15 Raad van State, dd 5 augustus 2026, over bestemmingsplan Spoorlaan Zwaluwstraat Oss - 2024_Geanonimiseerd
Tekst van het document
W/E heeft op deze manier voor een aantal typische woningtypen het milieueffect vergeleken van een aantal scenarios: renovatie tot de Standaard, renovatie tot BENG en sloop-nieuwbouw (i op 1). Sloop-nieuwbouw blijkt dan ruimschoots de hoogste CO2-emissie op te leveren vanwege het materiaal. Renovatie tot BENG komt er gemiddeld het gunstigst uit. Lees hier de bevindingen van W/E. Wat in deze berekeningen nog niet is meegenomen is het effectvan verdichting. Wanneervoor een gesloopte woning 2 woningen kunnen worden teruggebouwd, kan dat uitbreidingsnieuwbouw elders besparen — en dus ook de milieubelasting verminderen. Ook is nog geen rekening gehouden met het effect van biobased bouwen en renoveren en hergebruik van materialen, wat de milieu-impact van vooral de sloop-nieuwbouwvarianten kan verkleinen. 12 KANDREIKING RENOVEREN O SLOIEN
4 VAN AFWEGINGSKADER NAAR AFWEGING De meeste corporaties geven aan dat ze een lijst met overwegingen als de bovenstaande impliciet ofexpliciet langslopen en meenemen om tot de afweging te komen. Een aantal corporaties gebruikt een matrix om verschillende scenarios per complex te scoren op factoren als betaalbaarheid, beschikbaarheid, kwaliteit van woning en buurt, financieel resuitaat. Afhankelijk van het complex, opgaven, mogeiijkheden en eigen opvattingen, trekken die factoren in dat krachtenveld aan de scenarios en maken die meer of minder aantrekkelijk. Juist als de varianten technisch- financieel relatief dicht bij elkaar liggen, worden dit soort factoren eerder doorslaggevend. Kan er verdicht worden? Watvinden de bewoners? ls het complex architectonisch van waarde? Kan de buurt meer koopwoningen gebruiken? Past sloop-nieuwbouw in de meerjarenbegroting? Wat tot slot bijdraagt een de complexiteit is dat dit soort factoren zelf ook in beweging zijn. Dat maakt dat in een vergelijkbare casus met dezelfde factoren 3 jaar later de afweging anders kan uitpakken.
Bijvoorbeeld door ontwikkelingen als: • Bouwkosten die verder stijgen, waarbij de kosten van renovatie steeds dichter naar die van sloop-nieuwbouw kruipen • De nationale prestatieafspraak dat bij isolatie geen huurverhoging meer wordt gevraagd, wat renovatie financieel minder gunstig maakt • Gemeentelijk beleid dat verandert, al dan niet door politieke wisseiingen • Technoiogische ontwikkelingen in de wijze van warmteopwekking • De financië!e situatie van de corporatie die meer of minder ruimte biedt om aan herstructurering te doen • Last but not least kunnen ook opvattingen en overtuigingen over sioop en renovatie bij de corporatie soms zelf veranderen, al dan niet door personele wisselingen 4.1 EEN AFGEWOGEN VERHAAL Met plussen en minnen in een matrix of met een multicriteria-analyse moeten alle factoren zorgvuldig worden langsgelopen. Maar de ongelijksoortigheid van de argumenten maakt dat uiteindelijk elk complex een eigen, goed afgewogen keuze en verhaal moet krijgen, dat goed aan de bewoners kan worden uitgelegd. Bewoners zulien meestal begrijpen dat het ingewikkeld is. Ook als veranderende omstandigheden maken dat woningen aan de ene kant van de straat gerenoveerd worden en dezelfde woningen aan de andere kant toch gesloopt worden. 13 HANDREIKING RENOVEREN OF St.OPEN
