Bijlage 1 Grondstoffenanalyse gemeente Oss_Metabolic 2024
Tekst van het document
Afval gemeentelijke organisatie Totaal 18.675 ton LEGENDA
20.000
Afval olie/water scheiders RKG slib
16.660
Ferrometaal Beton, steen en gips
15.000
Wegdekafval Asbest
10.000
Compostering van het groenafval is een hoogwaardige manier van het verwerken van deze reststroom. Het is interessant om te weten of deze compost lokaal weer wordt ingezet en of het daarmee (fossiele) meststoffen vervangt.
5.000
Consulting
1.876
0
Figuur
15
Uit de afval meldingen blijkt dat het voornaamste deel van het groenafval (97%) direct wordt gecomposteerd. Slechts een klein deel wordt eerst kleiner geknipt en van minder dan 1% is de bewerking onbekend. Daarnaast lijkt het erop dat ook een deel van het groenafval van bedrijven via de gemeentelijke organisatie wordt verwerkt: bedrijven mogen tegen betaling hun groenafval afgeven op de gemeentewerf aan de Diezestraat (Gemeente Oss, z.d.).
Sluit de keten: lokaal hergebruik van groenafval
METHODE
In deze analyse kijken we naar de reststromen die vanuit de gemeentelijke organisatie worden geproduceerd. We gebruiken de afvalmeldingen van bedrijven (de LMA data) als basis. We bekijken het afval dat gemeld is door het gemeentehuis, het duurzaamheidsplein en de gemeentewerf of dat afkomstig is van deze locaties. Zie bijlage 1 voor de methode voor dataselectie.
Groenafval
GROENAFVAL
139 Groenafval
Bouw en GWW
Rioolonderhoud
Daarnaast blijkt uit de gegevens van de gemeente dat het houtafval uit een schone en een gemengde houtfractie bestaat. Het is interessant om te weten of de ‘schone houtfractie’ kwalitatief goed genoeg is om in directe vorm te worden hergebruikt voor houtproducten.
Het totaal en het aandeel per afvalstroom weergegeven in ton.
29
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
BOUW EN GWW AFVAL
HOOFDSTUK 04
Recycling grondstoffen van de GWW
Het freesasfalt (onderdeel van de categorie ‘wegdekafval’ en 34,3% van het afval uit de bouw en GWW) wordt direct ingezet als bouwstof. De andere afvalstoffen worden eerst overgeslagen of opgebulkt (57,5%) of worden gesorteerd en gescheiden (7,3%) alvorens ze verder worden verwerkt. De verdere verwerking is niet af te leiden uit deze gegevens.
Een deel van het afval dat vrijkomt bij het onderhoud van de bouw en GWW wordt hergebruikt als nieuwe grondstof. Het zou helemaal mooi zijn als de overige afvalstoffen ook worden heringezet, bijvoorbeeld de andere helft van het asfalt en het beton, steen en gipsafval. Met de gegevens uit de LMA data is geen uitspraak te doen over het hergebruik, hier is extra onderzoek voor nodig op basis van de huidige verwerkingscontracten.
Afval olie/water scheiders
HOOFDSTUK 06
Grondstofstromen in de bouw en infra Uit onderzoek naar de grondstofstromen van de GWW in Nederland blijkt het volgende wat betreft hergebruik van materialen in de bouw en de GWW: • Van alle vrijkomende materialen uit de GWW wordt 98% opnieuw gebruikt. Hiervan wordt bijna driekwart gerecycled en bijna een kwart hergebruikt. • Hergebruik vindt met name plaats bij steen en industriezand (in de vorm van straatstenen).
Ferrometaal Asbest
• Van de ingaande stroom is circa 55% van alle gevraagde grondstoffen (exclusief grond, ophoogzand en klei) afkomstig uit primaire bronnen en 45% uit secundaire bron
Beton, steen en gips
8%
HOOFDSTUK 05
20%
Voor meer informatie zie het onderzoek naar de grondstofstromen in de bouw en infra (EIB, 2022).
Rioolonderhoud
Bouw en GWW
92%
Data verzameling Het bedrijfsafval van het gemeentehuis is niet zichtbaar in deze data. Om inzicht te krijgen in het verbruik van grondstoffen voor de bedrijfsvoering van het gemeentehuis is aanvullende data nodig.
79%
RKG slib Wegdekafval
Figuur
16
De afvalstromen op het Duurzaamheidsplein in Oss in 2022.
Consulting
30
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
05 Industrie
Consulting
31
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
BOUWMATERIALEN * (713.000 ton)
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
OVERIGE MATERIALEN PRODUCTIE (600.000 ton)
INDUSTRIE (1.090.000 ton)
Chemische en farmaceutische producten (229.000) Overige delfstoffen (485.000) Maakindustrie (673.000)
Metaalproducten (190.000) Cokes en aardolieproducten (44.000) Papier, papierwaren en drukwerk (38.100)
Bouwmaterialen (228.000)
OVERIGE MATERIALEN (536.000 ton)
Machines, apparaten en vervoermiddelen (36.400) Meubelen, textiel, kleding en lederproducten (36.400) Rubber en kunststof producten (13.500) Hout en houtwaren (13.100)
Overige industrie (414.000)
Chemische en farmaceutische producten (191.000)
VOEDINGSMIDDELEN PRODUCTIE (441.000 ton)
Metaalproducten (128.000) Cokes en aardolieproducten (64.900) Papier, papierwaren en drukwerk (51.200)
Granen, groente en overige voedingsmiddelen (260.000)
BOUW (461.000 ton)
Producten van de akkerbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij (68.100)
Hout en houtwaren (35.900) Machines, apparaten en vervoermiddelen (29.400) Meubelen, textiel, kleding en lederproducten (17.700) Rubber en kunststof producten (17.500)
VOEDINGSMIDDELEN (459.000 ton) Producten van de akkerbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij (185.000) Granen, groente en overige voedingsmiddelen (163.000) Veeteeltproducten (60.800) Vis-, vlees- en zuivelproducten (49.800)
LEGENDA Minder dan 10.000 ton
* Deze afbeelding geeft een gedeelte van de grondstofstromen analyse op pagina 11 weer. De getallen in de linker kolom geven de tonnages van de totale grondstoffen in de gemeente Oss weer. Niet al deze producten worden in de industrie gebruikt. De percentages in de tekst geven wel aan welk percentage van de producten uitsluitend in de industrie worden gebruikt.
Vis-, vlees- en zuivelproducten (60.300) Veeteeltproducten (52.600)
AFVALBEHEER (145.000 ton)
BOUWMATERIALEN PRODUCTIE (188.000 ton) % Huishoudelijk afval % Gemeentelijke organisatie
LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ (130.000 ton) Landbouw en bosbouw (129.000) Visserij en kweek (235)
AFVALSTROOM (285.000 ton)
HUISHOUDENS (117.000 ton)
INDUSTRIËLE SECTOREN
Overige delfstoffen (26.000)
BEHANDELEN (Recycling mogelijk) (139.000 ton)
Gemengd (95.300)
Mechanisch / fysisch behandelen (98.400)
Mineralen (68.800)
Microbiologisch behandelen (29.300) Chemisch / fysisch behandelen (6.680) Thermisch behandelen (3.250)
Dierlijk / De PUBLIEKE grootste zijn SECTORgrondstof en productstromen voedingsmiddelen Inzetten (21%als bouwstof van de (861) geproduceerde plantaardig (57.100) (87.900 ton) chemische en farmaceutische producten, de grondstoffen en producten in Oss). Tot slot produceert Hout (28.200) Gemeente (81.700) BEWAREN / OVERSLAG voedingsmiddelen en metaalproducten. De de metaalindustrie 15,3% van de geproduceerde Publieke sector (6.180) (Geen behandeling) (103.000 ton) Metalen (14.000) chemische en farmaceutische producten vormen grondstoffen en producten. Overslag / opbulken (94.500) 14,5% van de gebruikte grondstoffen in de Chemisch industrie afval (9.890) COMMERCIEEL Bewaren (8.860) (46.500 ton)voedingsmiddelen zijn goed voor 27,7% in Oss. De In dit hoofdstuk gaan we in op de uitdagingen en Handel en transport (32.000) Slib (4.650) vanKennisdiensten de grondstoffen voor de industrie, voornamelijk mogelijkheden die deze industriële sectoren hebben AFVALVERWIJDERING en overig (14.500) (42.200 ton) Glas (2.910) voor de productie van granen, groente en overige ten aanzien van de transitie naar een circulaire Thermisch behandelen (42.000) HORECA Papier / karton (2.400) economie. Storten (275)
(9.360 ton)
Overig nietchemisch (1.490)
Figuur
Grondstofstromen van de industriële Kunststof sectoren in de gemeente Oss in 2022. WINNING VAN / rubber (458) DELFSTOFFEN (13 ton)
17
Textiel / leder (199)
Consulting
Bouwmaterialen (162.000)
32
DIRECT TOEPASSEN / HERGEBRUIKEN (1.170 ton) Inzetten als brandstof (588) Overige inzetten als grondstof (582)
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
CHEMISCHE EN FARMACEUTISCHE PRODUCTEN
De chemische en farmaceutische industrie in Oss kenmerkt zich door de productie van wegwerpproducten in de gezondheidsindustrie, maar ook voor schoonmaakmiddelen, farmaceutische producten en (kunststof) verpakkingen.
