Bijlage 1 Rapport Oss inwoners over gebiedsvisie dorpen en stadjes webversie.PDF

48

49

Bijlagen

50

51

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

Bijlagen Bewonersbijeenkomsten gebiedsvisie dorpen en stadjes gemeente Oss Bijeenkomst Herpen, 10 november 2022

De avond in het Herpense dorpshuis ’t Slotje was de eerste in de reeks, met een kleine 20 deelnemers. De meeste inwoners kwamen uit Herpen, en enkele uit omliggende dorpen. Er is veel herkenning bij de presentatie van de concept-gebiedsvisie en de resultaten uit de straatinterviews. Zo constateren Herpenaren dat jongeren uit het dorp in de voorbije jaren vertrokken zijn naar de Piekenhof in Berghem. Daar zien inwoners nu de gevolgen van: een school heeft moeten sluiten, verenigingen lopen langzaam leeg.

Woningbouw Richting de gemeente is er de vraag of er geen casco woningen kunnen komen. ‘We hebben veel bouwvakkers in ons dorp, mensen willen zelf zo’n huis afbouwen. De huizen die nu op de markt komen zijn meestal te duur.’

Duurzame ontwikkeling Inwoners erkennen dat er vanuit de gemeente al de nodige informatie wordt verstrekt over onderwerpen als collectieve kortingen op zonnepanelen, spouwmuurisolatie, hr-glas. In de dorpsraad speelt het opwekken van ‘eigen’ ener­gie met zonnepanelen in de geluidswal langs de A50. De dorpsraad belegt binnenkort ook een informatieavond over hoe inwoners in eigen huis energie kunnen besparen. Duurzame mobiliteit is een lastiger onderwerp. Een (elektrische) deelauto werkt niet in een dorp, is de overheersende gedachte. Openbaar vervoer is hier geen alternatief voor de auto want niet/matig beschikbaar.

en de gemeente is er wel, maar nog op een te laag pitje. Aan vrijwilligers heeft Herpen van oudsher geen gebrek, maar inwoners zien ze wel ouder worden en jongeren voelen niet voor langere termijnen. Ze willen wel een bardienst draaien maar geen verantwoordelijkheid. Hier worstelen besturen mee, en ook met de digitalisering in de samenleving. Er blijkt behoefte aan coaching op het gebied van social media, om op die manier jongeren – maar ook steeds digitaal vaardigere ouderen - beter aan te spreken.

Initiatieven Twee bewonersinitiatieven presenteren zich. Een bestuurder van tennisclub VIP (Voor Ieders Plezier) vertelt over de open club-gedachte waarmee haar vereniging samenwerkt met de voetballers van Herpinia. Precies deze avond bespreekt de Osse gemeenteraad de begroting voor deze plannen. Het idee is om een overkoepelende stichting op te richten die veel (bestuurs)taken overneemt van de clubs, met een centraal terrein voor sport en beweging. Het is een groeimodel, waar bijvoorbeeld ook een dansschool bij kan aansluiten, en waar bijvoorbeeld ruimte ontstaat voor padelbanen. Er is vijf jaar gewerkt aan de plannen en er zit veel energie in. De lange aanloop maakt het vaak wel heel lastig om mensen betrokken te houden. Reactie gemeente Oss: leerpunt voor de gemeente is dat verwachtingsmanagement en meer communicatie kan helpen bij dit soort complexe processen. Het tweede initiatief gaat om een CPO-project (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) in Overlangel. Een deelnemer van deze CPO uit illustreert het project, waarbij enerzijds een leegstaand schoolgebouw wordt verbouwd tot woningen en anderzijds huizen gebouwd gaan worden op een terrein aan de dorpsrand. Het is een taai traject, waarbij beide locaties in 1 project zijn gekomen om het haalbaar te maken.

Voor het bouwen aan de rand van het dorp is een bestemmingsplanwijziging nodig, en de toevoeging van het inbreidingsplan vergroot de kans dat het totaal van de grond komt. Nu er bezwaren komen tegen het nieuwbouwonderdeel, wordt mogelijk toch de verbouwing van de school eerder ter hand genomen. Het CPO-initiatief zou wel meer regie en ondersteuning van de gemeente wensen.

