2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 (1)
Tekst van het document
Gemeente Oss
Binnenstadsvisie Oss 2045
i van vi
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Gemeente Oss
Binnenstadsvisie Oss 2045
Opdrachtgever: Gemeente Oss Contactpersoon: Mevrouw L. Dicou Projectteam DTNP: De heer W. Frielink De heer D. Veenstra Projectnummer: 2522.0524 Datum: 08 juli 2025
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Voorwoord
Ruimtelijk-functioneel raamwerk: Oss in 2045 21
Samenvatting1 Het stadshart van Oss in 2045
2
Inleiding5
3.1
Drie pijlers om een nieuwe stap te maken
22
3.2
Een levendige en herkenbare binnenstad
23
3.3
Een groenere binnenstad
27
3.4
Een goed bereikbare binnenstad
30
1.1
Een geactualiseerde koers voor de binnenstad van Oss
6
Projecten35
1.2
Ontwikkeling van de Osse binnenstad sinds 2016
8
4.1
Nieuwe impulsen voor de Osse binnenstad
36
Project 1: Een stads- en evenementenpark voor Oss
37
Project 2: Bioscoop als nieuw gezicht van de binnenstad
39
Opgaven voor de binnenstad van Oss
10
2.1
Verstedelijking in Oss biedt het centrum kansen
11
Project 3: Groene Engel in het groen
41
2.2
Van winkelstraten naar een brede binnenstad
13
Project 4: Stedelijke allure op het Jurgensplein
43
2.3
De toekomst omarmen, maar het verleden koesteren
18
Project 5: Wonen (en werken) aan de Oostwal
45
Van visie naar uitvoering
46
5.1
47
Samen uitvoering geven aan de visie
Voorwoord De wereld verandert sneller dan ooit en Oss beweegt mee. De stad groeit en ontwikkelt zich continu. De industriestad werd een centrum van innovatie, het winkelhart wordt een levendige, gezonde en gezellige ontmoetingsplek. De binnenstad van Oss is altijd het kloppend hart van onze gemeenschap en gemeente geweest. En dat moet zo blijven.
We zijn anders gaan kopen – en dus ondernemen, en anders gaan werken. We doen andere dingen in onze vrije tijd. We hebben meer en andere woningen nodig. Ons vervoer verandert elk jaar. We vinden onze veiligheid en gezondheid belangrijk. We staan voor enorme uitdagingen rond klimaat, energie en bijvoorbeeld leefbaarheid. Bovendien zal geen enkele serieuze overheid dingen in zijn eentje regelen.
Tien jaar geleden hebben we een visie ontwikkeld op ons stadshart. Een visie die nog steeds waardevol is, maar op sommige plekken wel achterhaald. Met deze geactualiseerde visie op de binnenstad zetten we een nieuwe stap in de toekomst van onze stad. Niet alleen vanwege de uitdagingen, maar zeker ook vanwege de kansen: ontmoeten, groen, cultuur, ambachtelijkheid, ontplooiing en het zichtbaar maken van de rijke Osse geschiedenis en identiteit.
Deze visie is ook een uitnodiging. Aan iedereen die Oss een warm hart toedraagt. Laten we samen de schouders eronder zetten en bouwen aan een binnenstad die klaar is voor de toekomst — en die tegelijkertijd voelt als thuiskomen.
Namens het college van burgemeester en wethouders, Dolf Warris, wethouder Stadscentrum en Openbare Ruimte
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Samenvatting Een nieuw hoofdstuk voor Oss
Een brede binnenstad met gebiedsprofielen
Een verkenning van de toekomst aan de hand van vijf
Oss is zich als stad opnieuw aan het uitvinden. Dankzij
De mogelijkheid van online winkelen heeft het fysieke
grotere projecten
de ligging langs twee snelwegen, aan het spoor en
winkellandschap veranderd. De binnenstad van Oss is in
Vijf grotere projecten geven een inkijkje in de moge-
zelfs aan het water heeft Oss een strategische positie.
de toekomst niet langer een verzameling monofunctione-
lijkheden die ontstaan met de nieuwe koers voor de
Binnen
le winkelstraten, maar wordt weer een plek die een brede
binnenstad. Het zijn geen uitgewerkte plannen, eerder
waaier aan commerciële en maatschappelijke functies
verkenningen van een nieuwe toekomst.
huisvest. De vorige koers heeft zijn nut bewezen, maar
•
Project 1: Stadspark Burchtplein/Eikenboomgaard;
Met grote gebiedsontwikkelingen zoals Amsteleind en
de gekozen strategie verdient inmiddels verfijning. Met
•
Project 2: Bioscoop als gezicht van de binnenstad;
de spoorzone én ‘kleinere’ projecten als Euterpepark
gebiedsprofielen wordt verdere invulling gegeven aan de
•
Project 3: Groene Engel in het groen;
en Fraterspark wordt er hard gebouwd aan een nieuwe
strategie van de pit en de schil, door een beter program-
•
Project 4: Stadsleven op het Jurgensplein;
stad. Het zal niet lang meer duren totdat de gemeente
matisch en ruimtelijk samenspel te garanderen.
•
Project 5: Wonen (en werken) aan de Oostwal.
Een stedenbouwkundig raamwerk, bestaande uit drie
Om de visie daadwerkelijk uit te voeren stellen we een
De binnenstad: hét visitekaartje van Oss
thema’s
uitvoeringsprogramma op. Hierin worden alle projec-
Met de vernieuwing van de stad is het hoog tijd om
De verstedelijking van Oss vraagt om strategische
ten opgenomen die nodig zijn om de ambities uit deze
ook de koers voor de binnenstad opnieuw uit te
keuzes voor de binnenstad. Door te werken aan een drie-
geactualiseerde Koers Stadshart te verwezenlijken. We
zetten. De binnenstad is hét visitekaartje van de stad
tal thema’s wordt de binnenstad van Oss nóg aantrekke-
stellen prioriteiten, en per project maken we duidelijk
en de gemeente Oss. Het is de plek waar Ossenaren
lijker, en blijft die tegelijkertijd in balans binnen de groei-
wie verantwoordelijk is en welke partijen mee zullen
trots op zijn en waar potentiële nieuwe inwoners zich
ende stad. De drie thema’s zijn:
denken of beslissen. Op deze manier delen we de visie
direct thuis zouden moeten voelen. De komst van het
•
de
regionale
verstedelijkingsstrategie
van
Noordoost-Brabant heeft de stad een belangrijke rol.
de magische grens van 100.000 inwoners bereikt.
Walkwartier heeft de binnenstad een nieuwe uitstraling gegeven, een nieuw gevoel van stedelijkheid. Of,
velende dingen van een grote stad.”
levendige
en
herkenbare
binnenstad
waar
Ossenaren kunnen ondernemen; •
zoals een Ossenaar het zelf verwoordde: “Oss is een echte stad aan het worden, maar dan zonder de ver-
Een
Een
groene
en
gezondere
de basis gelegd worden voor een goede samenwerking binnenstad
waar
Ossenaren elkaar ontmoeten; •
Een
goed
bereikbare
op in overzichtelijke onderdelen, en kan tegelijkertijd
binnenstad
tussen gemeente, ondernemers, vastgoedeigenaren, bewoners, maatschappelijke en culturele partijen.
waar
iedere
Ossenaar en bezoeker van buiten Oss zich welkom voelt.
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
1 van 49
Het stadshart van Oss in 2045 “Wat een levendige en groene binnenstad is het centrum van Oss geworden! Het is heerlijk winkelen in het commerciële stadshart tussen de drie centrumpleinen. Vanaf het nieuwe plein De Wal tot aan het Heuvelplein en het Walplein is er een leuke en afwisselende mix ontstaan: winkels, vaak van lokale ondernemers, worden afgewisseld met gezellige horecazaken en af en toe een kapper. Op de verdiepingen wordt gewoond, veel meer dan vroeger. Lelijke panden zijn door de eigenaren opgeknapt, en waar mogelijk opgetopt met extra woningen. Dat ziet er weer mooi uit!
