Document · PDF

A1 Bijlagen bij toelichting_Bijlage 1 MER met bijbehorende onderzoeken_klein.pdf

Gemeenteraad 16 december 2021, gemeente OssBij agendapunt: A Bestemmingsplan Windmolenpark Elzenburg-De Geer 2021 (Deel 1 & 2 samen)31.766 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport

projectnummer 0408379.00 definitief 9 maart 2018

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting 1.

Inleiding

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Aanleiding Voorgeschiedenis Onderzoek naar windmolens Onderzoek naar Elzenburg – De Geer Leeswijzer

39 42 44 44 48

Te nemen besluiten en milieueffectrapportage

2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.3

Te nemen besluiten en te doorlopen procedures M.e.r.-procedure Waarom een m.e.r.-procedure ? Procedurele en inhoudelijke eisen aan een MER Deze m.e.r.-procedure Vervolgprocedure

51 52 52 54 56 61

Beleidskader

3.1 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.3.5 3.3.6 3.4 3.4.1 3.4.2 3.5 3.5.1 3.5.2 3.5.3 3.5.4 3.5.5

Overzicht beleidskader Nationaal beleid Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte 2012 ‘Wind op Land’ De Crisis- en Herstelwet (CHW) Elektriciteitswet Energieakkoord Activiteitenbesluit Provinciaal en regionaal beleid Structuurvisie Ruimtelijke Ordening Verordening Ruimte Gemeentelijk beleid Structuurvisie Oss 2020 Structuurvisie Buitengebied Oss 2015 Bestemmingsplan Buitengebied Oss Duurzaamheidscirkel (2016) Routekaart Duurzame Energie (2016)

63 65 65 65 66 67 67 68 68 68 70 71 71 72 73 74 75

Voorgenomen activiteit, alternatieven en varianten

4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2

Voorgenomen activiteit Zoekgebied Alternatieven en varianten Alternatief 1 Alternatief 2

77 80 81 83 84

4.3.3 4.3.4 4.3.5 4.3.6 4.4 4.5 4.6 4.6.1 4.6.2 4.6.3

Alternatief 3 Alternatief 4 Alternatief 5 Alternatief 6 Afstanden tot woningen Keuze windmolentype voor effectenonderzoek Referentiesituatie Inleiding Huidige situatie Autonome ontwikkelingen

85 86 87 88 89 90 90 90 91 91

Onderzoeksaanpak

5.1

Beoordelingskader

Geluid

101

6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.3 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.3.4 6.3.5 6.3.6 6.3.7 6.3.8 6.3.9 6.3.10 6.3.11 6.4 6.5 6.6

Beoordelingskader Inleiding/kader Beleidskader Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek Huidige situatie en autonome ontwikkelingen Inleiding Huidige geluidbelasting Autonome toename geluidbelasting Effecten Inleiding Geluidbelasting door windmolens Aantal referentiewoningen binnen geluidcontouren Totaal aantal woningen binnen geluidcontouren (Ernstig) Gehinderden en slaapgestoorden door windmolengeluid Effect windmolengeluid op cumulatief geluid Cumulatief ernstig gehinderden (binnenshuis) Geluideffecten in relatie tot energieopbrengst Laagfrequent geluid Geluid en bedrijven Effect windmolens op dieren etc. Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

101 101 103 105 107 107 108 108 112 112 112 121 122 124 127 129 131 135 136 137 138 141 144

Slagschaduw en schittering

145

7.1 7.2 7.3 7.3.1 7.3.2

Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Effecten Slagschaduwcontourkaarten: kans op slagschaduw Aantallen woningen met kans op slagschaduw

145 146 147 147 155

7.3.3 7.4 7.5 7.6

Slagschaduw bedrijven Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

159 159 160 160

Externe veiligheid

161

8.1 8.1.1 8.1.2 8.1.3 8.2 8.3 8.3.1 8.3.2 8.3.3 8.4 8.5 8.6

Beoordelingskader Wettelijk kader Risicoafstanden en alternatieven Beoordelingskader Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Effecten EV 1 en EV2: Hoge en lage windmolens op het bedrijventerrein EV3: lage windmolens buiten bedrijventerrein EV4: hoge windmolens buiten bedrijventerrein Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

161 161 164 165 166 167 167 170 172 173 174 175

Hinder in aanlegfase

177

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5

Beoordelingskader Effecten Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

177 178 182 183 183

Ruimtegebruik

185

10.1 10.2 10.2.1 10.2.2 10.2.3 10.2.4 10.3 10.3.1 10.3.2 10.3.3 10.3.4 10.4 10.5 10.6

Beoordelingskader Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Ruimtegebruik grondfuncties Ondergrondse infrastructuur Bovengrondse infrastructuur Infrastructuur in de lucht Effecten Effecten op ruimtegebruik grondfuncties Effecten op ondergrondse infrastructuur en leveringszekerheid via leidingen Effecten op bovengrondse infrastructuur Infrastructuur in de lucht Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

185 187 187 190 190 191 192 192 193 193 193 194 194 194

Landschap, cultuurhistorie en archeologie

195

11.1 11.2

Beoordelingskader Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek

195 196

11.2.1 11.2.2 11.2.3 11.3 11.3.1 11.3.2 11.3.3 11.4 11.4.1 11.4.2 11.4.3 11.4.4 11.4.5 11.4.6 11.4.7 11.4.8 11.5 11.6 11.7

Beoordelingstabel Landschap Cultuurhistorie en archeologie Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Landschap Landschappelijke waarden Cultuurhistorie & archeologie Effecten Vooraf Configuratie en herkenbaarheid van de opstelling Kenmerkende (dorps)gezichten Relatie met Elzenburg – de Geer en een nieuw energielandschap Landschappelijke structuren Effecten van additionele ingrepen op het landschap Cultuurhistorie en archeologie Inbedding in gemeentebreed onderzoek ‘Energie en Ruimte’ Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

196 197 200 200 200 203 203 207 207 207 208 210 211 211 211 212 212 213 218

Bodem en water

219

12.1 12.2 12.2.1 12.2.2 12.3 12.3.1 12.3.2 12.4 12.5 12.6

Beoordelingskader Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Bodem Water Effecten Bodem Water Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

219 221 221 224 229 229 230 231 231 231

Natuur

233

13.1 13.2 13.2.1 13.2.2 13.2.3 13.3 13.3.1 13.3.2 13.3.3 13.4 13.5 13.6

Beoordelingskader Referentiesituatie en autonome ontwikkeling Beschermde soorten Natuurnetwerk Brabant Natura 2000 Effecten Beschermde soorten Natura 2000 Natuurnetwerk Brabant Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

233 234 234 236 237 239 239 242 243 244 245 246

Energieopbrengst/vermeden emissies

247

14.1 14.2 14.2.1 14.2.2 14.2.3 14.2.4

247 248 248 250 251

14.3 14.4 14.5

Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek Effecten Energieopbrengst Aantal huishoudens dat voorzien kan worden Vermeden CO2-emissie Opbrengstderving door stilstand / mitigerende maatregelen geluid, slagschaduw en onderhoud Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

Gezondheid

255

15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 15.6

Beoordelingskader Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Effecten Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

255 255 256 258 258 259

Effect windmolens op verspreiding geur, stikstofdioxide en fijn stof

261

16.1 16.2 16.3 16.4 16.5 16.6

Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Effecten Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

261 264 264 272 272 272

Licht

273

17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 17.6

Beoordelingskader Huidige situatie Effecten Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

273 274 275 275 275 275

Relatie tot energiepark

277

18.1 18.2 18.3 18.4 18.5 18.6 18.7 18.8

Inleiding Hoe zit een energiepark eruit ? Wat zijn kansen en belemmeringen voor een energiepark ? Wat zijn effecten van een energiepark Energiepark in relatie tot alternatieven windpark Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

277 277 278 281 283 284 284 284

252 253 253 253

Relatie tot het gemeentebrede onderzoek ‘Energie en Ruimte’

285

19.1 19.2 19.2.1 19.2.2 19.2.3

285 286 286 288

19.3 19.3.1 19.3.2 19.4 19.5 19.6

Inleiding/kader Gemeentebrede verkenning duurzame energie Oss energieneutraal in 2050 (CE Delft, 2017) Ruimtelijke verkenning naar Duurzame Energie in Oss (Antea Group, 2017) Energie en ruimte, kansen voor opwekking van duurzame energie in Oss (Bosch Slabbers, 2017) Windmolenpark Elzenburg – De Geer in relatie tot de gemeentebrede verkenning Bijdrage Windmolenpark Elzenburg-De Geer aan ambitie Oss duurzame energie Relatie Windmolenpark Elzenburg-De Geer tot gemeentebrede verkenning Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