Cohesie Een zorgcoöperatie organiseert veel in het dorp, hierin speelt ’t Slotje een grote rol. Een nieuw idee is het aanbieden van een gezamenlijke, voordelige broodmaaltijd (lunch). Daar zijn vrijwilligers voor nodig en budget, de gemeente zou hierin een grotere rol kunnen spelen. Er zou een goed ingerichte keuken in ’t Slotje moeten komen en een structurele subsidie, want ‘we willen niet elk jaar leuren om geld’. Het contact met welzijnsorganisaties

52

53

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

Bijeenkomst Megen, 16 november 2022

In Megen zijn 30 aanwezigen in gemeenschapshuis Acropolis, uit Megen zelf maar ook uit Haren en Macharen. De inwoners herkennen onder meer de uitspraken uit de straatinterviews over ‘import’ die zich wat minder laat zien in het verenigingsleven. ‘Het zijn vaak mensen die op zoek zijn naar woonruimte, die niet zo zeer kiezen voor Megen.’ Toch vinden anderen deze stellingname wat generaliserend, ‘er zijn er toch ook veel van buiten die zich juist wel inzetten bij activiteiten.’ Bovendien: in de nieuwbouw zijn er ook mensen die van origine uit Megen komen die weer terugkeren. Inwoners herkennen het dilemma rond ouderen die ‘noodgedwongen’ naar Oss moeten verhuizen omdat dat meer zorgvoorzieningen zijn of geschiktere woningen. ‘Iedereen kende die mensen, zodra ze een dag binnen zitten gaan buren er langs.’

Woningbouw De nieuwbouw ’t Paradijs in Haren is echt een impuls voor het dorp, zeggen inwoners. ‘Jongeren die daar komen wonen stichten gezinnen, dat is goed voor de school en de verenigingen. Dat zie je bijvoorbeeld met carnaval en ook bij de buurtvereniging. Dat houdt een dorp echt in beweging.’ Woningbouw voor een oudere doelgroep is een ander verhaal. Het beleid om mensen langer zelfstandig thuis te laten wonen heeft een ongewenst bijeffect voor de doorstroming. Het concept voor knarrenhofjes slaat aan bij de aanwezigen. ‘Het zou ook voor bijvoorbeeld de thuiszorg een uitkomst zijn als ouderen meer bij elkaar wonen. Nu zijn verzorgenden de helft van de tijd van adres naar adres aan het bewegen.’ Een inwoner ziet projectontwikkelaars als bondgenoot bij het oplossen van knelpunten op de woningmarkt. ‘De gemeente kan er een projectontwikkelaar bij halen voor wie het interessant is om in verschillende kleine kernen te bouwen. Je kunt het organiseren dat een aannemer voor verschillende doelgroepen bouwt, met een goede kwaliteit.’

Duurzame ontwikkeling Veel aanwezigen zijn al aan de slag gegaan met het verduurzamen van hun woning. In een oud stadje als Megen is het wel een punt om bijvoorbeeld een monument te isoleren of om er zonnepanelen op te leggen. Een aanwezige oppert om in gezamenlijkheid te investeren in zonnepanelen op bijvoorbeeld een sporthal. Hier blijken verschillende inwoners interesse in te hebben, nog tijdens de bijeenkomst ontstaat er een lijst namen. Het idee is ook om in de lokale media verder aandacht te geven aan dit initiatief. Daarnaast blijkt er interesse te zijn in het verkennen van een deelauto-initiatief, en er zijn inwo-

54

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

ners die de suggestie doen voor een samenreis-app. Hierbij kunnen inwoners zonder auto zich aanmelden bij buren die bijvoorbeeld naar Oss rijden. ‘Dat werkt misschien wel beter dan de buurtbus.’

