Document · PDF

Bijlage 1 Rapport Oss inwoners over gebiedsvisie dorpen en stadjes webversie.PDF

Gemeenteraad 15 juni 2023, gemeente OssBij agendapunt: B Gebiedsvisie Stadjes en Kernen13.336 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Hoe zien inwoners de toekomst van hun kern? Reflecteren op de gebiedsvisie voor stadjes en dorpen in de gemeente Oss In gesprek met inwoners van de gemeente Oss

Hoe zien inwoners de toekomst van hun kern? Hoe zien inwoners de toekomst van hun kern? Reflecteren op de gebiedsvisie voor stadjes en dorpen in de gemeente Oss Onderzoeksbureau Opiniepijlers, oktober/november 2022 In opdracht van de gemeente Oss Samenstelling Reinder Boeve en Frank Bolder Interviews Tessa Ariaans, Hans Teunissen, Fred Eggink, Gytha van der Veer, Maurice Doppen, Lyan van Vliet, Elsbeth Lelieveld, Reinder Boeve Graphics, ontwerp en opmaak Louman & Friso ontwerpbureau

Disclaimer Uitspraken, conclusies en aanbevelingen zijn gebaseerd op gesprekken met respondenten. Feiten, aantallen en cijfers zijn verwerkt zoals ze zijn genoemd in deze gesprekken en niet verder getoetst. Leeswijzer diagrammen Bij een deel van de vragen kon gekozen worden uit meerdere antwoorden. In dat geval kan het percentage hoger zijn dan 100 procent.

Reflecteren op de gebiedsvisie voor stadjes en dorpen in de gemeente Oss

Inhoud 1. Managementsamenvatting

2. Beschrijving van de werkwijze

3. Waardering woonomgeving

4. Gemeenschapszin en leefbaarheid

5. Uitdieping van de thema’s

6. Eigen initiatief en de rol van de gemeente

7. Algemene gegevens/spreiding respondenten

8. Gesprekken met jongeren

9. Bewonersbijeenkomsten

10. Verantwoording

Bijlagen

Gebiedsvisie gemeente Oss managementsamenvatting

Managementsamenvatting Hoe zien inwoners van de dorpen en stadjes in de gemeente Oss de toekomst van hun woonplaats? Herkennen inwoners zich in het beeld dat de concept-gebiedsvisie van de gemeente schetst over de nieuwe ontwikkelingen in de kleine kernen? Hoe kijken ze aan tegen onderwerpen als leefbaarheid, gezondheid en ontmoeten? Wat vinden inwoners belangrijk bij thema’s als wonen, ondernemen, voorzieningen, mobiliteit, duurzaamheid, natuur, erfgoed? Hierover spraken we in oktober 2022 met 258 inwoners uit 15 kernen van de gemeente Oss. Een maand later gingen nog eens 120 inwoners tijdens bewonersbijeenkomsten met elkaar en de gemeente in dialoog.

Mooi wonen

Het is mooi wonen in de kleine kernen rond Oss. Daarover is iedereen het eens die wij spreken in Geffen, Maren-Kessel, Lith, Lithoijen, Haren, Oijen, Megen, Herpen, Deursen-Dennenburg en Ravenstein. De dorpen en stadjes zijn landelijk gelegen en hebben ieder hun eigen karakter. Je woont er rustig in aanlokkelijk groen. Van oudsher is het sociale weefsel sterk. Mensen kunnen bij elkaar terecht. Het dorpsleven is, voor wie de reuring opzoekt, verre van bedaard en saai. In de dorpen en stadjes is men gewend van alles te organiseren, al dan niet in verenigingsverband.

Kwetsbaar weefsel

Je kunt je afvragen of dat maatschappelijk weefsel sterk genoeg is voor de komende tijd. Voor nieuwe uitdagingen - de energie transitie, zelfredzaamheid in de zorg, klimaatadaptie - doet de overheid een sterk beroep op de samenleving. Ondertussen blijken dorpsgemeenschappen, hoe hecht ook, kwetsbaar. De vergrijzing werkt hier door, en ook de schokken van de energiecrisis, corona en inflatie laten zich voelen in de kleine kernen. Verenigingen hebben moeite genoeg vrijwilligers te vinden. Winkels kunnen het niet bolwerken en moeten sluiten. Traditionele evenementen als een jaarmarkt kon door covid een paar jaar niet doorgaan maar - zo hoorden we tijdens een van de bewonersbijeenkomsten - keert ook niet terug op de jaarkalender.

Herkenning

Inwoners constateren die veranderingen zelf, en zien ook wat de diepere oorzaken zijn. Voor een deel is het een kwestie van economie. Een vervoersmaatschappij neemt de belbuslijn over van vrijwilligers maar deze blijkt commercieel niet te handhaven, een dorpswinkeltje kan maar moeilijk opboksen tegen de webshops. Andere oorzaken liggen meer in beleidskeuzes. Dorpsjeugd trekt weg naar grotere plaatsen waar wel starterswoningen zijn. Dat heeft diepe impact op bijvoorbeeld de dorpsschool, de middenstand en het verenigingsleven.

Meer woningen

Een deel van de oplossing ligt, zo vinden inwoners, in meer woningen. Met maatwerk in nieuwbouw kan de jongere generatie toch een plek vinden in het eigen dorp. Voor ouderen is een breder aanbod van voor hen geschikte huizen ook prettig: zij kunnen blijven wonen in hun vertrouwde omgeving, tussen oude bekenden. Op die manier ontstaat doorstroming, en blijven dorpen vitaal en aantrekkelijk als vestigingsplaats.

Gebiedsvisie gemeente Oss managementsamenvatting

Dilemma’s

Inwoners zien ook dat hier meteen een paar dilemma’s opdoemen. Ze geven aan dat nieuwbouw in potentie het karakter van de oude kern aantast. En hoe kun je, vragen sommigen zich af, nieuwe woningen ‘reserveren’ voor de eigen bevolking? Is dat wel helemaal ethisch verantwoord? Zij zien dat je ‘import’ niet een mooie woonplek kunt ontzeggen, bovendien dragen ook ‘mensen van buiten’ vaak actief bij aan het dorpsleven.

Maatschappelijke innovatie

Een ander deel van de oplossing is maatschappelijk innoveren. De energie om dingen samen op te pakken ís er in de kernen. Deels moet dit nog verder groeien, al gebeurt er op verschillende terreinen al best veel. Bewoners stappen samen in een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap voor nieuwbouw. Sportverenigingen fuseren of richten een overkoepelende stichting op, die belangen behartigt en de zaken regelt voor verschillende clubs. Dorpsraden zijn aan de slag gegaan met opwek van energie, bijvoorbeeld via zonnepanelen in de geluidswal langs de A50.

Inleiding Beschrijving van de werkwijze Ons onderzoek bestond uit twee delen: een campertour voor de straatgesprekken en een serie bewonersbijeenkomsten. Onze campertour ging van start met publicaties in lokale media en aankondigingen van de straatgesprekken via de (online) kanalen van de gemeente. Deze wezen op onze aanwezigheid gedurende negen dagen medio oktober in acht kernen van Oss. Onze omgebouwde camper deed dienst als informatie- en discussiebus. In grotere plaatsen als Geffen en Lith zijn we enkele dagen met de camper geweest, in een klein dorp als Deursen-Dennenburg een halve dag. Zodoende hebben we inwoners uit vijftien kernen gesproken. We hebben inwoners uit elk dorpencluster van de gemeente kunnen spreken. Al met al is er een goede dekking bereikt en kregen we een goed beeld van de meningen en ervaringen in de hele gemeente.

Rol van de gemeente

Dicht bij huis

Wij zien dus zeker dat er energie is voor een nieuwe fase voor de dorpen en stadjes van Oss, met nieuwe manieren van samen- werking. We constateren ook dat de rol van de gemeente hierin wezenlijk is. Inwoners zien dat samenwerking met de gemeente belangrijk is. Deze kan informeren en ondersteunen, en zo bewonersinitiatieven een zetje geven. Dus niet het initiatief overnemen, maar informeren, de weg wijzen en ruimte laten voor eigen ideeën. Inwoners hebben vooraf vaak wel verwachtingen wat de gemeente wil of kan doen om te helpen. Terwijl er bijvoorbeeld lang niet altijd financiering, beleidsruimte of ambtelijke ondersteuning is. Het is belangrijk dat inwoners hiervan op de hoogte zijn.