292 295 295 296 296 296 296

Radar

297

20.1 20.2 20.3 20.3.1 20.3.2 20.4 20.5 20.6

Beoordelingskader en onderzoeksmethodiek Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Effecten Defensieradar Scheepsradar Beoordeling Mitigerende maatregelen Leemten in kennis

297 300 300 300 301 301 302 302

Kosten

303

21.1 21.2 21.3

Inleiding Kosten en inkomsten algemeen Waardevermindering/planschade

303 303 315

Slotbeschouwing

321

22.1 22.2 22.2.1 22.2.2 22.2.3 22.2.4 22.3 22.3.1 22.3.2

Samenvatting conclusies effecten Beoordeling op basis van doelcriteria Doelcriteria Doelcriterium 1: (Maximale) Opbrengst Doelcriterium 2: (Minimale) Hinder Doelcriterium 3: (Passendheid in) Landschap Voorkeursalternatief (VKA) Voorkeursalternatief vanuit doelstellingen, locatie en hoogte Voorkeuralternatief integraal

321 325 325 326 327 332 334 334 335

Voorkeursalternatief en Opbrengstalternatief

337

23.1 23.2 23.2.1 23.2.2

Verkenning voorkeursalternatief Effecten voorkeursalternatief en opbrengstalternatief Afstanden tot woningen Energieopbrengst / vermeden emissies

337 344 344 345

23.2.3 23.2.4 23.2.5 23.2.6 23.2.7 23.3 23.3.1 23.3.2

23.3.5 23.4

Geluid 347 Slagschaduw 353 Landschap, cultuurhistorie, archeologie 357 Natuur 359 Overige aspecten 360 Totaalbeoordeling varianten voorkeursalternatief en opbrengstalternatief 362 Totaalbeoordeling 362 Effecten van verschuiven van windmolens: Voorkeursalternatief 1 versus Voorkeursalternatief 2 365 Effecten van wel of geen windmolen op Elzenburg: Voorkeursalternatief 1a/2a versus Voorkeursalternatief 1b/2b 366 Effecten van toevoegen van windmolens in De Schil: Voorkeursalternatief versus Opbrengstalternatief 367 Algemene aandachtspunten/afwegingen 368 Slotconclusie 368

Leemten in kennis en voorstel evaluatie/monitoringsprogramma

23.3.3 23.3.4

373

Afkortingen en begrippen Referenties Bijlagen (los bijlagenrapport) Bijlage 1 Verslagen en adviezen klankbordgroep en dorpsraden Bijlage 2 Advies Commissie m.e.r. over reikwijdte en detailniveau en Nota reacties Notitie Reikwijdte en Detailniveau Bijlage 3 Akoestisch onderzoek (M+P, 2017) Bijlage 4 Slagschaduwberekeningen (Antea Group, 2017) Bijlage 5 Landschappelijke analyse en beoordeling (Bosch Slabbers, 2017) Bijlage 6 Natuurrapport (Antea Group, 2018) Bijlage 7 Energieopbrengstberekeningen (Antea Group, 2017) Bijlage 8 GGD advies (GGD, 2017) Bijlage 9 Effect van windmolens op verspreiding stoffen en geur (Erbrink Stacks Consult, 2017) Bijlage 10 Radarverstoringonderzoek (TNO, 2017) Bijlage 11 Gemeentebrede energieverkenning Bijlage 12 Reactienota concept-Milieueffectrapport ‘Windmolenpark Elzenburg – De Geer, Oss’

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Samenvatting Inleiding Besluit gemeenteraad 14 juli 2016: onderzoek naar windmolenpark Elzenburg – De Geer De gemeenteraad van Oss heeft op 14 juli 2016 besloten dat het de mogelijkheden wil onderzoeken voor een windmolenpark nabij en als mogelijk op bedrijventerrein Elzenburg - De Geer aan de noordrand van de kern Oss (figuur S1). Macharen

Haren

Hertogswetering

N329 Horzak

Bedrijventerrein Elzenburg

Bedrijventerrein De Geer

Gement

Berghem

Duurendseind

Figuur S1: Zoekgebied windmolenpark Elzenburg - De Geer ten opzichte van Oss, Berghem, Macharen en Haren.

Met het windmolenpark wordt invulling gegeven aan de duurzaamheidsambities van de gemeente Oss, zoals verwoord in de duurzaamheidscirkel (gemeente Oss, 2016) en de Routekaart Duurzame Energie 2016-2018 (gemeente Oss, 2016) (zie kader Duurzaamheidsambities Gemeente Oss). Er wordt al jaren gesproken over windmolens in de gemeente Oss. Het onderwerp heeft in het verleden tot maatschappelijke en politieke discussies geleid. Vooronderzoeken hebben laten zien dat een windmolenpark bij Elzenburg – De Geer op dit moment de meest haalbare kans op invulling van de duurzaamheidsambities is op de korte termijn (en eventueel nog bijdraagt aan de landelijke doelstelling voor 2020). De gemeente wil echter weloverwogen de keuze maken of, en

Blad 1

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

zo ja, in welke vorm windmolens bij Elzenburg–De Geer mogelijk zijn, rekening houdend met de omgeving. Ter ondersteuning van het keuzeproces worden in dit milieueffectrapport (MER) de effecten van diverse opstellingsalternatieven voor windmolens bij Elzenburg- De Geer onderzocht en beoordeeld. Dit MER maakt deel uit van een m.e.r.-procedure met openbare inspraakmomenten en advies en toetsing door een onafhankelijke organisatie, de Commissie voor de milieueffectrapportage. Op basis van de resultaten van dit MER maakt de gemeenteraad in oktober 2017 de keuze of windmolens bij Elzenburg–De Geer mogelijk zijn en, zo ja, in welke vorm. Bij een positieve keuze wordt deze vastgelegd in een ruimtelijk plan, worden de benodigde vergunningen aangevraagd en worden hiervoor de bijbehorende procedures doorlopen. Gemeentebrede verkenning naar duurzame energie Onderzoek naar windmolens bij Elzenburg - De Geer betekent niet dat de gemeente andere locaties en andere vormen van duurzame energie uitsluit. Parallel aan het onderzoek naar de mogelijkheden op korte termijn voor windmolens bij Elzenburg – De Geer is een brede verkenning gestart naar de mogelijkheden op langere termijn voor duurzame energie. Dit onderzoek omvat de gehele gemeente en meerdere vormen van duurzame energie (wind, water, zon, biomassa, geothermie).

Dit onderzoek heeft nog een globaal en verkennend karakter, richt zich op de langere termijn en zit nog niet op het concrete niveau als windmolens bij Elzenburg – De Geer. Er is daarom gekozen beide onderzoeken niet te integreren in één MER. Wel worden de resultaten van beide onderzoeken bij elkaar gebracht ten behoeve van de bestuurlijke besluitvorming. Er heeft gedurende beide onderzoekstrajecten afstemming plaatsgevonden om de mogelijke consequenties van het een op het andere traject te monitoren. Zorgvuldig proces: ruime communicatie en participatie De gemeente wil de gehele plan- en besluitvorming zorgvuldig vormgeven, met ruime mogelijkheden voor participatie (zowel op de formele (inspraak)momenten als informeel). Er is in het voortraject al gesproken met direct betrokkenen (omwonenden, bedrijven, belangenorganisaties). In het najaar van 2016 is een Notitie Reikwijdte en Detailniveau opgesteld, die tot stand is gekomen in samenspraak met de klankbordgroep. In de klankbordgroep zijn de volgende partijen vertegenwoordigd: Dorpsraad Berghem, Dorpsraad Megen, Haren, Macharen, Wijkraad Schadewijk, Belangengroep omwonenden, NLVOW, bedrijfsverenigingen; Energiecoöperatie Oss, veiligheidsregio, waterschap, GGD, IVN, Stichting Landschapsbeheer en Provincie.