Op het vernieuwde Burcht- en Eiken boom gaardplein heeft de grootste transformatie plaatsgevonden. Dit was altijd al de belangrijkste aankomstlocatie voor bezoekers (uit de gemeente, maar ook van buiten Oss), maar nu heet de stad je hier ook echt welkom. Wanneer je omhoog komt uit de ondergrondse garage, waar je de auto hebt geparkeerd, lacht het grote nieuwe stadspark je toe! Het was even puzzelen, maar ook de kermis en de warenmarkt zijn hier gewoon gebleven; de Ossenaar kan en wil immers niet zonder. Bovendien is er hier een nieuwe bioscoop gebouwd, direct aan het stadspark. Na de film duiken veel mensen nog even het centrum in, om op de Heuvel of in de Peperstraat gezellig wat te eten of te drinken.
Rondom dit levendige stadshart is er ook van alles te doen. In het Burgoostkwartier (tussen Burgwal en Oostwal, en Hooghuis straat en Walstraat) wordt gewerkt, op kantoor of in kleinere
2 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
ateliers. Hier zie je nu bijvoorbeeld een meubelmaker zijn vak uitoefenen. Het nieuwe Walkwartier bruist. Leerlingen van het TBL halen er vaak nog even een boek uit de bieb, wanneer de schooldag voorbij is. Evenementen krijgen volop de ruimte in de binnenstad; die extra levendigheid is iets waar heel Oss trots op is.
De drie centrumpleinen worden omsloten door een groen netwerk van nieuwe buitenruimtes, voor alle inwoners en bezoekers van de binnenstad. Op een zonnige dag zit het hier vol met zonnende stadsbewoners en picknickende bezoekers van het centrum. Na een dag thuiswerken is het bovendien de ideale plek voor een klein ommetje in de buurt. Deze groene ruimtes zijn verbonden door een aantal groene fietsroutes en royale voetpaden, zodat het stadshart ook goed verbonden is met het Pivot Park en het station. Het ‘rondje centrum’ is niet voor niets een begrip geworden onder de lokale hardlopers. Ook fietsers voelen zich welkom in het centrum, dankzij enkele moderne bewaakte fietsenstallingen aan de rand van het voetgangersgebied. Zodra je afstapt, begint het bezoek aan de stad. Toch liever met de auto naar het centrum? In de vernieuwde parkeergarages is altijd voldoende plek.
De binnenstad van Oss heeft zich wederom opnieuw uitgevonden. En toch, tegelijkertijd voelt het alsof het nooit anders geweest is!”
3 van 49
4 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Inleiding
1.1 Een geactualiseerde koers voor de binnenstad van Oss Bijna tien jaar geleden werd de ‘Koers Stadshart’ vastgesteld. Het belangrijkste project uit die visie, het Walkwartier, is inmiddels open. Intussen is Oss verder gegroeid en komen er nieuwe uitdagingen op de binnenstad af. Hoog tijd dus om de nieuwe koers voor de binnenstad van Oss uit te zetten.
Leeswijzer
keuzes voor de binnenstad van Oss. Hoofdstuk 4 laat
Op de volgende pagina’s wordt kort beschreven wat
voor een aantal belangrijke projectlocaties zien welke
de ontwikkeling van de Osse binnenstad is geweest
kansen er ontstaan door de strategische keuzes die in
sinds 2016. Hoofdstuk 2 behandelt vervolgens de be-
deze koers gemaakt worden. De stappen die nodig
langrijkste trends en uitdagingen die op de binnenstad
zijn om van visie naar uitvoering te gaan staan be-
van Oss afkomen. In hoofdstuk 3 wordt een steden-
schreven in hoofdstuk 5.
bouwkundig raamwerk neergezet met de belangrijkste
Op zoek naar een nieuwe balans De vorige koers a voor de binnenstad van Oss is inmiddels bijna tien jaar oud. Inmiddels dienen zich echter nieuwe uitdagingen aan, die vragen om een duidelijke visie op thema’s die horen bij een groeiende stad: wonen, bedrijvigheid, klimaat, gezondheid, bereikbaarheid en inclusiviteit.
In deze koers voor de binnenstad wordt gezocht naar een nieuwe balans. Hoe ziet het centrum van Oss eruit in 2045? Wat is er allemaal te doen? Hoe maken we het hart van de stad en haar gemeenschap toekomstbestendig? Wat is nodig om goed te kunnen blijven ondernemen in het centrum? En welke ingrepen zijn er nodig om het centrum op een goede manier achter te laten voor de generaties na ons? a
Koers Stadshart Oss 2016.
6 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
De nieuwe koers: bedacht samen met Oss De toekomst van de stad bedenk je samen. In eerdere trajecten, bijvoorbeeld in het kader van ‘Oss: Stad met toekomst’, waren al belangrijke gesprekken en debatten gevoerd met de stad. Maar vanzelfsprekend hebben we tijdens het bedenken van de nieuwe koers ook ons oor te luisteren gelegd bij verschillende partijen. Allereerst zijn er meerdere sessies geweest om met ambtenaren vanuit allerlei disciplines te discussiëren over de te maken keuzes. Met een marktkraampje en een grote kaart zijn we op een zaterdag op de Heuvel gaan staan om de binnenstadsbezoekers te vragen wat zij van het centrum van Oss vonden. Deze gesprekken leverden veel nuttige input op. Daarnaast is er meerdere keren contact geweest met CMO, en is er een avond met ondernemers georganiseerd om de voorlopige richting van de visie te toetsen. De voorlopige visie is vervolgens aangepast, en daarna op een inloopbijeenkomst opnieuw voorgelegd aan binnenstadsbewoners en centrumondernemers. Een stuk voor Oss, bedacht met Oss.
1.2 Ontwikkeling van de Osse binnenstad sinds 2016 De Koers Stadshart uit 2016 keek met name naar de binnenstad van Oss als winkelgebied. De destijds verwachte afname van het aantal winkels heeft plaatsgevonden, en de destijds ingezette strategie van de pit en de schil heeft zijn werk gedaan.
straat tot gevolg. Zo stond de V&D, een groot pand in
in 2025 nog steeds relevant. De ontwikkeling van het
de binnenstad van Oss, leeg. Ten tijde van de vorige
publieksgerichte aanbod in het centrum van Oss laat
koers werd al voorspeld dat het aandeel online beste-
dit zien. Het niet-dagelijkse winkelaanbod (de blauwe
dingen, destijds circa 15% in de niet-dagelijkse sector,
balken hieronder) is sterk afgenomen: van meer dan
een verdere vlucht zou nemen. Die verwachting is uit-
200 verkooppunten in 2011 naar circa 110 verkoop-
gekomen. In 2021 werd circa 32% van alle bestedin-
punten in 2024. Deze ontwikkeling heeft plaatsgevon-
a
gen in de niet-dagelijkse sector online gedaan .
den in een periode van inwonersgroei (zo’n 4.500 nieuwe inwoners in de gemeente). Hoewel nieuwe in-
Online winkelen heeft geleid tot minder fysieke winkels
De strategie van pit en schil is nog steeds relevant
woners de afname van de fysieke winkels enigszins
De vorige koers had een duidelijke focus: het realise-
De strategie uit de vorige koers, waarin een compact
tegen kunnen gaan (meer economisch draagvlak)
ren van een compact winkelgebied met zo min mogelijk
gebied aangeduid wordt voor concentratie van com-
stond deze groei het afgelopen decennium geenszins
leegstand. Dit had alles te maken met de context des-
merciële publieksfuncties, is belangrijk geweest en is
in verhouding tot het negatieve effect van online win-
tijds. De toename van online winkelen zette het fysieke winkelaanbod onder druk, met leegstand in de winkel-
kelen. a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
Ontwikkeling aanbod per branche in het centrum van Oss (in aantal verkooppunten)
8 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Minder winkels en meer andere functies in het centrum
Publieksgericht aanbod in de winkelgebieden van Oss (in aantal verkooppunten)
(maar niet evenveel) Een deel van de verdwenen winkels is ingevuld door ander commercieel programma. De Peperstraat is inmiddels een bruisend en gezellig horecastraatje. Ook zijn er nu meer diensten en ambachten (bijvoorbeeld de kapper of de nagelstudio). Niet elke winkel is ingevuld met een andere publieksgerichte functie. Een deel van de winkels is getransformeerd, bijvoorbeeld tot een woning. Dit effect (door de strategie van de pit en de schil) is te zien in de ontwikkeling van de leegstand: eerst nam die toe, maar inmiddels is het aantal leegstaande panden afgenomen.