De straatgesprekken begonnen met onderwerpen dicht bij huis, zoals hun waardering van de eigen woonomgeving. Omdat we inwoners in hun vertrouwde eigen omgeving spreken, vertellen zij over het algemeen vrijuit en zonder reserves over hun dorp of stadje en wat hen hierbij na aan het hart ligt. Aan de hand van een gespreksleidraad bespraken we met hen hoe het gesteld is met de leefbaarheid en cohesie in hun dorp en de rol van henzelf, hun buurt en de gemeente hierin. Daarna bespraken we

Gebiedsvisie gemeente Oss inleiding, werkwijze

met respondenten 2 van de 7 thema’s uit de concept-gebiedsvisie. Ze konden kiezen uit wonen, ondernemen, voorzieningen, mobiliteit, duurzaamheid, natuur, erfgoed. Onze interviewers bespraken met hen kort het thema en legden de belangrijkste dilemma’s voor.

In gesprek met jongeren

Een deel van de gesprekken met inwoners hebben we via sportclubs en een culturele vereniging georganiseerd. Hier hebben we gesproken met jongeren. Het ging om 48 jongeren in Geffen, Lith en Ravenstein. Deze doelgroep is, zo leert de ervaring, met de at random aanpak via straatgesprekken minder eenvoudig te bereiken. Na afspraken met hun vereniging hebben we deze jongere inwoners opgezocht bij voetbaltrainingen en een toneelavond.

Gebiedsvisie gemeente Oss inleiding, werkwijze

resultaten van het onderzoek met inwoners gedeeld, achtereenvolgens in Herpen, Megen, Lith, Geffen en Ravenstein. De bijeenkomsten dienden ook voor discussie en uitwisseling van ideeën. Zo zijn er bewonersinitiatieven gepresenteerd en spraken inwoners met de gemeente over wat er nodig is om zulke initiatieven verder te helpen en de onderlinge samenwerking tussen de kernen en de gemeente verder te verbeteren. De straatinterviews leverden een veelheid aan antwoorden, opmerkingen en suggesties op. Deze hebben we gerubriceerd en geclusterd. De straatinterviews werken we vanaf hoofdstuk 3 verder uit langs vier lijnen:

• waardering woonomgeving • leefbaarheid, ontmoeting en gezondheid • uitdieping van de thema’s • eigen initiatief en de rol van de gemeente

Reflectie en kennisuitwisseling

Via de interviews namen inwoners kennis van de gebiedsvisie en konden ze reflecteren op de inhoud ervan. Naast die informatie uitwisseling leverden de gesprekken aanknopingspunten op voor verder gaande participatie en het tot stand brengen van initiatieven vanuit de kernen. Inwoners spraken met trots over hun dorp of stadje. Ze toonden zich enthousiast over het onderzoek en bleken zeer bereid om ervaringen te delen.

Vervolg: bewonersbijeenkomsten

Ruim de helft van de respondenten liet contactgegevens achter. Deze inwoners wilden op de hoogte blijven van het onderzoek en/of meedoen aan één van de vijf bewonersbijeenkomsten. Deze zijn in november georganiseerd, enkele weken na de straatgesprekken. Tijdens deze avonden zijn de voorlopige

We presenteren statistische informatie in de vorm van graphics en diagrammen. Exemplarische uitspraken geven we weer als citaat. Naast deze resultaten geven we de grote lijnen weer van de gesprekken met jongeren. Tenslotte beschrijven we de rode draad van de dialoog met en tussen inwoners tijdens de bijeenkomsten. Verslagen hiervan zijn in de bijlage opgenomen. Al met al ontstond er een compleet, betrouwbaar beeld van wat inwoners belangrijk vinden voor de toekomst van hun kern in de gemeente Oss, hun eigen rol hierin en wat ze verwachten van de gemeente. We denken dat dit onderzoek bruikbare bouw stenen levert voor de gebiedsvisie, de Omgevingsvisie en toekomstig gemeentelijke beleid.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | waardering woonomgeving

Wat zijn de pluspunten van de plek waar u woont? % Fijne plek met veel groen

3 3.1

Het is een veilige woonomgeving

Er is genoeg te doen, het is levendig

Je woont er rustig Er zijn genoeg voorzieningen (winkels, sportvoorzieningen, horeca ...)

Resultaten Waardering woonomgeving

Anders *

Inleiding

• De sfeer is hier goed, het is gezellig in Geffen. Iedereen kent elkaar.

25 0

• We letten een beetje op elkaar als buren, en we drinken samen koffie. • Er is hier in Megen een rijk verenigingsleven, met veel activiteiten in gemeenschapscentrum Acropolis.

3.2 Pluspunten

We legden vijf korte beschrijvingen voor om de pluspunten te peilen van de woonomgeving van respondenten. Zeven op de tien respondenten zien de rust als pluspunt, terwijl ruim de helft Wat zijn de pluspunten van de plek waar u woont? het eigen dorp of stadje ‘een fijne plek met veel groen’ noemt.

CITATEN

Dat hun woonplaats een veilige omgeving biedt, is ook iets wat veel mensen als positief punt noemen (iets minder dan de helft). Ongeveer 3 op de 10 vinden dat er ‘genoeg te doen’ is. Het voorzieningenniveau blijft achter als het gaat om pluspunten. Inwoners dragen ook zelf pluspunten aan. Daarbij zijn de dorpse sfeer, de gemoedelijkheid, de gezelligheid, de saamhorigheid en gemeenschapszin de gemene delers. De mooie omgeving, de natuur en de cultuurhistorie zijn ook kenmerken die vaker genoemd worden.

Hoe ervaren inwoners hun woonomgeving? Welke voordelen zien ze en zijn er ook nadelen aan de plek waar ze wonen? Het gesprek hierover begonnen we door te vragen naar een waarderingscijfer. Het gemiddelde cijfer blijkt hoog. Van de respondenten geeft bijna 80 procent een 8 of hoger. Drie op de tien waardeert de eigen woonplaats met een 9 of 10. En slechts een enkeling geeft een cijfer lager dan 6. Dit strookt met de constatering in de gebiedsvisie dat inwoners van de dorpen en stadjes bij Oss over het algemeen tevreden zijn met hun woonplek. Welk cijfer geeft u uw woonplaats?

• Je hebt de rust in Ravenstein, de drukte kun je altijd opzoeken. Er is historie, en er is een hechte gemeenschap. • Ik heb heel lang in Oss gewoond en in dit dorp heb ik eindelijk een mooi plekje gevonden waar ik écht rust vind.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | waardering woonomgeving

Wat zijn de minpunten? % Te weinig uitstraling, te weinig groen

Ik ervaar onveiligheid

Er is niets te doen, het is een saaie bedoeling 6 Ik ervaar overlast, bijvoorbeeld lawaai, fijnstof Er zijn weinig voorzieningen (winkels, sportvoorzieningen, horeca ...) Anders *

3.4 Wat inwoners willen behouden of beschermen in hun woonomgeving

45 53

We hebben de waardering van inwoners voor hun woonomgeving ook gepeild door te vragen naar wat zij graag willen behouden of beter beschermen in die omgeving. Hierbij gaven we aan dat dit een gebouw of iets anders in de fysieke ruimte kon zijn, maar ook een gebruik of initiatief. Inwoners noemen een veelvoud aan gebouwen en plekken, zoals monumenten (historische gebouwen, kerken, kiosk op het plein) en het groen in en om het dorp (bijzondere bomen, wandelpaden, natuurgebieden). Daarnaast noemen velen belangrijke voorzieningen zoals dorpshuizen, ontmoetingsruimten, café’s en winkels. Immateriële zaken die mensen noemen zijn de gemeenschapszin, het dorpsgevoel, het verenigingsleven.

3.3 Minpunten

De mogelijke minpunten die we voorlegden, riepen veel minder herkenning op. Het meestgenoemde nadeel is het ervaren voorzieningenniveau (zoals winkels, sportvoorzieningen, horeca) in de kleine kernen. Overlast of onveiligheid, of een teveel aan rust is voor een beperkt deel van de respondenten een minpunt. Als inwoners zelf minpunten aandragen, komen ze vooral met winkels die ze specifiek missen in hun dorp, te weinig voorzieningen voor de jeugd, het woningtekort, hard rijdend verkeer door het dorp, gebrekkig onderhoud aan stoepen en gemeentegroen en gebrek aan openbaar vervoer. Enkele inwoners spreken zich uit over afnemende gemeenschapszin of juist de nadelen van een klein dorp: deze personen ‘komen er niet tussen’ en noemen het ‘geroddel’.

CITATEN

CITATEN • Hoe klein het dorp ook is, we hebben wel een basisschool en een kerk: die

voel blijft en dat we niet te veel verste-

moeten blijven.

delijken.