Daarnaast heeft de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.), een onafhankelijk toetsende organisatie die m.e.r.-procedures toetst op juistheid en volledigheid, al in het voortraject een advies uitgebracht over wat zij onderzocht wil zien in het milieueffectrapport. In het vervolgtraject van het onderzoek en plan- en besluitvorming is dit intensieve communicatie en participatietraject voortgezet. De klankbordgroep is geraadpleegd over concept resultaten, m.e.r-concepten en er zijn informatiebijeenkomsten georganiseerd. De reacties van de klankbordgroep (tijdens de bijeenkomsten en schriftelijk) en tijdens de informatiebijeenkomsten zijn, voor zover inhoudelijk, betrokken bij de totstandkoming van dit MER. Verder zijn en worden mensen over belangrijke ontwikkelingen in het project geïnformeerd via een digitale nieuwsbrief en publicaties in het wekelijks nieuwsblad Oss Actueel. Ook is alle informatie te vinden op www.oss.nl/windpark.

Blad 2

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Leeswijzer MER Het eerste deel is het algemene deel. Hierin zijn naast de inleiding in het eerste hoofdstuk, de te nemen besluiten en de m.e.r.-procedure (hoofdstuk 2), de voor het voornemen relevante beleidskaders (hoofdstuk 3), de te onderzoeken alternatieven en –varianten (hoofdstuk 4) en de onderzoeksaanpak (hoofdstuk 5) beschreven. Het tweede deel is het onderzoeksdeel. In de hoofdstukken 6 t/m 21 zijn de effecten van de verschillende opstellingsalternatieven op de relevante milieuaspecten beschreven, zie tabel S1 Hierbij is onderscheid gemaakt tussen leefbaarheidsaspecten, ruimtelijke aspecten en bijdrage aan duurzaamheid. Het doel van de onderzoeken is om die informatie te genereren om de gemeenteraad in staat te stellen een onderbouwde afweging te maken tussen de alternatieven. Tabel S1: Overzicht onderzoek milieuaspecten Hoofdstuk 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

Milieuthema Geluid Slagschaduw en schittering Externe veiligheid Hinder in aanlegfase Ruimtegebruik Landschap, Cultuurhistorie en Archeologie Bodem en water Natuur Energieopbrengst/Vermeden emissies Gezondheid Effect windmolens op verspreiding geur en fijn stof Licht Relatie tot energiepark Relatie tot het gemeentebrede energieverkenning Radar Kosten aanleg en exploitatie windmolenpark

Het derde deel van het MER is het conclusiedeel. In hoofdstuk 22 is een slotbeschouwing van de effecten en conclusies gegeven. Hoofdstuk 23 beschrijft de effecten van het voorkeursalternatief. Hoofdstuk 24 beschrijft of er nog informatie ontbreekt (leemten in kennis) en hoe in het vervolg gemonitord gaat worden of de voorspelde effecten ook daadwerkelijk optreden (evaluatie/monitoringsprogramma). Tot slot bestaat het vierde deel van dit MER uit een overzicht van afkortingen en begrippen, gebruikte referenties en achtergrondinformatie een los bijlagenrapport.. Een aantal termen wordt veelvuldig gebruikt in het MER:    



m.e.r. staat voor milieueffectrapportage en wordt gebruikt om de procedure aan te duiden; MER staat voor milieueffectrapport, een belangrijk onderdeel van de m.e.r.-procedure; Zoekgebied is het gebied waarbinnen gezocht wordt voor mogelijkheden voor windmolens; Plangebied is het gebied dat uiteindelijk ruimtelijk-planologisch wordt vastgelegd in het bestemmingsplan; Studiegebied is het gebied waarbinnen effecten optreden. De omvang van het studiegebied varieert per onderzoeksthema: voor een aantal criteria is het studiegebied gelijk aan het plangebied dan wel de locaties van de windmolens zelf (bijvoorbeeld voor het onderzoeksthema bodem en archeologie). Bij andere onderzoeksthema’s is sprake van uitstralingseffecten en is het studiegebied groter (bijvoorbeeld voor landschap en geluid).

Blad 3

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Alternatieven Uitgangspunten windmolens In het MER zijn de effecten van diverse opstellingsvarianten voor windmolens bij Elzenburg – De Geer onderzocht. Dit wordt in m.e.r.-termen alternatievenonderzoek genoemd. In de voorbereiding op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau zijn in samenspraak met de klankbordgroep de mogelijke alternatieven verkend. De Commissie m.e.r. heeft over de alternatieven geadviseerd. Er is bij de alternatieven gestreefd naar een zo breed mogelijk “palet” vanuit de verschillende belangen. In het MER wordt beoogd de “hoeken van het speelveld” in beeld te brengen, zodat de gemeenteraad in staat is alle mogelijke belangen mee te nemen in zijn afweging en een ruime keuze aan mogelijkheden heeft. Tabel S2: Technische uitgangspunten Variabele Bandbreedte Aantal minimaal drie windmolens (IEC III-klasse), Geen maximum Ashoogte ca. 80 tot ca. 145 meter (gangbaar in IEC III) Rotordiameter Ca. 100 tot 135 meter (gangbaar in IEC III) Tiphoogte ca. 130 m (80+50m) tot 210 m (145+65m) (gangbaar in IEC III) Onderlinge Ca. 4x rotordiameter: ca. 400 m (lagere molens) tot afstand ca. 500 m (hogere molens) Opgesteld Lagere molens (minimaal 135m tiphoogte): ca. 2 - 3 vermogen (1) MW, Hogere molens (maximaal 210m tiphoogte): ca. 3 - 4 MW Opstelling Voorkeur: raster of lijn (als (landschappelijke) aanleiding).

Uniformiteit in hoogte / uitvoering, eventueel afwijkend op bedrijventerrein Elzenburg (als aanleiding) Technische Geen voorkeur vooraf: minimaal voldoend aan uitvoering: wettelijk eisen, bij voorkeur minder milieueffecten opbrengst / dan wettelijk maximaal toegestaan. hinder Meest actuele types: geen onrendabele / nog niet bewezen innovatieve types Locatie Inzicht in (verschillen in) mogelijkheden in de drie deelgebieden van het zoekgebied (bedrijventerrein Elzenburg, De Hoed, Schil om de Hoed) IEC-III = ontwerpklasse/-gebied (1) indicatief, in hoofdstuk 14 van dit MER is het daadwerkelijke opgestelde vermogen bepaald en de daadwerkelijke energieopbrengst berekend

Zoekgebied Het zoekgebied voor de opstelling van windmolens is gelegen ten noorden van de woonkern Oss en het bedrijventerrein Elzenburg – de Geer, en ten zuiden van de woonkernen Marcharen en Haren. Het zoekgebied is opgesplitst in drie deelgebieden: Bedrijventerrein Elzenburg in het westen, De Hoed centraal in het gebied en de Schil om de Hoed aan de west-, noord- en oostgrenzen. Dit onderscheid in deelgebieden is bewust gekozen voor de alternatievenvorming. Het gebied is aan de noordzijde begrensd door de Hertogswetering, die een natuurlijke grens vormt. De begrenzing aan de oostzijde, is ingegeven door afstand tot de woningen aan de Harenseweg. Aan de westzijde wordt de grens ook gevormd door de Hertogswetering. Aan de zuidzijde vormen de Eemmeer en de Geerstraat de grenzen, en sluit bedrijventerrein Elzenburg aan op de woonwijk Schadewijk. Het zoekgebied wordt deels agrarisch gebruikt (De Hoed, De Schil), deels als bedrijventerrein (Elzenburg). De Hoed wordt vooral gebruikt als grasland, De Schil ook voor akkerbouw.

Blad 4

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

In het zoekgebied zelf liggen geen woningen. In de omgeving van het zoekgebied liggen woningen in kernen en langs linten. Ten zuiden van het zoekgebied ligt bedrijventerrein (Elzenburg en De Geer). Het zoekgebied wordt in noord-zuidrichting doorsneden door de N329 / Weg van de Toekomst. In noordwest-zuidoost richting ligt de Broekstraat. Aan de randen, buiten het zoekgebied, liggen de Harenseweg/Berghemseweg, de Bossekampstraat, Huisdaalsestraat en de wegen op bedrijventerrein Elzenburg-De Geer (o.a. Geerstraat, Eemmeer). Elzenburg wordt aan de westzijde over water ontsloten door het Burgemeester Delen kanaal. De Hertogswetering langs de noordgrens van het zoekgebied is beschermd natuurgebied. Langs de Hertogswetering ligt een aantal natuurgebiedjes. In en rond het zoekgebied is geen Natura 2000-gebied gelegen. De actuele natuurwaarden in het zoekgebied zijn beperkt, wel is het gebied in de gemeentelijke structuurvisie aangewezen als weidevogelgebied. Rondom de Hertogswetering is gebied aangewezen als reserveringsgebied waterberging. Het zoekgebied is open komgebied. Het noordelijk deel maakt onderdeel uit van het provinciaal aangewezen cultuurhistorisch waardevolle vlak De Beerse Overlaat. In het zoekgebied zijn ook archeologische waarden gelegen. Het zoekgebied is en blijft in de toekomst voornamelijk agrarisch (De Hoed en De Schil) en bedrijfsmatig (Elzenburg) in gebruik.