Voorbeelden van afwegingen uit de praktijk • Voor een corporatie is verdichten nodig om de groeiopgave te realiseren, wegens gebrek aan locaties. Bovendien is het financieel gunstiger vanwege waarde-toevoeging. Ook al zijn sommige woningen technisch gezien te renoveren; als de ruimte om te verdichten substantieel is dan heeft dat in principe de voorkeur. • Bij een corporatie zijn de bewoners 1 0 jaar in onzekerheid geiaten over de aanpak, inciusief achterstallig onderhoud. Om dat enigszins goed te maken, weegt de stem van bewoners nu zwaarder en wordt een deel van hetachterstalligonderhoud een aantaljaarvóórde aanpak uitgevoerd. • Een corporatie renoveert een aantal galerijflats met 200 appartementen op hoog niveau voor meer dan€ per woning. Er is flink over gediscussieerd of zon investering verantwoord is, maar sloop- nieuwbouw zou leiden tot een te grote herhuisvestingsopgave en nauwelijks ruimte om extra woningen toe te voegen. Mogelijk worden er nog woningen opgetopt of in de plint toegevoegd. • Een corporatie elders in het land kiest bij een vergelijkbare galerijflat uiteindelijk voor sloop. Renovatie kost namelijk bijna even veel, leidt tot een onbevredigend opgeiapt gebouw en onvoldoende verbetering van de leefbaarheid. Ook is renovatie niet in bewoonde staat mogelijk.
• Een corporatie wilde slopen en verdichten, maar liep tegen gemeentebeleid aan: het complex kreeg opeens een monumentenstatus. • ln een ander complex van dezelfde corporatie had sloop-nieuwbouw ook de voorkeur, maar zijn de parkeernormen dermate streng dat alleen gebouwd parkeren mogelijk is. Daardoor werd sloop- nieuwbouw financieel onhaalbaar en wordt er nu gerenoveerd. • Meerdere corporaties geven aan dat de hoge kosten van een hoogniveau-renovatie enerzijds en het te intensieve traject van sloop-nieuwbouw maakt dat vaker tot een 25-jaars-aanpak wordt gekozen. De definitieve keuze wordt daarmee bewust uitgesteld. • Een corporatie kiest voor sloop-nieuwbouw en heeft een houtbouw-variant onderzocht met oog op minder milieubeslag. De bouwkosten daarvan lagen echter 1 5% hoger dan bij traditionele bouw, de corporatie heeft daarom voor het laatste gekozen. • Een middelgrote corporatie heeft de afgelopen jaren niet gesloopt en heeft ook geen plannen daartoe. De belangrijkste reden is dat de huidige woningen (appartementen) precies zo zouden worden teruggebouwd. Renoveren heeft daarom de voorkeur, omdat het duurzamer en meer circulair is. Daarnaast speelt dat bewoners tevreden zijn over de woningen en buurten, en dat renovatie in combinatie met verduurzaming financieei gunstiger is.
Deze corporatie sluit sloop niet op voorhand uit, maar er moeten wei zwaarwegende voordelen zijn, zoals flinke verdichting of het toevoegen van een lift. 4 HANDREIKING RENOVEREN OF SLOPEN 5.1.2f BIJLAGE CHECKLIST MENSEN, STENEN, GELD Het type vragen in de beleidsachtbaan kunnen we ook als (niet uitputtende) checkiist weergeven, grofweg ingedeeld naar de categorieën mensen, stenen en geld. We zien in de praktijk corporaties soortgelijke concepten gebruiken, in de vorm van matrixen, multicriteria-analyses, checklists of afwegingskaders, in compactere o.f uitgebreidere vorm. HANDREIKING RENOVERENOFSLOPEN
Stei elkaar bij elke variant (renovatie naar A, renovatie naar de Standaard of BENG, sloop-nieuwbouw, verkoop en renovatie inclusiefverdichting) in elk geval de volgende vragen: Voorkeur bewoners Welke aanpak heeft de voorkeur van de Welke stem hebben onze bewoners bij bewoners? de toekomst van hun complex? Betaalbaarheid Herhuisvesting Leefbaarheid/ gemende wijk Wat is per scenario het effect op de woonlasten? Koesteren we onze voorraad goedkope En is dat een gegeven ofsturen we daar op met woningen? Of regelen we dat met huurbeleid? huurbeleid? ls renovatie in bewoonde staat mogelijk? ls de Welke herhuisvestingsopgave in stad of herhuisvestingsopgave haalbaar of goed te dorp kunnen we aan? plannen? ____________________________________ ls meer menging wenselijk en wat is daarvoor Wat is onze visie op leefbare en nodig? gemengdewijken? Toekomstkwaliteit Passen de woningen na renovatie in de Welk kwaliteitsniveau moeten onze wensportefeuille? Zijn ze op ons beoogde woningen hebben? En perwanneer? kwaliteitsniveau te brengen? Qua plattegronden, liften, geluidsisolatie, fundering, ___________________ toegankelijkheid, etc.