• Het kapelleke van Dennenburg, dat zal

• Vroeger deed ik aan meer dingen mee,

op de Mr. van Coothstraat en dat rijdt

het dorpse gevoel was toen sterker.

te hard. Je zou boa's met camera's als

• De bereikbaarheid van Macharen is

steekproef kunnen laten filmen.

matig, de buurtbus moet een enorme

• Er zijn te weinig stoepen en er wordt

omweg maken via Oijen. Dat kan prak-

ook nog eens vaak geparkeerd op de

tischer.

weinige trottoirs die er zijn.

• Ik ervaar onveiligheid omdat het één-

en er zijn hier weinig winkels, als je

gehandhaafd. Ook is er teveel verkeer

geen auto hebt is het heel lastig.

altijd blijven.

• De sfeer van Haren! Als er teveel import komt verdwijnt de sfeer, zoals in Megen.

• Nou, dan kom ik toch weer op het gemeenschapshuis. Dat moet zeker behouden blijven, maar wel opgeknapt worden.

• Pinnen kan niet op zaterdag en zondag

richtingsverkeer bij mijn huis niet wordt

• We moeten waken dat het dorpse ge-

Dat moet in Haren niet gebeuren.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | gemeenschapszin en leefbaarheid

Doet u dingen samen met andere inwoners in uw woonplaats? % We zorgen voor elkaar in de buurt

4 4.1

4.2

Ik doe vrijwilligerswerk We doen samen in de buurt (groenonderhoud) 11 We doen dingen samen in de buurt (samen zonnepanelen 4 ingekocht bijvoorbeeld)

Resultaten Gemeenschapszin en leefbaarheid

Inleiding

Inwoners van de dorpen en stadjes zijn over het algemeen zeer positief over hun woonplaats, zagen we in hoofdstuk 3. Gemeenschapszin is een van de veelgenoemde pluspunten. Wat houdt dit voor inwoners in? Wat doen of hebben ze wel samen met buren en wat niet? Hoe kijken ze naar de leefbaarheid van hun dorp of stadje? Wat vinden ze van de mogelijkheden om te bewegen en te ontmoeten, en de organisatie van de zorg? Leefbaarheid, gezondheid en beweging vormen ook een rode draad in de gebiedsvisie voor de kleine kernen van Oss. Hierover stelden we 10 vragen.

Gemeenschapszin in de praktijk

Een overgrote meerderheid van de respondenten geeft aan dat inwoners in hun woonplaats samen eigen activiteiten organiseren of aanpakken, waarbij 85 procent zegt dat dit op regelmatige basis gebeurt. Als respondenten zeggen dat ze in een hechte gemeenschap wonen, wat houdt dit in het dagelijks leven dan in? Om daar een indruk van te krijgen, vroegen we of mensen met andere inwoners samen ‘dingen doen’, met daarbij de keus uit vijf vaste categorieën. ‘We zorgen voor elkaar in de buurt’ riep de meeste herkenning op: driekwart van de respondenten koos in elk geval dit antwoord. Goede tweede is vrijwilligerswerk, een kleine 40 procent koos deze categorie. We hoorden wel regelmatig opmerkingen dat het niet altijd eenvoudig is om vrijwilligers te vinden. Geregeld samen in de buurt klussen

We delen een auto of andere materiële zaken Anders, namelijk ...

1 22

doen, bijvoorbeeld groenonderhoud, was een antwoord dat 1 op de 10 respondenten koos. De minst gekozen categorieën hebben te maken met het samen oppakken van projecten zoals collectieve inkoop van zonnepanelen en het delen van materiële zaken, zoals een auto. Respondenten noemen bij deze vraag zelf nog specifieke activiteiten zoals een buurtfeest of -barbecue, of het samen organiseren van ‘gezellige activiteiten’, en daarnaast een kopje koffie drinken met elkaar. In hun toelichting noemen respondenten veelvuldig vrijwilligersorganisaties waarbij ze actief zijn en vooral ook de dorpshuizen die voor veel mensen een spil vormen in de gemeenschap. Natuurlijk zijn er ook inwoners die aangeven dat ze ‘op zichzelf’ zijn en weinig behoefte hebben aan gezamenlijke activiteiten.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | gemeenschapszin en leefbaarheid

CITATEN

Vindt u dat er in uw dorp/stadje genoeg dingen samen worden georganiseerd of aangepakt? % Daar heb ik geen beeld van

Nee, er wordt weinig samen opgepakt en dat vind ik jammer

Er wordt weinig georganiseerd maar daar heb ik geen moeite mee, ik zou toch niet meedoen

Als het zo uitkomt, organiseren mensen in mijn drop/stadje iets

• Bij de school in Deursen-Dennenburg is er meteen een opstopping als auto’s van twee kanten komen. Vandaar dat

blok.

we in het dorp hebben afgesproken daar

• We zijn een klein dorp, iedereen kent elkaar in Demen en gaat ook goed met elkaar om. En als er nieuwe inwoners komen? Dan plaatsen we met z'n allen altijd een groot welkomstbord en maken we kennis met ze. • Een keer in de maand hebben we in Haren een kookclub voor eenzame mensen. Daar zitten al 50 mensen bij. En als ik te veel boerenkool heb, zet ik dit op

allemaal één richting op te rijden. Mooi toch? We hebben geen verkeersbord nodig hoor. • Volgens mij is dit niet iets typisch Ravensteins, dorpsbewoners zorgen als vanzelf voor elkaar. In ieder geval let je een beetje op elkaar. We hebben ook een buurtapp. • We gunnen elkaar dingen. Als een van de buren een feestje geeft, doet 'ie een briefje door de brievenbus. Je hebt begrip voor elkaar. • Ik schenk één keer in de maand als

de dorpsapp. Dan kunnen ze het komen

vrijwilliger koffie in dorpshuis 't Slotje,

halen.

maar verder voel ik de behoefte niet

• We letten een beetje op elkaar in Lith, en we drinken samen koffie. • Als mensen een paar dagen niet in het Slotje zijn geweest, dan gaan we kijken.

Megen, met vergunningen, verzekerin-

alleen nog dingen voor de jongelui.

nu repareer ik de tv bij mensen in mijn

daag ook de Babbelmiddag.

feesten, de Bakfietsraces. Nu zijn er

beschikbaar.

maar ik ben zo goed opgevangen. En

de inloop, we eten samen, en sinds van-

duurder wordt om iets te organiseren in gen, moeilijk om vrijwilligers te krijgen.

CITATEN

• Er gebeurt veel in het Hart van Oijen:

• Vroeger was er meer in Lith, de Maas-

• Bij ons in Lith zijn altijd vrijwilligers

Ja, er worden regelmatig dingen georganiseerd

• Ik woon nog niet zo lang in Megen,

• Ik hoor wel dat het steeds moeilijker en

zo om met andere inwoners dingen te doen. Zoals we dat hier zeggen: ik ben erg op m'n eigen.

4.3

Leefbaarheid: wat merken inwoners ervan en wat doen ze er zelf aan?

We vroegen inwoners hoe zij leefbaarheid ervaren. Wat betekent dit begrip voor respondenten? De meest herkenbare asso ciaties zijn ‘een veilige woonomgeving’, dat je ‘je thuis voelt in je woonplaats’ en dat het er ‘goed wonen’ is. Respondenten gaven op deze drie punten het vaakst aan dat ze de leefbaarheid in die zin goed vinden. Bereikbaarheid ervaren inwoners in mindere mate als goed maar toch is de bereikbaarheid voor een ruime meerderheid goed tot uitstekend. Waarschijnlijk omdat inwoners in de meeste gevallen een auto bezitten. De aanwezigheid van voldoende voorzieningen is voor respondenten minder herkenbaar als onderdeel van leefbaarheid. Bijna de helft kwalificeert het voorzieningenniveau als matig of onvoldoende. Het beeld is redelijk positief als we inzoomen op de zorg en hoe deze georganiseerd is: bijna 7 op de 10 respondenten noemt de zorg goed tot uitstekend. Er zijn voor het overgrote deel van de respondenten voldoende mogelijkheden voor beweging. We vroegen inwoners om een toelichting en ook wat ze zelf doen om de leefbaarheid te vergroten. Bij dit laatste gaven mensen aan dat ze als vrijwilliger of lid van een vereniging proberen bij te dragen aan de leefbaarheid, dat ze actief meedoen aan activiteiten en bijeenkomsten, dat ze gewoon af en toe een praatje proberen te maken.

Een enkeling probeert wat aan overlast, bijvoorbeeld van verkeer, te doen door mensen aan te spreken of aan de bel te trekken bij de gemeente.

• We merken wel dat er in Haren een tekort aan vrijwilligers ontstaat.