Uitdagingen
In de verpakkingsindustrie voor voedingsmiddelen en de farmaceutische industrie gelden hoge eisen voor de kwaliteit van grondstoffen. Gerecyclede grondstoffen zijn op dit moment nog niet toegestaan omwille van de (voedsel)veiligheid van de eindproducten. Daarnaast zijn de wegwerpproducten voor de gezondheidsindustrie inherent lineair.
Mogelijkheden
Voor deze bedrijven is het relevant om gebruik te maken van de knoppen ‘verklein de stroom’, ‘vertraag de keten’ en ‘vervang grondstoffen’ (zie p.6 voor de circulaire strategieën).
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
VOEDINGSMIDDELEN
METAALPRODUCTEN
De metaalproducten die in Oss geproduceerd worden zijn het merendeel onderdelen voor voertuigen en daarnaast ook metalen verpakkingen.
Uitdagingen
De decarbonisatie van het energiegebruik is een grote uitdaging. De productieprocessen in de metaalindustrie zijn over het algemeen energieintensief (bijvoorbeeld voor hoge temperaturen) waardoor niet alle hernieuwbare energiebronnen geschikt zijn voor de vervanging van fossiele brandstoffen.
De productie van landbouwproducten vraagt veel watergebruik, zowel lokaal als buiten Nederland voor geïmporteerde producten. Dit water moet op een duurzame manier voorzien worden, maar hier is door de producent van het eindproduct geen direct invloed op uit te oefenen. Daarnaast zorgt het gebruik van kunstmest en pesticiden voor degradatie van de bodem en natuur. De vraag naar voedingsmiddelen wordt daarnaast bepaald door consumenten. Daarmee zijn de producenten afhankelijk van de wens en de vraag naar hun producten. Tot slot zorgt het waarborgen van voedselveiligheid voor hoge eisen aan het gebruik van reststromen en gerecyclede materialen.
Mogelijkheden
• Vertraag de keten: Is het mogelijk om een dienstverlening voor het hergebruiken van producten aan te gaan met afnemers van bijvoorbeeld farmaceutische producten en verpakkingen?
• Sluit de keten: Draag zorg voor de reststromen van het productieproces door de reststromen te verwaarden (o.a. compost, biogas, supplementen)
Consulting
HOOFDSTUK 06
De grootste voedingsmiddelenproducenten produceren voornamelijk dierlijke producten, voeding voor de veehouderij en producten voor banketbakkerijen.
• Verklein de stroom: bij efficiëntere productie zijn minder grondstoffen nodig. Dat kan gaan om het herzien van producten, de doelmatigheid van de gebruikte materialen en het productieproces.
• Vervang grondstoffen: In Nederland ontwikkelen verschillende bedrijven, zoals Avantium, biogene grondstoffen voor kunststof producten. Dit is een mogelijk alternatief voor fossiele grondstoffen voor kunststofproductie.
HOOFDSTUK 05
Voor deze bedrijven is het relevant om in te zetten op het sluiten van de keten en het vervangen van grondstoffen door die met een lagere milieu-impact.
Uitdagingen
Mogelijkheden
Voor deze bedrijven is het relevant om aan de slag te gaan met de restwarmte en het vervangen van primaire grondstoffen door secundaire. • Sluit de keten: Onderzoek koppelkansen met andere (industriele) sectoren voor de restwarmte die vrijkomt tijdens productieprocessen. Deze zogenaamde cascadering van de energie verhoogt de totale efficiëntie van het energiegebruik. • Vervangen grondstoffen: De afhankelijkheid van primaire grondstoffen kan verlaagd worden door in te zetten op het hergebruik van metalen uit stedelijke gebieden (‘urban mining’).
• Vervang grondstoffen: Bevorderen van lokale productie en consumptie ten behoeve van het verlagen van de milieu-impact en het versterken van de lokale economie.
33
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
06 Inspiratie en voorbeelden
Consulting
34
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
In de vorige hoofdstukken hebben we inzichten gegeven in verschillende sectoren op basis van de grondstofstromenanalyse en aanvullende analyses. Deze inzichten laten zien waar verbeterpunten en mogelijkheden zijn voor de gemeente Oss in de transitie naar een circulaire economie. In dit deel gaan we verder in op deze kansen voor de circulaire economie in Oss. Dat doen we aan de hand van de vier focusgebieden die voortkomen uit de grondstofstromenanalyse. Voor ieder focusgebied gaan we in op het handelingsperspectief van de gemeente en geven voorbeelden en best practices waar mogelijk. Daarbij maken we onderscheid tussen de verschillende instrumenten die de gemeente Oss kan gebruiken: • juridische en beleidsinstrumenten, • financiële instrumenten, • communicatie- en kennisinstrumenten en • arrangementen en samenwerkingsinstrumenten. Daarnaast geven we enkele voorbeelden voor concrete uitvoeringsprojecten. De gekozen voorbeelden zijn waar mogelijk zo goed mogelijk toegepast op de situatie in Oss. Daarnaast geven we een aantal ambitieuzere en soms internationale voorbeelden. De voorbeelden en best practices dienen als inspiratiebronnen en richtlijnen voor de gemeente Oss, en helpen bij het vertalen van circulaire ambities naar tastbare acties.
Consulting
35
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Interne borging De circulaire economie is een complex en allesomvattend concept dat zich niet beperkt tot één domein binnen een organisatie. Het doorsnijdt verschillende afdelingen en processen, van de bouwsector tot inkoop en sociale zaken. Om een effectief omgevingsprogramma voor de circulaire economie te ontwikkelen en implementeren, is het cruciaal om een duidelijke structuur te hebben binnen de organisatie. Belangrijk hierbij is het creëren van een centraal domein waarbinnen het programma wordt geborgd. Dit domein fungeert als de verbinding waar verschillende projecten, initiatieven en belangen samenkomen. Hiermee creëer je samenhang en de mogelijkheid tot bijsturing en samenwerking. Zorg hierbij ook voor een aanspreekpunt voor alle betrokken domeinen. Een ander belangrijk onderdeel is het delegeren van verantwoordelijkheid naar de relevante teams binnen de organisatie. Deze teams zijn belast met de uitvoering van specifieke projecten en initiatieven en moeten daar zelf ook eigenaarschap over nemen. Echter, om te voorkomen dat er versnippering en gebrek aan coördinatie ontstaat, is het noodzakelijk om binnen elk team een specifieke thematrekker circulaire economie aan te wijzen.
Consulting
Deze ‘thematrekkers’ zijn verantwoordelijk voor het bewaken van de voortgang, het aansturen van teamleden en het fungeren als eerste aanspreekpunt voor de coördinator en het vrijmaken van voldoende capaciteit en middelen om aan dit thema te kunnen werken. Het tijdig afstemmen met teamleiders voor de benodigde capaciteit is cruciaal. Een integrale benadering impliceert ook het creëren van een overlegstructuur waarin alle relevante stakeholders, waaronder thematrekkers en coördinatoren, regelmatig bijeenkomen. Dit overleg moet dienen als een platform voor kennisdeling, het bundelen van expertise en het bespreken van voortgang en eventuele knelpunten. Op deze manier wordt samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid gestimuleerd, wat essentieel is voor succesvolle implementatie. In deze fase van de transitie staat experimenteren en leren centraal. Er is nog geen duidelijk kader voor deze nieuwe manier van werken en fouten maken hoort er in deze fase bij. Het is vooral belangrijk dat er in gezamenlijkheid lessen worden getrokken uit de eerste projecten waarin circulaire principes worden toegepast om in het vervolg weer betere keuzes te kunnen maken.