Wel wordt de mogelijkheid onderzocht om het windmolenpark uit te breiden naar een energiepark met andere vormen van duurzame energie. Maar voor de toekomst is de Hoed bedoeld als strategische reserve voor bedrijfsterrein, indien Elzenburg (of de Geer) geen uitbreidingsmogelijkheden meer heeft. Het is ook mogelijk dat het gebied nadat de beoogde windmolens zijn verwijderd opnieuw voor duurzame energieopwekking wordt benut of dat het gebied dan weer als agrarisch gebied in gebruik genomen wordt. Een mogelijke toekomstige ontwikkeling buiten het zoekgebied is de vestiging van een mestverwerkingsfabriek op bedrijventerrein Elzenburg. In het MER is onderzocht of er sprake is van interactie en/of cumulatie van effecten van de mestfabriek en de windmolens. Daarnaast hebben de bedrijven op Elzenburg – de Geer nog planologische ruimte om uit te breiden. Het is niet zeker dat deze ruimte ook daadwerkelijk benut gaat worden in de komende jaren, maar het is goed om op voorhand na te gaan of windmolens en de uitbreiding van het bedrijventerrein al dan niet samengaan. Hierbij is het nuttig om te onderzoeken of de combinatie van uitbreiding en windmolens zal leiden tot extra gezamenlijke effecten op de omgeving. Alternatieven Vanuit m.e.r.-optiek moeten we met de alternatieven “alle hoeken van het milieu-speelveld” in beeld brengen.

Eén hoek van het speelveld wordt gevormd door alternatieven met een maximale energieopbrengst (ook als dit leidt tot meer negatieve effecten op de omgeving). In deze alternatieven wordt uitgegaan van het maximale aantal windmolens met de maximale hoogte. Hierbij kan worden onderzocht wat de maximale energieopbrengst van windenergie bij Elzenburg – De Geer kan zijn en tot welke effecten op de omgeving dit leidt. Een tweede hoek van het speelveld wordt gevormd door omgevingsalternatieven. In deze alternatieven wordt gestreefd naar minder/minimale hinder op de omgeving (ook als dit leidt tot minder energieopbrengst). In deze alternatieven wordt uitgegaan van een kleiner of minimaal aantal windmolens, die lager zijn en daardoor minder effect op de omgeving hebben. Landschap is de derde hoek van het speelveld. Het aantal molens en de locatie ervan heeft een wisselend effect op landschap en ruimtelijke kwaliteit. Andersom kan de landschappelijke en ruimtelijke structuur aanleiding geven voor keuzes in de opstelling van de windmolens. Door het combineren van maximale opbrengst en minimale effecten op omgeving en landschap zijn twaalf alternatieven geformuleerd, die in onderstaande tabel en de daaropvolgende kaarten zijn weergegeven.

Blad 5

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Naast milieuafwegingen zijn economische haalbaarheid, maatschappelijk draagvlak en politiek draagvlak bepalende factoren voor de keuze voor het windmolenpark. Deze factoren maken geen onderdeel uit van dit MER, maar worden door het college van B&W en de gemeenteraad betrokken in de plan- en besluitvorming. A en B alternatieven Er is voor het onderzoek naar opbrengsten versus effecten gekozen om per alternatief te werken met een variant met lagere windmolens (A alternatieven) en een variant met hogere windmolens (B-alternatieven). De windmolens in de A alternatieven zitten “aan de onderkant” van de in tabel S2 genoemde hoogtebandbreedtes (minimaal 135 m). De windmolens in de B-alternatieven zitten “aan de bovenkant” van de in tabel S2 genoemde hoogtebandbreedtes (maximaal 210 m). Daarmee hebben de windmolens in de A-alternatieven een lager opgesteld vermogen (2 – 3 MW per molen) dan de windmolens in de B-alternatieven (3 - 4 MW). Daar staat tegenover dat in de A- alternatieven de windmolens dichter bij elkaar kunnen staan (ca 400 m) om elkaar niet negatief te beïnvloeden dan de windmolens in de B-alternatieven (ca 500 m), waardoor er mogelijk meer molens geplaatst kunnen worden binnen het zoekgebied. LET OP: de locaties/stippen van windmolens op de kaarten zijn indicatieve locaties ten behoeve van verkenning en onderzoek.

Het betreft nadrukkelijk nog geen concrete / definitieve locaties. Zo lopen er op het bedrijventerrein Elzenburg nog gesprekken met bedrijven of zij mee zouden willen werken aan een windmolen op hun terrein. Voor het onderzoek in het MER is uitgegaan van alle mogelijke opties. Tabel S3: Alternatieven Alternatief Omschrijving 1A 1B 2A 2B 3A 3B 4A 4B 5A 5B 6A

Maximaal gebruik van het zoekgebied: locaties op Elzenburg, in de Hoed en de Schil, Lagere windmolens, onderlinge afstand ca. 400 m. Maximaal gebruik van het zoekgebied: locaties op Elzenburg, in de Hoed en de Schil, Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m Geen windmolens in de Schil: locaties op Elzenburg en in de Hoed Lagere windmolens, onderlinge afstand ca. 400 m Geen windmolens in de Schil, locaties op Elzenburg en in de Hoed Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m Geen windmolens op Elzenburg, locaties in de Hoed en de Schil Lagere windmolens, onderlinge afstand ca. 400 m Geen windmolens op Elzenbrug, locaties in de Hoed en de Schil Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m Alleen locaties in de Hoed Lagere windmolens, onderlinge afstand ca. 400 m Alleen locaties in de Hoed Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m Locaties op maximale afstand van woningen gelegen buiten Elzenburg de Geer, Lagere windmolens, onderlinge afstand ca. 400 m Locaties op maximale afstand van woningen gelegen buiten Elzenburg de Geer, Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m Locaties in een lijnopstelling langs de N329 op maximale afstand van woningen buiten Elzenburg de Geer Lagere windmolens, onderlinge afstand ca.

400 m Locaties in een lijnopstelling langs de N329 op maximale afstand van woningen buiten Elzenburg de Geer Hogere windmolens, onderlinge afstand ca. 500 m

Aantal windmolen Vermogen (1) maximaal 11 (22-33 MW) maximaal 8 (24-32 MW) maximaal 6 (12-18 MW) maximaal 5 (15-20 MW) maximaal 8 (16-24 MW) maximaal 6 (18-24 MW) maximaal 5 (10-15 MW) maximaal 3 (9-12 MW) maximaal 4 (8-12 MW) maximaal 4 (12-16 MW) maximaal 3 (6-9 MW) maximaal 3 (9 – 12 MW)

(1) Opgesteld vermogen is een eerste indicatie op basis van kengetallen, in dit MER wordt het daadwerkelijke opgestelde vermogen bepaald en de daadwerkelijke energieopbrengst per alternatief berekend

Blad 6

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Figuur S3: Alternatieven

Blad 7

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Figuur S3: Alternatieven

Blad 8

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Effecten Samenvatting conclusies effecten Tabellen S4 t/m 6 geven samenvattende overzichten van de effecten van de in dit MER onderzochte alternatieven voor een windmolenpark op en nabij Elzenburg – De Geer:  Tabel S4 geeft de maatgevende kengetallen (voor de thema’s waarvoor getallen beschikbaar zijn);  Tabel S5 geeft de beoordelingen in plussen en minnen; Let op: voor een aantal thema’s zijn het samengestelde totaalbeoordelingen, voor een gespecificeerde beoordeling per deelaspect wordt verwezen naar de themahoofdstukken.  Tabel S6 geeft rangordes, waarbij 1 het meest positieve of minst negatieve alternatief is en 12 het minst positieve of meest negatieve. Het MER beschrijft, beoordeelt en vergelijkt de milieueffecten van de alternatieven voor windmolenpark Elzenburg – De Geer ten opzichte van de referentiesituatie, de autonome ontwikkeling van het zoekgebied. Uitzonderingen hierop zijn: de effecten op Natura 2000 en effecten op een aantal landschappelijke aspecten. Effecten op Natura 2000 zijn, conform wet- en regelgeving (Wet natuurbescherming) en jurisprudentie, getoetst aan de huidige situatie (zie hoofdstuk 13).

