, maar ook het verhaal en gesprek met elkaar
(beleid, uitvoering, partners en inwoners) om de resultaten te duiden. We werken niet met streefwaarden, omdat geen enkele indicator op zichzelf staat maar altijd afhankelijk is van vele factoren. Bovendien streven we naar een voortdurende beweging, deze beweging zal nooit klaar zijn. Op basis van de rapportage, sturen we indien nodig ons beleid bij. Hierbij is onze beleidscyclus rond.
I. Sociale basis en meedoen Meetwaarde
Indicator
2020
2022
2024
Bron
6,68
6,24
Burgerpeiling wsjg
Aantal
Doel 1 Meedoen in de samenleving Score 1-10
Gemiddeld rapportcijfer dat
inwoners geven voor de inspanning van de gemeente om burgers
volledig te laten deelnemen aan de maatschappij. Aantal
Initiatieven voor dagontmoeting.
1
4
Score 1-10
De verbondenheid die inwoners met
7,36
7,27
Burgerpeiling wsjg
de buurt ervaren, uitgedrukt in een
subsidieaanvragen
score. Percentage
Inwoners dat zich vaak eenzaam
18%
5%
Burgerpeiling wsjg
Score 1-10
Geeft de mate aan waarin inwoners
7,17
7,09
Burgerpeiling wsjg
voelt.
kunnen terugvallen op familie,
vrienden of buurtgenoten (sociaal vangnet). Doel 2 Naastenzorg
14
Percentage
Inwoners dat zorg aan een
42%
64%
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Mantelzorgers dat zich belemmerd
-
50%
Burgerpeiling wsjg
hulpbehoevende naaste verleent.
voelt door het geven van mantelzorg.
NB niet alle cijfers zijn jaarlijks aan te leveren.
Beleidskader Wmo Oss | 11
rapport
Doel 3 Steun voor bewonersinitiatieven Percentage
(Heel) tevreden inwoners
over steun van gemeente bij
-
27%
Burgerpeiling wsjg
6%
5%
Burgerpeiling wsjg
2020
2022
(rapport)
burgerinitiatieven. Doel 4 Iedereen kan meedoen Percentage
Beperkt door lezen, schrijven, taal
II. Passende ondersteuning Meetwaarde
Indicator
2024
Bron
Doel 4 Substitutie: meer collectief en lichte hulp, minder individueel Percentage
Inwoners dat vrijwilligerswerk doet.
37%
36%
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Inwoners dat zich inzet voor buren.
64%
58%
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Inwoners dat aandacht heeft voor
35%
29%
Burgerpeiling wsjg
40%
45%
Burgerpeiling wsjg
19%
17%
Burgerpeiling wsjg
27%
-
GGD-monitor
buren in een zorgwekkende situatie (eenzaamheid, zelfverwaarlozing of andere probleemsituatie).
Doel 5 Tijdig passende ondersteuning Percentage
Weerbare inwoners: dit zijn
inwoners (18+) bij wie de betekenisvolle participatie én het individueel welzijn relatief hoog is.
Percentage
Kwetsbare inwoners: dit zijn
inwoners (18+) bij wie de betekenisvolle participatie én het individueel welzijn relatief laag is.
Percentage
Kwetsbare ouderen: aandeel ouderen (65+) dat kwetsbaar is volgens de Tilburg Frailty Indicator.
Doel 6 Betere kwaliteit van leven Cijfer 1-10
Tevredenheid met het leven (geluk).
7,91
7,81
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Ouderen tevreden met gezondheid.
68%
61%
GGD-monitor
Beleidskader Wmo Oss | 12
Cijfer 1-10
Welzijnscijfer na ondersteuning (effect van de ondersteuning).
-
7,5
CEO-ZorgfucuZ
(rapport vraag 30)
Doel 7 Weerbaar en veilig Score 1-10
Sociale veiligheid.
6,64
6,87
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Inwoners dat zich veilig in de buurt
88%
85%
Burgerpeiling wsjg
Percentage
Inwoners dat veel overlast ervaart
6%
11%
Burgerpeiling wsjg
Aantal
Meldingen verwarde personen.
490
767
Data.politie.nl
Aantal
Meldingen overlast jeugd.
440
279
Data.politie.nl
voelt (meestal of altijd).
van buurtbewoners.
III. Toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid Meetwaarde
Indicator
2020
2022
2024
Bron
45%
-
GGD-monitor
79%
66%
CEO-ZorgfocuZ
78%
76%
Burgerpeiling
65%
62%
Burgerpeiling
Doel 8 Toegankelijke voorzieningen Percentage
Ouderen 65+:
weet waar men
terecht kan voor
Wmo-voorzieningen. Percentage
Cliënten WMO:
wist waar ze moesten zijn met hulpvraag
(rapport vraag 3)
(toegankelijkheid). Percentage
Inwoners 18+: (zeer)
tevreden over het aan-
bod van (gezondheids-)
wsjg
zorgvoorzieningen in de nabije omgeving. Percentage
Inwoners 18+: (zeer) tevreden over het
aanbod van welzijnsvoorzieningen, zoals
buurtwerk, jongeren-/
ouderenvoorzieningen.