Het centrum is nog steeds hét hart van de Oss In totaal zijn er minder publieksgerichte functies overgebleven in het centrum van Oss. Desalniettemin is het nog steeds dé plek in de gemeente met verreweg het grootste en meest diverse aanbod (in aantal en in vierkante meters). De omvang van het aanbod in het centrum van Oss is grofweg tien keer zo groot als bijvoorbeeld de Ruwert of het centrum van Berghem. Het centrum van Oss is simpelweg hét belangrijkste en meest diverse winkelgebied voor de Ossenaar, of die nou uit de stad komt of uit een van de kleinere dorpen in de gemeente.
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
9 van 49
Opgaven voor de binnenstad van Oss
2.1 Verstedelijking in Oss biedt het centrum kansen Oss is zichzelf opnieuw aan het uitvinden. De verstedelijkingsambities brengen nieuwe dynamiek en zorgen ervoor dat de gemeente groeit. Dat biedt kansen, maar vraagt ook om keuzes. De binnenstad is hét visitekaartje van de gemeente. Hier laat Oss aan alle bestaande en nieuwe Ossenaren zien wat ze allemaal te bieden heeft.
Centrumgebieden in Oss en de regio (geschaald naar omvang van publieksgericht aanbod in vierkante meters)
Strategische ligging zorgt voor nieuwe dynamiek De ligging van Oss, op de grens van Noord-Brabant en Gelderland en aan de spoorlijn tussen ‘s-Hertogenbosch en Nijmegen, is kansrijk. Dankzij haar treinstations kan Oss een belangrijke rol op zich nemen in de verstedelijkingsambities van de regio. De groei die Oss de komende jaren door zal maken, zorgt er voor dat iedereen die in Oss wil wonen, er ook kan (blijven) wonen. Het zorgt ook voor nieuwe dynamiek: de spoorzone wordt een nieuw stedelijk woon-/werkgebied, waar veel nieuwe inwoners gaan leven; in en rondom het stadshart staan met Linck en Fraterspark een aantal grote woningbouwplannen klaar en Pivot Park ontwikkelt zich verder tot een
toonaangevend
werkgebied
op
farmaceutisch
gebied. Dankzij haar strategische positie, komt de ontwikkeling van Oss in een stroomversnelling.
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
11 van 49
Verstedelijking zorgt voor toenemende druk op de
De binnenstad van Oss is van en voor de Ossenaar
Gezien de omvang van omliggende centra is een gro-
fysieke ruimte
Ondanks de ruimtedruk zijn de verstedelijkingsambi-
tere regionale positie niet te verwachten: Nijmegen en
Deze nieuwe dynamiek maakt van Oss een aantrekke-
ties vooral goed nieuws voor de binnenstad. Vrijwel
Den Bosch hebben een groter aanbod, en de omvang
lijkere, maar ook een drukkere stad. Verstedelijking be-
iedere Ossenaar komt hier met enige regelmaat, of je
van het aanbod in Uden is vergelijkbaar. Maar nieuwe
tekent niet alleen dat er meer woningen en inwoners
nou in het centrum woont of in een kleiner dorp. Het
bewoners komen ongetwijfeld een kijkje nemen in de
komen, er zal ook meer behoefte zijn aan voorzienin-
centrum van Oss heeft vooral een functie voor de in-
Osse binnenstad, om te zien wat hun nieuwe thuis-
gen. Naast voldoende commerciële voorzieningen, om
woner uit de eigen gemeente. Uit koopstromenonder-
plaats allemaal te bieden heeft. Zeker omdat voor veel
bijvoorbeeld boodschappen te doen of om wat te eten
zoek blijkt dat bijna 90% van de bestedingen in het
nieuwkomers de binnenstad hun directe leefomgeving
en te drinken, zijn ook werkplekken en maatschappelijke voorzieningen van belang, zoals scholen of een huis-
a
centrum nu uit de gemeente Oss komt . a
is; zij zullen iedere dag in het centrum te vinden zijn.
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
arts. Daarnaast ontstaat met iedere woning meer vraag naar een gezonde leefomgeving met een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte: of dat nou een klein trapveldje in de buurt is of een groter stadspark.
Om de verstedelijkingsopgave te laten slagen, zijn slimme keuzes nodig om de (soms) botsende belangen in de fysieke ruimte zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. In de binnenstad is de ruimtedruk het grootst. Door efficiënt om te gaan met de beschikbare ruimte kan de stad in de toekomst nog steeds iedere bezoeker een warm welkom bieden. Hier bruist het; er is altijd wel wat te doen. Nieuwe projecten geven de binnenstad een nieuw, meer stedelijk gezicht. Het Walkwartier biedt een voorproefje van hoe die toekomst eruit zou kunnen zien. De Utrechtse barcode voor verstedelijking laat zien dat met nieuwe woningen (de lichtrode balkjes) ook de aanvullende ruimtevraag toeneemt (bron: Ruimtelijke strategie Utrecht 2040)
12 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
2.2 Van winkelstraten naar een brede binnenstad De mogelijkheid van online winkelen heeft het fysieke winkellandschap veranderd. Binnensteden zijn niet langer monofunctionele winkelstraten maar worden, net als de agora vroeger, weer plekken die een brede waaier aan functies huisvesten. De vorige koers heeft zijn nut bewezen, maar de gekozen strategie verdient inmiddels verfijning.
De Osse binnenstad: breder dan eerst...
stad (met de jaarlijkse kermis als absoluut hoogtepunt),
Het centrum van Oss (het stadshart, maar ook het
en de warenmarkt op Eikenboomgaardplein, Terwaenen
gebied rondom het station) heeft al meer te bieden
en de Heuvel is een wekelijkse publiekstrekker. Met het
dan alleen winkelstraten. Met de ontwikkeling van het
Hooghuis Titus Brandsmalyceum (TBL) is ook onderwijs
Walkwartier is het belangrijkste project uit de vorige
al een onderdeel van de Osse brede binnenstad.
koers gerealiseerd. Het gaat het centrum een impuls geven, door (helemaal in lijn met de brede binnenstad)
...maar het kan nog gemengder
maatschappelijke
het
Tegelijkertijd biedt het perspectief van de brede bin-
Stadsarchief en de bibliotheek terug te brengen in het
nenstad nieuwe kansen voor het Osse stadshart. Er kan
centrum. De Groene Engel is een culturele parel, en
meer ruimte geboden worden voor zorgfuncties zoals
Een breed geprogrammeerde binnenstad als antwoord
met het Jan Cunen-museum en de (straks vernieuwde)
een fysio, of voor werkfuncties zoals kleinere maakbe-
De eenzijdige focus op winkelen uit het verleden heeft
Lievekamp zijn er meer culturele smaakmakers. Er
drijven (iets dat prachtig past bij het industriële verle-
centrumgebieden kwetsbaar gemaakt. De afname van
worden veel evenementen georganiseerd in de binnen-
den van het centrum).
en
culturele
functies
zoals
fysieke winkels zorgde voor gaten in de winkelstraat, wat de levendigheid van stadscentra in heel Nederland niet ten goede kwam.
Het heeft voor een herijking
gezorgd. Van oudsher is het centrum van de stad juist een plek waar vrijwel alles samenkomt. In de Griekse ‘agora’ of het Romeinse ‘forum’ ontmoette men elkaar; er werd gehandeld, maar er was ook ruimte voor debat, onderwijs, cultuur en sport. Dit perspectief (of het nou de ‘brede binnenstad’ of ‘de moderne agora’ wordt genoemd) biedt hoop voor de toekomst van Nederlandse binnensteden. Wanneer het stadscentrum weer een mengelmoes van allerlei (publieks-) functies is, komt het gebied weer tot leven.
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
13 van 49
Een nieuwe koers: gebouwd rondom gebiedsprofielen In de vorige koers is de brede programmatische mix ruimtelijk niet verder gespecificeerd. De schil werd als één gebied neergezet: hier mag meer dan alleen winkelen. Wat voor sfeer dat dan heeft, en hoe dit programmatisch en ruimtelijk in elkaar steekt, daar is destijds minder aandacht aan besteed.