36
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Gebouwde omgeving Circulaire gebiedsontwikkeling heeft als centraal doel om een integraal functionerend gebied te creëren voor alle gebruikers, waarin kringlopen zoveel mogelijk gesloten worden. De invloed van de gemeente op gebiedsontwikkeling en de circulariteit is afhankelijk van het onderwerp en of de gemeente grondeigenaar is. Zo heeft de gemeente als opdrachtgever veel invloed op het circulair bouwen en slopen van eigen gebouwen, grond-, weg-, en waterwerken en het beheer van de openbare ruimte. De gemeente kan daarnaast met diverse financiële en juridische instrumenten circulaire woningbouw stimuleren, maar de directe invloed zal kleiner zijn.
OPENBARE RUIMTE EN GWW
Het beheer van de openbare ruimte (waaronder het grond-, weg- en waterbeheer) en het groenbeheer wordt bepaald door de gemeente. Met aanbestedingen voor de GWW hebben gemeenten een sterke positie om hun vraag te sturen op circulariteit. Door circulariteit meer mee te laten wegen in aanbestedingen , contractvormen aan te gaan die zijn gericht op samenwerking en stimulans van circulariteit, zoals in bouwteams of via twee-fasen aanpak, en marktpartijen eerder te betrekken in de voorfase van projecten kunnen circulaire oplossingen beter meegenomen worden.
Een circulair materialendepot
Vrijgekomen materialen of onderdelen kunnen niet altijd direct worden hergebruikt in projecten. Een materialendepot faciliteert de tijdelijke opslag van materialen en kan werken als een inventarisatie van materialen voor hergebruik of recycling in toekomstige projecten. Een voorbeeld van een succesvol materialendepot is die in Haarlemmermeer.
Consulting
GEMEENTELIJKE GEBOUWEN
Het Nieuwe Normaal
In het Nieuwe Normaal, een raamwerk voor de transitie naar een circulaire bouwsector, zijn prestatie-eisen opgenomen voor circulair bouwen en circulaire gebiedsontwikkeling. Het Nieuwe Normaal is daarmee een leidraad voor gemeenten voor het toepassen van circulariteit criteria in de selectieprocedure van aanbestedingen.
Sloopbeleid
Circulair slopen is onderdeel van een circulair bouwbeleid. De gemeente Leiden heeft in 2022 het beleid ‘Circulair slopen’ ingevoerd. Dit houdt in dat bij het weghalen of vervangen van objecten of gebouwen wordt ingezet op maximaal hergebruik van materialen en onderdelen. In het beleid wordt gespecificeerd per projectfase welke maatregelen en activiteiten moeten worden ondernomen om hergebruik van materialen en objecten te bewerkstelligen.
Materiaalpaspoort
Het uitvragen van een materiaalpaspoort in de aanbesteding kan een middel zijn om de gestelde criteria aan materialen te kwantificeren en om hergebruik aan het einde van de levensduur te faciliteren. Er zijn verschillende databases beschikbaar, zoals Madaster, Excess Materials Exchange of EPEA. Het is daarbij belangrijk om het gebruik van het materiaalpaspoort te borgen: hoe gebruiken we deze informatie tijdens het gebruik en bij het ontmantelen van het gebouw of object?
37
WONINGBOUW
Prestatieafspraken woningcorporaties
Neem in de prestatieafspraken met woningcorporaties ook afspraken over circulariteit vanuit Het Nieuwe Normaal op. Er is een handreiking over circulaire prestatieafspraken voor woningcorporaties en gemeenten.
Vergunningen
Circulaire woningbouw kan gestimuleerd worden door het toepassen van zogenaamde ‘groene leges’. Dat betekent dat de hoogte van de leges voor vergunningen wordt bepaald op basis van circulariteits criteria. Het is daarmee een tegemoetkoming voor initiatiefnemers om circulair te bouwen. Deze en andere juridische instrumenten om circulaire woningbouw te stimuleren is te vinden op de website van Circulaw.
Wat gebeurt er al in Oss? Concrete projecten • Mogelijkheden circulaire sloop en nieuwbouw van het zwembad • Deels circulaire inrichting nieuwe theater: Haagse Zuiderstrandtheater • Onderzoek naar een circulaire bouwhub • Herbruikbare modules voor opvang vluchtelingen Communicatie Er is nog geen communicatie over biobased bouwen voordat er een soorten- managementplan is ontwikkeld.
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Gebouwde omgeving BEOORDELINGSKADER CIRCULAIRE INRICHTING OPENBARE RUIMTE
Werk de circulaire principes verder uit in een beoordelingskader: wanneer spreken we van (100%) circulaire bouw of nieuwbouw. Maak hierbij gebruik van de indicatoren technisch (op basis van Het Nieuwe Normaal), organisatorisch (zoals afspraken over einde levensduur van producten met leveranciers) en financieel (zie puntje TCO).
TOTAL COST OF OWNERSHIP (TCO)
Een gebouw kost meer dan alleen de realisatiekosten. Het gaat ook om de gebruikskosten en de restwaarde. In vergelijking met de traditionele afschrijvingstermijn, biedt TCO een completer beeld van de werkelijke kosten en opbrengsten van het vastgoed over de gehele levensduur. Dit biedt kansen voor het toepassen van circulaire principes die de restwaarde van een gebouw verhogen.
Wat gebeurt er al in Oss? Aangezien de bouw een sector is met een lange doorlooptijd hebben keuzes die nu gemaakt worden veel implicaties voor de komende jaren. Het verduurzamen van de bouwsector is een belangrijke opgave op verschillende overheidsniveaus. Zo worden de vergunningseisen ten aanzien van de MPG (de milieubelasting van de materialen in een gebouw) de komende jaren flink strenger. Als de gemeente Oss in periode tot 2040 de lokale bouwopgave duurzaam en toekomstbestendig wil realiseren, dan is nu het moment om daarvoor prestatie-eisen en uitgangspunten te formuleren. Bij gronduitgifte kan de gemeente bovendien de markt uitdagen om ambitieuzer te zijn dan het landelijk beleid.
Strategieën om het grondstoffenverbruik, de CO2-uitstoot en de milieu impact van de woningopgave te verminderen. 1. Beter benutten van de bestaande woningvoorraad 2. Optoppen & transformeren 3. Kleiner bouwen 4. Hoogwaardig hergebruik 5. Biobased bouwen 6. Intensieve industrialisatie Zie het onderzoek naar de woningbouw binnen planetaire grenzen voor meer uitleg en strategieën.
Totale CO2-uitstoot
CO -besparing
2 Impact per strategie, 2023 t/m 2030
Impact per strategie, tot en met 2030 Business as Usual-Scenario Kleiner Wonen
25
Hoogwaardig hergebruik Optoppen & transformeren
Biobased bouwen Veranderscenario
MTON CO2
MTON CO2
Hoogwaardig hergebruik Biobased bouwen
20
Optoppen & transformeren
15
10
5
Consulting
CO2 winst door verduurzaming van industrie 20
Kleiner Wonen
15
0
25
10
2024
2026
38
2028
2030
Business-as-usual
0
Veranderscenario
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Huishoudens Als gemeente heeft Oss vooral instrumenten om de hoogwaardige verwerking van afvalstoffen te bewerkstelligen. Daarnaast zijn er manieren om inwoners te stimuleren om anders om te gaan met de materialen en spullen die zij in huis halen. Zo kunnen zij het grondstofgebruik verminderen, andere grondstoffen gebruiken of de levensduur van voorwerpen verlengen. De inwoners van Oss worden al op verschillende manieren betrokken bij de circulaire economie: als werknemer of ondernemer, als consument en als inwoner (bijvoorbeeld in het kader van afval scheiden en inleveren). Het vergroten van het bewustzijn en handelingsperspectief van inwoners is relevant voor alle vier de ‘knoppen’ van de circulaire economie: het verminderen van grondstoffen, het vervangen van primaire fossiele grondstoffen, het verlengen van de levensduur en het juist scheiden of ontdoen van producten zodat hoogwaardige verwerking mogelijk is (zie figuur 1). De gemeente kan verschillende instrumenten inzetten om deze aspecten een voor een of als geheel aan te kaarten bij inwoners. Naast de raakvlakken in de voornoemde thema’s kan worden gedacht aan de volgende instrumenten en uitvoeringsprojecten.