Energieprestatie Zijn de woningen goed te verduurzamen? Wanneer moeten onze woningen welke energieprestatie hebben? Groei en krimp Kunnen we extra woningen toevoegen door te Hebben we sloop-nieuwbouw met verdichten? En bij krimp: zijn dit de woningen verdichting nodig om de voorraad te die we dan willen afstoten? laten groeien? Of in geval van krimp: sloop metjuist minderterugbouw? Architectuur en stedenbouw Milieubeslag Hebben de woningen en buurt cultuurhistorische waarde? Wat is het totale milieubeslag (materiaal en energieprestatie) per scenario? ln hoeverre betekent duurzaamheid bij ons sturen op energieprestatie oftotale milieubeslag? Welke aanpak is financieel het meest gunstig? Hoeveel financiële ruimte hebben en bieden we voor renovatie en sloop- nieuwbouw? Gemeente Met welke horizon doen we de ingreep? ls het Welke (boeggolf van) opgaven zien we de definitieve ingreep, of kan het ook voor 10 de komende 20jaar op ons afkomen? of25 jaarzijn? Welke doorlooptijd heeft het planproces zeif? Wat is de voorkeur en invloed van de Wat is gemeentebeleid t.a.v. sioop, gemeente? renovatie, verdichten? 16 HANDREIKING RENOVEREN OF SLOPEN
COLOFON © oktober 2023 Aedes vereniging van woningcorporaties Den Haag Deze brochure is in opdracht van Aedes opgesteid door (ljkx), (RIGO), (w/E Adviseurs) en (W/E Adviseurs) Redactie en vormgevng: Aedes vereniging van woningcorporaties Fotos omslag: en Contact en meer informatie: @aedes.nl) DISCLAIMER De inhoud van deze uitgave is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. Toch is het mogelijk dat de aangeboden informatie verouderd, onvolledig of niet meerjuist is. Aedes vereniging van woningcorporaties aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade ontstaan door het gebruik van of het zich beroepen op ¡nformatie uit deze uitgave. Aedes behoudt zich alie rechten voor. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen ia een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, ia enige vorm of oP enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier zoader voorafgaande toestemming van Aedes vereniging van woningcorporaties. HANDREIKING RENOVEREN OF SLOPEN 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e www.aedesn
vereniging van woningcorporaties Handreiking renoveren of slopen: oplegger Oktober 2023 Inleiding De vraag wanneer over te gaan op sioop-nieuwbouw houdt corporaties al bezig sinds de stadsvernieuwing en daarvoor. Sinds 2001 ziin jaarlijks tussen de 6.000 en 16.000 woningen gesloopt. In het onderzoek naar Opgaven en Middelen s gerekend met een vervanging van 0,33% van de voorraad. Uit het programma Opgaven en Middelen in de regio zijn verschillende geluiden gekomen dat dit aandeel te laag zou zijn. Dit bleek ¡astig te onderbouwen. Tegelijk zijn er geluiden dat sloop onwenselijk is, gezien het tekort aan betaalbare woningen en omdat renovatie duurzamer is. De afweging tussen slopen of renoveren is een dilemma waarvoor corporaties handvatten kunnen gebruiken. Aedes heeft daarom gevraagd om in beeld te brengen welke argumenten corporaties hanteren voor sloop-nieuwbouw, om een indicatie te geven van de sloop-opgave en om op basis van deze inzichten een handreiking te maken voor overwegingen bij sloop- nieuwbouw. Om inzicht te geven in de argumenten is eerst een analyse gemaakt van de door corporaties gesloopte woningen in de periode 2018-2021.