Om een brede binnenstad te laten werken, is het nodig om specifieker te zijn over welke functie waar gewenst is, ook in de schil. Een economisch vitaal centrum is een centrum waarin ondernemers kunnen profiteren van elkaars aanwezigheid (bijv. de klant die naar de binnenstad komt voor de ene winkel, maar ook nog een impulsaankoop doet bij de naastgelegen winkel) en waar de fysieke ruimte inspeelt op specifieke vestigingsvoorkeuren van ondernemers. Dit geldt niet alleen voor winkels, maar voor alle functies die een brede binnenstad te bieden heeft. Kleinere maakbedrijven zijn gebaat bij een straat waar een busje voor de deur kan staan, en de Peperstraat is juist zo’n fijn horecamilieu omdat het een knus en groen straatje is. Gebiedsprofielen koppelen een programmatische koers aan ruimtelijke ingrepen, waardoor er verschillende typen vestigingsmilieus kunnen ontstaan die de binnenstad als geheel beter laten functioneren.
14 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Een bredere binnenstad is ook een plek waar gewoond
Dit vraagt om meer groene openbare ruimte in de bin-
kracht voor bezoekers, en voor bijvoorbeeld jongeren
wordt
nenstad van Oss: openbare parken (klein of groot), on-
en jongvolwassenen. Centrumgebieden bieden iets
Een ander kansrijk perspectief voor de binnenstad van
derling verbonden door groene wandelroutes. Dit soort
anders dan het internet, juist omdat het fysieke plek-
Oss is om in te zetten op de kracht van het gebied als
plekken zijn er nu te weinig in het centrum van Oss.
ken zijn. Als bezoeker word je verrast door de winkel
een stedelijk woonmilieu, in de luwte van het bruisende
of het koffiezaakje dat je nog niet kende, maar waar je
centrum en dicht bij het station. Het kan de Osse bin-
Een aantrekkelijke fysieke plek zijn is een ‘unique sel-
tegenaan loopt op weg naar je oorspronkelijke be-
nenstad nóg aantrekkelijker maken. Grote projecten
ling point’ in de concurrentie met online winkelen
stemming. Aantrekkelijke centrumgebieden zijn erop
geven de binnenstad van Oss een nieuw gezicht (zie bij-
Een binnenstad waar de openbare ruimte aantrekkelijk
ingericht dat bezoekers elkaar ontmoeten, dat het fijn
voorbeeld de sfeerimpressie op deze pagina van Linck).
en groen is, is niet alleen noodzakelijk voor de bewo-
is om er langer te verblijven. Zo kan je optimaal ge-
Maar ook kleinere projecten, bijvoorbeeld wonen boven
ner. Het geeft het centrum ook nieuwe aantrekkings-
nieten van het stadsleven op straat.
winkels, maken het stadscentrum levendiger. Nieuwe bewoners zijn er immers ook op het moment dat bepaalde functies in de binnenstad hun deuren sluiten, en zorgen ook voor extra draagvlak voor voorzieningen.
Verblijfskwaliteit is een must voor de nieuwe inwoners van het centrum Hogere dichtheden, kleinere appartementen: het past bij een groeiende stad zoals Oss waarin steeds meer een- en tweepersoonshuishoudens leven. Deze nieuwe bewoners hebben vaak geen eigen tuin. De openbare ruimte is hun buitenruimte. Dat is de plek waar zij met lekker weer naartoe gaan om in het zonnetje een boek te lezen, om met vrienden te zijn, of om na een werkdag buiten nog een ommetje te lopen (om even de hond uit te laten).
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
15 van 49
Binnensteden kwetsbaar in klimaatcrisis De gevolgen van de klimaatverandering zijn groot,
Een groene binnenstad is als een spons
Een aankoop is uiteindelijk het eenvoudigst op inter-
ook voor Nederland. Steden, en binnensteden in
Vast groen in de grond helpt daarnaast enorm bij een
net; het ‘unique selling point’ van centrumgebieden is
het bijzonder, zijn kwetsbaar door het intensieve
goede
juist de verrassing die alleen een fysieke plek kan
ruimtegebruik. De hoge mate van verharding zorgt
wordt vertraagd afgevoerd, en kan (deels) infiltreren in
bieden. Bovendien biedt het bezoekers van de binnen-
voor hittestress, wat betekent dat het in de binnen-
de bodem. Het riool stroomt hierdoor minder snel vol,
stad openbare ruimte die ook écht openbaar is, en
stad op warme dagen tot wel 7 of 8°C warmer
waardoor de kans op overstromingen afneemt. Bomen
waar je niet hoeft te betalen voor een plekje (in te-
wordt
stad.
nemen ook CO2 op, waardoor groene binnensteden een
genstelling tot veel van de huidige ‘openbare’ ruimte
Tegelijkertijd worden regenbuien heviger en komen
onderdeel van de oplossing voor de klimaatcrisis kunnen
zoals het terras).
ze vaker voor. Wederom is de hoge verhardings-
worden, in plaats van onderdeel van het probleem.
graad
dan
in
de
gebieden
problematisch:
het
buiten
maakt
de
waterhuishouding.
Regenwater
bij
piekbuien
binnensteden
Vergroening maakt het centrum sterker en gezonder
bovengemiddeld gevoelig voor wateroverlast, door-
Een groene binnenstad is een levende binnenstad
Vergroening versterkt het centrum op allerlei verschil-
dat water niet in de bodem kan infiltreren. De hitte
Gelukkig hoeft vergroening niet alleen gezien te worden
lende manieren. En het helpt om de klimaatcrisis het
stress en waterproblematiek zet de leefbaarheid
als pure noodzaak. Een groene binnenstad kan als aan-
hoofd te bieden (zie blauwe kader). Meer groen is sim-
van binnensteden onder steeds grotere druk.
trekkelijke fysieke plek de sfeer en beleving bieden die
pelweg noodzakelijk om aan de eigen beleidsdoelstel-
de consument online niet kan vinden. In een groene bin-
lingen op het gebied van klimaatadaptatie te voldoen.
Vergroening als sleutel voor klimaatadaptieve
nenstad is de verblijfsduur hoger, wat uitnodigt tot gro-
Niet voor niets wordt het centrum in de Koersnota
binnenstad
tere uitgaven. Ook verhoogt groen de vastgoedwaarde.
Klimaatadaptatie aangeduid als een plek die sterker
Om binnensteden leefbaar te houden voor inwoners
Bewoners en bezoekers zijn gezonder en gelukkiger in
verhit dan andere wijken in Oss, en waar “weinig
en bezoekers in tijden van een klimaatcrisis is een
een groene binnenstad, bijvoorbeeld doordat het de
groene aders of verkoeling anderszins aanwezig” is.
klimaatadaptieve
Ver
luchtkwaliteit verbetert, stress verlaagt en uitnodigt tot
Voor de gezondheid van stadsbewoners is het essenti-
groening is het sleutelwoord. Bomen en planten
sporten en spelen. Dit is van groot belang nu de binnen-
eel dat de stad groener ingericht wordt. Onderzoek
koelen de lucht in de stad door verdamping, en
stad in toenemende mate ook een woonwijk wordt (ver-
toont aan dat een groene leefomgeving uitnodigt tot
bieden zo een antwoord op hittestress. Ook zorgt
anderend functiebeeld). Een groene binnenstad brengt
beweging, stress verlaagt, en zorgt voor verkoeling.
hoog groen voor schaduw en beschutting op hete
de binnenstad dus nieuwe economische relevantie, en
Oss wil graag een gezonde stad zijn. Met de blik op
dagen. Beschutting voor mensen, maar ook voor
maakt het een gezondere, socialere en levendigere plek.
2045 is vergroening van de binnenstad daarom een
gebouwen die hierdoor minder snel opwarmen.
Zo is vergroening niet alleen noodzakelijk, maar vooral
inrichting
noodzakelijk.
belangrijk puzzelstuk om die ambitie waar te maken.
een mooie kans!
16 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Gezonde en efficiënte vormen van verplaatsing krijgen voorrang in de binnenstad Verkeer is een grote ruimtevrager in iedere stad, maar zeker in autostad Oss. De auto kan tot in de haarvaten van de stad komen, en dus ook op heel veel plekken in het centrum. Voor een goed ondernemersklimaat is het belangrijk dat centrumbezoekers (bijvoorbeeld uit de omliggende dorpen) de binnenstad van Oss met de auto kunnen bereiken.
Maar doordat er veel parkeerterreinen op maaiveld zijn, neemt de auto onevenredig veel ruimte in die niet voor iets anders (zoals vergroening) gebruikt kan worden. Dat kan efficiënter en aantrekkelijker, bijvoorbeeld in gebouwde parkeervoorzieningen dicht op het voetgangersgebied, en is ook nodig in de verstedelijkingsslag die Oss aan het maken is. Daarnaast woont iedere bewoner van de stad Oss op maximaal vijftien minuten fietsen van de binnenstad. Een mobiliteitstransitie is geen doel op zich, maar wel nodig om efficiënter om te gaan met bestaande ruimte.