Natuur Bij dit thema snijdt een aanwezige het plan Meanderende Maas aan. Dit valt buiten de scope van de gebiedsvisie voor dorpen en stadjes, maar raakt wel het onderwerp waterveiligheid. Deze inwoner kaart aan dat er de plannen voorzien in wel heel veel water en eenzijdig ooibos. ‘Het gebied langs de rivier is nu heel waardevol voor weide- en akkervogels, die het heel zwaar hebben. Als je straks over de dijk rijdt zie je alleen ooibos en meer de vergezichten van nu. Ik betwijfel of dat echt positief is.’ Een andere bewoner noemt natuurinclusieve landbouw als belangrijk onderwerp. In deze gemeente is een half procent van het voedselaanbod natuur­ inclusief, terwijl in landen als Duitsland en Oostenrijk dit soms wel een kwart van het aanbod is. ‘Het zou Oss sieren als ze in kleine gemeenschappen een duit in het zakje doen om natuurinclusieve landbouw te stimuleren.’ Een aantal aanwezigen geeft aan zeker wel de extra moeite te nemen om naar een landwinkel te gaan, als het aanbod nog breder wordt.

Initiatieven Een inwoner van Megen vertelt over het banierenproject, dat ontstond rondom 650 jaar stadsrechten voor Megen in 2007. In de kern heeft 90 procent van de huishoudens een eigen banier. De gemeente droeg destijds bij voor de aanschaf van stoffen. Nu is er een levendig project ontstaan rond het herstellen van bestaande banieren en het maken van nieuwe. Per banier gaat het om ongeveer €75 aan kosten. De gemeente geeft aan nu niet opnieuw financieel te kunnen helpen. De constatering is wel dat er een mooie ‘community’ is ontstaan rond de banieren, ‘mensen zijn trots op Megen’. Een inwoner van Haren introduceert het idee om het voormalige klooster in zijn dorp om te vormen tot woongebouw. Het staat voor €4,5 miljoen te koop. Door ook de omliggende parkeerterreinen te betrekken in een plan wordt het betaalbaar, door hier enkele tientallen huizen te bouwen. Daarnaast zou er een zorgconcept passen, en een knarrenhof. ‘Dan is één en één drie. Haren ontgroent en vergrijst, de mensen van wie je het moet hebben vertrekken.’ De inwoner denkt aan de woningbouwvereniging als strategische partner voor dit CPO-plus-project. ‘Als de gemeente en een projectontwikkelaar ook willen instappen wordt het helemaal haalbaar. Op eigen initiatief alleen zal het in Haren niet lukken.’ Een vertegenwoordiger van de gemeente Oss geeft aan dat dit soort grote projecten goede ondersteuning vragen.

‘Meer dan in

55

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

het verleden heeft de gemeente hier oog voor. Een CPO is een soort onderneming, je neemt risico. Je moet geen vijanden voor het leven worden als je iets met buren samen opzet en het loopt niet goed. Het is ook qua procedures heel complex. Daarom zijn er goede argumenten om te zeggen: we gaan als gemeente kijken op welke manieren we de initiatiefnemers van een CPO kunnen helpen bij een vlotte start.’

Bijeenkomst Lith, 22 november 2022

In Lith zijn er in mfc De Snoeck 24 aanwezigen, van wie de meesten uit Lith maar ook uit Oijen en Lithoijen. Er is een diversiteit aan mensen van verenigingen en bewonersinitiatieven (dorpsraad, cultuur, carnaval, groenonderhoud, vrijwilligers in de zorg) en enkele ondernemers.

Woningbouw Het bouwen voor jongeren en ouderen speelt ook in Lith en omliggende dorpen. Er is wel een spanningsveld met twee onderwerpen die worden aangeroerd: woningsplitsing en inbreiding. Deze hebben niet altijd een positieve uitwerking op leefbaarheid, vindt een aantal bewoners. In Lith zijn er hierdoor veel arbeidsmigranten komen wonen. ‘Ik wil niet discrimineren’, zegt iemand, ‘maar op zaterdag tel je zo 15 witte kentekens op het Marktplein. Er is hier een parkeerprobleem omdat er wel woningen kwamen maar geen extra parkeerplaatsen. Dat levert soms ook gevaarlijke situaties op.’ Woningsplitsing kan een oplossing zijn voor woningnood, ‘maar nu is het een verdienmodel. In de oude dokterswoning wonen vijftien mensen.’

Duurzame ontwikkeling De aanwezigen herkennen de acties die de gemeente onderneemt rondom duurzaamheid (informatieavonden over isolatie). Een enkeling vindt dat er te weinig duidelijkheid is vanuit de gemeente, bijvoorbeeld over het isoleren van een monumentaal woonpand. ‘Het is een oerwoud, al die subsidie-regelingen.’