Welke woningen waren dat, waar stonden deze woningen en hoe verhoudt de sloop van de verschillende typen woningen zich tot de opbouw van de voorraad? Daarnaast zijn een enquête en 3 groepsinterviews gehouden om een beeld te krijgen van de argumenten die spelen bij sloop-nieuwbouw. Op basis hiervan is een onderzoeksrapport geschreven. Aan de vraag of renovatie duurzamer is dan sloop-nieuwbouw is een apart onderzoek gewijd. Hierin is de CO2-impact van sloop-nieuwbouw afgezet tegen verschiilende varianten van renovatie, zowel in termen van energie als materiaalgebruik. Het onderzoek biedt direct een handvat voor de afweging tussen sloop-nieuwbouw en renovatie ¡n termen van CO2-impact. Ten slotte is een handreiking gemaakt met handvatten voor corporaties bij de afweging tussen sloop-nieuwbouw en renovatie. Dit s geen mathematisch model waar een complex in gaat en waar een advies uitkomt. Het is meer een checklist met alle aspecten om rekening mee te houden. Vooraf Slopen is voor corporaties geen doel op zich. Het is een strategie voor de aanpak van oude woningen met een slechte energieprestatie en andere kwaliteitsproblemen. Het verdichten en daarmee toevoegen van woningen is een bijkomend voordeel, vooral in gebieden waar de druk op de woningmarkt hoog is. Slopen wordt bijna altijd afgezet tegen ten minste 1 renovatievariant.
De varianten worden vergeleken in termen van betaalbaarheid, beschikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en
vereniging van Handreiking renoveren ofslopen: oplegger woni ngcorporaties 2/4 financiën. Corporaties gaan aileen over tot stoop als de renovatievariant minder gunstig uitpakt. In de meeste gevatlen krijgt renovatie de voorkeur. In de praktijk worden daarom weinig woningen gesloopt. In het huidige tempo wordt de bestaande voorraad in 300 jaar vervangen. In de periode 2006-2009 sloopten corporaties jaarlijks ruim 15.000 woningen, in recente jaren lag dit aantal op de helft. Er lijkt een samenhang te zijn met het aantal nieuwe woningen dat corporaties bouwen. 1. Welke argumenten hanteren corporaties bij sloop-nieuwbouw? Argumenten tegen: • Renovatie is duurzamer dan sloop-nieuwbouw. • De praktijk wijst uit dat de huren na renovatie lager zijn dan na sloop-nieuwbouw. Dit voordeel wordt deels teniet gedaan door de huurtoeslag. • Sloop-nieuwbouw is kapitaalintensief en een relatief dure oplossing om woningen toe te voegen ten opzichte van nieuwbouw op uitleg- en herontwikkelingstocaties, afhankelijk van keuzes die je maakt in huurbeleid. - Je offert de waarde van de woning die er staat op, maakt extra sloopkosten om het plat te gooien en bouwt vervolgens 30-40% onrendabel terug. • Het aantal woningen dat extra kan worden gebouwd, is meestal beperkt door de stedenbouwkundige randvoorwaarden, zoals parkeren en weerstand tegen het verhogen van het bouwvolume.