De landschappelijke aspecten “configuratie en kwaliteit van de opstelling”, “passendheid in de landschappelijke structuren” en “passendheid in de gemeentebrede energieverkenning” zijn niet ten opzichte van de referentiesituatie beoordeeld, maar ten opzichte van de landschappelijke visie die is opgesteld in het kader van de gemeentebrede energieverkenning (Bosch Slabbers, 2017, zie verder hoofdstuk 11 en 19). Tabel S4: Samenvattend overzicht maatgevende kentallen Kentallen Geluid Aantal woningen > 47 dB Lden Aantal woningen > 42 dB Lden Aantal ernstig gehinderden binnenshuis Max. toename cumulatief geluid Slagschaduw Aantal woningen > 5 uur Aantal woningen > 0 uur Externe veiligheid Ha binnen PR10-6 Hinder aanlegfase (aantal molens) Ruimtegebruik (aantal molens) Landschap, Cultuurhistorie, Archeologie Zicht (minimale afstand kern)

114

519

530

162

207

461

487

173

179

394

455

384

454

9 11

10 8

9 6

10 5

1 8

4 6

1 5

4 3

1 4

3 4

1 3

3 3

800

850

1100

850

800

850

1200

1100

1200

1100

Blad 9

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Kentallen

LCA waarden (molens in waarden) Bodem (aantal molens) Water (aantal molens) Natuur Inschatting vogelslachtoffers Inschatting verlies foerageergebied Overschrijding 52 Lden NNB-gebied (ha) Energieopbrengst (Gwh/j) (1) Vermeden emissies (kton CO2/j) Gezondheid Ernstig gehinderden binnenshuis Slaapgestoorden Slagschaduwwoningen Verspreiding stoffen en geur Fijn stof/NOx Maximale toename geur (ou/m3) Kosten (2) Investeringskosten (M euro) Exploitatiekosten (M euro per jaar) Opbrengsten (M euro per jaar) Waardevermindering (M euro)

220

160

120

100

160

120

100

25101 5,5

1663 1,8

9-38

6-25

1663 0

1250 0

9-38

1250 0

9-38

1,6

1976 0

9-38

2,4

25101 2,0

7691 47 -56

108109 6666

4353 2632

6869 4242

5667 3442

8283 5050

3643 2226

4242 2626

2936 1822

5656 3434

2222 1417

4343 2626

264 519

205 530

49 162

61 207

143 461

108 487

37 173

28 179

18 394

43 455

8 384

11 454

0 0,2

0 0

0 0,2

0 0

2843 1,31,6 6,78,0 0,31

3141 1,71,8 9,49,5 0,29

1523 0.70,9 3,84,6 0,24

1926 1,11,1 6,06,0 0,21

2131 0,91,2 4,95,9 0,20

2331 1,31,4 7,17,2 0,17

1319 0,60,7 3,13,8 0,14

1215 0,70,7 3,73,7 0,11

1015 0,50,6 2,63,1 0,08

1521 0,90,9 4,94,9 0,10

8-12

1215 0,70,7 3,73,8 0.09

0,40,5 2,02,4 0,08

(1) Maximaal, nog zonder reductie door stilstand door onderhoud en mitigatie voor slagschaduw en (eventueel) geluid, getallen mogen niet absoluut gebruikt worden, alleen voor ordegrootte en verschillen tussen varianten (2) Indicatief op basis van kengetallen, getallen mogen niet absoluut gebruikt worden, alleen voor ordegrootte en verschillen tussen varianten

Blad 10

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Tabel S5: Samenvattend overzicht beoordelingen Beoordelingen Geluid Aantal woningen > 47 dB Lden Aantal woningen > 42 dB Lden Aantal ernstig gehinderden Max. toename cumulatief geluid Slagschaduw

0/-

Aantal woningen > 5 --uur Aantal woningen > 0 -------uur Bedrijven ----0/0/0/Externe veiligheid 0/0/0/0/0/0/0/Hinder aanlegfase 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Ruimtegebruik 0/0/0/0/0/0 Landschap, Cultuurhistorie, Archeologie Kwaliteit opstelling 0 -+ 0/+ -0/+ -+ Zicht --------0 0 0 LCA waarden --0 0 0 0 0/0/Bodem & Water 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Natuur Natura2000 0/0/NNB 0 0 0 0 0 0 Soorten 0/0/0/0/0/Energieopbrengst ++ ++ ++ ++ ++ ++ + + + ++ + (Gwh/j) Vermeden emissies ++ ++ ++ ++ ++ ++ + + + ++ + (kton CO2/j) Gezondheid --0/0/0/Ernstig gehinderden --0 binnenshuis Slaapgestoorden --Slagschaduwwoningen -------Verspreiding stoffen en geur Fijn stof/NOx 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Geur 0/0 0/0 0 0 0 0 0 0 0 Licht 0/0/0/0/0/0/0/0/0/0/0/Kansen energiepark ++ ++ ++ ++ ++ ++ ++ ++ ++ ++ ++ Passendheid in + + ++ ++ + + + + + + + energieverkenning Radar 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Effectbeoordeling Omschrijving ++ zeer positief ten opzichte van referentiesituatie + positief ten opzichte van referentiesituatie 0/+ licht positief ten opzichte van referentiesituatie 0 neutraal ten opzichte van referentiesituatie 0/licht negatief ten opzichte van referentiesituatie negatief ten opzichte van referentiesituatie -zeer negatief ten opzichte van referentiesituatie NB: kwaliteit opstelling en passendheid in energieverkenning zijn niet beoordeeld ten opzichte van referentiesituatie, maar ten opzichte van

landschapsonderzoek van Bosch Slabbers in het kader van de gemeentebrede energieverkenning.

Blad 11

-0/0/0 0 + -0 0/0 0/+ + 0/-0 0 0/++ + 0

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Tabel S6: Samenvattend overzicht rangordes Rangorde Geluid Aantal woningen > 47 dB Lden Aantal woningen > 42 dB Lden Aantal ernstig gehinderden Toename cumulatief geluid Slagschaduw Aantal woningen > 5 uur Aantal woningen > 0 uur Bedrijven Externe veiligheid

10 11 11 9-10

4-5 1 9 9-10

9 4 10 1112 7 7

7 9 8 1-4

11 10 7 7-8

3 2 6 1-4

4-5 3 5 7-8

2 6 3 1-4

8 8 4 5-6

1 5 1 1-4

6 7 2 5-6

10 10

9 9

6 6

3 3

4-5 4-5

1-2 1-2

1-3

4-5

1-3

9 7-10 9 9

6 1-4 3 3

1012 2 5-6 4-5 4-5

7-9

8 7-10 10 10

1012 10 1-4 6 6

4 7-10 4-5 4-5

1 5-6 1-2 1-2

3 7-10 1-2 1-2

8-9

6-7

1-3

4-5

1-3

7 8 3 3

4 5 10 10

3 4 9 9

2 3 11 11

6 2 6 6

1 7 12 12

Hinder aanlegfase Ruimtegebruik LCA Kwaliteit opstelling

12 12

12 12 12 1112 11 11

7-9

Zicht LCA waarden

11 12 12 12

12 11 11 11

7 1-4 8 8

1012 5 1-4 7 7

Natura2000

8-9

6-7

NNB Soorten

12 12 2 2

1011 9 11 1 1

11 10 7 7

8 6 4 4

1011 10 9 5 5

12 11

11 12

8 1

6 4

10 9

9 10

6 2

2 3

2 6

5 8

1 5

2 7

1-12 11-12

1-12 1-10

12 1-12 8

11 1-12 7

1-12 1112 8 1-12 1

7 1-12 2

10 1-12 10

9 1-12 9

6 1-12 3

3 1-12 4

4 1-12 5

5 1-12 11

1 1-12 6

2 1-12 12

1-12

12 11 2 12

11 12 1 11

7 6 7 10

8 8 4 9

9 9 5 8

10 10 3 7

5 4 9 6

3-4 6 10 5

2 2 11 2

6 7 6 4

1 1 12 1

3-4 5 8 3

Bodem Water Natuur

Energieopbrengst Vermeden emissies Gezondheid Ernstig gehinderden binnenshuis Slaapgestoorden Slagschaduwwoningen Verspreiding stoffen/geur Fijn stof/NOx Geur Licht Kansen voor energiepark Passendheid in energievisie Radar Kosten Investeringskosten Exploitatiekosten Opbrengsten Waardevermindering

8 8

1 = meest positief of minst negatief / 12 = minst positief of meest negatief.