Beleidskader Wmo Oss | 13
wsjg
Percentage
Inwoners 18+: (zeer)
50%
tevreden over het
53%
Burgerpeiling
6,86
6,75
Burgerpeiling
-
7,9
CEO-ZorgfocuZ
27
Afd zorg
-
91%
CEO-ZorgfocuZ
-
89%
CEO-ZorgfocuZ
82%
75%
CEO-ZorgfocuZ
90%
82%
CEO-ZorgfocuZ
88%
82%
CEO_ZorgfocuZ
openbaar vervoer in de
wsjg
nabijheid.
Doel 9 Tevredenheid over kwaliteit ondersteuning Score 1-10
Het gemiddeld rapportcijfer dat inwoners ge-
ven voor de zorg voor de
wsjg
woon- en leefomgeving door de gemeente. Rapportcijfer
Cliënten WMO: gemiddeld rapportcijfer voor de ondersteuning van
(rapport vraag 25)
de zorgaanbieder. Aantal
Bezwaren Wmo.
Percentage
Cliënten WMO: zegt
met respect behandeld te zijn.
Percentage
Cliënten WMO: vindt dat Wmo-consulent goed luisterde.
Percentage
Cliënten WMO:
is snel geholpen met zijn/haar hulpvraag.
Percentage
Cliënten WMO:
is (helemaal) eens met
stelling dat de gekregen
(rapport vraag 10)
(rapport vraag 11)
(rapport vraag 4)
(rapport vraag 21)
ondersteuning goed past bij zijn/haar hulpvraag. Percentage
Cliënten WMO:
is tevreden over de kwaliteit van de ondersteuning.
Beleidskader Wmo Oss | 14
(rapport vraag 22)
Doel 10 Meer mensen helpen voor hetzelfde geld Begrote uitgaven Wmo
€
15
10.558.454
9.485.634
11.051.739
K2F
1955
1998
Suite
4.851
5.531
Suite
85
105
CBS-Gebruik
voor begeleiding, maat-
12.015.204
K2F
werk, dagbesteding en kortdurend verblijf.
Gerealiseerde uitgaven
€
Wmo voor begeleiding,
maatwerk, dagbesteding en kortdurend verblijf.16
Aantal
Inwoners dat geholpen is met begeleiding,
maatwerk, dagbesteding en kortdurend verblijf.
Gemiddelde kosten
€
per inwoner voor
begeleiding, maatwerk, dagbesteding en
kortdurend verblijf. Aantal
huishoudens
Zorgstapeling.
huishoudens met
voorzieningen
voorziening in sociaal
via WSJG.nl
domein: Jeugd-, P-wet én WMO.
Doel 11 Ervaringskennis benutten kwalitatief
De mate waarin we ervaringskennis
nvt
nvt
nvt
gesprekken
benutten bij onze plannen.
15
16
vanwege het overstappen naar een nieuw administratief pakket is deze informatie niet op deze manier weer te geven.
Individuele begeleiding: individuele ondersteuning (begeleiding voor doofblinden, vroegdoven en visueel. Dagbesteding dagbesteding
basis en extra, dagbesteding voor doofblinden en enkele specifieke vervoerskosten. Kortdurend verblijf: betreft basis en extra.
Beleidskader Wmo Oss | 15
Bijlage I Begrippenlijst Basishulp: vrij toegankelijke hulp waar geen verwijzing voor nodig is. Dit kan informele, lichte of collectieve hulp zijn of algemene voorzieningen in de wijk. We kijken hierbij wat voor het alledaagse leven belangrijk is, zoals wonen, leren, een dag invulling, werken of inkomen. Deze basis gaat altijd vóór individuele en zware ondersteuning door beroepskrachten.
Informele hulp of zorg is onbetaalde hulp of zorg die zonder beperkingen en regels verleend wordt door een vrijwilliger of mantelzorger. Deze hulp is onbetaald, een onkostenvergoeding kan wel verstrekt worden. Formele zorg is de zorg of ondersteuning die verleend wordt door een beroepskracht die daarvoor is opgeleid en wordt betaald.
Bestaanszekerheid gaat over voldoende en voorspelbaar inkomen, zekerheid van werk of meedoen en betaalbare woonruimte in een veilige, ondersteunende leefomgeving. Wie hierin (tijdelijk) niet kan voorzien, kan in ons land beroep doen op overheidsondersteuning.