Voldoende voorzieningen uitstekend 2

onvoldoende

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | gemeenschapszin en leefbaarheid 10

goed

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | gemeenschapszin en leefbaarheid

matig

26 Kunt u aangeven hoe u de leefbaarheid ervaart en wat u daarvan merkt? Goed wonen

voldoende Even over gezondheid en zorg in uw omgeving. Is de zorg goed georganiseerd (bijvoorbeeld huisartsenzorg, thuiszorg, eerste hulp)?

Bereikbaarheid 2 onvoldoende 2 matig voldoende 10

uitstekend 17

uitstekend

onvoldoende 8

% goed

goed

7 18

matig goed

voldoende

2 onvoldoende matig 7

voldoende

1 onvoldoende 2 matig voldoende 7

uitstekend 23

% 68

• Er is geen winkel in Deursen-Dennen-

goed

schrijven over dat lawaai. Meer kan ik

minuten in Ravenstein.

niet doen.

je geen auto hebt.

ook goed voor de onderlinge verhoudin-

onvoldoende

Vindt u dat er in uw dorp/stadje genoeg dingen samen worden georganiseerd of aangepakt?

gen.

speelt in Ravenstein. Op die manier kun je beter anticiperen op dorpse zaken. • Mensen aanspreken, die te hard rijden; daar ergeren veel mensen zich aan. Niet

• Ik woon hier al 30 jaar, maar de verkeersoverlast in Herpen is echt te erg.

• Af en toe maak ik met mensen een praatje, om te horen wat er allemaal

• Ik bezoek altijd de buurtbijeenkomsten.

uitstekend 2

te vergroten? De gemeente bellen en

burg. Maar ik heb een auto, ik ben in vijf

• De bereikbaarheid van Lith is slecht als

Voldoende voorzieningen

iedereen in Herpen durft daar wat van te zeggen, ik wel.

Wat ik kan doen om de leefbaarheid

matig

4.4 Ontmoetingsplekken

voldoende

Bereikbaarheid uitstekend

onvoldoende 8

10 18

% goed

CITATEN

Dat is niet alleen heel gezellig, maar

goed

Je thuis voelen in je woonplaats

goed

2 weet ik niet 2 nee

voldoende

Veilige omgeving

uitstekend

6 uitstekend

3 onvoldoende matig

Zijn er voldoende mogelijkheden in uw omgeving voor beweging?

matig

Een ruime meerderheid vindt dat er voldoende ontmoetingsplekken zijn in de eigen woonomgeving. Inwoners associëren dit onderwerp vooral met dorpshuizen als Acropolis (Megen), De Snoeck (Lith) en Onder de Plag (gezamenlijk onderkomen voor Demen, Dieden, Deursen-Dennenburg en Neerlangel.) Van Vidi Reo in Ravenstein zeggen inwoners veelal dat ze het echt tijd vinden voor verbetering van die ontmoetingsplek.

20 voldoende

Je thuis voelen in je woonplaats

1 onvoldoende

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | gemeenschapszin en leefbaarheid

Sommige respondenten noemen sportclubs, de buurtvereniging of de dorpsschool als ontmoetingsplek. Sommige inwoners van de kleinste kernen (Overlangel, Deursen-Dennenburg) missen een eigen ontmoetingsplek.

Vindt u dat er in uw omgeving voldoende ontmoetingsplekken zijn? Denk aan scholen, sportaccommodaties, winkels, wijkgebouwen, of plekken in de buitenlucht zoals dorpspleinen waar mensen samenkomen? 5 onvoldoende

4 uitstekend

matig

18 goed

% 30

voldoende

5 5.1

Resultaten Uitdieping van de thema’s

Inleiding

In de concept-gebiedsvisie voor de dorpen en stadjes in de gemeente Oss staan zeven thema’s centraal: wonen, ondernemen, voorzieningen, mobiliteit, milieu/duurzaamheid, groen/natuur/ landschap en cultuur/erfgoed. Stuk voor stuk zijn het thema’s die voor de toekomst van de kernen belangrijk zijn, en waarbij (mogelijk) belangrijke keuzes spelen. We introduceerden de zeven thema’s bij alle respondenten en vroegen hen er twee te kiezen voor verdiepende vragen. Per besproken thema vond informatieoverdracht plaats: wat zijn kernpunten en dilemma’s in de gebiedsvisie en hoe kijken inwoners hiernaar? Hiertoe legden we stellingen en open vragen voor. Wonen is het meestgekozen

CITATEN • In Acropolis is van alles te doen. • Er zijn voldoende ontmoetingsplekken ja. De mensen zoeken hier eigenlijk vooral elkaar op: even bij elkaar op de koffie of thee.

• We hebben wel een dorpsplein in Deursen-Dennenburg, maar dat is het dan eigenlijk ook wel. Ja, en de basisschool natuurlijk. • Er moet een buurtcentrum komen waar

• We hebben een dorpshuis in Herpen waar het een en ander gebeurt en waar ook bijvoorbeeld Spaanse les wordt gegeven. Qua sporten kun je in de dorps-

dingen georganiseerd kunnen worden. Vidi Reo is achterhaald en er wordt al veel te lang gekletst over wat daarmee moet gebeuren.

school gymen en volleyballen.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

Stelling: Uitbreiding door nieuwbouw tast het karakter van de oude kern te veel aan.

Keuze uit zeven thema’s (maximaal 2) % Wonen Ondernemen

Voorzieningen

Mobiliteit Milieu en duurzaamheid

11 Oneens, er kunnen best een paar woningen bij als je ze goed inpast

Groen, natuur en landschap Cultuur en erfgoed

% 73

Eens, maar de nood is hoog, dus graag flink bouwen

Neutraal Neutraal

Oneens Oneens

23 23 26 26

% %

51 51

Eens Eens

34 16

Stelling: De gemeente moet innovatieve plannen, zoals Stelling: De gemeente moet innovatieve plannen, zoals seniorenhofjes, woningsplitsing of tiny houses, seniorenhofjes, woningsplitsing of tiny houses, veel meer stimuleren. veel meer stimuleren.

thema. Daarna volgen respectievelijk groen, voorzieningen, mobiliteit, cultuur en erfgoed, milieu en duurzaamheid, en als laatste ondernemen.

Neutraal Neutraal Oneens 4 Oneens 4 7 7

Neutraal

89 89

% %

Het tekort aan woningen voor starters en senioren is de meestgenoemde reden om te kiezen voor uitdieping van het thema wonen. Inwoners zien ook het verband tussen een florerend verenigingsleven en betaalbare nieuwbouw voor starters. Bij de introductie van dit thema schetsen we het voorbeeld over ouderen voor wie het lastig is om ‘kleiner’ te gaan wonen in eigen dorp en jongeren die geen eigen huis kunnen vinden. Bijna iedereen herkent dit als een probleem dat in de eigen woonomgeving speelt. Sommige respondenten vertellen over hun eigen zoektocht naar een seniorenwoning, of een zoon die geen woning kan vinden.

Inwoners uit alle kernen signaleren dus een tekort aan geschikte woningen. We vroegen ook of dorpsuitbreiding niet ten koste gaat van het karakter van de oude kern. Zolang nieuwbouw niet massaal gebeurt, geven respondenten merendeels aan, tast dit het bestaande dorp niet te zeer aan. Een beperkt aantal respondenten vindt de nood zo hoog dat dit flink bijbouwen rechtvaardigt. Een nog wat kleiner deel van de respondenten vindt dat het dorp of het stadje moet blijven zoals het is.

Stelling: Het is een goed idee als de gemeente eerder meewerkt aan iets grotere initiatieven zoals een seniorenhofje dan aan particuliere plannen (voor een vrijstaande woning bijvoorbeeld).

Oneens

5.2 Wonen

Eens, mijn dorp/stadje moet zoveel mogelijk blijven zoals het is

Stelling: Als we dorpen laten groeien, dan zoveel Stelling: Als we dorpen zoveel mogelijk alleenlaten om ingroeien, de eigendan behoefte mogelijk alleenteom in de eigen behoefte van de dorpen voorzien. van de dorpen te voorzien.

Eens Eens

15 6

% 79

Stelling: De gemeente kan weinig meer doen dan beleid bepalen welke dorpen wel en welke niet kunnen uitbreiden, het is verder aan de inwoners/ondernemers om plannen te maken. Eens 10 Neutraal

% 58

Oneens

Eens

Is het een goed idee om nieuwe woningen vooral voor de eigen inwoners te bouwen? De helft van de respondenten bij wie we het thema wonen uitdiepten, was het hiermee eens. Daarnaast legt een meerderheid van de respondenten de bal bij de gemeente: die zou zich wat creatiever moeten opstellen om in de woningbehoefte te voorzien. Zo vindt ruim driekwart het een goed idee als de gemeente eerder meewerkt aan initiatieven zoals seniorenhofjes dan aan particuliere plannen zoals vrijstaande woningen. Een soortgelijk beeld zien we bij de stelling over het stimuleren van innovatieve plannen (seniorenhofjes, woning splitsing, tiny houses).