Blad 12

8 8

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Beoordeling op basis van doelcriteria De beoordeling van de alternatieven is gedaan aan de hand van de doelcriteria: in hoeverre voldoen de alternatieven aan de drie hoofddoelen/uitgangspunten voor een windmolenpark op en nabij Elzenburg - De Geer (tabel S7):  (Maximale) Opbrengst;  (Minimale) Hinder;  (Passendheid in) Landschap. Tabel S7: Doelcriteria Doelcriterium Energie opbrengst

(Maximale ) Opbrengst

(Minimale) Hinder op omgeving

Beoordelingscriterium Totaalopbrengst

Vermeden emissies

Vermeden CO2-emissie

Bijdrage aan duurzaamheids Doelstelling

Bijdrage aan doelstelling energieneutraal

Omwonenden

Geluidgehinderden

Mogelijkheden/beperkingen voor andere locaties/vormen duurzame energie

Slagschaduw Beleving zichtbaarheid

(Passendheid) Landschap

Landschap

Configuratie en herkenbaarheid van de opstelling Effect op kenmerkende dorps(ge)zichten Mogelijkheden voor relatie met Elzenburg-De Geer en energiepark Effect op landschappelijke structuren Effect op cultuurhistorische en archeologische waarden Passendheid in landschapsvisie gemeentebrede energieverkenning

Natuur

Effect op Natura2000-gebieden, NNB-gebieden, beschermde plant- en diersoorten

Bodem & Water

Effect op bodem en water

Blad 13

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Doelcriterium 1: (Maximale) Opbrengst Energieopbrengst / vermeden emissies  Eerste indicatieve berekeningen laten zien dat de energieopbrengst van een windmolenpark op en nabij Elzenburg-De Geer ca. 22 GWh/j (alternatief 6A) tot ca. 109 GWh/j (alternatief 1B) kan zijn (figuur S4);  Dit komt overeen met 14 kton (alternatief 6A) tot 66 kton CO2 reductie (alternatief 1B);  Het verschil in energieopbrengst tussen het minimale alternatief (6A) en maximale alternatief (1B) is een factor 4 a 5;  De B-alternatieven (hogere windmolens) geven een hogere energieopbrengst (en CO2reductie) dan de A-alternatieven (lagere windmolen): ca. 14 duizend MWh/j versus ca. 8 duizend MWh/j, een factor 1,5 a 2 verschil;  De alternatieven 1B, 1A en 3B en 2B geven de meeste energieopbrengst en de meeste CO2-reductie;  De alternatieven 6A, 5A, 4A, 4B, 6B geven de minste energieopbrengst en de minste CO2reductie.

Figuur S4: Energieopbrengst (MWh/j)

Effect mitigerende maatregelen  In bovenstaande energieopbrengsten is nog geen rekening gehouden met mitigerende maatregelen voor geluid en slagschaduw (zie hieronder) en stilstand van de windmolens voor bijvoorbeeld onderhoud. Dit heeft een negatief effect op de energieopbrengst. De mate van opbrengstderving wordt in de praktijk vaak ingeschat op 10%, maar is afhankelijk van de keuze voor en wijze van mitigatie en afhankelijk van het alternatief (het ene alternatief leidt tot een grotere mitigatieopgave dan het andere).

Blad 14

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Bijdrage aan duurzaamheidsdoelstelling  Een windmolenpark op en nabij Elzenburg – De Geer vult 0,5% (alternatief 6A) tot 2,5 % (alternatief 1B) in van de totale energiebehoefte in de gemeente Oss1;  Een windmolenpark op en nabij Elzenburg – De Geer vult 2% (alternatief 6A) tot 10% (alternatief 1B) in van de ambitie voor opwekking van duurzame energie binnen de gemeente Oss (deze ambitie is om 25% van de totale energiebehoefte duurzaam op te wekken, naast 50% besparing en 25% inkoop van duurzame energie van elders) 2;  Alternatieven 1B, 1A en 3B en 2B dragen het meeste bij aan de energiedoelstelling;  Alternatieven 6A, 5A, 4A, 4B, 6B dragen het minste bij aan de energiedoelstelling;  Alle alternatieven geven kansen voor andere vormen van duurzame energie. Ook geven alle alternatieven aandachtspunten voor andere vormen van duurzame energie (energiepark). Er is niet echt een duidelijke voorkeur voor een alternatief. Geen van de alternatieven belemmert andere vormen van duurzame energie en andere locaties zoals benoemd in de gemeentebrede energieverkenning.

Doelcriterium 2: (Minimale) Hinder Geluid  Alle alternatieven geven een nieuwe geluidbron in het zoekgebied en leiden daarmee tot een toename van geluidbelasting in en rond het zoekgebied;  Bij de referentiewindmolen 3leidt geen enkel alternatief tot overschrijding van de wettelijke norm 47 dB Lden. Indien voor een meer lawaaiige windmolen wordt gekozen wordt op een aantal woningen de wettelijke norm overschreden en dienen sowieso mitigerende maatregelen te worden toegepast. Als gekozen wordt voor een stillere windmolen wordt de “geluidafstand” tot de wettelijke norm groter;  Alternatief 1 geeft de grootste negatieve geluideffecten en beduidend grotere negatieve geluid effecten dan de andere alternatieven (figuur S5, S6, S7)  Alternatief 1A heeft verreweg de meest negatieve geluideffecten, 1B is minder negatief dan 1A (maar meer dan de andere alternatieven); Dit ondanks dat de molens in 1B hoger zijn en daarmee per molen meer geluid produceren. Niet zozeer de hoogte is maatgevend, maar meer de locatie en het aantal molens per alternatief;  Alternatieven 2 en 3 hebben minder negatieve geluideffecten dan alternatief 1, maar meer dan alternatieven 4, 5 en 6. Dit geldt voor alle aspecten zoals aantallen woningen binnen bepaalde geluidcontouren, aantal gehinderden, toename cumulatieve geluidbelasting;

Op basis van de inschatting van CE Delft dat voor 25% van de energiebehoefte ca. 80 windmolens nodig zijn (CE Delft, 2017). Dit is een inschatting op basis van gemiddelde kengetallen. De energieopbrengstberekeningen in dit MER laten zien dat mogelijk ook een hoger percentage mogelijk is). 2 Zie voetnoot 1) 3 Het geluideffect van windmolens is in eerste instantie berekend voor een referentiewindmolen: een windmolen met een gemiddeld effect. In het geluidonderzoek is daarnaast onderzoek gedaan in hoeverre stillere of meer lawaaiigere windmolens tot andere effecten leiden

Blad 15

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Figuur S5: Minimale, gemiddelde en maximale geluidbelasting door windmolens (dB Lden) per alternatief voor de referentiewindmolen (bron gegevens: M+P, 2017)

Figuur S6: Aantal woningen in geluidklassen dB Lden voor referentiewindmolen (bron gegevens: M+P, 2017)

Figuur S7: Aantal ernstig gehinderden binnenshuis voor referentiemolen, meest lawaaiige molen en minst lawaaiige molen (bron gegevens: M+P, 2017)

Blad 16

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss



Alternatieven 4B, 5 en 6 geven relatief geringe negatieve geluideffecten: geen woningen met meer dan 42 dB Lden geluidbelasting, maximaal 1 ernstig gehinderde binnenshuis, maximaal 3 dB toename cumulatieve geluidbelasting; Ook rekening houdend met de verschillen in energieopbrengst heeft alternatief 1 (veel) meer geluideffect dan alternatieven 2 en 3 en hebben alternatieven 4, 5, 6 de minste geluideffecten; Door mitigatie (bijvoorbeeld door een stiller windmolentype, technische maatregelen aan de molen als gekartelde wiekranden en stilstand) kunnen de geluideffecten kleiner worden en kunnen de geluideffecten van alternatief 1, 2 en 3 dichter bij die van 4, 5 en 6 gebracht worden. Maar dit gaat ten koste van de opbrengst en de vraag is of 1 en 2 rendabel blijven als de geluideffecten ver gemitigeerd moeten worden.