Mantelzorg is onbetaalde en vaak langdurige zorg die iemand geeft aan een naaste, zoals hulpbehoevende familieleden of vrienden. Dit kan verzorging zijn of hulp bij dagelijkse activiteiten.
Ervaringskennis gaat over ervaringen met het leven van mensen in een kwetsbare situatie. Bijvoorbeeld de ervaringen die iemand heeft met een crisis, ontwrichting, een beperking of herstel. Door na te denken over deze ervaringen en de ervaringen van anderen erbij te betrekken ontstaat algemenere / collectieve ervaringskennis. Ervaringsdeskundigen zetten hun persoonlijke ervaringskennis professioneel in om anderen te helpen. Zij onderscheiden zich van reguliere hulpverlening door de inbreng van deze persoonlijke ervaringen. Vaak volgt de ervaringsdeskundige een opleiding zodat hij dit werk beroepsmatig en betaald kan doen. Gemeenschappen zijn sociale verbanden van groepen mensen die zich verbonden voelen. Deze gemeenschappen zijn niet alleen geografisch bepaald, maar kunnen zich ook organiseren rondom een bepaalde thematiek. Dit kan de wijk zijn, het gezin, vrienden, school, werk, een vereniging, een digitaal netwerk etc. Niet de ik, maar de oriëntatie op de ander staat centraal. Gemeenschapszin is het gevoel van verbondenheid met je medemensen of de gemeenschap waartoe je behoort en de bereidheid in haar belang te handelen. Gemeenschapszin heeft dus allereerst betrekking op de verbondenheid met medemens of de gemeenschap waartoe je behoort.
Gemeenschapsgericht werken richt zich op het versterken en vergroten van de veerkracht van gemeenschappen door aan te sluiten bij de dynamiek van een wijk, dorp of stad. En hierbij het eigenaarschap van inwoners en hun gemeenschappen centraal te stellen bij de samenwerking tussen overheid, professionals en inwoners.
Normaliseren: bewustwording dat kwetsbaarheden bij het normale leven horen, en het leren omgaan met tegenslag. Zodat het inzetten van gespecialiseerde of medische ondersteuning altijd een bewuste keuze is en geen vanzelfsprekendheid. Preventie / voorkomen is de beweging om niet pas in actie komen als er een probleem is, maar te kiezen voor gezond leven en samenleven. Oftewel de inzet gericht op het verbeteren en beschermen van gezondheid, en/ of het voorkomen en vroegtijdig opsporen van ziekte. Preventie kan universeel zijn, gericht op (delen van) de bevolking, of selectief gericht op specifieke risicogroepen. Positieve gezondheid is een brede kijk op gezondheid die niet de ziekte, maar een betekenisvol leven van mensen centraal stelt. Mensen worden aangesproken op hun vermogen tot actie en niet benaderd als zieke of iemand met een beperking. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. Positieve Gezondheid betekent dat iemand zingeving ervaart en vaardigheden ontwikkeld heeft om de uitdagingen van het leven aan te kunnen. Samenwerkwijze Oss is een praktische werkwijze waar inwoners samen met vrijwilligers of beroepskrachten een oplossing vinden voor hulpvragen van de inwoner. In een persoonlijk gesprek staan drie vragen centraal: ik wil, ik kan en ik heb nodig, eventueel aangevuld met ik kan voor een ander doen.
De Samenwerkwijze bestaat uit verschillende onderdelen: de principes, de 5 stappen, gebiedsgericht samenwerken en werken vanuit de juiste grondhouding. Alle professionals in het sociaal domein in Oss werken volgens deze methode.
Beleidskader Wmo Oss | 16
Sociale basis: de sociale verbanden van inwoners onderling waardoor mensen kunnen samenleven, elkaar kunnen ontmoeten en kunnen meedoen. En de sociale infrastructuur en de fysieke leefomgeving van inwoners die hier ondersteunend aan is. Sociale kwaliteit is de mate waarin mensen de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert. Sociale kwaliteit maakt dat mensen hun potentieel kunnen benutten en een bijdrage kunnen leveren aan het collectief: aan hun sociaal netwerk, de buurt, het dorp / wijk, de samenleving. Substitutie: inwoners passend helpen met oplossingen die horen bij het alledaagse leven en inwoners helpen om te gaan met tegenslag die bij het leven hoort (normaliseren). Bij hulpvragen van inwoners kijken we altijd naar mogelijkheden vanuit de sociale basis of basishulp. We kijken hierbij wat voor het alledaagse leven belangrijk is, zoals wonen, leren, een dag invulling, werken of inkomen. Deze basis gaat altijd vóór individuele en zware ondersteuning door beroepskrachten. Transformatie sociaal domein: deze is in 2015 in gang gezet na de decentralisatie van taken en wetswijzigingen (Wmo, Jeugdwet en Participatiewet).