Cohesie Een bewoner herkent een opmerking uit de straatinterviews dat sommige activiteiten zoals de Bakfietsenrace verdwijnen, ‘maar er komen ook weer nieuwe initiatieven en activiteiten voor terug’. Een inwoner van Teeffelen voert aan dat in dit dorp veel informeel wordt georganiseerd en geregeld. Zonder ondersteuning van de gemeente. In andere, grotere dorpen is die ondersteuning er wel. ‘Dat is eigenlijk niet eerlijk.’

56

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

Een bewoner in Lith ervaart veel verkeersoverlast in de dorpskern door de N625. ‘Maar ik kom er met mijn klachten niet door bij de gemeente, want het is een provinciale weg.’ Een afgevaardigde van de dorpsraad geeft aan dat dit onderwerp wel degelijk onderwerp van gesprek is in het contact met de gemeente. Een andere persoon geeft aan: ‘Waarom gaan we niet inventariseren wie er echt last heeft van het verkeer? Als iedereen afzonderlijk zo nu en dan een belletje pleegt naar de gemeente, dan heeft niemand in de gaten dat hier een collectief van inwoners overlast heeft. Samen optrekken, zo moet je het doen.’

Initiatieven Een initiatiefnemer vertelt over de natuurspeeltuin annex boomgaard die kinderopvang De Blokkendoos heeft opgezet in samenwerking met Dorpslandschap Lith en Landschapsbeheer. Naast de speeltuin is hier een groentetuin en in de boomgaard zijn hoogstam fruitbomen teruggeplaatst. Er is veel waardering voor de combinatie van eigen initiatief, natuurontwikkeling en cultuurhistorie. Een mooi voorbeeld van prima samenwerking en het in eigen beheer neerzetten van een veelzijdig project. Het enige waar het project mee kampt is vandalisme. Een reactie uit de zaal: ‘Houd het zoveel mogelijk open en in het zicht, dan houdt de gemeenschap een oogje in het zeil wat er in de boomgaard gebeurt.’ Een inwoner schetst de moeilijkheden van het CPO-project voor zeven woningen en een ontmoetingsruimte waar hij vorig jaar met een groep buren begon. Intussen dreigt het project kleiner te moeten worden en zijn er problemen met de grondaankoop en ontsluiting. ‘We zijn al anderhalf jaar aan het worstelen. Ons project is klein, ondersteuning is te duur. Als toekomstige bewoners moeten we investeren in iets waarbij er geen garantie is dat het lukt. We zijn nu al met de derde jurist aan de slag, telkens beginnen we weer vooraan.’ Een vertegenwoordiger van de gemeente Oss stelt dat de complexiteit van het CPO-project herkenbaar is.

‘Daarom is CPO voor ons een belangrijk thema, bijvoorbeeld in de Woonagenda.’ Een inwoner biedt zichzelf aan om mee te denken. ‘Een goede projectontwikkelaar of aannemer wordt blij om iets te doen in zo’n project. Die zien de maatschappelijke meerwaarde echt wel. Ik weet wat van onroerend goed en de makelaardij, en wil graag helpen. Laten we straks aan de bar verder praten.’

57

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

Bijeenkomst Geffen, 27 november 2022

In Geffen maken we in mfc De Koppelinck kennis met de Stamtafel, een bewoners­ initiatief dat al vijftien jaar bestaat. Inwoners van Geffen schuiven elke twee weken aan en bespreken de actualiteit. Voor het begin van de bijeenkomst verdeelt een van hen uiltjes over het tafeloppervlak, ‘voor wijsheid aan de Stamtafel’. De bijeenkomst van vandaag is georganiseerd door de gemeente, samen met de dorpsraad. We sluiten aan bij de reguliere bijeenkomst van de Stamtafel. In totaal zijn het 21 deelnemers. In Geffen is er veel herkenning op het thema rondom voorzieningen. In korte tijd is het winkelbestand in het dorp teruggelopen van 38 naar 19. ‘Omdat wij er niet kopen’, stelt iemand. De buurtbus, eerst rijdend gehouden door vrijwilligers, is overgenomen door Arriva die de lijn daarna ophief. Er volgt een discussie over de evenementen die de horeca tegenwoordig organiseert op een terrein buiten Geffen, zoals de kermis en met carnaval. ‘De horeca zou weer meer op straat in het dorp moeten organiseren.’ De aanwezigen herkennen dat het soms lastig balanceren is tussen iets mogelijk maken en tradities en de gemeenschap beschermen.