Slagschaduw  Alle alternatieven leiden tot slagschaduw op woningen en ook tot slagschaduw op woningen boven de wettelijke norm, wat sowieso moet worden gemitigeerd door periodieke stilstand op zonnige dagen met wind op momenten dat er kans op slagschaduw is (figuren S8 en S9);  De B-alternatieven (hogere molens) leiden tot meer slagschaduw dan de A-alternatieven (lagere molens);  Daarnaast is met name de locatie van de windmolens maatgevend voor de omvang van de slagschaduw: alternatieven met molens in de Schil (alternatieven 1, 3, 5B, 6B) leiden tot (veel) meer slagschaduw beïnvloede woningen dan alternatieven zonder molens in de Schil (alternatieven 2, 4, 5A en 6A); Dit komt doordat windmolens in de Schil relatief veel effect hebben op woningen in de kernen Haren en Macharen);  Alternatieven 1B en 3B leiden tot (veel) meer woningen met slagschaduw boven de wettelijke norm dan de andere alternatieven (Ook dit met name vanwege het effect van de windmolens in de Schil op Haren en Macharen);  Alternatieven 6A, 5A en 4A leiden tot relatief weinig woningen (minder dan 10) met slagschaduw boven de wettelijke norm;  Alternatieven 2 (A,B), 4 (A,B) leiden tot de minste woningen met slagschaduw (Met name doordat deze alternatieven geen windmolens in de Schil hebben);  Effecten kunnen technisch gezien volledig gemitigeerd worden door stilstand op zonnige dagen met wind als

momenten dat er kans op slagschaduw is. Slagschaduw groter dan de wettelijke norm moet sowieso gemitigeerd worden, effecten lager dan wettelijke norm mogen gemitigeerd worden. Hierover dient wel overeenstemming bereikt te worden met de exploitant van de windmolens. Het effect van stilstand ter voorkoming slagschaduw op opbrengst is relatief beperkt;  Indien niet het gehele slagschaduweffect wordt / kan worden gemitigeerd blijft er een rest effect over. Dit resteffect is groter bij de alternatieven (1B en 3B) met meer woningen met kans op slagschaduw dan bij alternatieven met minder woningen met kans op slagschaduw.

Blad 17

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Figuur S8: Woningen met kans op slagschaduw binnen contour >5 uur

Figuur S9: Woningen met kans op slagschaduw (> 0 uur)

Blad 18

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Zichtbaarheid  Alle windmolens (zowel in a- als b-alternatieven) (150 tot 210 m tiphoogte) zijn hoger dan bestaande landmarks (kerktorens, Tv-toren, silo’s => 50 á 60 m) in het landschap. Windmolens zijn in alle alternatieven van ver te zien en zichtbaar vanuit omliggende woningen en kernen;  Uitgaande van afstandscriterium (800 meter voor A-alternatieven, 1000m voor Balternatieven, zijn alternatieven 1, 2, 3, 4 en 6b negatiever vanwege overschrijding van deze afstandsnorm op Haren en Gement. Zichtbaarheid alleen is niet onderscheidend in de keuze voor een alternatief. Zichtbaarheid is nauwelijks te mitigeren. Een goede landschappelijke inpassing kan de zichtbaarheid ‘verzachten’. Zichtbaarheid is ook binnen het kader van doelcriterium 3 (passendheid in het landschap) beoordeeld. Verspreiding geur en stoffen, Externe veiligheid, Licht, Hinder aanleg, Ruimtegebruik en Radar Verspreiding geur en stoffen  In geen van de alternatieven hebben de windmolens invloed op de verspreiding van stikstofoxiden, fijn stof en andere stoffen vanuit omliggende (bedrijfs)bronnen;  In alternatieven 1A en 2A kunnen de twee windmolen op het zuidelijk deel van Elzenburg enig negatief effect hebben op de verspreiding van geur.

Het effect is beperkt tot een lokaal gebied ten noorden van Elzenburg en wordt veroorzaakt door een vergunde, maar nog niet gerealiseerde uitbreiding van het bedrijf Bracofeed. De overige windmolens in alternatieven 1A en 2A en de windmolens in de B-alternatieven (hogere windmolens) hebben geen effect op de verspreiding van geur. Er is geen beïnvloeding van de verspreiding van geur van de mestfabriek door de windmolens. Externe veiligheid  Windmolens op en nabij bedrijventerrein Elzenburg –De Geer geven in de huidige situatie geen risico’s/aandachtspunten vanuit veiligheid op woningen en bedrijven/transporten. Wel geven windmolens op en nabij Elzenburg –De Geer mogelijk planologische belemmeringen voor eventuele toekomstige uitbreidingen van bedrijven  Totaal bezien geven alternatieven 1 en 2 meer aandachtspunten vanuit externe veiligheid (4 tot 6 molens geven mogelijke belemmeringen) dan de andere alternatieven (3 molens geven mogelijke belemmeringen in alternatief 3, 1 molen geeft mogelijke belemmeringen in alternatieven 5 en 6). Licht  in alle alternatieven moet obstakelverlichting worden aangebracht op een aantal molens.

Alle alternatieven leiden hiermee tot lichtuitstraling;  Het effect is echter beperkt en, zij het niet geheel, mitigeerbaar; Hinder aanleg / Ruimtegebruik  In alle alternatieven is sprake van aanlegwerkzaamheden (gedurende een paar maanden) en daarmee mogelijk van hinder tijdens de aanlegfase en sprake van effecten op ruimtegebruik in het gebied. Het effect is echter beperkt;  Alternatieven met meer windmolens (alternatieven 1, 2, 3) hebben meer effecten dan alternatieven met minder molens (alternatieven 4,5 6);  Alternatieven met windmolens “in de polder” (alternatieven 1, 2, 3) hebben meer effecten dan alternatieven met windmolens langs bestaande infrastructuur (alternatieven 4, 5, 6);  Alternatieven met windmolens op Elzenburg (alternatieven 1, 2) geven mogelijk hinder op de bestaande bedrijven op Elzenburg.

Blad 19

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss



Per saldo leiden alternatieven 1 en 2 mogelijk tot meer hinder tijdens de aanleg dan alternatief 3. Alternatief 3 leidt tot meer hinder dan alternatieven 4, 5, 6;

Radar  Geen van de alternatieven geeft beperkingen ten aanzien van radar (uitgaande van de nieuwe radarlocatie in Herwijnen); Gezondheid  De beoordeling van gezondheid volgt de beoordelingen van geluid en slagschaduw: het aantal ernstige geluidgehinderden en het aantal woningen dat kans heeft op slagschaduw zijn gezondheidsaspecten;  Alternatief 1 (A en B) is vanuit gezondheid bezien het minst gunstig, gevolgd door alternatief 3 (vanuit geluid) en 3, 5 en 6 (vanuit slagschaduw, gebaseerd op aantal woningen met meer dan 0 uur slagschaduw per jaar);  Alternatieven 2, 4, 5 en 6 worden vanuit gezondheid vanuit geluid bezien het minst ongunstig beoordeeld, alternatieven 2A en 4A vanuit gezondheid vanuit slagschaduw bezien als het minst ongunstig;  Effecten op verspreiding stoffen en geur, laagfrequent geluid, effecten op migraine zijn niet wezenlijk en niet onderscheidend voor het aspect gezondheid.

Doelcriterium 3: (Passendheid in) Landschap Configuratie en herkenbaarheid opstelling  Alle alternatieven zijn nog niet ruimtelijk-landschappelijk ontworpen en zijn, behalve alternatief 3 en 6, negatief beoordeeld op kwaliteit opstelling. Alternatief 3 wordt ruimtelijk-landschappelijk gezien als een speels verspringende opstelling, aansluitend op bestaande lijnen in het landschap. Alternatief 6 volgt een bestaande lijn, de weg van de toekomst;  In alle andere alternatieven is in meer of mindere mate optimalisatie (mitigatie) mogelijk. Dit varieert van het schrappen van windmolens in het noordelijk deel van de Schil (alternatief 1) tot het (enigszins) verplaatsen en uitlijnen van windmolens (alternatief 1, 2, 4). Kenmerkende dorps(ge)zichten  Alle windmolens (zowel in a- als b-alternatieven) (150 tot 210 m tiphoogte) zijn hoger dan bestaande landmarks (kerktorens, Tv-toren, silo’s => 50 á 60 m) in het landschap. Windmolens zijn in alle alternatieven van ver te zien, zichtbaar vanuit omliggende woningen en kernen en hebben een invloed op de landschapsbeleving vanuit de kernen en de beleving van de kernen vanuit het landschap;  Uitgaande van afstandscriterium (800 meter voor a-alternatieven, 1000m voor balternatieven, zijn alternatieven 1A,1B, 3B, 4A en 4B negatiever vanwege overschrijding van deze afstandsnorm op Haren en Gement.