De transformatie gaat over het op een andere en betere manier uitvoeren van onze wettelijke taken zodat we inwoners passend ondersteunen binnen de beschikbare budgetten. Onze ondersteuning moet zich richten op substitutie van zorg en het gebruik maken van de eigen mogelijkheden en redzaamheid van inwoners (jong en oud) en hun sociale netwerk. De ondersteuning die we bieden moet passend zijn, tijdig ingezet worden, gericht op het hele systeem en met ruimte voor de professional. De laatste jaren gaat de transformatie steeds meer over collectieven (groepen inwoners) die zorg hebben voor elkaar. Veerkracht staat voor de schokbestendigheid, het vermogen van mensen en gemeenschappen om met veranderingen om te gaan en de toegang tot hulpbronnen die ze daarbij hebben. De toegang tot hulpbronnen gaat over de mate waarin men beschikt over bijvoorbeeld een inkomen (persoonlijke hulpbron), een sociaal netwerk (sociale hulpbron) of voorzieningen in de wijk (omgevingshulpbron). De redzaamheid van mensen is de kern van veerkracht.
•
•
•
•
•
buurthuizen, wijkcentra), dagontmoeting voor ouderen met dementie, groepsactiviteiten, mantelzorgondersteuning, boodschappendiensten en ondersteuning aan diverse vrijwillige dorps- wijken buurtorganisaties. Basis voorzieningen: voorzieningen die nodig zijn voor de belangrijkste basisbehoeften, zoals een supermarkt, een basisschool of een café. Collectieve voorzieningen: door de overheid geregelde dienstverlening voor een groep inwoners met een vergelijkbare vraag of behoefte, de dienstverlening is laagdrempelig en kost de deelnemers weinig. Individuele voorzieningen: voorzieningen die door de gemeente worden toegekend, specifiek en op maat gericht om een inwoner te ondersteunen bij zijn zelfredzaamheid. Maatwerkvoorziening / specialistische hulp: deze vorm van hulp of ondersteuning wordt individueel toegekend nadat de gemeente een onderzoek heeft gedaan en een indicatie heeft afgegeven. Dit kan individuele begeleiding, dagbesteding of kortdurend verblijf zijn. Voorliggende voorzieningen zijn ‘voorliggend’ op specialistische maatwerkvoorzieningen, of voorliggend op het medische domein. NB Omdat de term voorliggend in iedere context gebruikt kan worden, gebruiken we deze term niet om specifieke voorzieningen te duiden.
Voorliggend veld: het georganiseerde, ondersteunende en vrij toegankelijke aanbod voor bewoners in een wijk of de gemeente (algemene, collectieve en voorliggende voorzieningen). Vrijwilligerswerk: werk dat in enig georganiseerd verband onverplicht en onbetaald wordt verricht ten behoeve van anderen of de samenleving. Zelfredzaamheid: de mate waarin mensen zelf het vermogen hebben om regie te voeren over hun leven en hun netwerk in te kunnen en willen zetten bij het oplossen van eventuele problemen. Collectieve redzaamheid is het vermogen van bewoners om met elkaar collectieve doeleinden te realiseren. Bewoners zijn bereid om op te treden in het algemeen belang als er sprake is van vertrouwen over en weer en als er solidariteit is tussen buren.
Voorzieningen •
Algemene voorzieningen: voorzieningen die toegankelijk zijn zonder voorafgaand, diepgaand onderzoek. Zoals ontmoetingsplekken (dorps- en
Beleidskader Wmo Oss | 17
Bijlage II Beleidsagenda Wmo Oss 2025-2029 Onze uitgangspunten, ambities en doelen zijn richtinggevend voor onze beleidsagenda Wmo. Onze beleidsagenda bevat per ambitie een aantal thema’s voor de komende jaren. De uitvoering hiervan doen we samen met inwoners en partners. Prioritering van
onze voornemens wordt mede bepaald door de vraag van inwoners, de mogelijkheden van de uitvoeringspraktijk en financiële mogelijkheden. Dit onderzoeken we per thema.
1. Sociale basis en meedoen Thema
Waarom belangrijk?
Wat gaan we doen / resultaat
Wonen en zorg
Wonen is meer dan huizen bouwen.