Dit zijn geen nieuwe ambities. De vastgestelde Koersnota Mobiliteit zet voor de binnenstad in op de fiets en de voetganger. “Het gebied wordt door station Oss centraal ontsloten.” In het recent vastgestelde parkeerbeleid wordt daarnaast voor de binnenstad de wens uitgesproken om “parkeren van auto’s meer te bundelen, bij voorkeur in gebouwde voorzieningen, en meer te bundelen aan de rand van het centrum”. Het zijn logische ambities om van de binnenstad een aantrekkelijkere, veiligere, schonere, groenere en gezondere plek te maken. Nu, en in de toekomst.
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
17 van 49
2.3 De toekomst omarmen, maar het verleden koesteren Oss is een eigenzinnige stad die zichzelf steeds weer opnieuw weet uit te vinden, en dat ook durft te laten zien. Cultuurhistorie en een nieuwe toekomst gaan in de binnenstad hand in hand. Het industriële verleden en het sterke lokale ondernemerschap maken Oss bijzonder.
De mentaliteit van Oss: mouwen opstropen en aan de slag Het is de kracht van Oss. Mouwen opstropen en aanpakken. Je ziet het aan de gebouwen, en merkt het aan de mensen. De binnenstad heeft veel lokale ondernemers met hart voor de stad, en ook het Centrum Management Oss levert een belangrijke bijdrage om de binnenstad telkens weer op de kaart te zetten. Het
Het verleden koesteren zonder stil te staan
zorgt ervoor dat de Osse binnenstad op haar eigen
De verstedelijking van Oss gaat veel betekenen voor de
manier dat gemoedelijke Brabantse karakter in zich
binnenstad. Projecten zoals Walkwartier, Fraterspark en
heeft. Er worden veel evenementen georganiseerd
Linck laten zien dat de stad durft om zichzelf wederom
met elkaar, en als de kans zich voordoet om een pand
opnieuw uit te vinden. De Grote Kerk en de Heuvel
te herontwikkelen dan worden de schouders eronder
vormen samen nog steeds het historische hart van de
gezet en wordt die kans aangegrepen.
stad. Een stad die gebouwd is op de hoge zandgronden, en via een aantal uitvalswegen al eeuwenlang verbon-
Dat ondernemende karakter levert veel op, en maakt
den is met het omliggende landschap. Maar Oss durfde
van de binnenstad een bruisende plek. Kijk alleen al
in de negentiende eeuw ook het industriële tijdperk te
naar het prachtige pand op de kop van de Peperstraat,
omarmen. Stadsgrachten werden gedempt en wallen
en hoe dit straatje de afgelopen tien jaar weer hele-
werden geslecht om ruimte te maken voor de groei van
maal tot bloei gekomen is. Het zijn ontwikkelingen om
de stad en voor nieuwe fabriekscomplexen. Toen de in-
trots op te zijn, ook al zal de Ossenaar dat niet direct
dustrie wegtrok uit de binnenstad ontwikkelde de bin-
laten merken (‘juichen met de handen in de zakken’ is
nenstad van Oss zich tot stedelijk winkelcentrum en
niet voor niets een gevleugelde uitspraak om de
werd de belofte van de auto omarmd. a
a
Gemeente Oss (2009), Oss Stadscentrum: Cultuurhistorische en ruimtelijke analyse.
18 van 49
mensen hier te typeren).
Een nieuwe fase voor de binnenstad Het lef om jezelf opnieuw uit te vinden kenmerkt Oss, en is zichtbaar in de binnenstad. Oud en nieuw bestaan naast elkaar en dat levert een contrastrijk beeld op. Er zijn soms mooie historische panden verloren gegaan (bijvoorbeeld op de hoek van de Kerkstraat en de Heuvelstraat), maar het laat tegelijkertijd zien dat de historie van Oss meerdere periodes kent. Het verleden wordt gekoesterd, maar de nieuwe gebouwen (met een andere uitstraling) laten ook zien dat het een stad met toekomst is. De Grote Kerk blijft een van de belangrijkste herkenningspunten, maar tegenwoordig kijkt die de nieuwe toren van het Walkwartier aan. Het is Oss in een notendop.
Door zuinig te zijn op de plekken die het verhaal van Oss in zich dragen, zoals de sheddaken aan de Oostwal of de goed bewaard gebleven historische bebouwing aan de Eikenboomgaard, kan het verhaal van de stad verteld blijven worden. Maar anders dan historische binnensteden in Nederland, waar behoud vaker voorop staat, past het bij Oss om het nieuwe hoofdstuk van verstedelijking te omarmen en nu weer met frisse ideeën voor de stad aan de slag te gaan. Het weerspiegelt de soms ietwat rebelse houding van de mensen. De stad is nooit af, en het mooie van Oss is dat het ook te zien is.
19 van 49
De binnenstad als sleutel voor geslaagde verstedelijking Mede met de bijgestelde koers zorgen we ervoor dat de verstedelijking in goede banen wordt geleid, zodat de binnenstad van deze ontwikkeling profiteert, in plaats van dat die bestaande problemen verder vergroot. Nieuwe inwoners zorgen voor nieuw bestedingspotentieel waar lokale ondernemers van kunnen profiteren. Daarnaast geeft de verstedelijking aanleiding om de binnenstad aantrekkelijker en groener in te richten. Slimme keuzes houden de binnenstad bereikbaar, ondanks de groei van het aantal bezoekers. Zo profiteert de binnenstad van de nieuwe inwoners, en profiteren de nieuwe inwoners op hun beurt weer van een vernieuwde en nóg aantrekkelijkere Osse binnenstad. Het luidt wederom een nieuw hoofdstuk in, waardoor de binnenstad een nog rijker geheel zal worden.
20 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Ruimtelijk-functioneel raamwerk: Oss in 2045
3.1 Drie pijlers om een nieuwe stap te maken De binnenstad van Oss wordt een nog levendiger centrum, met een grote variëteit aan functies. Met nieuwe verbonden stadsparken rondom het stadshart is Oss klaar voor de toekomst. Bestaande en nieuwe garages, zowel voor de fiets als voor de auto, houden de binnenstad bereikbaar. De binnenstad is het visitekaartje van de stad, en de plek waar de historie en toekomst van Oss te zien is. Het is een aankooplocatie met veel lokaal ondernemerschap, maar ook een plek waar Ossenaren elkaar ontmoeten en waar ze geïnspireerd worden. De binnenstad is een werkplek voor de één, een woonwijk voor de ander. Oftewel: veel leven op weinig ruimte. Dit vraagt om strategische keuzes over wat waar kan en wat niet meer vanzelfsprekend is. Met oog voor het verleden willen we aan de slag met de kansen en uitdagingen die de groeiende stad met zich meebrengt.
Een drietal thema’s vormen de kern van een balansoefening om de binnenstad de komende jaren nóg aantrekkelijker te maken. De geactualiseerde koers legt de ambitie neer om invulling te geven aan de volgende aspecten: •
Een
levendige
en
herkenbare
binnenstad,
met
een
goed
functionerende pit en schil, waar Ossenaren kunnen ondernemen; •
Een groene en gezondere binnenstad waar Ossenaren wonen en elkaar ontmoeten;
•
Een goed bereikbare binnenstad waar iedere Ossenaar en bezoeker van buiten Oss zich welkom voelt.
22 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
3.2 Een levendige en herkenbare binnenstad De binnenstad van Oss is de huiskamer van de stad. Voor iedereen is er iets te doen. Je kunt er winkelen, uiteten, iets drinken, cultuur snuiven, nieuwe dingen leren of je kunt er iets maken. Een échte brede binnenstad, die kan meebewegen met de tijd.