AFVALBEHEER
Service en tariefdifferentiatie
Er zijn verschillende manieren om de inzameling van huishoudelijk afval te verbeteren ten behoeve van betere scheiding en hoogwaardige verwerking. De meest succesvolle combinatie op dit moment voor steden in hoogbouwklasse C is een combinatie
Consulting
van tariefdifferentiatie en service differentiatie. Service differentiatie betekent het verlagen van de frequentie of het volume waarmee restafval wordt ingezameld en het verhogen van de frequentie of het volume van het ophalen van gescheiden stromen (NVRD Benchmark Huishoudelijk Afval, 2022).
bouwmaterialen kan gecombineerd worden met het duurzaamheidsplein. Daarnaast is dit ook een plek waar hout en andere materialen afkomstig uit het beheer en onderhoud van de openbare ruimte hun afzet kunnen vinden.
Contractering afvalinzamelaar
De circulaire economie als methode om een duurzame samenleving te bewerkstelligen kan op allerlei manieren worden geïntroduceerd aan kinderen. Circulair Friesland heeft daartoe SPARK the movement opgericht: een platform om ideeën te delen over de integratie van de circulaire economie in onderwijs, van basisonderwijs tot beroeps en theoretisch onderwijs.
De data uit het Landelijk Meldpunt Afval zijn niet voldoende inzichtelijk om de circulariteit in de verwerking van afval te bepalen. Om hier meer inzicht in te krijgen en invloed op uit te oefenen kunnen circulariteits eisen worden opgenomen in de aanbesteding van de verwerking van (grove) afvalstoffen.
Ja-ja-sticker
In de afvalstoffenverordening kan worden opgenomen dat ongeadresseerd reclamedrukwerk uitsluitend bezorgd mag worden als de ontvanger dat uitdrukkelijk aangeeft (bijvoorbeeld door middel van een ja-ja sticker. Dit ‘opt-in’ beleid is het tegenovergestelde van het huidige ‘opt-out’ beleid met ja/nee stickers. Op de website van Circulaw staat aangegeven hoe dit opgenomen kan worden in beleid.
Hub voor tweedehands bouwmaterialen voor particulieren
In een aantal gemeenten zijn bouwmarkten of hubs met tweedehands bouwmaterialen voor particulieren ontwikkeld. Dit zijn bedrijven wiens bedrijfsvoering mogelijk gemaakt wordt door lagere huren op bedrijventerreinen in ontwikkeling. Een voorbeeld is Buurman in Rotterdam en Utrecht. Een hub voor
39
Kennisinstrumenten specifiek voor kinderen
Wat gebeurt er al in Oss? Duurzaamheidsplein Circulaire Ambachtscentra (CA of CAC) worden op verschillende plekken in Nederland opgericht als locatie om hergebruik te faciliteren. Vaak wordt dit in combinatie met een milieustraat gedaan. Oss is een van de eerste gemeenten die de aspecten van een circulair ambachtscentrum implementeerde in het Duurzaamheidsplein. Er is een demontagehal die betere scheiding van reststromen mogelijk maakt. Daarnaast wordt er gescheiden in 30 fracties in plaats van de wettelijk verplichte 18 en is er een intensieve samenwerking met het kringloopbedrijf om herbruikbare producten opnieuw te kunnen verkopen.
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Gemeentelijke organisatie De inkoop van producten en materialen voor de gemeentelijke organisatie beslaat veel verschillende soorten producten en materialen: dranken (bijvoorbeeld koffie), de producten in het bedrijfsrestaurant, servers, elektronica, technische installaties en bedrijfskleding. Daarnaast gaat het ook om diensten zoals verzekeringen en schoonmaak, maar ook mobiliteit van werknemers en evenementen. Ieder product vergt een andere aanpak, daarom gaan we hier in op hoe deze aanpak onderzocht kan worden en verankerd in beleid. Bij het maken van circulaire keuzes in een inkoopproces zou de focus moeten liggen op het hoogste niveau van de R-ladder: weigeren (refuse) (zie figuur 1 voor de R-ladder). Dit betekent dat een inkoopafdeling moet sturen op het vermijden van producten of materialen die onnodig zijn of die eenmalig worden gebruikt en daarna worden weggegooid. Dat betekent ook dat de afschrijvingstermijn van producten niet leidend moet zijn voor de vervangingsvraag. Voor inkoop is het belangrijk om opdrachtgeverschap intern te beleggen; dit opdrachtgeverschap richt zich op het volledig inrichten van de bedrijfsvoering om circulair inkopen te bevorderen. Het vereist een georganiseerde inkoopcapaciteit, draagvlak voor de circulaire economie en een organisatiebrede integratie van circulaire ambities in bedrijfsprocessen.
In essentie draait het om het vormgeven van een leidende rol binnen de organisatie, waarbij de nadruk ligt op duurzaamheid, verantwoordelijkheid en het bereiken van circulaire doelstellingen.
Consulting
CIRCULAIR INKOPEN BIJ OVERHEDEN
Vereniging Friesland Circulair heeft een handboek opgesteld om circulair inkopen bij (Friese) overheden te definiëren en monitoren. Hierin wordt de volgende definitie van circulair inkopen gehanteerd: ‘Een product is circulair ingekocht wanneer er op technisch-inhoudelijk gebied (energie en materialen) verbeteringen zijn, wanneer er procesmatige afspraken zijn gemaakt over het borgen van circulariteit en wanneer er financiële prikkels zijn die circulariteit stimuleren.’ De drie thema’s (technischinhoudelijk, procesmatig en financieel) zijn verder gedefinieerd in concrete indicatoren. Voor de borging van circulair inkopen is het belangrijk dat de keuze voor wel of niet circulair inkopen onderbouwd wordt bij elke beslissing (ook wel ‘comply or explain’ genoemd). Meer informatie is ook te vinden in een handreiking van Copper8. Een concrete eerste stap is het kiezen van één icoonproject: steek voldoende tijd en capaciteit in dit project om circulaire principes een integraal onderdeel van het inkoopproces te maken.
Handreikingen Circulair Inkopen
PIANOO heeft voor allerlei productengroepen handreikingen opgesteld die tips en concrete handvatten bieden om te helpen bij circulair inkopen.
Elektronica
In Aalborg (Denemarken) onderzoekt de gemeente hoe de levensduur van IT-producten in de gemeentelijke organisatie verlengd kan worden door circulaire aanbestedingen. Een van de manieren is om inzamelingsvoorwaarden op te nemen in de aanbesteding, of producten te leasen.
Groendiensten
Het vernieuwersnetwerk natuurlijke reststromen, dat wordt ondersteund door de provincie Zuid-Holland, heeft een handreiking opgesteld voor het circulair inkopen van groendiensten.
Wat gebeurt er al in Oss? Concrete projecten De compost van het onderhoud van de openbare ruimte wordt lokaal gebruikt. Beleidsinstrumenten In het RIBOR zijn circulaire principes gedefinieerd voor het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte. Daarnaast wordt de contractvorm ‘Rapid Circular Contracting’ genoemd als mogelijkheid voor circulair aanbesteden. Maatschappelijk Verantwoord Inkopen is opgenomen in het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Samenwerkingsinstrumenten Oss neemt deel aan de Green Deal Duurzaam GWW 2.0.