• We zetten ons samen met collega’s
doel 1.
mensen fijn wonen, onderdeel kunnen
Draagt bij aan
Wonen gaat vooral over een thuis waar
van wonen en partners in om uit-
voering te geven aan de uitvoerings-
zijn van een gemeenschap met voldoende
agenda van de woonzorgvisie.
voorzieningen in de buurt. Met de huidige
Relevant voor de Wmo beleidsagenda
woonschaarste staat dit enorm onder
is hierin de huisvesting van aan-
druk. Eind 2023 is onze woonzorgvisie
dachtgroepen: kwetsbare ouderen,
vastgesteld, deze biedt handvatten.
mensen met een beperking, psychisch kwetsbaren, kwetsbare jongeren, vergunninghouders en dak- en thuisloze mensen.
Jongerenwerk
Jongerenwerk gaat in essentie over het
• We actualiseren onze kaders voor
doel 1.
aan jongeren in hun ontwikkeling naar
accommodaties en werken dit uit
Draagt bij aan
bieden van laagdrempelige ondersteuning
jongerenwerk en jongeren-
volwassenheid. Verschillende ontwikke-
in de subsidiebeschikking voor ONS
lingen vragen om extra aandacht voor
jongerenwerk en een duidelijke opdracht voor de uitvoering ervan. Hierbij sluiten we aan op het Osse beleidskader
welzijn vanaf 2025 en sturen op de voortgang hierban.
• We leggen de verbinding met het
integraal jeugdbeleid 2024-2027.
veiligheidsdomein. Gericht op
preventieve en repressieve elementen, en het bieden van perspectief voor jongeren met risicofactoren.
Beleidskader Wmo Oss | 18
Inclusie, gelijk-
We werken aan een inclusieve leef-
meedoen.
is. Inclusiviteit betekent dat er plek is
waardigheid en Draagt bij aan doel 1.
omgeving waar iedereen gelijkwaardig
• We inventariseren het huidige
inclusieniveau in Oss17. Op basis
hiervan stellen we een lokale inclusie-
voor iedereen én dat er ruimte is voor
agenda op waar we uitvoering aan
verschil. Dit gaat over het doorbreken
geven. Hierbij gaan we uit van 3
van stigmatiserende beeldvorming over
sporen: allereerst toegankelijkheid
specifieke groepen mensen in de
voor iedereen en het voorkomen
samenleving. En over de toegankelijk-
van discriminatie o.b.v. handicap,
heid van activiteiten en voorzieningen
chronische ziekte en leeftijd. Daar-
voor iedereen. Hiermee geven we
naast is aandacht voor discriminatie
uitvoering aan het VN-verdrag handicap.
o.b.v. religie, nationaliteit, herkomst
en huidskleur en discriminatie o.b.v. geslacht en seksuele gerichtheid.
Communicatie en
Het (informele) aanbod dat een gezonde,
Draagt bij aan doel
stimuleert is niet altijd bekend of
bewonersplatform 1 en 8.
actieve levensstijl en sociale verbinding
• We verbeteren onze informatievoorziening voor inwoners door toe te
werken naar één digitale vindplaats
vindbaar. Denk aan informele verbanden zoals wandelgroepen, een kaartclub,
computercursus. Of aan voorzieningen
zoals de fysiotherapeut, beweeggroepen
voor het sociale domein en een
duidelijke toegang voor vragen18.
• Samen met inwoners en partners
en sportaccommodatie.
zetten we een (digitaal) bewoners-
platform op (Mijn Buurtje). Dit kan inwoners aan elkaar verbinden,
participatie mogelijk te maken en de
verbinding met het sociaal (wijk)team vergemakkelijken.
17
18
Bijvoorbeeld de inclusie monitor van de VNG of sociale inclusie index van de Han.
Uitvoering hiervan vindt plaats in de programma’s digitaliseringsagenda en dienstverlening sociaal domein.
Beleidskader Wmo Oss | 19
Naastenzorg
Zorg is een onlosmakelijk en wezenlijk
mantelzorg).
willigers en mantelzorgers bijdragen
(informele zorg en Draagt bij aan doel 2.
onderdeel van ons leven. Wat zorgvrij-
• Informele zorg
We bieden informele zorgorganisaties informatie, training en waardering.
aan de samenleving, is van onschatbare
En we verbeteren de samenwerking
waarde. Niet alleen voor degenen die
middels een samenwerkingsnetwerk
zorg ontvangen, maar ook voor het gezondheidsstelsel als geheel. Als gemeente hebben we een onder-
steunende en waarderende rol. Belang-
van informele zorgpartners en gemeente.
• Mantelzorg
We actualiseren ons mantelzorg-
rijk is dat we helpen vanuit de behoefte
beleid en uitvoeringsplan met de
van zorgvrijwilligers en mantelzorgers
volgende onderdelen:
zelf en dat we continuïteit bieden in de
- Een behoeftepeiling onder mantel-
ondersteuning en waardering. Hierbij
zorgers. En het oprichten van een
betrekken we informele zorg en mantel-
klankbordgroep van mantelzorgers
zorg als gelijkwaardige gesprekspartner.
om de behoefte van mantelzorgers
En we leggen de verbinding met ons
te blijven volgen.
gezondheidsbeleid.