Drie smaakmakers rondom het publiekshart De Kerkstraat, de Peperstraat en Terwaenen zijn onderdeel van het bruisende publiekshart. Ieder straatje heeft zijn eigen sfeer, en vult het gebied tussen de drie pleinen goed aan. Planologisch worden deze straten onderdeel van de schil, wat betekent dat er ook andere functies (behalve woningen) op de begane grond kunnen komen. Ze bieden op die manier de binnenstad ruimte om mee te kunnen be-
Een bruisend compact publiekshart tussen drie pleinen
wegen met ontwikkelingen in de hele gemeente. Nu zijn ze
Het commerciële stadshart bevindt zich ook in de toe-
gevuld met winkels en horeca, maar in de toekomst
komst in de basis nog steeds tussen de drie pleinen:
kunnen ook andere functies (een kapper, een kantoor of
Heuvel, Walplein en de vernieuwde Wal. De Heuvel is
een fysiotherapeut) deel gaan uitmaken van de mix.
Transformatie maakt de binnenstad aantrekkelijker (Finch)
sinds het ontstaan van Oss het kloppend hart geweest, en dat houden we graag zo. Dit gebied is compact genoeg om ieder pand in te vullen met een publieksgerichte commerciële functie. Een mix van lokale ondernemers en winkelketens wordt hier afgewisseld met horecazaken en bijvoorbeeld een kapper.
De kapper als aantrekkelijke publieksfunctie (Kei Scherp)
Iedere voordeur is open voor publiek. De belangrijkste fysieke impuls voor het bruisende publiekshart is het opknappen van panden door woningen boven winkels te realiseren. Op de hoek van de Peperstraat heeft Finch
het
goede
voorbeeld
gegeven.
Bovendien
worden de winkelstraten verder vergroend, naar voorbeeld van De Wal. Winkelen en ontmoeten op het Walplein
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Levendigheid op de terrassen op de Heuvel
23 van 49
Burchtplein & Eikenboomgaardplein: een hartelijk welkom in de
Maken en werken aan de Burgwal
binnenstad
Oss is een industriestad, een stad waar gewerkt en
De noordkant van de binnenstad is de grootste parkeerlocatie in
gemaakt wordt. Ook in de binnenstad willen we dit
de binnenstad, en dus dé aankomstlocatie voor bezoekers die
graag meer ruimte geven. Daarom blijft op de Burg
met de auto komen. Dit blijft zo, maar de uitstraling wordt hier
wal, Walstraat en Hooghuisstraat een eenrichtings-
totaal anders. Er ligt een grote kans om het parkeren onder de
lusje bestaan met een aantal flitsparkeerplekken.
grond op te lossen, zodat er een groot stadspark op maaiveld
De auto of het bestelbusje kunnen hier voor de deur
gemaakt worden. Nog steeds kan de Ossenaar hier boodschap-
eventjes blijven staan, bijvoorbeeld zodat de meu-
pen doen en kunnen er evenementen zoals de kermis staan.
belmaker zijn dingen kan inladen. Op langere ter-
Het is ook de beste plek in het centrum voor de
mijn kan de mogelijkheid verkend worden of een
weekmarkt, die niet makkelijk elders in de bin-
nieuw gebouw op de parkeerplaats Oostwal-west
nenstad past. Om deze kant goed te verbinden
gerealiseerd kan worden, om te wonen of om een
met het Stadshart worden ook de mogelijkhe-
ruimte te bieden waar extra kleinere maakbedrijven
den verkend om hier een bioscoop te laten ves-
zich in de binnenstad kunnen vestigen.
tigen. Zo’n functie hoort in de binnenstad, op een goed bereikbare plek en nabij horeca.
Kennis en onderwijs rondom TBL en Walkwartier Het Walkwartier dat hier gerealiseerd is, gaat bijna
Culturele ontmoeting rondom de
open. Begin 2026 zijn in het Warenhuis onder andere
Groene Engel
de bieb en het stadsarchief te vinden. Deze functies
De Groene Engel is het stralende middelpunt
sluiten naadloos aan op het Hooghuis Titus Brandsma
van een groene omgeving die uitnodigt om
Lyceum. Zo ontstaat een sfeergebied waar kennis en
te ontmoeten en te verblijven. Cultuur staat
onderwijs centraal staan, en waar in de toekomst wel-
hier centraal. De Kruisstraat is daarom ook
licht ook de Volksuniversiteit zich kan vestigen. Het
een prima plek voor bijvoorbeeld een mu-
sportveld van TBL wordt aan de randen omgevormd
ziekschool of een atelier zoals K26.
tot openbaar park zodat deze plek in de binnenstad voor meer bezoekers van waarde kan zijn.
24 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
De Raadhuislaan en het station als aanvulling op het centrum Wanneer we het hebben over het centrum van Oss gaat het niet langer alleen over de binnenstad. De spoorzone heeft ook veel te bieden, en dat wordt in de toekomst alleen maar meer. Aan de Raadhuislaan is cultureel aanbod met Museum Jan Cunen en het vernieuwde Theater De Lievekamp, maar zal er ook ruimte voor werkplekken zijn, en voor grote en kleine
Impressie van het vernieuwde Lievekamptheater
maatschappelijke functies, zoals het gemeentehuis of een huisarts. Het gebied rondom het station kan zo de binnenstad versterken, en andersom. Het winkel- en horecaprogramma zal, ook in de toekomst, in het stadshart zitten. Maar het gebied langs het spoor blijft ook een levendig stukje Oss, met aanvullende centrumfuncties op een goed bereikbare plek. De Molenstraat: een straat met architectonische kwaliteit
De stationslaan als verbinding De stationslaan (Molenstraat-noord) is inmiddels (deels) heringericht, en is zo een aantrekkelijkere verbinding tussen het
Museum Jan Cunen
stadshart en het gebied rondom het (in de toekomst misschien wel verplaatste en multifunctionele a) station. Programmatisch is alles toegestaan in deze statige stationslaan, er mag ook gewoond worden op de begane grond. Het is vooral van belang dat de straat mensen op een natuurlijke manier uitnodigt om van het station naar het stadshart of het Pivot Park te lopen, of andersom. Herstel van het historische karakter als lommerrijke laan met veel bomen kan deze verbinding sterk verbeteren. a
Gemeente Oss & West8 (2024), Ontwikkelperspectief Spoorzone Oss.
Het gemeentehuis: een passende functie in de Osse stationsomgeving
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
De Molenstraat: in de toekomst een aantrekkelijke groene stadslaan (referentie: Stationsweg, Zwolle)
25 van 49
Beoogde toegestane functies op begane grond:
Een vernieuwde strategie: de pit, de schil en het centrumgebied
Pit (detailhandel, horeca en commerciële diensten) Schil (iedere functie behalve wonen) Centrum (iedere functie)
De strategie uit de vorige koers van de pit en de schil heeft goed gewerkt, en blijft relevant om winkelpanden gevuld te houden. De druk op de woningmarkt zorgt er echter voor dat in de schil steeds meer gewoond wordt, ook op de begane grond. Het huidige planologisch regime laat dit toe. Dit zet de levendigheid van de binnenstad onder druk. Het leuke van de binnenstad is dat er een levendig straatbeeld is, met etalages waar je naar binnen kunt kijken. Bij woningen op de begane grond gebeurt juist het tegenovergestelde; vanwege (begrijpelijke) privacyredenen blijven gordijnen vaak dicht. Hoe meer dit het straatbeeld gaat domineren, hoe minder publiek de straat gaat voelen.
Om een levendig straatbeeld te beschermen en ruimte te bieden aan functies die we graag zien in de binnenstad, ook functies die er nu nog niet zitten, is een wijziging van de strategie nodig (die ook vertaald wordt naar het omgevingsplan). In de pit zal in de toekomst alleen commercieel publieksgericht programma toegestaan zijn. In de gebieden die aangeduid zijn als schil worden nieuwe woningen op de begane grond niet langer toegestaan. Daarnaast voegen we een centrumbestemming toe, waar alles op de begane grond is toegestaan.
De pit: het commerciële hart, waar alleen detailhandel, horeca en commerciële diensten zijn toegestaan; De schil: de brede binnenstad, waar iedere functie behalve de woonfunctie is toegestaan; Het centrum: gemengde straten waar iedere functie is toegestaan.
26 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
3.3 Een groenere binnenstad De Osse binnenstad zal in de toekomst omringd worden door een groene mal van kleinere en grotere openbare parken, verbonden via groene fiets- en looproutes. Het wordt de tuin van nieuwe binnenstadsbewoners, en geeft de binnenstad een nieuw gezicht voor bezoekers. De verstedelijking van Oss slaagt alleen als ook de binnenstad, en met name de openbare ruimte van de binnenstad, een transformatie ondergaat. Rondom het
Een groter stadspark op een parkeergarage (Zuiderdokken, Antwerpen)
publiekshart tussen de drie pleinen kan stap voor stap gewerkt worden aan een verbonden groennetwerk. Het maakt van de Osse binnenstad een aantrekkelijker, naPlannen zoals het Fraterspark dragen bij aan een groenere binnenstad
tuurlijker en gezonder gebied. De bomen geven verkoeling tijdens warme dagen, en het beplanten van voorheen versteende oppervlaktes zorgt ervoor dat de binnenstad als spons gaat werken bij hevige regenval.