40
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
HOOFDSTUK 01
HOOFDSTUK 02
HOOFDSTUK 03
HOOFDSTUK 04
HOOFDSTUK 05
HOOFDSTUK 06
Industrie Ondernemers spelen een cruciale rol in de innovatie die nodig is voor de circulaire economie. Op dit moment worden circulaire ondernemers belemmerd doordat ze moeten opereren binnen een wereld die ingesteld is op een lineaire economie. De rol van de gemeente is grotendeels faciliterend als het gaat om het stimuleren van ondernemers en bedrijven om over te stappen naar circulaire bedrijfsvoering. Door middel van gronduitgifte en vergunningen kan een gemeente invloed uitoefenen op welke type ondernemers gewenst zijn. Daarnaast is er een faciliterende rol weggelegd voor het informeren, communiceren en verbinden van bedrijven door middel van kennissessies en thematische bedrijvendagen. Hoewel de gemeente weinig directe invloed heeft op Europese en nationale wet- en regelgeving, speelt ze wel een belangrijke rol in vergunningverlening. Door maatwerk te leveren in de omgang met vergunningsaanvragen van circulaire ondernemingen kan de gemeente circulair ondernemen zo goed mogelijk faciliteren.
Toekomstbestendige bedrijventerreinen
Er wordt geen nieuwe uitgifte van bedrijfskavels gedaan in Oss. Het bedrijventerrein Heesch-West wordt ontwikkeld volgens het circulair kwaliteitsplan. Voor bestaande bedrijventerreinen is de invloed van de gemeente kleiner dan bij nieuwe terreinen. De gemeente kan een faciliterende rol aannemen voor kennisuitwisseling en innovatie.
Consulting
Strategische agenda voor bedrijvigheid
Het opstellen van een strategische agenda met bedrijven en in samenwerking met onderwijsinstellingen is een manier om activiteiten en ambities voor circulair ondernemen concreet te maken. Hierbij kan een voorbeeld worden genomen aan Circulair Friesland.
Loket voor circulaire economie
het wegwijs maken van ondernemers in de mogelijkheden en wetgeving van circulair ondernemen kan worden ondersteund door middel van circulaire economie loketten. In Rotterdam kunnen ondernemers met hun vragen terecht bij een digitaal circulaire economie loket.
Matchmaking tussen bedrijven
een manier waarop bedrijven circulaire principes kunnen doorvoeren is het uitwisselen van grondstofstromen, ook wel industriële symbiose genoemd. Dat kan gaan over het gebruik van restwarmte van een bedrijf voor de verwarming van een ander bedrijf of het gebruiken van bijvoorbeeld restproducten van broodproductie voor de productie van bier. Dit zijn vaak marktgedreven samenwerkingen. De gemeente kan deze uitwisselingen wel faciliteren door de bovengenoemde kennisdagen of matchmaking programma’s voor industriële symbiose. Het Industrial Symbiosis North programma in Denemarken laat zien hoe kleine ondernemers gefaciliteerd kunnen worden om te profiteren van de
41
uitwisselingen tussen grotere bedrijven door middel van het aanbieden van onderzoeksmogelijkheden en meedoen in partnerschappen tussen overheden en bedrijven.
CIRCO-tracks
Er zijn gemeenten die CIRCO-tracks aanbieden aan bedrijven. Deze tracks zijn ontworpen om bedrijven en organisaties te helpen bij het ontwikkelen van circulaire businessmodellen en het implementeren van circulaire toepassingen in hun bedrijfsactiviteiten.
Wat gebeurt er al in Oss? Restwarmte Op bedrijventerrein het Moleneind worden uitruilmogelijkheden voor energie onderzocht. Voor het bedrijventerrein is een onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor verduurzaming binnen het provinciale project ‘Grote Oogst’. Met name energie, klimaatadaptatie en stikstof hebben een rol in dit project. Daarnaast wordt ook circulaire economie meegenomen. Samenwerking kennisinstellingen De gemeente Oss faciliteert uitwisseling van kennis tussen de HAS Green Academy en ondernemers, onder andere over circulaire bedrijfsvoering.
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlagen
Consulting
42
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bronnen 1. CBS (2023). Materiaalmonitor 2014, 2016, 2018 en 2020. Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/04/ materiaalmonitor-2014-2016-2018-en-2020 2. Copper8 (2023) Woningbouw binnen planetaire grenzen. Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.cirkelstad.nl/wonngbouwbinnen-planetaire-grenzen/ 3. Gemeente Oss (z.d.) Snoeiafval wegbrengen of laten ophalen. Geraadpleegd mei 2024 van: https://loket.oss.nl/Loket/product/337b74035 cd84f8e654beb71c88c452d 4. EIB (2022) Materiaalstromen in de bouw en infra. Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.eib.nl/pdf/EIB%20Metabolic%20 materiaalstromen%20bouw.pdf 5. LISA (z.d.) Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.lisa.nl/home 6. LMA (z.d.) Geraadpleegd mei 2024 van: https://amice.lma.nl/Amice.WebApp/Home 7. LMA (z.d.) Verwerkingsmethoden. Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.lma.nl/faq/nummers-codes/ verwerkingsmethode/ 8. Metabolic (2019) The Seven Pillars of the Circular Economy. Geraadpleegd juni 2024 van: https://www.metabolic.nl/news/the-sevenpillars-of-the-circular-economy/
Consulting
9. Milieucentraal (2023) Factsheet CO2voetafdruk huishoudens. Geraadpleegd juni 2024 van: https://www.milieucentraal.nl/media/ tqojovzu/factsheet-co2-voetafdrukhuishoudens.pdf
14. Rijksoverheid (2023) Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 - 2030. Geraadpleegd februari 2024, van: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ beleidsnotas/2023/02/03/nationaalprogramma-circulaire-economie-2023-2030
10. NVRD Benchmark Huishoudelijk Afval (2022) Benchmark huishoudelijk afval, analyse peiljaar 2022. Geraadpleegd februari 2024, van: https://www.benchmarkafval.nl/media/1084/ analyserapport-benchmark-huishoudelijkafval-peiljaar-2022-def-versie.pdf
15. RIVM (2023) Snel actie nodig om drinkwatertekort in 2030 te voorkomen. Geraadpleegd mei 2024 van: https://www.rivm.nl/nieuws/snel-actie-nodigom-drinkwatertekort-in-2030-te-voorkomen
11. NVRD Benchmark Huishoudelijk Afval (z.d.) Leren door te vergelijken. Geraadpleegd maart 2024, van: https://www.benchmarkafval.nl/ 12. PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) (2021) Mogelijke doelen voor een circulaire economie. Geraadpleegd mei 2024: https://open.overheid.nl/documenten/ronl7a439e20-8aa4-456d-8877-3319e7886eeb/ pdf
16. VANG Huishoudelijk Afval (2012) Artikel Feiten en cijfers restafval naar stedelijkheidsklasse. Geraadpleegd maart 2024, van: https://vang-hha.nl/kennisbibliotheek/artikelfeiten/ 17. VANG Huishoudelijk Afval (2020) Hoe zit het ook alweer met die VANG-doelstellingen?. Geraadpleegd maart 2024, van: https://vang-hha.nl/nieuws/2020/zit-alweervang-doelstellingen/
13. Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., Bendtsen, J., Cornell, S. E., Donges, J., Drüke, M., Fetzer, I., Bala, G., (..) en Rockström, J. (2023) Earth beyond six of nine planetary boundaries. Geraadpleegd juni 2024 van: https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv. adh2458
43
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bronnen - inspiratie en voorbeelden Bronnen bij de voorbeelden, op volgorde van verschijnen
GEBOUWDE OMGEVING
HUISHOUDENS
1. Haarlemmermeer circulair materialendepot: https://www.straatbeeld.nl/artikel/er-zitmuziek-in-het-circulaire-materialendepotvan-haarlemmermeer
6. NVRD Benchmark Huishoudelijk Afval (2022): https://www.benchmarkafval.nl/media/1084/ analyserapport-benchmark-huishoudelijkafval-peiljaar-2022-def-versie.pdf
2. Gemeente Leiden beleidsvoorstel ‘Circulair slopen’: https://ris2.ibabs.eu/Reports/ViewListEntry/ leiden/07379646-d6b9-4f80-866c9ffce96c7166
7. Buurman, hub voor tweedehands bouwmaterialen: https://www.buurmanrotterdam.nl/
3. Handreiking circulaire prestatieafspraken: https://www.cirkelstad.nl/wp3/wp-content/ uploads/2021/12/Handreiking-circulaireprestatieafspraken-1.pdf
8. Circulair Friesland: https://circulairfriesland.frl/de-circulaireeconomie-in-het-onderwijs/
GEMEENTELIJKE ORGANISATIE
4. Juridische instrumenten circulaire woningbouw: https://www.circulaw.nl/bouw/woningen
9. Handboek Vereniging Friesland Circulair: https://circulairfriesland.frl/case/monitorcirculair-inkopen/
5. Woningbouw binnen planetaire grenzen: https://www.cirkelstad.nl/wonngbouwbinnen-planetaire-grenzen/
10. Handreiking Copper8 Circulair inkopen: http://www.copper8.com/circulair-inkopenin-8-stappen/e-book-circulair-inkopen-in-8stappen-copper8/
Consulting
44
11. Aalborg levensduurverlenging IT producten: https://www.sustaineurope.com/a-journeyto-circular-procurement-%E2%80%93-theunexpected-outcomes-of-aalborgs-circularict-pilot-20200428.html 12. Handreiking circulair inkopen groendiensten: https://circulair.zuid-holland.nl/wp-content/ uploads/2023/02/Handreiking-CirculairInkopen-Groendiensten.pdf 13. RIBOR circulaire principes: https://www.oss.nl/RIBOR/8_ duurzaamheid/8.3-Circulaire-economie.htm 14. Circulair aanbesteden gemeente Oss: https://www.oss.nl/RIBOR/8_duurzaamheid. htm
INDUSTRIE
15. Rotterdam circulaire economie loket: https://rotterdamcirculair.nl/circulairloket/
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 1 - methode grondstofstromenanalyse Deze grondstofstromenanalyse op basis van de nationale Materiaalmonitor en de lokale werkgelegenheid is op dit moment de meest complete analyse die uitgevoerd kan worden voor iedere gemeente in Nederland. Deze methode kent echter een aantal beperkingen door het ontbreken van geschikte databronnen. Per analyse bespreken we de beperkingen.