• Huurders zijn hun huis Iang kwijt. - Dit is onprettig voor de huurders. - De herhuisvestingsopgave levert een tijdelijke extra behoefte op aan woningen in de toch al krappe markt. • Renoveren is over het algemeen financieel gunstiger dan sloop-nieuwbouw. - Hierbij moet sloop-nieuwbouw vergeleken worden met renovatie naar de Standaard omdat alle woningen daar in 2050 aan moeten voldoen. - De totale kosten tussen deze varianten verschitlen niet heel veel. (In het verleden werden de stichtingskosten van sloop-nieuwbouw vaak vergeleken met een gangbare renovatie naar bijvoorbeeld label B. De kosten hiervoor zijn lager dan voor renovatie naar de Standaard in combinatie met het verbeteren van de woningen.) • Het proces van sloop-nieuwbouw kost veel tijd. - Sloop-nieuwbouw kost veel tijd, zeker als het bestemmingsplan gewijzigd moet worden. - Sommige gemeenten werken goed mee, maar vaak is de ambtelijke capaciteit beperkt.
vereniging van Handreiking renoveren of slopen: oplegger woni ngcorporaties 3/4 Sloop-nieuwbouw heeft ook voordelen: • Het biedt de mogeiijkheid voor verdichting en verbetering van de stedenboiiwkundige situatie. • Het is ook een rnanier om woningen met slechte kwaliteit (te klein, schimmel, vocht, tocht, oud, slecht of niet te verduurzamen) te vervangen voor woningen met goede kwaliteit. - Sloop kan een manier zijn om de bevolkingssamenstelling van wijken te differentiëreri en daarmee mogelijk de leefbaarheid te verbeteren. Dit was 10 jaar geleden in zwang, maar is mornenteel minder vaak de primaire reden voor sloop-nieuwbouw. • Het biedt de mogelijkheid om woningen te bouwen die passen bij de actuele behoefte, bijvoorbeeld aan seniorenwoningen en woningen voor starters. • Sommige huurders zijn blij met sloop omdat zij weinig binding hebben met de woning, de verhuiskostenvergoeding goed is en het alternatief zeker zo aantrekkelijk. - Sloop-nieuwbouw is een (dure) manier om wonirigen toe te voegen als er geeii andere locaties beschikbaar zijn voor nieuwbouw. • Sloop-nieuwbouw leidt tot lage onderhoudslasteri orndat het onderhoud aari nieuwe woningen relatief beperkt is. 2 argumenten tegen sloop nemen aan gewicht toe: het woningtekort en het effect op duurzaamheid.
De verwachting is dat corporaties daarom eerder dan in de afgelopen jaren zullen kiezen voor renovatie (of verkoop), tenzij... Renoveren in plaats van slopen is niet op voorhand voordeliger. Omdat de hele voorraad naar de standaard moet in 2050, moet sloop afgezet worden tegen renoveren naar dit niveau. Voor E-, F- en G-labels lijkt dit bijna net zo duur als sloop-nieuwbouw. De verschillen in de uitgangspositie in regios en tussen corporaties plaatsen de sloopopgave in een ander perspectief. Ten eerste verschilt de opbouw van de woningvoorraad sterk per regio. In Groningen, Noord- en Zuid-Holland is bijvoorbeeld de vooroorlogse voorraad relatief groot. Eri in Drenthe zijn nauwelijks nog woningen met F- en G-labels te vinden. Ten tweede verschilt de woningbehoefte per regio naar aantal en type woningen. In de voormalig krimpgebieden is minder behoefte aan het toevoegen van woningen. In grote steden zijn relatief veel appartementen zonder lift, die niet geschikt zijn voor ouderen en zïjn er meer wijken waar de leefbaarheid achterblijft. Ten derde verschiit de financiële positie van corporaties, hoewel er geen relatie ïs gevonden tussen deze positie en het aandeel sloop. 2. Geef een indicatie van het aantai te slopen woningen tot 2030 De sloopopgave is complex en niet voor alle factoren zijn meetbare indicatoren voorhanden op het benodigde schaalniveau.