- Verbeteren van ondersteuning,
respijtzorg en waardering zodat dit aansluit op de behoefte.
- Communicatie en scholing zodat ondersteuningsmogelijkheden
bekend zijn bij mantelzorgers en beroepskrachten.
- Afhankelijke van de behoefte van mantelzorgers agendasetting bij bijvoorbeeld werkgevers zodat aandacht is voor de werkende mantelzorger. Initiatieven
We hebben de overtuiging dat onder-
Draagt bij aan
duurzaam helpt. Waar nodig helpen we
sociale basis doel 3.
linge en informele hulp inwoners
• Subsidieregeling sociale basis
We maken een subsidieregeling sociale basis. De regeling is voor (semi-)
initiatieven uit de samenleving om de
professionele en informele organisaties
sociale basis te versterken: financieel, door mee te denken of door concrete hulp te bieden. We leggen een
verbinding met Thuis in de Buurt en
die zich inzetten om meedoen voor iedereen mogelijk te maken.
• Sociale agenda / wijkplan
ons vrijwilligerswerkbeleid (nov. ‘23).
We helpen inwoners om een eigen
dorp-of wijkagenda te maken. Op basis hiervan formuleren we een sociale
agenda of wijkplan met opgaven om samen mee aan de slag te gaan.
Beleidskader Wmo Oss | 20
2. Passende ondersteuning
Thema
Waarom belangrijk?
Wat gaan we doen / resultaat
Basishulp is
Om substitutie van ondersteuning te
• Project substitutie
substitutie
knoppen draaien. Enerzijds vraagt dit
ombuigen van Wmo-maatwerkvoor-
lichte of collectieve hulp is de basis,
collectieve basishulp. Dit project heeft
uitgangspunt: Draagt bij aan doel 4, 5, 6, 11.
bereiken, moeten we aan meerdere
We starten een project gericht op het
een andere basishouding: informele,
zieningen naar informele, lichte en
tenzij meer nodig is.
2 sporen:
‘Dagontmoeting, tenzij…’
1. Andere basishouding: basishulp,
‘Collectieve hulp, tenzij…’
tenzij… We zetten ons in om een andere basishouding bij onze
Anderzijds moeten we werken aan het
toegang en onze partners te
versterken van de basishulp. Zodat er
bereiken en onderzoeken wat zij
ook daadwerkelijk afgeschaald kan
hierbij nodig hebben.
worden en middelen voor individuele
2. Versterken en verbreden basishulp.
ondersteuning en dagbesteding vrij-
Denk aan collectieve voorzieningen
vallen voor de basishulp. Bij deze
in gemeenschapsaccommodaties
kanteling blijven we zorgvuldig werken,
(zoals de Haard), voorzieningen
zodat onze keuzes rechtvaardig en
zoals Zorgbuurthuis ’t Hageltje,
rechtmatig blijven.
dagontmoetingsinitiatieven
voor inwoners met (beginnende)
Dat substitutie noodzakelijk is, is
evident. De groei van de Wmo moet omgebogen worden. Om te kunnen
investeren moeten we de meerwaarde
dementie of andere beperking. • Proeftuin Oss (zie kader)
- Vanaf juli 2024 werken we in de
van basishulp kunnen aantonen. Dit is
preftuin met een tweede wijk en
complex, omdat bij veel van de huidige
volgens een nieuwe financierings-
dure maatwerkvoorzieningen het effect
vorm. Eind 2025 nemen we een
ook niet aantoonbaar is.
besluit over verbreding van de aanpak naar heel Oss.
- We leren van de proeftuin. Wat succesvol is, implementeren we breder in Oss, binnen de
uitgangspunten van de ‘Route tot ondersteuning’. • Data-analyse
We analyseren op basis van het
gebruik van verschillende Wmo-
producten welke verschuivingen
zinvol zijn en of basishulp goedkoper is. We verzamelen informatie die
kan bijdragen aan deelname van de zorgverzekeraar.
Beleidskader Wmo Oss | 21
Vitaal oud worden
Tot aan 2040 groeit de groep ouderen
dig wonen
mensen steeds vaker een hoge leeftijd.
en langer zelfstan-
Draagt bij aan doel 4, 6, 10.
in verhouding fors. Ook bereiken
• Gezond oud worden
We stimuleren ontmoeting, gezonde
voeding en beweging bij ouderen,
Deze groep doet een fors beroep op de woningmarkt en op de zorg vanwege
chronische aandoeningen als dementie. In samenhang met de woonzorgvisie
en aandacht voor valpreventie en hittepreventie.