GRONDSTOFFENGEBRUIK VAN BEDRIJVEN EN HUISHOUDENS
Met de huidige data kan slechts beperkt inzichtelijk worden gemaakt wat het aandeel secundair en primair gebruikte grondstof is. De analyse van de grondstoffenstromen geeft daarnaast geen inzicht in de reeds aanwezige voorraden aan grondstoffen, zoals bouwmaterialen die voor lange tijd vastliggen in gebouwen. Daarnaast heeft deze methode als beperking dat het daadwerkelijke grondstoffengebruik kan afwijken van de Nederlandse gemiddelden per sector. De schatting van de grondstoffenstromen voor de bedrijvigheid kan afwijken van de werkelijkheid vanwege de schalingsmethode die we hebben toegepast. Het aantal werknemers is niet voor elk bedrijf gerelateerd aan het grondstoffengebruik, maar geeft wel een indicatie van de grootte van de sector in de gemeente.
Consulting
AFVALSTOFFEN EN -VERWERKING
De LMA data kent een aantal beperkingen die effect hebben op de inzichten die eruit gehaald kunnen worden. Ten eerste heeft de data een beperkte scope. De data beperkt zich tot een periode, een regio en afvalstromen die verplicht gerapporteerd moeten worden. Voor enkele afvalstromen zal de definitieve verwerking onbekend zijn, omdat bijvoorbeeld de recycling of verbranding in een andere regio of ander jaar heeft plaatsgevonden. Ten tweede zijn afvalstromen lastig te volgen als ze zich van afvalverwerker naar een volgende afvalverwerker verplaatsen, omdat afval bij een verwerker vaak ook gescheiden of samengevoegd wordt. Dit kan leiden tot afvalstromen die meer dan één keer gerepresenteerd worden in de LMA data. We filteren zo goed mogelijk dubbeltellingen uit de data.
WATER
Voor de analyse van watergebruik is gebruik gemaakt van de waterrekeningen van het CBS: hierin worden nationale gegevens van het watergebruik van bedrijven geschaald (door middel van werkgelegenheid) naar de lokale economie. Deze methode kent daarmee dezelfde beperkingen als de inschatting van de grondstofstromen. Het daadwerkelijke watergebruik in gemeente Oss kan afwijken van de Nederlandse gemiddelden per sector of per huishouden. Daarnaast kan de schatting van het watergebruik voor de bedrijvigheid afwijken van de werkelijkheid omdat de daadwerkelijke bedrijfsgrootte niet overeenkomt met de gerapporteerde werkgelegenheid in de LISA data.
45
BOUW
Voor het grondstoffengebruik van gebouwen gebruiken we een eigen database met de materialen die gemiddeld worden gebruikt voor de gebouwtypologieen, onderverdeeld per bouwperiode (vooroorlogs, 2000 - 2010, etc.) en per m2 bruto vloeroppervlak (BVO). Voor de (nieuw)bouw van gebouwen gaan we uit van wat nu als BusinessAs-Usual (BAU) grondstoffengebruik geldt. Voor de gesloopte gebouwen modelleren we op basis van het oorspronkelijke bouwjaar de aanwezige materialen. Per typologie is de gemiddelde milieu-impact en het gemiddelde grondstoffengebruik bepaald per vierkante meter BVO. Milieuimpactberekeningen zijn gedaan aan de hand van de NMD (peildatum: februari 2023). Het grondstoffengebruik in massa per bouwproduct is deels bepaald aan de hand van de NMD 2.3, waar materiaal massa per bouwproduct op materiaalniveau in weergegeven werd. Dit is aangevuld met literatuuronderzoek.
AFVALSTOFFEN GEMEENTELIJKE ORGANISATIE
In de lijst afvalmeldingen vanaf de locaties van de gemeentelijke organisatie ‘gemeentewerf’ en ‘gemeentehuis’ lijken ook meldingen van het huishoudelijk afval van inwoners te zitten (zoals ‘Huishoudelijk afval - overslag’ en ‘Huishoudelijk afval OG cocons’. Deze meldingen zijn niet meegenomen in deze analyse, gezien dit onderdeel is van het hoofdstuk ‘Huishoudens’.
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 1 - methode grondstofstromenanalyse Beschrijving van data
Databron of aanname
Materiaalgebruik en aanbod per sector Alle sectoren Sector classificaties organisaties
Kamer van Koophandel (KVK). Standaard Bedrijfsindeling 2008 NL Metabolic omschrijft tabel van sbi codes die sectoren aanduiden
Materiaalgebruik en aanbod per werknemer voor alle sectoren
CBS. (2018). Materiaalmonitor 2018 CBS Statline. (2018). Arbeidsvolume; bedrijfstak, geslacht, nationale rekeningen CBS Statline. (2018). Bedrijfsleven; arbeids- en financiële gegevens, per branche, SBI 2008.
Aantal werknemers werkzaam per sector per gemeente
Geleverd door de gemeente Oss. Landelijk Informatie Systeem Arbeidsplaatsen (LISA). 2022.
Huishoudens Materiaalgebruik en aanbod per persoon
CBS. (2018). Materiaalmonitor 2018
Aantal inwoners gemeente Oss
CBS Statline (2022). Regionale kerncijfers Nederland.
Afvalproductie en verwerking Afval groepen
Metabolic omschrijft tabel van euralcodes die afvalstoffen aanduiden in het LMA
Afvalproductie en verwerking per sector Totale afvalstromen, ontdaan per sector
Landelijk Meldpunt Afvalstoffen. (2023). Ontvangstmeldingen gemeente Oss 2022 Aanname: Wij hebben geen volledige correctie uitgevoerd voor mogelijke dubbeltellingen ten gevolge van afvalverwerkers die afval naar elkaar verzonden hebben en voor mogelijke stromen uit voorgaande jaren, omdat hiervoor geen betrouwbare methode beschikbaar is. Afvalstoffen met euralcode uit hoofdstuk 19 zijn secundaire stromen en hebben we wel uit de dataset gehaald om te corrigeren voor mogelijke dubbeltellingen
Verwerkingsmethode per afvalstroom
Landelijk Meldpunt Afvalstoffen. (2023). Ontvangstmeldingen Oss 2022
Consulting
46
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 2 - bronnen overige analyse Afvalinzameling door gemeente en verwerking van deze stromen Groenbeheer gemeente Oss
Geleverd door gemeente Oss
Afvalstromen ontdaan door gemeente Oss
Landelijk Meldpunt Afvalstoffen. (2024). Ontvangstmeldingen Oss 2022. Namen en adressen van gemeentelijke locaties (duurzaamheidsplein, gemeentehuis en gemeentewerf)
Huishoudelijk afval per gemeente per inwoner
CBS Statline (2022). Huishoudelijk afval per gemeente per inwoner.