Nieuwe parken Misschien wel de grootste kans voor het centrum van Oss is de mogelijkheid om een nieuw stadspark op de plek van Eikenboomgaardplein en Burchtplein te maken. Deze locatie kan hét nieuwe groene visitekaartje van Oss worden als de auto hier in de toekomst onder de grond geparkeerd kan worden. De twee huidige par-
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Een kleiner stadsparkje in de luwte van de binnenstad (Korenmarkt, Nijmegen)
Vergroening kan ook in winkelstraten (De Laat, Alkmaar)
27 van 49
keerterreinen
kunnen
dan
op
maaiveld
gecombineerd
worden tot één groot park. Er zal ruimte blijven voor de kermis, voor andere evenementen en voor de weekmarkt. Maar op de dagen dat deze er niet staan zal het in de toekomst ook een aantrekkelijke plek in de stad zijn.
Daarnaast zal ook het gebied rondom de Groene Engel vergroend worden. Dit kan klein beginnen, bijvoorbeeld door de fietsstraat aan weerszijden te vergroenen en daarnaast een breed voetpad aan te leggen. Maar de mogelijkheden zijn groter. Door het parkeerterrein achter de Hema (Boschpoorthof) en de panden aan dit terrein ook mee te nemen in de planvorming (en de parkeercapaciteit elders op te vangen) liggen er mogelijkheden om deze plek om te toveren tot een sfeervol kleiner stadsparkje. Bestaande plannen om een gedeelte van het sportveld bij TBL om te vormen tot openbaar park met sportmogelijkheden en het maken van een verbinding tussen het Walkwartier en de Oostwal passen goed in het toekomstbeeld. Tel dit alles bij elkaar op, en de binnenstad van Oss heeft ineens drie nieuwe uitnodigende parken, allemaal met een eigen sfeer en gebruik.
Nieuwe verbindingen Deze parken zullen onderling verbonden worden én goed verbonden worden met de rest van het Stadshart en de spoorzone. Voor de Molenstraat en de Oostwal worden op
28 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
dit moment al herinrichtingsplannen gemaakt en uitgevoerd. Er komen meer bomen en waar mogelijk wordt ook halfhoge inheemse beplanting in de grond toegevoegd om de binnenstad van Oss verder te vergroenen en biodiversiteit te verbeteren. Deze straten worden zo ook aantrekkelijke routes voor bewoners en voor mensen die werken op het Pivot Park en in de pauze een wandelingetje willen maken in de stad. De Oostwal en Eikenboomgaard willen we met elkaar verbinden door een groene doorsteek te creëren. Zo ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor mens en dier om groene ommetjes te maken door de binnenstad.
Nieuwe (semi)openbare sferen Nieuwe woningbouwprojecten in de binnenstad zullen een laatste puzzelstukje zijn om het netwerk van groen uit te bouwen. Projecten zoals Linck en Fraterspark laten dit zien. De nieuwe woongebouwen (met kleinere appartementen) staan in een groene omgeving die door de bewoners gebruikt wordt, maar waar ook buitenstaanders doorheen kunnen lopen. Deze parochiale sfeer, tussen privaat en openbaar in, maakt de binnenstad van Oss completer.
Op de langere termijn zou ook het Jurgensplein een kansrijke locatie kunnen zijn voor zo’n ontwikkeling. Het plein kan voor de helft bebouwd worden, de andere helft kan ingezet worden als groene openbare ruimte. Parkeren zal dan wel (indien nodig) opgelost moeten worden onder de grond.
29 van 49
3.4 Een goed bereikbare binnenstad Meer inwoners betekent ook meer verplaatsingen. Om de binnenstad bereikbaar te houden wordt de fiets belangrijker. Ook autobezoekers zijn in de toekomst welkom, maar de auto zelf zal minder aanwezig zijn in het straatbeeld.
ruimte nodig voor mobiliteit: steeds meer parkeer-
Met de nieuwe koers sluiten we aan bij het parkeer
plaatsen, steeds meer rijbanen. Dit is geen houdbare
beleid, en kiezen we voor twee oplossingsrichtingen
situatie, gezien de beperkte fysieke ruimte van de bin-
om te zorgen dat de binnenstad niet dichtslibt door alle
nenstad. En het is ook geen wenselijke situatie, gezien
extra verplaatsingen. Aan de ene kant kiezen we
de ambities om bijvoorbeeld de openbare ruimte van
ervoor om bewoners van Oss te stimuleren om met de
de Osse binnenstad te vergroenen. Het recent vastge-
fiets te komen, aan de andere kant efficiënter om te
stelde parkeerbeleid zet niet voor niets in op het meer
gaan met de ruimte die de auto vraagt. Deze twee
Mobiliteit is een belangrijke ruimtevrager
bundelen van parkeren in de binnenstad .
strategieën houden de binnenstad bereikbaar, maar
De binnenstad zorgt voor veel verplaatsingen, omdat
b
creëren ook ruimte om andere ambities waar te maken.
b
Gemeente Oss (2025), Beleidsnota parkeren.
het dé plek is waar alle Ossenaren iets te zoeken hebben; of het nu een bewoner van het centrum is die
Het merendeel van de inwoners in gemeente Oss woont binnen vijftien minuten fietsen van het centrum
met de trein thuiskomt na een werkdag in Nijmegen of juist de Lithenaar die op zaterdag de auto pakt en gaat winkelen. Mobiliteit is een belangrijke ruimtevrager. De manier waarop mensen zich verplaatsen kan daarom een belangrijk puzzelstukje zijn in het waarmaken van ambities voor de binnenstad.
Op dit moment komt 45% van de binnenstadsbezoekers met de auto a. Dit mobiliteitsgedrag zit een aantrekkelijke binnenstad steeds meer in de weg. Iedere nieuwe inwoner zorgt voor nieuwe verplaatsingen. Wanneer de verstedelijkingsgroei gecombineerd wordt met hetzelfde verplaatsingsgedrag is er steeds meer
a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
30 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Fietsstraten met fietsenstallingen aan het voetgangersgebied verbinden de binnenstad met de rest van de gemeente Oplossing 1: stimuleren en faciliteren van de fiets Iedereen die in de stad Oss woont, woont binnen een kwartier fietsen van de binnenstad (met een normale fiets, met een elektrische fiets gaat het nog sneller). Voor het merendeel van de Ossenaren is de fiets dus een goed vervoersmiddel om de binnenstad mee te bezoeken. Op één parkeerplaats voor een auto passen tien fietsen, en het is gezonder en duurzamer om met de fiets naar de binnenstad te komen. De fiets is daarmee een enorme kans voor de binnenstad. Niet voor niets wordt in het nieuwe parkeerbeleid en in de Koersnota Mobiliteit de fiets centraal gezet.
Aantrekkelijke en groene fietsstraten (gebaseerd op de uitvalswegen die er van oudsher zijn) verbinden de binnenstad met de rest van de gemeente. Om bezoekers uit te nodigen om vaker de fiets te pakken naar de binnenstad, worden direct aan het voetgangersgebied nieuwe (bewaakte) fietsenstallingen gerealiseerd. Zo fiets je bijvoorbeeld vanuit Ussen met zo min mogelijk onderbrekingen de binnenstad in, en kun je je (elektrische) fiets veilig kwijt. Aan de Koornstraat en nabij Eikenboomgaard zijn er (ook vanuit het parkeerbeleid) ambities om twee nieuwe fietsenstallingen te realiseren. De fietsparkeerplekken bij TBL kunnen op zaterdag (wanneer de leerlingen er geen gebruik van maken) opengesteld worden
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
31 van 49
Kansen voor een autoluw centrum: mogelijke toekomstige verkeersstructuur voor de auto, met duidelijke parkeergarages voor bezoekers en minder doorgaand verkeer voor binnenstadsbezoekers. De fietsparkeerplek bij de Groene Engel kan mogelijk op termijn vervangen worden door een gebouwde fietsenstalling bij het Jurgensplein of het Boschpoorthof (zie project Groene Engel in hoofdstuk 4).