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

CITATEN • Joh, dit soort verhalen hoor je door-

• Als je veel geld hebt om te kopen, is er

lopend in Ravenstein. Zoals ik al zei:

altijd wel wat te vinden hoor. Maar als

er wordt hier veel te weinig gebouwd.

het om sociale woningbouw gaat, is het

Sinds de herindeling wachten we al op

aanbod gewoon te klein. Er lopen wel

nieuwe woningen. En al komen er per

wat nieuwbouwprojecten, maar die zijn

jaar een paar bij, het is absoluut niet

erg kleinschalig.

genoeg.

• Mensen vertrekken uit het dorp en dat

• Mijn man is zes jaar geleden ziek geworden en in het begin ging het in ons huidige huis nog wel, maar we zouden eigenlijk gelijkvloers moeten wonen. Nou, daar zijn we al twee jaar mee bezig en er is niets te vinden. Dus ja,

heeft gevolgen voor de voorzieningen en dus de leefbaarheid. • De gemeente moet inspelen op de behoefte van een dorp en samenwerken met de inwoners. • De gemeente moet de regie houden,

herkenbaar. • Wij hebben zelf noodgedwongen een stukje aan onze woning bijgebouwd, zodat we alles op de begane vloer hebben. We hebben lang geaarzeld. Maar omdat we geen passende woonplek konden vinden, hebben we het op deze manier geregeld.

anders loopt het uit de hand en gaan aannemers aan de haal met woeker winsten. • Nieuwbouw moet aan de rand van het dorp, niet in de kern. • Als particulier heb je veel kennis nodig als je zelf plannen wil ontwikkelen. De

• De leefbaarheid staat in Overlangel op

gemeente kan dit meer stimuleren en

de tocht. Er zijn heel veel plannen, maar

faciliteren, een actievere houding aan-

er wordt niet gebouwd.

nemen.

5.3

den of een stukje dijk of openbaar groen bij te houden. Anderen zeggen hiervoor geen tijd te hebben of te oud te zijn. De actievelingen zeggen deels de gemeente niet nodig te hebben voor hun initiatief. Anderen zeggen juist wel wat van de gemeente te verwachten, bijvoorbeeld enig meedenken, gereedschap of wat financiën.

Groen, natuur, landschap

Het groene karakter van de Osse kernen en de natuur eromheen is belangrijk, ook in het licht van toekomstige ontwikkelingen. Dat herkennen de meeste respondenten die verder wilden praten over dit thema. Ze noemen heel wat specifieks als het gaat om groen dat in de eigen omgeving onmisbaar is. Het gaat vaak over wandelpaden, karakteristieke of oude bomen, het dijklandschap, de uiterwaarden, de dijk, het arboretum in Geffen, Herperduin en het weidegebied. De helft van de inwoners die over dit thema bijdraagt, spant zich ook in bij het behoud en onderhoud van groen. Bijvoorbeeld door zwerfvuil op te ruimen (mikmakken), wandel- en ruiterpaden te onderhou-

CITATEN • Gemeente stimuleert het opruimen van zwerfafval door kinderen, met project Mikmak, dat is heel positief. Twee keer per jaar wordt er dan een leuke dag voor de kinderen georganiseerd. • Er is een strook groen naast onze tuin. We zouden daar een deel van willen kopen, maar mogelijk komt er een andere bestemming op. We wachten nu al ruim 2 jaar. Hoe kom ik bij de juiste persoon bij de gemeente, die mij meer kan vertellen?

• De gemeente moet sterker benadrukken dat groen zo belangrijk is. • Ik heb een stuk groen bij mijn woning ingezaaid met wildbloemen. Helaas hebben ze dat weggemaaid, ondanks mijn verzoek dat hier niet te doen. • Ik ben al oud en heb m'n handen al vol aan mijn eigen tuin.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

CITATEN • Fijn als je als club de vrijheid hebt om dingen te doen.

• De gemeente heeft een ondersteunende rol om activiteiten toegankelijk te

• Zelfbeheer is een goede zaak, maar

houden.

de gemeente moet wel voor voldoende financiële ondersteuning zorgen om sporten betaalbaar te houden.

5.4 Voorzieningen

Bij de introductie van dit thema leggen we inwoners de samen werking voor tussen verenigingen en clubs in verschillende kernen. Zo blijft er voldoende aanbod van sport, cultuur en andere vormen van ontmoeting. Door een toenemend tekort aan vrijwilligers staan verenigingen onder druk. Respondenten herkennen daarom merendeels het belang van dit soort fusies. Al is niet iedereen enthousiast over de ontwikkeling, dat het bijdraagt aan het voortbestaan van voorzieningen zien mensen wel in. We vroegen ook naar de mening van inwoners over zelfbeheer van inwoners in bijvoorbeeld een dorpshuis of het groenbeheer op een dorpsplein. Dat vinden respondenten in de regel een prima idee, al zien sommigen wel een blijvende ondersteunende en financiële rol voor de gemeente.

5.5

CITATEN • Dat je naar een naburig dorp moet om

• Ik vind het een slechte ontwikkeling.

te sporten is geen ramp, zolang het niet

De afstand wordt te groot waardoor

te ver rijden is.

mensen kunnen afhaken. Een voetbal-

• Hier zullen mensen dat niet willen, die gaan Megen niet uit.

club hoort in een dorp. • Het groenonderhoud doen we nu al zelf

• Het is twijfelachtig of het Herps Mertje

op sommige plekken in het dorp.

doorgaat door een tekort aan vrijwilli-

• Ik heb hier eigenlijk nooit over nage-

gers. Het is lastig om mensen te vinden.

dacht, maar ik denk dat de inwoners

• Het is goed mogelijk om naar één voetbalclub te gaan voor Haren en Megen. Je spaart geld en er ontstaat ruimte waar eventueel gebouwd kan worden.

zulk groenonderhoud prima zelf kunnen. De gemeente zou wel voor ondersteuning moeten zorgen, bijvoorbeeld in de vorm van werkspullen.

Mobiliteit

Bij dit thema schetsten we dat inwoners in dorpen veelal auto rijders zijn. Het openbaar vervoer is dun gezaaid in de regio. Autogebruik neemt toe als volwassen kinderen hun rijbewijs halen en ook auto gaan rijden. Tegelijkertijd zijn er in dorpen klachten over het verkeer. De gemeente zoekt naar een balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid, door onder meer te investeren in fietsverbindingen. Respondenten constateren dat het OV inderdaad matig is en dat een auto noodzakelijk is om van A naar B te komen. Voor korte afstanden, binnen het dorp bijvoorbeeld, pakken inwoners wel de fiets. Voor boodschappen, woon-werkverkeer en bezoekjes aan plaatsen verder weg stappen ze in de auto. Een enkeling doet alles op de fiets. Slechts een paar respondenten denken dat er in de eigen woonplaats animo is voor initiatieven met deelauto’s.

CITATEN • Het fietspad van Lith naar Oss is zo slecht! Te smal, veel gaten en kuilen,

route niet veilig. Het is te gevaarlijk om

aan het begin van Oss is het heel erg.

te fietsen.

• Mensen moeten hier nu eenmaal ver-

• Er is wel een buurtbus en die ik zou

der reizen, bijvoorbeeld naar hun werk.

kunnen nemen in plaats van de auto,

Daar heeft iedereen toch een eigen auto

maar die rijdt zo weinig dat het eigen-

voor nodig.

lijk geen optie is. En om nou een regio-

• Ik pak de fiets al zo vaak ik kan. Ja, ook als het regent.

• Van Maren-Kessel naar Lith is de fiets-

taxi te bellen om naar de supermarkt te gaan? Nee, dat is ook geen optie.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

CITATEN

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

CITATEN

• Ik gebruik de auto vooral voor het ha-

• Iedereen boven de 18 in ons dorp gaat

• Het is simpel: de gemeente moet ge-

len van boodschappen. Soms pak ik de

autorijden. Er zijn buren met wel 4 au-

woon goed waken en zorgen dat er

fiets, maar dan alleen als het mooi weer

to's voor de deur.

geen erfgoed gesloopt wordt.

is.