Benchmark analyse huishoudelijk afval
NVRD Benchmark Huishoudelijk Afval (2022)
Energiegebruik en CO2 uitstoot Energiegebruik en CO2 emissies per sector
Klimaatmonitor. (Geraadpleegd in mei 2024). Klimaatmonitor.databank.nl Gegevens uit 2022, omdat data uit 2022 het meest volledig beschikbaar was.
Grond, weg en waterbouw Mutatie gegevens van GWW objecten in Oss voor het jaar 2022. Dit betreft type mutatie, oppervlakte, soort GWW object.
Geleverd door gemeente Oss
Materialisatieprofielen van GWW objecten
Profielen Metabolic, gebaseerd op Dubocalc
Bouw en sloop van woningen en utiliteitsgebouwen Bouw en sloop gegevens van woningen en utiliteitsgebouwen in de gemeente Oss voor het jaar 2022. Dit betreft gebruiksoppervlakte, type woning/ utiliteitsbouw en bouwjaar.
Geleverd door gemeente Oss Een deel van de adressen in het BAG register is niet traceerbaar tot een woningtype en gebruiksoppervlakte. Deze zijn niet meegenomen in de analyse.
Materialisatieprofielen woningen en utiliteitsgebouwen
Profielen Metabolic van Nederlandse referentie gebouwen, gebaseerd op Tabula
Watergebruik en afvalwaterverwerking Watergebruik en afvalwaterverwerking in Oss
Consulting
CBS statline (2021): Watergebruik bedrijven en particuliere huishoudens.
47
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 3 - Materiaal categorieën Materiaalgroep
Materiaal subgroep
Materialen
Bouwmaterialen
Overige delfstoffen
Grind, IJzererts, Klei, Mineral.v.chem.ind., Natuursteen, Non-Ferro ertsen, Ov. Delfstoffen, Turf, Zand
Bouwmaterialen
Beton/mortel, Bewerkte natuursteen, Bouwelem.v.beton, Glaz.FlesPotVaas ed., Keram.Bouwmat/Tegels, Ov. bouwmat, Ov. Keramische prod., Ov.bewerkte glasprod, Overige betonwaren, Stenen van beton, Vlakglasproducten
Producten van de akkerbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij
Appels, Bloembollen, Bloemen, Boom/plant/stek/ent, Bosbouwproducten, Cacaobonen, Champignons, Citrusfruit, Cons.aardappelen, Gerst, Gewassen neg, Grondnoten(pinda's), Inv.eb.plantopstand., Koffie ongebrand, Komkommers, Koolsoorten, Maïs, NootBanaanOlijf ed, Ov.eetb.wortel&knol, Ov.oliehoud.zaden, Ov.plantaardig mater, Overig fruit, Overige graansoorten, Overige groenten, Paprika's, Peulvruchten, Pootaardappelen, Sojabonen, Suikerbieten, Tabak, Tarwe, Tomaten, Uien, Verse VisWaterd(-pr), Voedergewassen, Zaaizaden, Zetmeelaardappelen
Granen, groente enoverige voedingsmiddelen
Aardappelprod., Bereide maaltijden, Bew.fruit&-conserven, Bewerk.&diepvr.grnte , Bier en mout, Brood, Cacaoproducten, Chocoladeprod., Deegwaren, Gebak, Gedistil.alcoh.drank, Huisdierenvoer, Kinder-/dieetvoeding, Koffie en thee, Kunstkalvermelk, Margar.ea.spijsvett., Meel&deeg v.graan, Mineraal-/bronwater, Olie/Vet/Veekoek, Ov.bakkerijgrondst., Ov.bakkerijproducten, Ov.graanprod, Ov.niet-alcoh.drank, Ov.zetmeelproducten, Rijst, Rookwaar, Soepen, Specerijen/saus, Suiker en bijproducten, Suikerwerk e.d., Veevoeders, Voedingsmiddelen neg, Vruchten-/groentesap, Wijn,cider e.d., Zetmeel
Veeteelt
Biggen, Eieren, Kalveren, Ov.dierlijke product, Overige diersoorten, Pluimvee, Rauwe melk, Runderen, Varkens, Wol/Huid,ruw
Vis-, vlees- en zuivelproducten
Bewerkt vlees/worst, BewerkVisWaterd(-pr), Boter en kaas, Consumptie-ijs, Consumptiemelk, Consumptieroom, Gecondens.melk, Kalfs-/rundvlees, Melkpoeder, Ondermelk, Ov.slachtproducten, Ov.vleessoorten, Pluimveevlees, Varkensvlees, Wei(-producten), Yoghurt/GistZuurpr., Zuivelproducten neg.
Chemische en pharmaceutische producten
Alcoholen, Anorgan.grondst.e.d., Aromaten, Bestrijdingsmid., Biogas voor energie, Carbon-/aminozuren, Drukinkten, Etherische oliën, Ethers caprolactam ed, Farm grnst. Verb., Fotochemische prod., Geneesmiddelen, Halogenen/Fenolen, Huid-/haarverz.mid., Industriële gassen, Kleurstoffen, Kunstmest ed., Lijmen/gelatine, Ov. Chem. Pr., Ov. Farm. Pr. ed, Ov. ksthrs. rubr. ed., Ov. organ gst ed, Ov.Cycl.koolwat.stof, Ov.kosmetische prod., Ov.verfproducten, OvAcycl.koolwat.stof, Overige polymeren, Overige zouten, Polyacetaten, Polyamide, Polypropyleen, Polyurethaan, rein. mid. ed, Splijt-/kweekstof, Vaste biomassa (hout, houtafval en overig) voor energie, Verf/vernis, Vloeibare biomassa voor energie, Zuren, Parfums ed., Vuurw/Springstof/Luc
Cokes en aardolieproducten
Autogas (lpg), Benzine, Briket&ov.aardoliepr, Cokesovenproducten, Diesel en stookolie, Jetfuel, Nafta's, Overige gassen, Smeerolie
Metaalproducten
Aluminium ed, Bout/schroef/moer ed, CV-ketels/radiatoren, Hang-&sluitwerk, IJzer en staal, Koper ed, Metaalpr. neg, Metal.constructiewerk, Metal.deuren/ramen, Metal.huish.sanit., Metal.tanks/reserv., Metalen vaten, Non ferro neg, Onderd.v.gereedschap, Spijker/veer/draad, Wapens&munitie
Hout en houtwaren
Deuren v.hout, Emballage v.hout, Fineer/plaat v.hout, Hout primair, Houtprod. Neg, Ov.timmerwerk, Raam/kozijn v.hout, Triplex e.d.van hout
Machines, apparaten en vervoersmiddelen
Auto ond. neg, Autocarrosseriën, BusOpleggerContainer, Caravans e.d., ComputRandapp&onderd, El. App. Ed. neg, El. App. Hh/ond neg, Elec. Comp. neg, Elek.mot/trafo&ond., Fietsen&ond(nt-mot.), Filtertoestel, Geïsoleerde kabel, Gereedschapswerktuig, Kantoormachines, KraanKlepAfsluiter, Mach. Tst. neg, Mach.rein./verp.fles, Mach.v.landbouw, Mach.v.ov.bedr.takk., Machine koel/klimaat, Med. Meet/regelapp, Motorfietsen&onderd., Onderd.v.machines, Optische artik.&ond., Ov.drijv.materieel, Ov.mach.v.alg.gebr., Ov.wagens/ transp.mid, Personenauto's, Plezierboten, Pomp/compressor, Radio TV Audio ed, Schakel/verdeel&ond., Schepen neg, Takel/lier/Lift e.d., Trein Vliegtuig ond, Turbine/motor, Verlichtingsart/-ond, Vrachtauto's e.d., Zend app. ed
Meubelen, textiel, kleding en lederproducten
Artikel neg, Beddengoed, Bedrijfsmeubelen, Garens/Vezels, Gedrukte alg.tydschr, Gedrukte krant/dagbl, Keukenmeubelen, Kleding, Leer/lederwaren, Matrassen, Medische instrum/ app, Meubeldelen, Muziek op drager/pap, Naslagwerk/Kalender, Ov.textielwaren, Overig drukwerk, Overige boeken, Overige meubelen, Reclamedrukwerk, Schoenen ed.&onderd., Sieraden/munten, Slaapkamermeubel., Softw.drager/online, Sportartik.&-mater., Tapijten, Teken-/schrijfartik., Textielvlies, Weefsels, Woningtextiel, Zitmeubelen
Papier, papierwaren en drukwerk
Emballage v.pap/kart, Kantoorbenod.v.pap., Ov. p/k waren, Ov. verband, Pap. Karton neg, Pap./Kart.v.verpakk., Pulp/cellulose, Zetten/graf.afwerk.