Zichtbaarheid alleen is niet onderscheidend in de keuze voor een alternatief. Zichtbaarheid is nauwelijks te mitigeren. Een goede landschappelijke inpassing kan de zichtbaarheid ‘verzachten’.

Blad 20

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Landschappelijke, cultuurhistorische, archeologische waarden  De alternatieven met windmolens in de Schil (1, 3, 5 en 6) hebben een negatief effect op landschappelijke (kamers, lijnen), cultuurhistorische (Hertogswetering, eendenkooi, Beerse Overlaat) en archeologische (monumenten) waarden. Ze staan (te) dicht bij cultuurhistorische waarden en / of beïnvloeden de (historische) landschappelijke structuur;  Alternatieven 1 en 3 hebben een groter negatief effect dan alternatieven 5 en 6;  Alternatieven 2 en 4 hebben geen wezenlijke effecten op landschappelijke, cultuurhistorische en archeologische waarden; Kwaliteit opstelling en passendheid in de gemeentebrede energieverkenning  Alle alternatieven geven invulling aan een windmolenpark op en nabij Elzenburg de Geer, zoals benoemd in de gemeentebrede energieverkenning;  Alternatieven met windmolens in de Schil (alternatieven 1, 3, 5B en 6B) staan verder in het open komgrondgebied ten noorden van Oss en gaan buiten de “afronding van de stad / “kop op de stad” zoals benoemd in het landschappelijk onderzoek zoals benoemd in de gemeentebrede energieverkenning;  Alternatieven 2 en 4 passen het best bij de “kop op de stad”, gevolgd door alternatieven 5A en 6A. Alternatieven 1 en 3 passen het minst bij “kop op de stad”; Natuur  Alle alternatieven hebben effect op beschermde diersoorten als vogels en vleermuizen.

Het effect is echter gering en niet wezenlijk of significant;  De alternatieven met meer windmolens (alternatieven 1,2 en 3) hebben een groter effect op natuurwaarden dan alternatieven met minder windmolens (alternatieven 4,5 en 6);  Alternatieven met windmolens in De Schil (alternatieven 1 en 3) hebben meer effect op natuurwaarden dan de andere alternatieven (alternatieven 3, 4, 5 en 6);  Per saldo leiden alternatieven 1 en 2 tot meer effecten op natuur dan de andere alternatieven. Alternatieven 4B en 6 (ieder 3 molens) hebben de minste effecten op natuur.  Alternatieven 1A, 1B, 2A, 2B en 3A leiden tot overschrijding van de provinciale geluidnorm op NNB-gebieden. Voor deze alternatieven geldt dat onderzocht moet worden of het effect voorkomen kan worden door mitigerende maatregelen (verplaatsing windmolen, stiller windmolentype, noide modes). Indien het effect niet voorkomen kan worden dient het geluideffect te worden gecompenseerd.  Geen van de alternatieven heeft een significant negatief effect op Natura 2000-gebied. Bodem en water  Geen van de alternatieven hebben wezenlijk negatieve effecten op bodem en water.

Blad 21

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Voorkeursalternatief (VKA) Voorkeursalternatief vanuit doelstellingen, locatie en hoogte Voorkeursalternatief vanuit doelstelling (Maximale) Opbrengst  Vanuit de doelstelling (Maximale) Opbrengst is alternatief 1B het voorkeursalternatief: Alternatief 1B geeft (verreweg) de grootste energieopbrengst en draagt daarmee het meeste bij aan de duurzaamheidsambities van de gemeente Oss;  Alternatief 1B wordt gevolgd door alternatief 1A, en, op afstand, door alternatieven 3B, 2B en 3A, 5B en 2A. Alternatieven 4, 5A en 6 hebben de minste voorkeur vanuit de doelstelling (Maximale) Opbrengst. Voorkeursalternatief vanuit doelstelling (Minimale) Hinder  Vanuit de doelstelling (Minimale) Hinder is er een heel ander beeld voor het voorkeursalternatief;  Alternatief 1 (zowel A als B) geeft (verreweg) de grootste hinder en heeft daarmee de minste voorkeur: wat betreft geluid (met name alternatief 1A), wat betreft slagschaduw (met name alternatief 1B) met de nuance dat slagschaduw goed mitigeerbaar is en grotendeels sowieso gemitigeerd moet worden);  Vanuit het aspect geluid bezien is alternatief 6 (A en B) het gunstigst, gevolgd door alternatieven 4 en 5;  Vanuit het aspect slagschaduw bezien heeft alternatief 4A de voorkeur, gevolgd door alternatieven 4B, 2, 5 en 6.

Voorkeursalternatief vanuit doelstelling (Passendheid in) Landschap  Vanuit de doelstelling (passendheid in ) landschap hebben de alternatieven 2, 4, 5A en 6A (zonder windmolens in de Schil) de voorkeur. Alternatieven 2, 4, 5A en 6A hebben de minste effecten op landschappelijke structuren, cultuurhistorische en archeologische waarden, kenmerkende dorps(ge)zichten en passen het beste in de landschappelijke visie “kop op de stad”;  Alternatieven 4, 5 en 6 hebben minder negatieve effecten dan alternatief 2;  Alternatieven 1 en 3 hebben de minste voorkeur. Deze alternatieven hebben de grootste effecten op landschappelijke structuren, cultuurhistorische en archeologische waarden, kenmerkende dorps(ge)zichten, natuur en passen het minste in de landschappelijke visie “kop op de stad. Voorkeurslocaties  De Hoed is de voorkeurslocatie voor het plaatsen van windmolens;  Windmolens op het bedrijventerrein Elzenburg geven relatief veel aandachtspunten vanuit externe veiligheid en effect op verspreiding geur;  Windmolens in de Schil leiden tot relatief veel hinder en aantasting van landschappelijke, cultuurhistorische en archeologische waarden en passen minder in landschappelijk beeld.

Voorkeurshoogte  (Minder) hogere windmolens (B-alternatieven) hebben de voorkeur boven (meer) lagere windmolens (A-alternatieven): Hogere windmolens geven (veel) meer energieopbrengst dan lagere windmolens en relatief gezien niet (veel) meer hinder en/of negatieve effecten op bestaande waarden.

Blad 22

MER Windmolenpark Elzenburg - De Geer te Oss Milieueffectrapport projectnummer 0408379.00 9 maart 2018 definitief Gemeente Oss

Voorkeuralternatief integraal Keuze voor maximale opbrengst, minimale hinder of mix van beiden? Alternatief 1B geeft (verreweg) de grootste energieopbrengst en bijdrage aan de duurzaamheidsambities van Oss. Daar staat tegenover dat alternatief 1B ook voor aantal hinderaspecten tot de meeste effecten leidt, aandachtspunten geeft vanuit bestaande waarden en daarmee om de grootste mitigatie-inspanning vraagt. Alternatieven 5 en 6 leiden tot aanzienlijk minder hinder op de omgeving, maar leveren veel minder energieopbrengst op dan alternatief 1B en dragen daarmee minder bij aan duurzaamheidsambities van Oss. Het voorkeursalternatief vanuit milieu bezien is een optimale mix tussen (maximale) energieopbrengst en (minimale) hinder. Beide zijn immers milieuaspecten. Dat betekent een ruimtelijk-landschappelijk ontworpen alternatief (ruimtelijk-landschappelijke kwaliteit) met zoveel mogelijk hoge windmolens (maximale opbrengst) in De Hoed, niet of beperkt op of direct aangrenzend aan bedrijventerrein Elzenburg (i.v.m. externe veiligheid en geur) en niet of beperkt in De Schil (minimale hinder). Verkenning voorkeursalternatief Vanuit bovenstaande redeneerlijn is een verkenning gedaan naar het voorkeursalternatief.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=0ff2784d-0405-4af4-b245-14cf3a5fae3d