• In Geffen doe ik alles te voet of met

• De auto wordt te snel gepakt. Mensen kunnen veel meer met de fiets doen. Hier in Ravenstein is de drukte vooral bij de basisscholen tijdens het ophalen en wegbrengen van de kinderen gevaarlijk. Auto's komen van alle kanten en mensen rijden vaak te hard. Er is vaker over gesproken maar er gebeurt niks.

• Er moet goede samenwerking zijn tus-

de fiets. De auto gebruiken we zo min

sen de gemeente en de dorpsgemeen-

mogelijk.

schap.

• In Oijen is de verkeersveiligheid bij

• De dorpsraad is een tussenschakel tus-

de veerpont in het geding. Met name

sen de gemeente en de gemeenschap.

tijdens de spits is het soms levens

De dorpsraad kan ideeën aandragen.

gevaarlijk, auto's rijden erg hard om het pontje te kunnen halen.

De gemeente moet duidelijke afspraken maken en die handhaven.

• Ik maak filmpjes van oude gebouwen en zet ze op Youtube. • Als stadsgids leid ik de mensen rond, ik wijs op de monumentale waarde van Megen. • De St Luciakerk in Ravenstein mag

5.6

Cultuur en erfgoed

Erfgoed, dat kunnen monumenten zijn maar net zo goed ook gebouwen met een verhaal of een markant verleden. Een ruime meerderheid herkende zich in het (fictieve) voorbeeld bij dit thema over een oud fabriekje in een dorp, dat gemist werd na de sloop. De gemeente zou zich volgens de meeste respondenten maximaal moeten inspannen om erfgoed te behouden. De inwoners zien voor zichzelf ook wel een rol in het behoud van erfgoed. Hetzij als bewoner van een monument, of als vrijwilliger of hobbyist. Mensen zetten zich in voor het behoud van een kerk, treden op als stadsgids of gaan bij de heemkundekring. Ze zien een rol voor de dorpsraad als tussenschakel tussen inwoners en de gemeente, om bijvoorbeeld ideeën aan te dragen en informatie te delen. Respondenten wijzen op het belang van een goede samenwerking, waarbij de gemeente zou moeten faciliteren.

absoluut niet weg! Ik heb het in andere dorpen gezien, monumentale panden worden gesloopt en maken plaats voor iets nieuws. Echt doodzonde. • De gemeente moet het behoud van de St Luciakerk financieel ondersteunen, samen met het plaatselijke Loterijfonds. • Het is jammer dat er zoveel gesloopt is in Herpen. Het vertrouwde beeld is verdwenen.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

5.7

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | uitdieping van de thema's

5.8 Milieu en duurzaamheid

De inwoners die in wilden gaan op het thema milieu en duurzaamheid hebben een goed beeld van wat ze zelf kunnen doen om klimaatverandering tegen te gaan. Ze zien daarnaast wel een rol voor de gemeente, met name als informatieverstrekker. Respondenten hebben buiten die informerende rol geen scherp beeld hoe de gemeente gezamenlijke duurzaamheidsinitiatieven van inwoners kan bevorderen.

CITATEN • Zorg dat ook mensen met lage inko-

• Wat de gemeente moet doen is veel

mens hun woning kunnen verduurza-

voorlichten en zoveel mogelijk stimule-

men.

ren dat mensen verduurzamen.

• Wij hebben zelf al veel gedaan in onze

• Nou, ik heb net de procedure in gang

woning. De gemeente kan helpen door

gezet voor zonnepanelen. Wat de ge-

goede informatie te geven en bijvoor-

meente daar eventueel bij kon beteke-

beeld een preselectie te doen van be-

nen, was totaal niet duidelijk. Wat de

trouwbare bedrijven.

mogelijkheden zijn, dat mag bijvoor-

• De gemeente helpt goed met informatie bij het bereiken van een duurzame woning. Zo is er morgenavond een infor-

beeld wel in een huis-aan-huisfolder.

Ondernemen

Het thema ‘ondernemen’ werd het minst gekozen. In de gebiedsvisie is passende bedrijvigheid het kernbegrip. Respondenten herkennen dit. Ze signaleren ook dat het voor ondernemers lastig kan zijn het hoofd boven water te houden, voorzieningen verdwijnen uit de dorpen en stadjes. Een deel van de inwoners ziet in dat er wel regels nodig zijn voor het toelaten van bedrijvigheid, omdat niet alles past bij een kleine kern. Enerzijds hebben inwoners zelf een rol in het bewaken van de balans tussen bedrijvigheid en wat past bij een dorp. Via de gemeente kunnen ze bijvoorbeeld bezwaar maken en ze kunnen ondernemers in hun dorp steunen door lokaal te kopen. Anderzijds is de invloed voor inwoners nu eenmaal beperkt: de markt bepaalt en het gemeentelijk beleid ligt vast, zeggen sommigen.

CITATEN • We hebben zelf ook een rol, door niet alles op internet te kopen. • Lith moet niet overlopen worden door het ondernemende grootkapitaal. • Je hebt niet snel teveel bedrijven. Ze zijn dragers van de verenigingen en dus goed voor de leefbaarheid. • Er is in Geffen plek voor leuke winkels

matieavond over glas. Dat doen ze echt

en kleine zelfstandigen, niet voor groot-

goed hier!

schalige bedrijvigheid.

• Lokale winkels met basisvoorzieningen passen prima in Lith, dat is goed voor de eerste levensbehoeften. Helaas verdwijnt nu wel de Welkoop. • Ik zie wel dat winkeliers en andere ondernemers wegtrekken uit Ravenstein. Jammer. De oude levendigheid verdwijnt daardoor ook uit de stad.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | eigen initiatief en de rol van de gemeente

6 6.1

Resultaten Eigen initiatief en de rol van de gemeente Inleiding

initiatieven vanuit dorpen en stadjes 6.2 Mogelijke

Wat voor onderwerpen, projecten, initiatieven dragen respondenten aan die mensen in hun woonplaats zouden kunnen oppakken? We noemen hier de categorieën die meermaals genoemd worden.

Richting het einde van het gesprek met inwoners vragen we door op initiatieven vanuit de dorpen en stadjes, hoe de samen werking met de gemeente eruit moet zien en of inwoners voldoende ruimte voelen om met plannen te komen. Bij eerdere vragen is participatie en de wisselwerking tussen gemeente en inwoner soms ook aan de orde gekomen. Dit onderdeel van het interview biedt respondenten de gelegenheid suggesties, concrete ideeën aan te dragen maar ook zorgen en bottlenecks te noemen. Een kleine honderd inwoners doen dit.

• Woningbouw: mensen noemen projecten voor senioren-

hofjes en starterswoningen, maar ook het herbestemmen van een oud pand als iets waar inwoners ook zelf mee aan de slag kunnen gaan. • Groene initiatieven: geveltuintjes, het opknappen van voortuinen, clubjes die zelf met groenonderhoud aan de slag gaan, het opzetten van een pluktuin, een natuurspeeltuin, het opruimen van zwerfafval. • Openbaar vervoer: het (weer) laten rijden van de buurtbus door het inschakelen van vrijwilligers uit de dorpen, een opstapplek om samen naar Oss te rijden. • Evenementen: bestaande of verdwenen activiteiten zoals een markt nieuw leven inblazen. • Beweging: een cross- of skatebaan voor de jeugd, een speeltuin. • Verkeersveiligheid: een aantal respondenten noemt dit specifiek op deze plek in het gesprek. Dorpelingen hebben het met elkaar over bijvoorbeeld hardrijders, en spreken in sommige gevallen verkeersdeelnemers aan op hun rijstijl.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | eigen initiatief en de rol van de gemeente

CITATEN • Evenementen als het Oktoberfeest en Trekkertrek moeten terugkomen. • De pastorie staat al lang leeg en verloedert. Die kan een mooie invulling krijgen voor de gemeenschap van Geffen. • Je zou mensen moeten stimuleren om hun voortuintjes op te knappen en te vergroenen.

• Lithse kunstenaars zouden elektriciteitskastjes kunnen beschilderen. Ook het dorpsplein zou gepimpt kunnen worden. • We zouden het Herps Mertje weer moeten organiseren.

inwoners zelf kunnen en willen doen 6.3 Wat

• De verkeersveiligheid, daar hebben we het in het dorp heel vaak met elkaar

• Wij hebben bij de gemeente gevraagd om een speelgelegenheid voor jonge kinderen bij het Paradijs in Haren. Dit is niet gehonoreerd, hoewel er steeds

over. Op de dijk is het de laatste jaren belachelijk hard rijden. • De hagen in de straat staan op gemeen-

meer jonge kinderen zijn. We hebben nu

tegrond maar die kunnen we prima

samen een trampoline aangeschaft. Om-

zelf onderhouden. Dit deden we jaren-

dat deze op gemeentegrond staat, moet

lang, maar toen kwamen de gemeente

de trampoline eigenlijk weg. De tram-

werkers en die hebben de heg op 60

poline wordt gedoogd, maar het is erg

centimeter gesnoeid. Want dat was het

onhandig. We willen nog steeds graag

'beleid'. Zonde, want op sommige plek-

in overleg over een speelvoorziening.

ken waren de heggen een stuk hoger en

• Via een project voor collectief bouwen zijn we bezig met een seniorenhofje voor zeven woningen, maar het stuit op bezwaren.