Oplossing 2: efficiënter omgaan met parkeren Het stimuleren van ander mobiliteitsgedrag betekent niet dat de auto er niet meer mag zijn. Maar het kan wel efficiënter. Met het recent vastgestelde parkeerbeleid is een stap gezet richting een nieuwe balans. Parkeer terreinen op maaiveld zijn op termijn niet langer de norm. Binnenstadsbezoekers kunnen hun auto op loopafstand van het voetgangersgebied kwijt in een garage (de Bergossgarage en de parkeergarage Oostwal-Oost liggen op minder dan 200 meter lopen van het stadshart). De nieuwe ondergrondse garage die op termijn op Eikenboomgaardplein en Burchtplein gerealiseerd wordt, zal de belangrijkste locatie voor binnenstads bezoekers met de auto worden, bijvoorbeeld voor dorpsbewoners uit het noorden van de gemeente.
Door deze ingrepen kan afscheid genomen worden van een aantal kleine parkeerterreinen in de binnenstad. Het kleine parkeerterreintje aan de Koornstraat wordt omgebouwd tot fietsparkeervoorziening. Maar ook het
32 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
grotere parkeerterrein achter de Hema kan in fases heringericht worden tot een plek zonder auto’s. De totale parkeercapaciteit neemt niet af, maar wordt anders georganiseerd, waardoor er stap voor stap meer openbare ruimte overblijft voor ander gebruik.
Ook wordt er een grote garage gebouwd aan de Raadhuislaan. Deze is niet direct voor binnenstadsbezoekers relevant, maar biedt wel ruimte voor de auto’s van binnenstadsbewoners en werkenden, en zorgt daarmee ook voor verlichting op parkeerplaatsen die dichter bij het Stadshart liggen. Met het station op loopafstand is het niet onredelijk om van binnenstadsbewoners te vragen hun auto niet meer direct voor de deur te parkeren, maar in een garage. Zo helpt de kracht van een intercity-station om de verstedelijking te laten slagen. Een ondergrondse garage bij het Jurgensplein zou in de toekomst een mogelijkheid kunnen zijn, maar deze ontwikkeling heeft geen prioriteit. De komende jaren blijft dit een locatie voor kort bezoekersparkeren.
33 van 49
Minder autoverkeer dwars door de binnenstad
De Burgwal, Hooghuisstraat en Walstraat worden in
Niet alleen zal er in de binnenstad ruimte vrijgespeeld
de toekomst wel ingericht als eenrichtingslusje, ont-
worden door parkeren in gebouwen of ondergronds op
sloten vanaf de Oostwal. Hierdoor blijft het ‘stop&go’-
te lossen, het bundelen helpt ook om minder auto’s
milieu hier intact, wat belangrijk is voor de maakbe-
door de binnenstad te laten rijden op zoek naar een
drijven waar hier ruimte voor geboden wordt. En zo
parkeerplek. Het mes snijdt zo aan twee kanten. De
ontstaat er vanwege de lagere verkeersintensiteit ook
Singel 1940-1945 is de belangrijke ontsluitingsroute
de mogelijkheid om het straatprofiel meer als een
om als autobezoeker bij een van de grote parkeer
shared space in te richten. Zo blijven verschillende
garages terecht te kunnen. Op de Oostwal is de ver-
straten in de binnenstad bereikbaar, maar worden ze
keersfunctie in de toekomst minder dominant, en
door de lagere verkeersintensiteit aantrekkelijker voor
vooral gericht op bestemmingsverkeer. De gemeente
voetgangers en fietsers.
is al bezig met plannen om de straat opnieuw in te richten. De Stationsstraat in Zwolle is een goed voorbeeld voor de Molenstraat: een aantrekkelijke laan tussen station en stadscentrum
Door parkeren meer te bundelen hoeven ook straten zoals de Koornstraat, Molenstraat en de Carmelieten straat wat autoverkeer betreft alleen nog door bewoners van de binnenstad en ondernemers gebruikt te worden. Er kan hier meer ruimte geboden worden aan fietsers en voetgangers, en er kunnen zelfs extra bomen geplant worden. De Eikenboomgaardstraat zou op termijn zelfs helemaal afgesloten kunnen worden voor autoverkeer, zodat zoekverkeer dwars door de binnenstad niet meer mogelijk is. Impressie van de Oostwal na herinrichting
34 van 49
Impressie van de Molenstraat na herinrichting
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Projecten
4.1 Nieuwe impulsen voor de Osse binnenstad Het raamwerk staat, de contouren voor de binnenstad van Oss zijn geschetst. Met de opening van het Walkwartier ontstaat ook ruimte om na te denken over nieuwe sleutel projecten om de binnenstad te verrijken. Vijf grotere projecten kunnen invulling geven aan de nieuwe koers.
1.
2.
5.
De kaart hiernaast laat zien in welke richting de binnenstad van Oss zich de komende vijftien jaar zal bewegen. Maar een ambitieus toekomstperspectief is niet zomaar gerealiseerd.
3.
De ambities uit hoofdstuk drie vormen een raamwerk, maar project voor project zal hier invulling aan gegeven moeten worden. Dit hoofdstuk geeft een inkijkje in de mogelijkheden die ontstaan met de nieuwe koers voor de binnenstad. Het zijn geen uitgewerkte plannen, eerder verkenningen van een
4.
nieuwe toekomst (waarin de eerste drie projecten een hogere prioriteit verdienen dan de laatste twee).
•
Project 1: Stadspark Burchtplein/Eikenboomgaard
•
Project 2: Bioscoop als nieuw gezicht van de binnenstad
•
Project 3: Groene Engel in het groen
•
Project 4: Stadsleven op het Jurgensplein
•
Project 5: Wonen (en werken) aan de Oostwal
36 van 49
2522.0524 Binnenstadsvisie Oss 2045 - 08 juli 2025
Project 1: Een stads- en evenementenpark voor Oss Door parkeren ondergronds op te vangen kunnen Eikenboomgaardplein en Burchtplein getransformeerd worden tot een groot stadspark met ruimte voor evenementen en de weekmarkt. Zo is dit niet alleen tijdens de kermis het visitekaartje, maar wordt het iedere dag van het jaar een aantrekkelijke plek voor bewoners en bezoekers van de binnenstad.
Een evenementenpark met ruimte voor kermis en
Daarnaast blijft Eikenboomgaardplein de locatie voor
weekmarkt
de warenmarkt, die twee keer per week veel extra be-
Eikenboomgaardplein en Burchtplein worden ingericht
zoekers naar het centrum trekt en voorziet in aanvul-
als evenementenpark. De hoeveelheid evenementen
lend (vers)aanbod. Eikenboomgaardplein is de locatie
(de kermis voorop) is de trots van menig Ossenaar. De
waar de warenmarkt de meeste meerwaarde voor het
kermis staat in de binnenstad, en dat blijft zo. Bij het
centrum heeft, doordat bezoekers hun marktbezoek
ontwerpen van het nieuwe stadspark wordt hiermee
eenvoudig combineren met andere winkels in de bin-
rekening gehouden. Door langs de randen van het
nenstad. Bovendien wijst onderzoek a uit dat de wa-
park bomen te planten, blijft in het midden een grote
renmarkt in zijn huidige omvang niet goed in te
open ruimte over waar het grootste deel van de huidige
passen is op een andere locatie in of nabij het cen-
Een stadspark voor bewoner en bezoeker
kermis kan blijven staan. In grote en kleinere steden
trum. Met dit project ontstaat er wel een toekomst-
Een aantrekkelijke stad heeft een eigen stadspark:
zijn voorbeelden te vinden waarbij openbare ruimte
perspectief waarin de warenmarkt op deze locatie in
Nijmegen heeft het Kronenburgerpark, Breda heeft
flexibel wordt ingericht, zodat evenementen en groen
de binnenstad staat zonder parkeerplekken in te
Stadspark Valkenberg. Ook Oss verdient zo’n plek.
goed samen gaan. Verdere studie zal uitwijzen of het
nemen (die zitten tegen die tijd immers ondergronds).
Eikenboomgaardplein en Burchtplein bieden hiervoor
nodig is om een (beperkt) gedeelte van de kermis elders
een uitgelezen kans. In de huidige vorm (grote ver-