Daarom is de sloopopgave vanuit verschillende invalshoeken benaderd. Hieruit komt het beeld naar voren dat de komende jaren tussen de 10.000 en 15.000 woningen perjaar gesloopt gaan worden, waarbij 10.000 meer reëel lijkt. De verwachting is dat renovatie steeds vaker de voorkeur krijgt in verband met duurzaaniheid en het woningtekort.
vereniging van Handreiking renoveren of slopen: oplegger woningcorporaties De kosten voor renovatie naar de standaard zijn bijna net zo hoog als de kosten voor sloop-nieuwbouw, waardoor de gekozen strategie financieel weinig verschil maakt. 3. Ontwikkel een leidraad/afwegingskader (maatschappeiijk/financieel) passend bij de druk op de woningmarkt Vastgoed is beperkt te sturen doordat de bestaande voorraad moeilijk zodanig aangepast kan worden dat de woningen meer gaan bijdragen aan de corporatiedoelstellìng, want: De kwaiiteit ligt vast. - De mutatiegraad is laag. - Huren zijn gereguieerd en liggen voor langere tijd vast. - Financiering ligt vast. Wanneer woningen een dermate lage kwaliteit hebben dat s1oop wordt overwogen, dan biedt dit veel vrijheidsgraden om te sturen en de woningen of de locatie zo aan te passen, dat deze beter aansluiten bij de corporatiedoelstellingen. In het licht van de negatieve effecten van sloop-nieuwbouw is daarom aan te bevelen om alternatieven uit te werken die zoveel mogelijk bijdragen aan de ondernemingsdoelen. Dit kunnen renovatie- en verduurzamingsvarianten zijn, al dan niet in combinatie met het toevoegen van woningen (optoppen). Verkoop is ook een optie, die niet veel overwogen wordt, maar zeker vanuit financieel perspectief het overwegen waard is.
Met de opbrengsten uit verkoop kunnen mogelijk meer woningen worden toegevoegd aan de voorraad dan bij sloop-nieuwbouw. Zeker omdat de verkochte woningen naar alle waarschijnlijkheid blijven staan, waardoor de woningvoorraad per saldo groter wordt. Vervolgens kunnen de effecten van sloop-nieuwbouw op de corporatiedoelen afgezet worden tegen de effecten van de uitgewerkte varianten. De verwachting is dat steeds vaker de balans zal doorslaan in het voordeel van reriovatie. • De CO2-impact vaii sloop-nieuwbouw is groot. Wanneer over gegaan wordt tot sloop, dan s het vanuit duurzaamheid aan te bevelen om: - Zo circulair mogelijk te slopen (hergebruik materialeii) - De nieuwbouw zo circulair mogelijk te realiseren. Dat wil zeggen zoveel mogelijk bouwen met gebruikte of biobased materialen. RIGO heeft een handzame leidraad geschreven die corporaties kunnen gebruiken bij de afweging tussen sloop en renovatie.
Legenda toegepaste uitzonderingsgrondslagen In dit document zijn gegevens definitief geanonimiseerd op grond van: Wet | Artikel | Omschrijving | Pagina's Wet open overheid | Art. 5.1 lid 1 sub e | Nummers die dienen ter identificatie van | 1, 2 personen die bij wet of algemene maatregel van bestuur zijn voorgeschreven Wet open overheid | Art. 5.1 lid 2 sub e | De eerbiediging van de persoonlijke | 1, 2, 3, 4, 5, 6, levenssfeer | 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 20, 22, 24, 26, 27, 35, 36, 37, 41, 46, 48, 50, 53, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 77, 90, 97, 105, 106, 114, 115, 116, 117, 123 Wet open overheid | Art. 5.1 lid 2 sub f | De bescherming van andere dan in het | 2, 50, 51, 61, 64, eerste lid, onderdeel c, genoemde | 69, 71, 75, 87, 88, concurrentiegevoelige bedrijfs- en | 94, 95, 99, 103, fabricagegegevens | 104, 109, 120