Kunnen respondenten aangeven of ze willen bijdragen aan initia tieven vanuit het dorp, en zo ja, wat is dan hun rol? Hier gaven 45 inwoners een positief antwoord. Sommigen zeggen al actief te zijn in een initiatief, meestal als vrijwilliger. Een rol als vrijwilliger is meteen ook het meest gegeven antwoord. Mensen helpen graag mee door de handen uit de mouwen te steken bij het organiseren van activiteiten en willen ook meedenken bij het maken van de plannen. Mensen die niet meedoen, geven aan dat ze dat niet kunnen door hun gezondheid of hoge leeftijd.

idioot druk. Vooral met motorrijders, die

dat vonden bewoners in de straat juist wel prettig. • Volgens mij pakt ieder dorp zelf al op wat ze op willen pakken.

CITATEN • Ik wil wel meehelpen met het organiseren van Trekkertrek.

op hun rijstijl en de stinkende uitlaat-

• Ik wil mijn buren wel helpen met hun tuintjes.

gassen. • Wat ik al eerder zei: ik wil best een

• Ik zou wel koffie willen schenken. • Ik zou eigen grond kunnen verkopen aan het CPO. • Als ik tijd heb in de toekomst wil ik vrijwilligerswerk gaan doen voor ouderen en vluchtelingen.

• Wat we al doen: hardrijders aanspreken

keertje zelf de handen uit de mouwen steken; maar ook weer niet te vaak. Hooguit twee keer per jaar.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | eigen initiatief en de rol van de gemeente

6.4 Samenwerking met de gemeente

Inwoners omarmen samenwerking met de gemeente. Het is altijd nuttig om samen te werken, zeggen respondenten, want dat is goed voor het draagvlak. Er is op dit punt ook wel wat kritiek richting gemeente. Enkele respondenten noemen de gemeente een remmende factor bij initiatieven, en samenwerking ontbreekt volgens sommigen. Het merendeel van de respondenten voelt wel voldoende ruimte om initiatief te nemen. Luisteren naar de inwoners noemen respondenten het meest als het gaat om de gewenste ondersteuning vanuit de gemeente. Daarnaast zou de gemeente duidelijker moeten aangeven wat mogelijk is, meer moeten informeren en (financieel) faciliteren. Enkele mensen noemen persoonlijk contact ook als belangrijke factor: kom als gemeente ook echt eens kijken in een dorp, en zorg dat je elkaar makkelijker kunt vinden.

CITATEN • De gemeente zou afspraken moeten nakomen, we zijn vaak teleurgesteld. • Voor inloopochtenden en koken voor ouderen heeft de gemeente misschien wel een potje voor leefbaarheid, het zou mooi zijn als de gemeente de huur van de ruimte subsidieert. • De gemeente moet duidelijker aangeven wat mogelijk is. Dus er bekendheid aan geven en de mogelijkheden bieden om het op te pakken.

• Van mij mag de gemeente eindelijk een keertje écht reageren en een keer ter plekke komen kijken. • Ik zou zeggen: laten we een afspraak maken en de plannen bespreken. • Ik denk dat hier wel geluisterd wordt naar burgers. • Bij praktische dingen als groenonderhoud is het prettig als je meer overlaat aan bewonersinitiatieven. Nu is Oss ver weg. De afstand tussen burger en over-

• Gemeente moet een goed exploitatie-

heid is groter geworden, de connectie

plan maken voor het toerisme. En daar-

is een beetje weg, maar dat is nergens

bij gebruik maken van de kennis en de

voor nodig. Ik voel nu vooral starheid

kunde van eigen inwoners.

bij de gemeente, en dat roept bij inwoners weerstand op.

Gebiedsvisie gemeente Oss resultaten | eigen initiatief en de rol van de gemeente

Hoe lang woont u hier al? 3 korter dan twee jaar

ik ben hier geboren en getogen

Resultaten Algemene gegevens / spreiding respondenten

74 Megen

Macharen Lithoijen

Haren

DeursenDennenburg

Overlangel Herpen

tot 20 jaar 20-29 jaar 1 30-39 jaar 7 4 5 40-49 jaar 11

80+ jaar

Hoogst genoten opleiding 2 basisonderwijs

wo 8

Keent

Oss

hbo

hoeveelheid respondenten per plaats

vmbo 9

% 42

Geffen

50-59 jaar

60-69 jaar

Ravenstein Huisseling

langer dan 10 jaar

Wat is uw leeftijd?

70-79 jaar

Demen

Maren-Kessel

% 50

Oijen

Lith

2 tot 10 jaar

16 31

havo 1 vwo mbo

Gebiedsvisie gemeente Oss gesprekken met jongeren

8 8.1 8.2

8.3

paar keer genoemd dat jongeren in hun dorp geen woning konden vinden en nu in Oss of een buurtdorp wonen. Voor de meeste jongeren is het echter een abstract onderwerp. Ze zijn er niet concreet mee bezig omdat het op dit moment niet voor hen speelt. Bovendien wordt vrij algemeen aangenomen dat de gemeente dit soort zaken regelt.

Gesprekken met jongeren

Inleiding

We hebben jongeren gesproken in Geffen (bij voetbalclub Nooit Gedacht) en op straat in Ravenstein en Lith. Bij elkaar hebben 48 jongeren (in de leeftijd van 16 tot 22 jaar) hun mening gegeven over leefbaarheid in hun dorp.

Participatie

Jongeren zijn nu al structureel actief in een dorp maar vooral op activiteiten waar hun (groot)ouders ook mee bezig zijn. Het is onduidelijk of ze als aparte groep deel uitmaken van het gestructureerd overleg (dorpsraad, gemeente). De jongeren die we hebben gesproken weten dat niet. Zelf de regie nemen leeft niet breed. We hebben één jongere gesproken die samen met zijn vader aan een CPO-plan werkte. Als iemand de regie zou nemen (op het proces) dan reageren jongeren welwillender om mee aan te pakken.

Veilige thuishaven

Jongeren noemen hun dorpen belangrijk. Er zijn jongeren die niet in het dorp blijven wonen maar dat is niet omdat ze er zich niet thuisvoelen. Dan heeft het te maken met opleiding en werk. In de gesprekken proeven we een trots gevoel en saamhorigheid. De woonscore voor de meeste jongeren is een acht of hoger. De jongeren in de dorpen praten op dezelfde manier als hun ouders en grootouders over hun woonplaats. De dorpen zijn hun natuurlijke omgeving, hun veilige thuishaven en plekken om jong te zijn. Vriendschappen zijn belangrijk, netwerken zijn er veel, en veel jongeren die we hebben gesproken maken op al deel uit van bestaande netwerken rond verenigingen, organisaties of activiteiten.

CITATEN • Geffen is een mooi dorp, iedereen kent

• Heel leuk dorp, sociaal. Vriendengroe-

elkaar, weinig overlast en mooie plek-

pen blijven heel lang bestaan. Dat is in

ken om elkaar als vrienden te ontmoe-

Oss veel minder. Iedereen kent ieder-

ten. Ik ga hier niet weg.

een. 100 Procent dat ik hier blijf wonen.

• Ik heb eigenlijk geen minpunten.

Woningbouw

Omdat de meeste jongeren die we hebben gesproken in het dorp willen blijven is woningbouw een belangrijk gespreks onderwerp. Een paar jongeren hebben gehoord van een CPO-initiatief en weten daar ook wel iets van. Ook wordt een

• Ik heb hier ook mijn werk. En straks komt er een nieuwe wijk. Want als wij allemaal hier willen blijven, moeten er wel woningen zijn.

• We hebben een kroeg in het dorp en de echte stappers kunnen naar Den Bosch, en in mindere mate Oss. • We gaan naar school in Oss. Geen probleem. Een beetje doortrappen en je bent er zo.