Woningbouw Ook dilemma’s rondom het onderwerp wonen komen de inwoners bekend voor. Hofjes met woningen voor ouderen vindt men een goed idee. Er is in Geffen een soortgelijk project geweest bij een recent nieuwbouwproject. ‘Iedereen was heel positief, maar dan kom je in een discussie met de projectontwikkelaar en blijft er niks van de ideeën over. Ik pleit er voor om bij dit soort creativiteit niet alleen aan de voorkant, maar ook in vervolgstappen hieraan vast te houden. Ook al kost dat misschien meer geld.’ Een andere inwoner noemt winkelpanden die relatief eenvoudig veranderen in woningen. ‘Dat is een fout geweest in het bestemmingsplan, er zat ook woonbestemming op winkels. Als je de kern levend wil houden, moet je dat beter regelen.’ De inwoners vragen om meer regie door de gemeente.

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

kort aan de orde. Dat de gemeente klimaat verwerkt in beleidsplannen, wil niet zeggen dat Oss verder niet actief aan de slag moet, aldus een inwoner. Voor energiearmoede wijzen aanwezigen op de dorpshuizen als laagdrempelige mogelijkheid om aan te kloppen. Ook wijst iemand op de scholen als plek waar kennis is over inwoners die te maken hebben met energiearmoede.

Dorpsvisie en gebiedsvisie De Stamtafel biedt ook een goede gelegenheid om de Dorpsvisie en de concept-gebiedsvisie voor dorpen en stadjes naast elkaar te leggen. Geffen heeft de eigen visie ingestuurd als input voor de gebiedsvisie. Dat wat niet past in dit gemeentelijke stuk, wordt meegewogen in de overkoepelende Omgevingsvisie voor de gemeente Oss, aldus een vertegenwoordiger van de gemeente. In de Dorpsvisie van Geffen speelt het oprukken van omliggende (grotere) plaatsen een belangrijke rol. Het gaat om Heesch West, de Osse stadsuitbreiding Amsteleind en Den Bosch, en daarnaast ook het plan voor windturbines. Om deze ruimtelijke ontwikkelingen te compenseren, zou er een groene buffer moeten blijven bestaan rondom Geffen. In die groene buffer is ruimte voor natuurinclusief boeren en natuur. Dit concept wordt meegenomen in het verdere gesprek met de het college van burgemeester en wethouders, zegt de gemeentelijke vertegenwoordiger toe. ‘Ik vind de groene buffer een mooie term en begrijp nu ook helemaal waarom het past in de gebiedsvisie. De gemeente maakt uiteindelijk de keuze. Daarom is het goed om het concept mee te nemen in de overwegingen. En als het niet in de plannen komt, dan gaan we het gesprek met jullie aan waarom niet.’

Duurzame ontwikkeling De Geffenaren constateren dat er heus aandacht is voor dit onderwerp, onder meer via informatiebijeenkomsten. ‘Maar op het duurzaamheidsplein waar ik een paar weken geleden was in Oss stonden maar een paar standhouders. Dat vond ik karig, zeker gezien het belang van het onderwerp.’ De inwoners zeggen het goed te vinden dat de gemeente zijn rol pakt in het geven van betrouwbare informatie, ‘want er zijn veel cowboys op de markt’. Een van de aanwezigen wijst op Den Bosch, waar veel burgerinitiatieven zijn ontstaan. ‘Daar hoor je dat zulke initiatieven met wat geld zelf energiecoaches klaarstomen.’ Ook klimaatadaptatie en energiearmoede komen bij dit thema nog

58

59

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

Bijeenkomst Ravenstein, 30 november 2022

Bij de laatste bijeenkomst met inwoners, in Vidi Reo in Ravenstein, zijn er 27 aanwezigen. Het merendeel komt uit Ravenstein, daarnaast zijn er enkele bewoners uit Deursen-Dennenburg. Ook hier zijn de meesten actief bij verenigingen, als vrijwilliger voor een goed doel, een zorgcoöperatie of als lid van de dorpsraad. Er zijn ook enkele ondernemers. De meeste mensen zijn later komen wonen ‘in de mooiste stad van Brabant’.