Rubber en kunst-stofproducten
Bouwart.v.kunst., Ov.platen v.kunst, Ov.product.v.kunst., Plat.ongecel.v.kunst, Rub. Prod. Band, Staaf/slang v.kunst, Verpakking v.kunst.
Voedingsmiddelen en biobased materialen
Overige materialen
Consulting
48
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 4 - Sector categorieën Sector groep
Sector sub groep
Sectoren op sbi 2 niveau
Afvalbeheer
Water- en afvalbeheer
Afvalinzameling en -behandeling; voorbereiding tot recycling
Bouw
Bouw
Algemene burgerlijke en utiliteitsbouw en projectontwikkeling, Gespecialiseerde werkzaamheden in de bouw, Grond-, water- en wegenbouw (geen grondverzet)
Commercieel
Handel en transport
Detailhandel (niet in auto's), Groothandel en handelsbemiddeling (niet in auto's en motorfietsen), Handel in en reparatie van auto’s, motorfietsen en aanhangers, Luchtvaart, Opslag en dienstverlening voor vervoer, Post en koeriers, Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht, Verhuur en lease van auto's, consumentenartikelen, machines en overige roerende goederen, Verhuur van en handel in onroerend goed, Vervoer over land, Vervoer over water
Kennisdiensten en overig
Arbeidsbemiddeling, uitzendbureaus en personeelsbeheer, Architecten, ingenieurs en technisch ontwerp en advies; keuring en controle, Beveiliging en opsporing, Dienstverlenende activiteiten op het gebied van informatie, Dienstverlenende activiteiten op het gebied van informatietechnologie, Facility management, reiniging en landschapsverzorging, Financiële instellingen (geen verzekeringen en pensioenfondsen), Holdings (geen financiële), concerndiensten binnen eigen concern en managementadvisering, Industrieel ontwerp en vormgeving, fotografie, vertaling en overige consultancy, Levensbeschouwelijke en politieke organisaties, belangen- en ideële organisaties, hobbyclubs , Overige financiële dienstverlening, Rechtskundige dienstverlening, accountancy, belastingadvisering en administratie , Reclame en marktonderzoek, Reisbemiddeling, reisorganisatie, toeristische informatie en reserveringsbureaus, Reparatie van computers en consumentenartikelen, Speur- en ontwikkelingswerk , Telecommunicatie, Uitgeverijen, Verzekeringen en pensioenfondsen (geen verplichte sociale verzekeringen), Veterinaire dienstverlening, Wellness en overige dienstverlening; uitvaartbranche, Winning en distributie van water
Horeca
Horeca
Eet- en drinkgelegenheden, Logiesverstrekking
Industrie
Maak industrie
Reparatie en installatie van machines en apparaten, Vervaardiging van auto's, aanhangwagens en opleggers, Vervaardiging van chemische producten, Vervaardiging van computers en van elektronische en optische apparatuur, Vervaardiging van elektrische apparatuur, Vervaardiging van metalen in primaire vorm, Vervaardiging van overige machines en apparaten, Vervaardiging van overige niet-metaalhoudende minerale producten, Vervaardiging van overige transportmiddelen, Vervaardiging van producten van metaal (geen machines en apparaten)
Overige industrie
Drukkerijen, reproductie van opgenomen media, Primaire houtbewerking en vervaardiging van artikelen van hout, kurk, riet en vlechtwerk ( geen meubels) , Vervaardiging van dranken, Vervaardiging van leer, lederwaren en schoenen, Vervaardiging van meubels, Vervaardiging van overige goederen, Vervaardiging van tabaksproducten, Vervaardiging van voedingsmiddelen
Gemeente
Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen
Publieke sector
Gezondheidszorg, Onderwijs, Sport en recreatie
Publieke sector
Consulting
49
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 5 - Afval categorieën Statline categorie naam
Eural codes (LMA)
Chemisch afval
50117, 60101, 60105, 60106, 60204, 60205, 60311, 60404, 70104, 70204, 70404, 70501, 70503, 70504, 70509, 70510, 70513, 80111, 80112, 80113, 80115, 80119, 80312, 80313, 80318, 80409, 80501, 90102, 110105, 110109, 110302, 120108, 120109, 120112, 130113, 130204, 130205, 130206, 130208, 130502, 130508, 130899, 140601, 140602, 140603, 150110, 150202, 150203, 160113, 160114, 160115, 160504, 160505, 160506, 160507, 160508, 160801, 160903, 160904, 161001, 161002, 161003, 161004, 200113, 200114, 200115, 200119, 200126, 200127, 200128, 200131, 200132
Dierlijk/plantaardig
20103, 20203, 20304, 20704, 200108, 200125, 200201
Gemengd
40299, 70199, 80199, 90199, 150106, 160303, 160304, 160305, 160306, 160799, 170409, 170410, 200199, 200301, 200307, 200399 160120, 170202, 200102
Hout
30105, 170201, 200137, 200138
Kunststof/rubber
20104, 150102, 160103, 170203, 200139
Metalen
100210, 120101, 120102, 120103, 120104, 150104, 160117, 160118, 170401, 170402, 170403, 170404, 170405, 170407, 170411, 200140
Mineralen
100202, 101314, 120116, 120117, 150111, 161102, 161104, 170101, 170102, 170107, 170204, 170301, 170302, 170303, 170503, 170504, 170601, 170603, 170604, 170605, 170802, 170904
Overig niet-chemisch
160104, 160106, 160107, 160110, 160214, 160216, 160601, 180101, 180103, 180202, 200121, 200123, 200133, 200135, 200136
Papier/karton
200101
Slib
20204, 20305, 200304, 200306
Textiel/leder
200111
Consulting
50
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
BRONNEN & BIJLAGEN
Bijlage 6 - Afvalverwerkingsmethoden Verwerkingsmethode groep
Verwerkingsmethode sub groep
Verwerkingsmethode (LMA)
Afvalverwijdering
Storten
Direct storten, Immobiliseren
Thermisch behandelen
Verbranden in roosterovens, Verbranden in draaitrommelovens, Verbranden met terugwinnen energie (bijstoken), Pyrolyse, Vergassen, Uitgloeien (grond), Verbranden met terugwinnen materiaal
Chemisch / fysisch behandelen
Chemisch / fysisch scheiden, Destilleren, Extractief reinigen (grond), ONO is ontgiften, neutraliseren en ontwateren
Inzetten als bouwstof
Inzetten als bouwstof
Mechanisch / fysisch behandelen
Breken, Immobiliseren voor hergebruik, Shredderen / knippen, Sorteren / scheiden
Microbiologisch behandelen
Composteren aeroob, Vergisten
Thermisch behandelen
Pyrolyse, Uitgloeien (grond)
Chemisch / fysisch behandelen
Chemisch / fysisch scheiden, Destilleren, Extractief reinigen (grond), ONO is ontgiften, neutraliseren en ontwateren
Inzetten als bouwstof
Inzetten als bouwstof
Mechanisch / fysisch behandelen
Breken, Immobiliseren voor hergebruik, Shredderen / knippen, Sorteren / scheiden
Microbiologisch behandelen
Composteren aeroob, Vergisten
Thermisch behandelen
Pyrolyse, Uitgloeien (grond)
Behandelen (recycling mogelijk)
Behandelen (recycling mogelijk)
Consulting
51
GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS
+31 (0) 203690977 info@metabolic.nl www.metabolic.nl
Gedempt Hamerkanaal 29 1021 KL Amsterdam The Netherlands