Gebiedsvisie gemeente Oss bewonersbijeenkomsten

9 9.1

Bewonersbijeenkomsten

9.2

Resultaten A Brede doelgroep bereikt Op de bewonersbijeenkomsten kwamen opgeteld 120 inwoners af. Het aantal vertegenwoordigers van de gemeente varieerde van 1 tot 4 per avond. Bij elke bijeenkomst waren afgevaardigden van een of meer dorpsraden, en inwoners uit verschillende woonplaatsen. Ook zaten er jongere en oudere generaties bij elkaar, mannen en vrouwen, ondernemers, inwoners bij die zeer actief zijn in het dorpsleven, en ‘gewone’ burgers. Op deze manier hebben we een brede doelgroep bereikt.

Inleiding

Tijdens ons veldwerk en in de gesprekken met jongeren voerden we met een brede groep inwoners het gesprek over de inhoud van de gebiedsvisie en de toekomst van hun woonomgeving. We haalden hierover meningen, sentiment en ideeën op. Tijdens vijf bijeenkomsten, achtereenvolgens in Herpen, Megen, Lith, Geffen en Ravenstein, presenteerden we in november 2022 de voorlopige resultaten van het onderzoek aan inwoners. Een moderator verzorgde het programma en leidde de avond in goede banen. Hierdoor was er veel ruimte voor verdieping en volop gelegenheid voor dialoog, met de onderzoekers en met de gemeente en zeker ook tussen inwoners onderling. Onderdeel van het programma was de presentatie van een of meer inspirerende bewonersinitiatieven. Vertegenwoordigers van de gemeente Oss speelden een belangrijke rol. Zij konden ter plekke vragen beantwoorden van inwoners en hen verder helpen of goed doorverwijzen. Bijvoorbeeld bij verdere vragen of als een inwoner met een initiatief kwam. Daarnaast boden de bewonersbijeenkomsten een podium voor het presenteren van de concept-gebiedsvisie en het hele traject rondom omgevingsvisie en -wet. In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste resultaten weer van de bijeenkomsten. Als bijlage volgt een weer gave van de vijf sessies.

B Inhoudelijke schakering en herkenning Tijdens alle avonden kwam nadrukkelijk wonen naar voren als belangrijk thema, met het accent op het (gebrek aan) woningbouw voor jongeren en ouderen. Daarnaast bespraken we ook duurzame ontwikkeling als thema, juist omdat dit de komende decennia een belangrijk onderwerp is én het minder vaak gekozen werd tijdens de straatinterviews. De andere vijf thema’s uit de gebiedsvisie zijn ook allemaal aan de orde gekomen tijdens een of meer bijeenkomsten. Voor alle onderwerpen geldt dat inwoners zich in het algemeen herkenden in de beschrijvingen van de concept-gebiedsvisie en de eerste resultaten uit ons veldwerk. Er kwamen waardevolle observaties naar voren, en zeker ook suggesties voor een betere samenwerking tussen inwoners en de gemeente. Dat inwoners elkaar nodig hebben en zeker ook de gemeente als samenwerkingspartner, werd breed herkend. In de verslagen per bewonersbijeenkomst in de bijlage staat meer over de thema’s en participatie.

Gebiedsvisie gemeente Oss bewonersbijeenkomsten

C Bevestiging van knelpunten

Of de buurtbus, die altijd werkte met vrijwillige chauffeurs tot een commerciële vervoerder het overnam en de buslijn wat later verdween. • In de kleinste dorpen regelen inwoners veel gezamenlijks onderling, zonder ondersteuning van de gemeente of een andere organisatie. Dat gaat vaak goed en dat is ook mooi. Tegelijk is dat aan een kant niet helemaal eerlijk ten opzichte van initiatieven in grotere kernen die wel ondersteuning krijgen. En het is kwetsbaar in een tijd waarin vrijwilligers steeds lastiger te vinden zijn.

De reacties van de deelnemers aan de bewonersbijeenkomsten bevestigen voor een groot deel de dilemma’s uit de gebiedsvisie. We noemen er hier de vijf meest opvallende.

• Op elke bewonersbijeenkomsten kwamen knelpunten op de woningmarkt naar voren. Inwoners vertelden over hun eigen kinderen die wel in hun dorp wilden blijven wonen, maar er geen huis konden vinden. Soortgelijke observaties waren er elke avond over de oudere generaties. • We hoorden verhalen over maatschappelijke gevolgen hiervan. Over ouderen die niet anders konden dan uitwijken naar Oss voor een passende woning met meer mogelijkheden voor zorg, maar die het vertrouwde maatschappelijke weefsel van hun oude dorp nu moesten missen. En over de middenstand, scholen en het verenigingsleven die klandizie en aanwas mislopen omdat mensen verhuizen naar de stad Oss of de grote nieuwbouwwijk bij Berghem. • Tegelijkertijd herkennen inwoners de dilemma’s rond woningbouw bij of in de dorpen. Nieuwbouwplannen duren door procedures erg lang. Dat roept frustraties op. Maar lukraak bijbouwen vinden inwoners in het algemeen geen goed idee. Het open landschap is een groot goed, en ook bij inbreiding moeten plannen met zorg worden uitgedacht. • We hoorden observaties over ‘de commercie’ die een dorpsinitiatief overnam, waarna het karakter of de dienstverlening onherkenbaar veranderde of verdween. Bijvoorbeeld de dorpskermis en het carnaval waarvoor de horeca een plek vond op een evenemententerrein buiten het dorp, waardoor de gezelligheid in de kern verdween.

D Energie en veerkracht Er zit energie in de Osse dorpen en stadjes. Dat blijkt niet alleen uit de bestaande of nieuwe initiatieven van inwoners die zich tijdens de bewonersavonden presenteerden. Er komen spontane ideeën los ter ondersteuning van initiatieven, van hulp bij het huis-aan-huis verspreiden van flyers tot het zoeken van vrijwilligers via social media. Een inwoner stelt voor om samen op te trekken tegen verkeersoverlast in een dorpsstraat, in plaats van telkens individueel melding te doen bij de gemeente. Een ander doet de suggestie om met een groep bewoners aan de slag te gaan met het collectief opwekken van zonne-energie. Het was mooi om te zien hoe de onderlinge discussie telkens spontaan oplossingen opleverde waar bewoners mee verder kunnen.

Gebiedsvisie gemeente Oss verantwoording

Verantwoording In oktober en november 2022 hebben enkele honderden inwoners van de kleinere kernen in de gemeente Oss gereageerd op de concept-gebiedsvisie voor hun woonomgeving, via straatinterviews en tijdens bijeenkomsten. Ze gaven hun kijk op de toekomst van hun dorp of stadje, de rol van inwoners hierin en die van de gemeente. Dit leverde bouwstenen op voor de Omgevingsvisie waar de gemeente aan werkt, en waar de gebiedsvisie voor de kleinere kernen een onderdeel van is.

Opiniepijlers vervult in de informatievergaring en -verwerking een neutrale rol. Onze interviewers leggen in de gesprekken een directe relatie tussen opdrachtgevers en inwoners/passanten. Dat stellen de respondenten op prijs: ze geven graag hun mening en vinden het in beginsel positief dat de gemeente wil luisteren naar wat er leeft en speelt onder de inwoners. De interviews hebben geresulteerd in ruim 14.000 datagegevens; deze zijn verwerkt, geanalyseerd en samengevat. De resultaten kunnen bijdragen aan op maat gesneden communicatie en informatievoorziening, onderbouwing van inhoudelijke keuzes, versterking van de kwaliteit van de Omgevingsvisie en verbreding van het draagvlak van toekomstig beleid.

In november 2022 ontvingen we 120 inwoners tijdens bijeenkomsten in Herpen, Megen, Lith, Geffen en Ravenstein. Hiervan was een beperkt deel geïnterviewd tijdens de campertour. Onze interviewers zijn medio oktober 2022 namens de gemeente in gesprek gegaan met inwoners. De interviews zijn gehouden in week 41 en 42 gedurende negen dagen in Geffen, Maren-Kessel, Lith, Lithoijen, Oijen, Megen, Haren, Deursen-Dennenburg, Herpen en Ravenstein. We hebben met respondenten uit vijftien kernen gesproken. Met als leidraad de visie en de vragenlijst die in overleg met de gemeente Oss tot stand kwam. Op straat hebben we in totaal 210 inwoners gesproken. Daarnaast hebben 48 jongeren meegedaan aan het onderzoek. De interviews namen per inwoner ongeveer twintig tot veertig minuten in beslag. In de gesprekken is de mening van de inwoners in kaart gebracht, maar ook hun zorgen, wensen en kansen die zij zelf zien voor hun dorp en gemeente. We hebben met ongeveer evenveel vrouwen als mannen gesproken, met uiteenlopende opleidingsniveaus. Zo ontstond er een uitgebalanceerd, gespreid beeld van wat leeft in de gemeente.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=ed4dcba1-9964-4c89-8cf5-0d50ada44605