• eablement
We onderzoeken hoe we ouderen
en de nog op te stellen nieuwe gezond-
kunnen helpen zelfstandiger te leven
we meer aandacht voor deze groep. Hier-
worden.
heidsnota en mantelzorgbeleid hebben
bij onderzoeken we of specifieke groepen ouderen extra aandacht behoeven, zoals
en minder afhankelijk van zorg te • Informele netwerken
We zetten ons in om netwerken rond
ouderen met een migratieachtergrond
ouderen te versterken. Denk aan
of met een laag inkomen.
lotgenotencontactgroepen en informele netwerken.
• Digitale ondersteuning (e-health)
We zetten in op versterken van digitale
ondersteuning en zorgtechnologie
om comfortabel zelfstandig te wonen. Dit doen we in samenwerking met de regio vanuit het IZA. Participatie van
We verwachten in de toekomst een groei
werknemers
in Oss, en daarmee ook de vraag naar
internationale
Draagt bij aan doel 5, 6, 7.
van het aantal internationale werknemers
• We verlengen de pilot die Stichting Barka en ONS welzijn uitvoeren
gericht op meedoen van internationale
cultuur sensitieve ondersteuning. Veel
werknemers in 2025 om inzicht te
kwetsbare arbeidsmigranten bereiken
krijgen in de structurele behoefte.
we niet en blijven onder de radar. We
Het betreft het bieden van informatie
streven naar het verbeteren van het
en advies, hulp en maatschappelijk
welzijn, de integratie en participatie van
werk. Vanuit de pilot bouwen we aan
de internationale werknemer.
een sleutelfigurennetwerk, zodat we kunnen bieden wat nodig is.
Overgang van
In Oss willen we dat jongeren de stap
Wmo
maken. In het Osse beleidskader integraal
(wijk)teams hebben we het Actieteam
aandacht voor jongeren die op meerdere
expertise toevoegen en helpen om
Jeugdwet naar de Draagt bij aan doel 5, 6.
naar volwassenheid zelfstandig kunnen
• Actieteam 16-27
Ter ondersteuning van de Osse sociale
jeugdbeleid 2024-2027 is speciale
16-27 opgericht. Het Actieteam kan
gebieden problemen ervaren. Met de
doorbraken te realiseren als men er
overgang naar de volwassen leeftijd
verandert er echter van alles in de ondersteuning van jongeren. Deze overgang
moeten we goed laten verlopen zodat de
in de reguliere samenwerking en opschaling nog niet uit komt.
• Overgang Jeugdwet naar Wmo
jongere de ondersteuning blijft krijgen die hij of zij nodig heeft.
De overgang van de Jeugdwet naar
de Wmo verdient nog aandacht. Hier zetten we de komende tijd op in: we
onderzoeken waar het knelt en zorgen voor verbetering.
Beleidskader Wmo Oss | 22
Samenwerking
Onze beleidsuitgangspunten geven
participatiewet
te werken vanuit de leefwereld van
Wmo, Jeugdwet en Draagt bij aan doel 5, 6.
richting om keuzes te maken en samen
• Verordening
inwoners. Dit kan morele vraagstukken opleveren, bijvoorbeeld rond de rechts-
bescherming van de inwoner. We willen de beleidsuitgangspunten vertalen
in werkbare richtlijnen voor de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet.
En borgen dat we de juiste (morele)
afweging maken en het gesprek hierover met elkaar blijven voeren.
- We actualiseren onze verordening
en werkinstructies op basis van de beleidsuitgangspunten Wmo Oss. Hierbij kijken we of we de juiste instrumenten hebben om een
afweging volgens de waardendriehoek te maken. We halen
hiertoe op wat de consulenten
nodig hebben om de afweging
weloverwogen te maken, denk aan scholing en handvatten.
- We onderzoeken of een omgekeerde verordening voor het sociale
domein (Wmo, Participatiewet en
Jeugdwet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) wenselijk is. Bij een omgekeerde verordening zijn niet de wetten en regels
leidend, maar de hulpvraag van de inwoner. Ook is de verordening in begrijpelijke taal geschreven.
Beleidskader Wmo Oss | 23
Mensen met
In de regio Brabant Noordoost-Oost
kwetsbaarheid
ambitie:
psychische
Draagt bij aan doel 5, 6, 7.