Woningbouw Inwoners constateren dat er al lang gepraat wordt over meer woningbouw in Ravenstein, maar dat er op kleine inbreidingsprojecten na weinig gebeurt. Ze roepen al vijftien jaar dat er gebouwd moet worden. Ravenstein is nu echt aan de beurt, het Stationskwartier moet nu snel van de grond komen. ‘Jeugd is al weggegaan, die komt niet meer terug. Dat heeft gevolgen voor de verenigingen.’ Net als tijdens de eerdere avonden constateren aanwezigen dat de Piekenhof in Berghem grote aantrekkingskracht heeft gehad. ‘Dit was de enige plek in de omgeving waar mensen konden gaan wonen. Doe het voortaan zo: zet in een grote kern de helft van de nieuwbouw neer, en verdeel de rest over de andere kernen.’ Ook in Ravenstein volgt de constatering dat er behoefte is aan starterswoningen, en eveneens aan woningen voor ouderen. CPO is een bekend fenomeen, maar ook hier is bijvoorbeeld grondverwerving een probleem. ‘Dat hoeft niet, als je als gemeente vooraf regelt dat een deel van bouwpercelen voor CPO-initiatieven zijn.’

Gebiedsvisie gemeente Oss bijage | bewonersbijeenkomsten

meente: ‘We willen in de gebiedsvisie geen zaken voor jaren vastleggen, zoals dat eerder met een skatebaan gebeurde, maar zorgen dat de dorpen dit soort zaken zelf flexibel kunnen invullen met wat op dat moment nodig is.’ Vervolgens presenteren twee inwoners uit Deursen-Dennenburg het initiatief Dampower, van inwoners uit Over d’n Dam, de dorpen bij Ravenstein. Dit begon zeven jaar geleden als een ondernemerscafé en is uitgegroeid tot een platform voor collectieve inkoop van bijvoorbeeld zonnepanelen. Voor een groot deel komt de kennis uit de groep zelf. ‘Wij zijn helemaal niet formeel georganiseerd, wie wil bijdragen doet wat. We keken of we vanuit de gemeente Oss ondersteuning konden krijgen maar merkten al meteen dat het vertragend werkte. We laten ons daar dus niet door leiden.’ Het initiatief zou wel wat zien in ondersteuning van de gemeente bij bijvoorbeeld een onderzoek naar geothermie, en hoe dit zou kunnen bijdragen aan het doel om als dorpen energieneutraal te worden in 2030. De initiatiefnemers willen zich hun kennis en organisatiekracht inzetten in een wat groter gebied. ‘We zijn vanavond hier, dat zegt wel iets. We zijn enthousiast en we hopen dat de gemeente met ons om tafel gaat zitten.’

Duurzame ontwikkeling Een inwoner wijst op de moeilijkheden bij het verduurzamen van monumentale huizen of als er beschermd stadsgezicht geldt. Anderen noemen informatiebijeenkomsten die maar matig bezocht worden. Er zou heel gebruiksvriendelijke informatie op de gemeentelijke site moeten komen, en ook via de sociale media. Zij wijzen op de kracht van herhaling.

Initiatieven Een inwoner introduceert zijn idee voor een Urban Sportspark in Ravenstein. Zoiets is hier nog niet. In andere plaatsen gaat het om een combinatie van bijvoorbeeld buitenfitness-toestellen, pumptracks, een free-run parcours en een hardloopbaan. Zo’n faciliteit sluit aan bij gezondheidstrends en de tendens om individueel te sporten, en maakt het tegelijk mogelijk om groeps­ gewijs te bewegen. Een mogelijke locatie zou bij het Stationskwartier kunnen zijn. De inwoner ziet wel wat in een haalbaarheidsstudie. Reactie van de ge-

60

61