(BNOO) hebben we een gezamenlijke
Lokaal
• Lokale ontwikkelagenda psychisch kwetsbaar Oss
“Mensen met een psychische kwetsbaar-
- We vertalen het regionale koers-
heid in de regio Brabant Noordoost-Oost
document in een lokale ont-
wonen zo veel mogelijk thuis, zijn
wikkelagenda psychisch kwetsbaar
hierbij zoveel mogelijk zelfredzaam en
voor de komende jaren.
participeren naar vermogen. De zorg en
- We onderzoeken welke lokale
ondersteuning die iemand hierbij nodig
voorzieningen nodig zijn om de
heeft, wordt in samenhang geboden
decentralisatie van beschermd
en is herstelondersteunend. Daar waar
wonen mogelijk te maken.
inwoners (tijdelijk) niet zelfstandig
- We geven uitvoering aan de
om op eigen kracht te zorgen voor een
- We bouwen verder aan de steun-
kunnen wonen of het hen niet lukt
Wvggz.
dak boven het hoofd, zijn er voldoende
structuren in de wijk: met keten-
passende (tijdelijke) opvangvarianten
partners werken we aan een zachte
beschikbaar.”
landing in de wijk, de ontwikkeling van een zelfregiecentrum met
Daarnaast zet het integrale zorgakkoord
inzet van ervaringsdeskundigen,
(IZA) in op het verleggen van patiënten-
het verkennend gesprek (samen-
stromen richting het sociaal domein.
werking huisarts, GGZ en Ons
Eén van de programma’s van het IZA is
Welzijn) en de consultatiefunctie
het creëren van een landelijk dekkend
GGZ voor beroepskrachten.
netwerk van laagdrempelige steun-
- Aanpak woonoverlast: we passen
punten voor mensen met een psychische
de huidige aanpak aan op basis
kwetsbaarheid.
van de wetswijziging in de Wet
De ondersteuning van psychisch kwets-
aanpak woonoverlast en de
bare inwoners is dan ook een belangrijk
toename van het aantal meldingen
thema, zowel regionaal als lokaal in Oss.
woonoverlast. Regionaal
• Maatschappelijke opvang (MO) - We blijven inzetten op een
transformatie van de MO naar
kleinschalige, kortdurende, lokale opvang en een regionale opvangvoorziening voor de complexe
doelgroep. Onderdeel hiervan is
de ver(nieuw)bouw van de huis-
vesting van MO in de Schadewijk (Verdihuis). Het gebouw
Beleidskader Wmo Oss | 24
en sluit niet aan bij de gewenste
transformatie. We werken hierbij samen met Brabant Wonen,
het Verdihuis en programma Schadewijk.
- Wonen: waar mogelijk voorkomen
we instroom in de maatschappelijke opvang. We geloven dat eerst
een dak en dan de juiste hulp, de sleutel is naar duurzaam herstel.
We ontwikkelen het urgentieplus proces met woningcorporaties
voor de huisvesting van urgente doelgroepen.
- We stellen eind 2024 een regionale aanpak dakloosheid vast waarmee we uitvoering geven aan het
nationaal actieplan dakloosheid. We zetten in op preventie van
dakloosheid en een pilot housing first voor jongeren.
• Ondersteuning en bescherming
We passen bestaande inkoopproducten
aan, gericht op ondersteunen en
beschermen van kwetsbare inwoners midden in de samenleving in diverse woonvarianten.
• Laagdrempelige steunpunten
We richten laagdrempelige steun-
punten in vanuit het IZA voor
herstelondersteuning en ontmoeting. Dit proces wordt ondersteund door ervaringsdeskundigen. Veiligheid in
Gemeenten hebben een taak bij de
We werken regionaal samen, de
relaties
heidsrelaties (VIA). Denk aan het borgen
Koersplan VIA. We vertalen dit naar
afhankelijkheids-
aanpak van Veiligheid in afhankelijk-
van de signalering en de veiligheid in
een gezin en het voeren van de regie op de samenwerking met partners in de
ambities zijn beschreven in het regionale een lokaal implementatieplan voor de gemeente Oss.
veiligheidsketen.
Beleidskader Wmo Oss | 25
Lokale samen-
Samenwerking binnen het sociaal
We actualiseren onze lokale samen-
& veiligheid
toenemende complexe problematiek
volgen van landelijke ontwikkelingen,
werkagenda zorg Draagt bij aan doel 7.
domein en veiligheid is essentieel om efficiënt aan te pakken. Ook regionaal en landelijk wordt steeds meer ingezet op
de verbinding tussen zorg en veiligheid. In 2025 komt er een nieuwe samen-
werkingsagenda Zorg- en Veiligheidshuizen, deze vertalen we in een lokale samenwerkagenda zorg & veiligheid voor Oss.
werkagenda zorg- en veiligheid. Het samenwerken, het leggen van ver-
bindingen en het aanjagen van ver-
beteringen is de kern van deze agenda.
Zodat we integraal samenwerken, en we voorbereid bij de verschillende
(regionale) overlegtafels input kunnen brengen en halen. Hierbij is in ieder geval aandacht voor de volgende thema’s: