15 Raad van State, dd 24 september 2026, over TAM omgevingsplan Sportpark Nieuw Zevenbergen_Geanonimiseerd_Geredigeerd
Tekst van het document
Ook s meting van het geluidsniveau in de 31,5 Hz octaafband in een woonvertrek niet nauwkeurig mogelijk en is een beoordeling op dB(A) niveau niet geschikt om de hinderbeleving te karakteriseren. De geluidenergie ¡n deze Iaagfrequente octaafband zal in de beleving van iemand in een woning een samenstelling zijn van hoorbaar geluid en min of meer voelbare trillingen, zie ook hetgeen hierover bij de paragraaf 6.3.1 is opgemerkt. 6.3 | Bijzondere geluiden 11 6.3.1 | Laagfrequent geluid 40 Laagfrequent geluid (lf-geluid) is geluid met frequenties beneden circa 100 Hz. Lf-geluid heeft eigenschappen waardoor het zich sterk van gewoon hoorbaar geluid onderscheidt. Het wordt slecht gedempt en kan nauwelijks worden afgeschermd. Gevelisolaties zijn er niet op afgestemd, door resonanties kan het lf-geluid tussen of in woningen versterkt worden en de richting ervan kan op het gehoor moeilijk worden vastgesteld. Er zijn veel bronnen die lf-geluid veroorzaken. Dit kunnen bronnen zijn van natuurlijke afkomst zoals onweer of de branding. De meeste lf-bronnen die hinder veroorzaken zijn echter een gevolg van de industrialisatie van de laatste eeuwen. Hieronder behoren bijvoorbeeld tal van motoren, pompen, (schud- )roosters, gasturbines, ketelhuizen en transformatoren. Lf-geiuid kan ernstige hinder veroorzaken. Per decibel toename is lf-geluid veel hinderlijker dan gewoon geluid.
Langdurig blootstaan aan lf-geluid geeft geen gewenning, maar verergert de hinder. Een bijkomstig probleem is dat lf-geluid ook kan worden gevoeld, bijvoorbeeld in de ledematen, spieren, oogkassen of als druk op de maag of borst. Hierdoor kunnen er zich lichamelijke klachten voordoen. ln de frequenties tussen 5 en 8 Hz kunnen zich zeeziekte verschijnselen voordoen. Lf-geluid kari worden gemeten, doch het vergt praktijkervaring en goede apparatuur. lri de norm ISO 7196 Frequency-weighting characteristic for infrasound measurement is hiervoor een handreiking opgenomen. Een beoordeling op basis van een totaal-dB(A)-niveau is niet geschikt. lndien lf-geluid wordt waargenomen wordt dit tegelijk als hinderlijk ervaren. Dit houdt in dat de waarnemingsdrempel voor lf-geluid een belangrijke graadmeter is voor de beoordeling. Echter, de waarnemingsdrempei voor lf-geluid verschilt sterk per individu. Hierdoor is er geen duidelijk criterium aanwezig waarmee een objectieve beoordeling kan plaatsvinden. Hoewel er wel onderzoek is gedaan naar lf-geluid, met name naar mogelijkheden om dit geluid te beoordelen, is nog geen onderzoek gedaan naar dosis-effect relaties. Een officiële normstelling is derhalve nog niet aanwezig.
lndien aan te nemen is dat lf-geluid kari worden waargenomen, of indien klachten hierover worden geuit, zullen door middel van bronopsporing en gerichte maatregelen eventuele waarnemingen buiten de ìnrichting moeten worden opgelost. ln de vergunning worden dergelijke maatregelen vervolgens als middelvoorschriften opgenomen. 6.3.2 Horeca en geluid Ook horeca-inrichtingen vallen onder de werkingssfeer van de Wet milieubeheer. Voor de meeste van deze inrichtingen geldt een Algemene Maatregel van Bestuur op grond van art. 8.40 Wm. Criteria voor het al dan niet geldig zijn van deze AMvB zijn in de AMvB zelf aangegeven. AMvB-inrichfingen lndien de AMvB van toepassing is zijn in de vigerende AMvB grenswaarden aangegeven voor bestaande en nieuwe inrichtingen. ln 1996 heeft een voorpublicatie plaats gevonden van een nieuwe AMvB. ln de Notas van Toelichting van de zowel vigerende AMvB als van de ontwerp-AMvB is uitvoerig ingegaan op randvoorwaarden die bij de beoordeling van horeca-inrichtingen van belang zijn. Voor bijzondere situaties kan ontheffing verleend worden. lndien muziek buiten de inrichting aanleiding is tot te hoge geluidsbelastingen op de gevels van omwonenden, zal in geval van klachten normaliter daartegen moeten worden opgetreden.
Het moet niet onmogelijk zijn om eens in de maand een bijzonder gebeuren (bijvoorbeeld levende muziek) buiten de normale bedrijfsvoering te laten plaats vinden. De bekende 12 keren perjaar (zie paragraaf 5.3) moeten echter niet gecumuleerd worden iri bijvoorbeeld de drie zomerrnaanden, waardoor omwonenden gedurende die periode ieder weekend geconfronteerd worden met hoge geluidsniveaus. ln dit kader zij ten overvloede opgemerkt dat de ontheffing van grenswaarden gedurende 12 malen per jaar niet automatisch inhoudt dat gedurende die ontheffing geen grenswaarden gelden. Het bevoegd gezag kan te allen tijde ook aan de ontheffingen maxima verbinden. 41
lndirecte hinder (zie ook paragraaf 5.10) ten gevolge van komende en gaande bezoekers zou in principe door een gemeenteiijke verordening in het kader van openbare orde kunnen worden geregeld. Daarnaast geldt dat op grond van de Wet milieubeheer bij de vestiging van een horeca-inrichting ook gekeken moet worden naar de geluidsbelasting veroorzaakt door komende en gaande bezoekers. Vergunningplichtige inrichtingen Voor de te hanteren grenswaarden en het opstellen van geluidvoorschriften voor deze inrichtingen zij verwezen naar de voorgaande hoofdstukken. Bij de vergunningverlening dient bij voorkeur maatwerk te worden geleverd. Hoewel wordt aanbevolen het stramien van de AMvB te gebruiken, is het geenszins de bedoeling dat de inhoud van de AMvB wordt overgeschreven. 6.3.3 Menselijk stemgeluid Het menselijk stemgeluid binnen een ¡nrichting kan in een aantai gevallen bij vergunningverlening of handhaving een probleem vormen. Een specifieke normstelling is in de wetgeving echter niet te vinden. Het bevoegd gezag moet de normstelling ontlenen aan de Wet geluidhinder of de circulaires Geluidhinder (1973) en lndustrielawaai (1979). Maar ook in deze stukken zijn geen gedragsregels of richtlijnen ten aanzien van het niet versterkte menselijk stemgeluid opgenomen. De Wet milieubeheer kent geen geluidkwaliteitsnormen.
Wel wordt in het Besluit Horecabedrijven milieubeheer van 3juni 1992 ingegaan op het stemgeluid van bezoekers van de inrichting, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen dat van bezoekers op een onverwarmd en onoverdekt terras dat niet is gelegen op of aan een binnenterrein en dat van overige bezoekers. Als bij de vergunningverlening expliciet iets over menselijk stemgeluid moet worden geregeld, spelen de volgende overwegingen hierbij een rol. Het is niet belangrijk of een geluid wordt veroorzaakt door een machine of een stem. Bij menselijk sterngeluid echter speelt de handhaving van gedragsregels een belangrijke rol. Juist dit handhavingsprobleem is de reden dat de wetgever geen gedragsregels heeft vastgesteld. Uit jurisprudentie blijkt dat de Raad van State het menselijk stemgeluid met name n de beoordeling heeft betrokken bij recreatieparken, omdat de in recreatieparken opgestelde attracties tot doel hebben om de gebruikers daarvan uit hun evenwicht te brengen waardoor geschreeuw en gegil bewust wordt uitgelokt. Anderzijds heeft het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer bij horeca- inrichtingen altijd als beleid uitgedragen om niet versterkt gezang van bezoekers niet in de beoordeling van de horeca-inrichting te betrekken; de versterkte zang en het geluid van toestellen of apparaten behoort wel bij de beoordeling te worden betrokken.
Ook bij sportinrichtingen wordt het menselijk stemgeluid buiten beschouwing gelaten. Al met al zal, daar waar stemgeluid regelmatig op kan treden en een beperking van deze geluidsbelasting gewenst is, in eerste instantie in de ruimtelijke ordeningssfeer een oplossing moeten worden gezocht. ln dat kader kunnen geluidberekeningen naar het stemgeluid worden uïtgevoerd. lndien de planologische mogelijkheden niet effectief genoeg zijn, moet worden gezocht naar middelvoorschriften of een separate benoeming van de geluidsbelasting door het stemgeluid. lndirect kan de hinder door stemgeluid worden beperkt door zo concreet mogelijke gedragsvoorschriften in de vergunning op te nemen (bijvoorbeeld: de muziek dient één uur voor sluitingstijd te worden uitgezet, er dienen op het parkeerterrein toezichthouders aanwezig te zijn) of door beperkingen ïri de tijd (bijvoorbeeld: betreffende activiteit uitsluitend toegestaan in de dagperiode of tot 23.00 uur) op te nemen Verdere voorbeelden hieromtrent zijn te vinden in het Besluit Horecabedrijven milieubeheer. 6.3.4 Trillingen 42
Zoals in paragraaf 6.3.1 is aangegeven, is het onderscheid tussen de verschijningsvormen van laagfrequent geluid en trillingen niet altijd even duidelijk. Mede vanwege de directe relatie tussen trillingen (van vaste materie) en geluid (trillingen van lucht) is in dit document een paragraaf opgenomen over trillingen. Ten aanzien van het aspect triilingen zijn tot op heden alleen in de 8.40 Wm AMvBs wettelijke grenswaarden opgenomen. De daarin omschreven grenswaarde (KB = 0,1) is evenwel gebaseerd op de Vornorm DIN 4150 uit 1975. Deze norm is inmiddels vervallen en vervangen door de norm DIN 4150, Teil 2 (1992). De in DIN 4150 opgenomen grenswaarden voor maximaal toelaatbare trillingniveaus in woningen zijn afhankelijk van de aard van de woonomgeving. Dit sluit qua systematiek aan bij de richtlijnen voor geluid in deze Handreiking. Mede op basis van voornoemde DIN 4150, Teil 2 uit 1992 is de SBR-richtlijn 2 opgesteld. De daarin voorgestelde streefwaarden (i.c. richtwaarden) voor trillingen in woningen zijn evenwel niet gedifferentieerd naar de aard van de woonomgeving. Ook gezien jurisprudentie bij de Raad van State is een dergelijke differentiatie wel gewenst. De in hoofdstuk 3 van deze Handreiking omschreven gebiedstyperingen voor het aspect geluid zijn mede gebaseerd op de te verwachten omgevingsgeluidsniveaus aldaar.
Deze gebiedstyperingen zijn niet bruikbaar voor het aspect trillingen, daar geen vergelijkbare relatie met omgevingstrillingen bestaat. lmmers, woningen nabij drukke verkeerswegen (en derhalve hoge omgevingsgeluidsniveaus) behoeven niet noodzakelijkerwijs hogere trillingniveaus, bijvoorbeeld vanwege dezelfde bron, te ondervinderi. Een differentiatie voor trillingen met bijbehorende richt- en grenswaarden uit DIN 4150, Teil 2, 1992, is in tabel 8 dan ook als uitgangspunt gehanteerd. Ten aanzien van de etmaalperioden is uitgegaan van hetgeen gebruikelijk is in Nederland, waarbij in tegenstelling tot DIN 4150, Teil 2, 1992, de dag- en avondperiode niet als één aaneengesloten periode maar als twee aparte perioden zijn gehanteerd. De richt- en grenswaarden voor maximale trillingsterkte (Vmax) zijn daarop aangepast. De aard en omvang van in de (woon)omgeving veroorzaakte trillingen door bedrijfsmatige activiteiten zijn zeer wisselend. Veelal is sprake van eeri combinatie van oorzaken. Enerzijds kunnen dat sterk variërende gebeurtenissen zijn, zoals passerende voertuigen (vrachtwagens, vorkheftrucks), bepaalde !aad- en losactiviteiten (plaatsen van containers), onderhoudswerkzaamheden (sloophamer-, hijskraanactiviteiten) en wisselende productie-activiteiten.
Anderzijds kunnen bepaalde productie-activiteiten contìnu of semi- continu voorkomende trillingen veroorzaken, zoals bij stans- en persprocessen. Daarnaast kunnen bij bepaalde bouwactiviteiten nog tnllingen optreden ten gevolge van werkzaamheden (bijvoorbeeld heien, slopen, specifieke laad- en losactiviteiten) die zich slechts gedurende een beperkte periode (enige dagen tot enige maanden) voordoen. Veelal worden deze niet in de Wet milieubeheervergunning geregeld. Door deze combinatie van in de tijd sterk variërende oorzaken is het minder zinvol voor dit soort bedrijfsmatige activiteiten aparte richt- of grenswaarden te hanteren voor continu voorkomende ofherhaald voorkomende trìllingen. Om die reden is gekozen voor de volgende systematiek van richt- en grenswaarden. ln tabel 8 is een samenvatting gegeven van de richt- en grenswaarden ten behoeve van de beoordeling van trillingen in woningen. Waar over woningen wordt gesproken, worden ook andere typen trillinggevoelige bestemmingen bedoeld overeenkomstig geluidgevoelige bestemmingen. Als algemene richt- en grenswaarden voor woningen zijn de waarden onder nr. 2 te hanteren. Daarvan kan gemotiveerd worden afgeweken voor woningen of andere trillinggevoelige gebouwen in de andere genoemde gebieden. De in deze tabel opgenomen richt- en grenswaarden AI, A2 en A3 ziin qua notatie en definitie conform de SBR-richtlijn 2.
Trillingen in woningen en qua trillinggevoeligheid vergelijkbare gebouwen kunnen als toelaatbaar worden beschouwd indien voldaan is aan één van de volgende voorwaarden: - de waarde van de maximale trillingsterkte van de ruimte (Vmax) dient kleiner te zijn dan A1 voigens tabel 8, of - de waarde van de maximale trillingsterkte van de ruimte (Vmax) dient kleiner te zijn dan A2, waarbij de trillingsterkte over de beoordelingsperiode (Vper) kleiner is dan A3 vo!gens tabel 8. Tabel 8: Richt- en grenswaarden (dimensieloos) ten aanzien van de beoordeling van tritlingen n woningen 43
Richt- en grenswaarden dag en avond | nacht (07 00-2300 uur) | (23.00-07 00 uur) A1 | A 2 | A 3 | A1 | A 2 | A3 Nr | Omschrijving | dag | avond l | woningen in landelijke gebieden, | 0,1 | 2 | 1 | 0,05 | 0,1 | 0,15 | 0,05 gebieden voor extensieve recreatie 2 | woningen inlandelijkgebied metveel | 0,15 | 2,5 | 1,5 | 0,07 | 0,1 | 0.2 | 005 agrarische activiteiten, in woonwijken en in stadscentra 3 | woningen in gobieden waarin noch | 0,2 | 4 | 2 | 0,1 | 0,15 | 0,3 | 0 07 overwegend woningen, noch overwegend bedrijven zijn | gevestigd 4 | woningen in gebieden met | 0,3 | 5,5 | 3 | 0,15 | 0,2 | 0,4 | 0,1 overwegend bedrijfsmatige activiteiten woningen op industrieterreinen 5 | 0,4 | 6 | 4 | 0,2 | 0,3 | 0,5 | 0,15 met | A1; richtwaarde voor de maximale trillingsterkte V,,,; A2:grenswaarde voor de maximalc triliingsterkte Vma, A3:grenswaardc voor do trillingstorkte over de beoordelingsperiode De metingen en de beoordelingsmethode van voelbare triliingen in woningen kunnen geschieden conform de SBR-richtlijn 2. lndien de maximale trillingsterkte (V m ) niet hoger is dan de in tabel 8 genoemde waarde voor A1 dan is er geen probleem. lndien V | hoger is dan de in tabel 8 genoemde grenswaarde, is er sprake van een onaanvaardbare overschrijding.
lndien weliswaar de waarde voor A1 wordt overschreden maar niet die voor A3, wordt bovendien de gemiddeld over de tijd optredende trillingsterkte begrensd. Daarmee wordt ¡mpliciet ook een eis gesteld aan het aantal keren dat bepaalde hogere trillingsterkten per periode mogen optreden. De richt- en grenswaarden gelden voor trillinggevoelige ruimten in woningen e.d.; hallen, bijkeukens, bergzolders kunnen in het algemeen buiten de beoordeling blijven. Voor trillingen die ten gevolge van specif]eke werkzaamheden gedurende een voorzienbare duur, bijvoorbeeld heien, optreden, kunnen hogere waarden voor Vmax toegelaten worden, met als randvoorwaarde dat deze alleen ïn de dagperiode optreden en tot een maximale waarde voor Vmax van 8 (een en ander conform SBR- richtlijn 2). Van belang is verder nog dat een verwijzing naar de normering uit de SBR-richtlijn blijkens de jurisprudentie niet is toegestaan. ln de vergunningvoorschriften dienen concrete waarden te worden opgelegd, toegespïtst op de specifieke situatie. Verder geldt, evenals voor de voorschriften betreffende geluidhinder, dat het bevoegd gezag zich er van te voren van moet vergewissen of aan de te stellen voorschriften kan worden voldaan.
Het trillingvoorschrift geldt niet ten aanzien van woningen en andere geluidgevoelige besternmingen of in- of aanpandìge woningen, anders dan een woning die wordt bewoond door de degene die de inrichting drijft, indien de gebruiker van deze woningen en geluidgevoelige bestemmingen aan degene die de ïnrichting drijft geen toestemming geeft voor het in redelijkheid uitvoeren of doen uitvoeren | van trillingsmetingen. 44 Het voorgaande betreft mogelijke hinder ten gevolge van trillingen. lndien de richt- en grenswaarden alleen van toepassing zijn voor het voorkomen van de kans op schade aan bouwwerken door trillingen, zijn hogere waarden toelaatbaar (zie bijvoorbeeld SBR-richtlijn 1 over dit onderwerp). Vaak kan al een deel van de hinder worden weggenomen, indien gecommuniceerd wordt met omwonenden. Angst voor schade aan het eigen gebouw is veelal een aanleiding om te klagen. Het wegnemen van ongerustheid op dit punt kan belangrijk ziin. 45
HANDHAVING GELUIDVOORSCHRIFTEN 7.1 Algemeen Na het verlenen van een vergunning komt de fase van beheer van de gestelde voorschriften. Dor middel van de handhaving van de geluidvoorschriften kan worden gecontroleerd of de vergunninghouder voldoet aan de gestelde voorschriften. ln principe heeft de vergunningverlener mogelijkheden om controles uit te voeren en zo nodig op te leggen. ln de handhavingsfase kan het voorkomen dat een vergunninghouder de geluidvoorschriften niet naleeft, of wellicht zelfs niet kan naleven. Het verdient uiteraard sterk aanbeveling om te proberen deze knelpunten voor te zijn door passende voorschriften op te stellen. Zoals eerder vermeld, valt uit de jurisprudentie af te leiden dat het bevoegd gezag bij de opstelling van geluidvoorschriften er tevoren zeker van rnoet zijn dat de voorschriften kunnen worden nageleefd. Voor wat betreft de vergunningplichtige inrichtingen zullen deze voorschriften maatwerk moeten zijn. Anders ligt dat voor de inrichtingen waarop de zogenaamde artikel 8.40 AMvBs van toepassing zijn. Het bedrijf kan weinig invloed uitoefenen op de aard van de (geluid)voorschriften, deze zijn immers bij AMvB vastgesteld. Als regel zal het bedrijf echter maatregelen moeten kunnen nemen om aan de voorschriften te voldoen.
Blijkt echter dat dit redelijkerwijs niet mogelijk is conform het ALARA-principe (zie paragraaf 5.11) dan bestaat voor het bevoegd gezag de mogelijkheid om via zogeheten nadere eisen de geluidvoorschriften te verruimen Dit zal zich in de praktijk vooral voordoen bij reeds lang bestaande situaties. Of het in een zekere situatie toelaatbaar is dat geluidvoorschriften worden verruimd, is ter beoordeling van het bevoegd gezag, waarbij een afweging van belangen dient plaats te vinden tussen enerzijds die van de inrichting en anderzijds die van omwonenden en eventueel andere belanghebbenden. Het besluit om geluidvoorschriften vast te stellen die afwijken van die uit de betreffende AMvB is een beschikking waartegen beroep mogelijk is. Zo zijn ook de belangen van omwonenden gewaarborgd, en, n die gevallen waarbij strengere geluidvoorschriften worden opgeiegd, uiteraard die van het bedrijf. 7.2 Controlemetingen Ten aanzien van de handhaving na vergunningverlening zij nogmaals vermeld dat blijkens de jurisprudentie in principe hooguit eenmaal (gemotiveerd) een controlemeting kan worden verlangd. Een verplichting tot herhalingsmetingen is als regel niet toegelaten: handhaving is een taak voor het bevoegd gezag.
Het voorschrijven van een eenrnalig controlevoorschriít ligt in ieder geval in de rede als de geluidvoorschriften ziin gebaseerd op een prognoserapport, dat in het kader van de aanvraag om een oprichtingsvergunning is overgelegd. Het voorschrijven van een periodieke geluidsmeting is alleen toegelaten als het ten tijde van de aanvraag duidelijk is dat de geluidemissie in de toekomst zich zat gaan ontwikkelen, maar nog niet precies bekend is hoe. Te denken valt aan inrichtingen die gefaseerd ¡n werking zullen treden of aan inrichtingen waarbij sprake ¡s van een saneringssituatie krachtens de Wet geluidhinder. Dit ziin zeer specifreke situaties, waarbij uiteraard ook de opstetling van de geluidvoorschriften zelf bijzondere aandacht vraagt. Het zonder meer verlangen van herhalingsmetingen teneinde de inrichting zelf te laten controleren of aan de vergunningvoorschriften wordt voldaan, is op grond van de jurisprudentie niet toegelaten. Uiteraard kan een bedrijfwel op basis van vrijwilligheid periodieke geluidsmetingen uitvoeren of laten uitvoeren. De intentie daartoe kan in de vergunningaanvraag zijn vastgelegd. Een alternatief is opneming in een bedrijfsmilieuplan of milieuzorgsysteem. ln al deze gevallen zal met de vergunninghouder moeten worden overlegd of deze herhalingsmetingen in de vergunning worden vastgelegd.
ln dat kader kan het van belang zijn te bepalen dat de aanvraag om vergunning deel uitmaakt van de vergunning. Het moment waarop het akoestisch rapport moet worden overgeiegd en de wijze waarop het onderzoek moet worden uitgevoerd moet eenduidig en daarmee rechtszeker vastliggen. Het moment van leveren mag niet direct of indirect afhankelijk zijn van bijvoorbeeld klachten uit de orngeving of het optreden van bepaalde incidentele bedrijfssituaties e.d. (Het melden van incidentele bedrijfssituaties mag vanzelfsprekend wel 46
worden voorgeschreven.) Ook constructies waarbij bedrijven zeff meetpunten moeten kiezen zijrì niet eenduidig en daarmee rechtsonzeker. 7.3 Binnenniveaus Zoals in vrijwel alle vergunningen is vermeld, en ook in de diverse 8.40-AMvBs is vastgelegd, vindt controle plaats aan de hand van de Handleiding Meten en Rekenen lndustrielawaai. De handleiding schrijft nauwkeurig voor onder weike omstandigheden gebruik mag worden gemaakt van de drie methoden. De keuze wordt onder andere bepaald door het (al dan niet) aanwezig zijn van stoorgeluid en het al dan niet constant zijn van het geluid. Op diverse plaatsen in deze handreiking wordt overigens nader ingaan op de voor- en nadelen, wenselijkheid van metingen versus berekeningen, meet- en beoordelingspunten en dergelijke. Daarbij wordt wellicht ten overvloede nog eens gewezen op de (on-)nauwkeurigheid van de metingen en berekeningen (zie hiervoor ook de handleiding) in relatie tot mogelijke handhavingsacties. Zoals in hoofdstuk 3 is aangeven, is het in sommige gevallen noodzakelijk eisen voor binnenwaarden in geluidgevoelige ruimten op te nemen. ln de 8.40-AMvBs zijn geluideisen opgenomen met betrekking tot deze binnenwaarden, namelijk 35 dB(A) etmaalwaarde, dus 35, 30 en 25 dB(A) voor de dag-, avond- en nachtperiode. Over de relatie tussen buitenniveaus (meestal: ter plaatse van de gevel) en binnenniveaus bestaat veel onduidelijkheid.
Door de demping van de gevelmuur (minimaal 15 tot 25 dB(A)) kan ervan worden uitgegaan dat bij een maximale immissie op de gevel (dus exclusief geveireflectie) van 50 à55 dB(A) etmaalwaarde, het binnenniveau voldoet aan de bovengenoemde waarden. Bij aanpandige woningen, dat wil zeggen woningen die tegen een inrichting zijn aangebouwd en bovenwoningen, is er geen relatie tussen buiten- en binnenniveau. ln die situaties is het zinvol om binnenniveaus in de vergunning op te nemen. De geluidsbelasting binnen wordt dan geheel bepaald door de geluidwerendheid van scheidende muren en dergelijke. Of de voorschriften met betrekking tot de binnenniveaus worden nageleefd kan in die situaties alleen door feitelijke metingen worden bepaald. Daarbij wordt er iri algemene zin op gewezen dat het meten van geluidsniveaus in een woning niet eenvoudig is. Er wordt daarom aanbevolen om zo mogelijk eenmalig de isolatie vast te stellen en nadien terug te vallen op het verrichten van metingen voor de gevel dan wel in het vertrek waar het geluid wordt geproduceerd.
ln het laatste geval (bij aanpandige woningen) zal toch weer regelmatig in de ontvangstruimte moeten worden gemeten dan wel de isolatie tussen inrichting en woning vaker moeten worden gemeten omdat deze eenvoudig kan versiechteren, bijvoorbeeld door het slaan van een spijker door een buigs!appe voorzetwand of het star ophangen van een luidsprekerbox aan het plafond. Bij het verrichten van metingen in een woning kunnen, athankelijk van de situatie, niveaus van 25 á 30 dB in beginsel direct gemeten worden. Als er sprake is van muziekgeluid (zie paragraaf 6.2.4) waarbij er ongeveer aan de binnengrenswaarde wordt voldaan, gaat het om niveaus van zon 15 dB. Deze zijn niet rechtstreeks te meten als gevolg van achtergrondruis (bijvoorbeeld de c.v.-pomp). ln het kader van handhavingsacties moet het in situ (het vertrek waar het geluid wordt geproduceerd) optredende muziekniveau worden vastgesteld en moet naderhand de overdracht worden gemeten. Zoals hiervoor is aangegeven, zal dit laatste bij elke handhavingszaak opnieuw moeten plaatsvinden. Er kan niet worden uitgegaan van een eerder gemeten overdracht. Voor de technische aspecten betreffende het uitvoeren van metingen in woningen zij onder meer verwezen naar de Hand!eiding Meten en Rekenen lndustrielawaai.
Tenslotte geldt voor het vastleggen van geluideisen in woningen dat hiervoor de medewerking van de bewoners noodzakelijk is voor het verrichten van de noodzakelijke (controle-)metingen. ls die medewerking niet aanwezig dan verval!en de eventueel te stellen geluideisen voor de betreffende woning. 47
7.4 Zonebeheer Bij gezoneerde terreinen kan ten behoeve van het naleven van de geluidvoorschriften van bedrijven worden gebruik gemaakt van de ligging van de zone en de daarbij behorende geluidsniveaus. De manier van zonebeheer hangt onder meer af van de grootte en complexiteit van het industrieterrein en het aantal relevante bedrijven. Voor de relatief eenvoudïge terreinen beschikken de meeste akoestisch adviesbureaus en veel overheden over zonebeheerprogrammas. Voor de zeer complexe terreinen zoals bijvoorbeeld in het Rijnmondgebied is een specifiek informatie systeem industrielawaai ontwikkeld. Akoestisch relevante ontwikkelingen kunnen door middel van deze systemen relatief snel worden berekend. Het is verstandig in de considerans van de vergunning op te nemen hoe akoestisch relevante ontwikkelingen dienen te worden aangemeld. AmvB-bedrjven Een groot aantal bedrijven valt onder een AMvB voor wat betreft de toegestane emissies. Dit betekent dat, ongeacht de werkelijke emissies, aan deze bedrijven is toegestaan een zeker geluidsniveau te veroorzaken. ln het algerneen zijn AMvB-bedrijven niet relevant voor de grootte van de zone. Bij sommige AMvBs op basis van art 8.40 Wm zijn geluidvoorschriften opgenomen die bepalen dat het geluidsniveau ten gevolge van de betreffende bedrijven niet hoger dan 50 dB(A) mag zijn op 50m afstand of de dichtstbijzijnde woning.
ln een aantal gevallen zijn echter de bedrijven niet meegenomen bij het bepalen van de zone, terwijl door de ligging op het industrieterrein (aan de rand) de bedrijven wel degelijk van invloed zijn op het geluidsniveau bij de woningen op korte afstand van het industrieterrein. ln sommige AMvBs is opgenomen dat de vergunningverlener nadere eisen kan formuleren om de werkelijke situatie zo goed mogelijk te kunnen weergeven. De geluideisen kunnen verruimd of beperkt worden. Het beperken van de toegestane geluidruimte tot die welke maximaal voor de bedrijfsvoering noodzakelijk is, verdient aanbeveling teneinde onnodig ruimtebeslag op de zone of overschrijding van de zone te voorkomen. Vaak kan op deze wijze geluidruimte worden vrijgemaakt voor vergunningplichtige bedrijven. Zonebeheersplan Met het bepalen van de zone is in feite de geluidruimte van het hele industrieterrein vastgelegd. Het is verstandig om te voorkomen dat bij de komst van een bedrijf of door de uitbreiding van een enkel bedrijf de geluidruimte volledig wordt opgeslokt, zeker indien fysiek nog voldoende ruimte is om andere bedrïjven te huisvesten. Zo kan bijvoorbeeld door het vaststellen van een overzicht van het terrein met bijbehorende emissie per kavel en het juridisch vastleggen van die kavelemissies, worden voorkomen dat de geluidruirnte aan één enkel bedrijf vergund moet worden.
Met een dergelijk zonebeheersplan (eventueel onderdeel uitmakend van de gemeentelijke nota industrielawaai) kunnen de akoestische consequenties van een voorgestaan vestigingsbeleid vooraf in beeld worden gebracht en wordt een basis geschapen voor de uitvoering van dat beleid met behulp van de vergunningverlening krachtens de Wm. Voor somrnige grote industrieterreinen in Nederland wordt met het zonebeheersplan tevens voorzien in de ALARA- afweging en wordt bij de vergunningverlening, naast de toets op de beschikbare geluidruimte, nog slechts getoetst op de stand der techniek. Zonebewakingspunten Bij het bepalen van de zonebewakingspunten is het van belang om de afstand tussen de geluidsbron en het zonebewakingspunt niet te groot te laten zijn. Met het toenemen van de afstand neemt de nauwkeurigheid en de reproduceerbaarheid van de berekeningen en metingen af. Tjdsperiode Bij het toetsen aan de zone dient in overweging genomen te worden welke periode van de dag aan de orde is. lndien geen onderscheid wordt gemaakt tussen de dag-, avond- of nachtperiode is het voorstelbaar dat een gedeelte van de geluidruimte niet gebruikt wordt en dus het bedrijventerrein niet optimaal gebruikt kan worden. 48
Sommatie Bij gezoneerde industrieterreinen waarop zeer grote aantallen bedrijven gevestigd zijn (slechts bij een tiental industrieterreinen in Nederland het geval), kan het voorkomen dat op immissieniveau de gemeten gecumuleerde geluidsbelasting lager is dan de berekende. Dit fenomeen ìs statistisch verklaarbaar: het zal vrijwel nooit voorkomen dat alle bedrijven tegelijkertijd op volle, vergunde capaciteit werkzaam zijn. Naar dit effect, ook wel redelijke sommatie genoemd, is onderzoek verricht waaruit blijkt dat het effect circa 1 dB groot is. ln die gevallen zou bij de vraag of een bedrijf zich nog binnen de zone kan vestigen met dit effect rekening kunnen worden gehouden. Er mag echter geen vertaalslag naar de vergunning plaatsvinden, elk individueel bedrìjf moet immers de mogelijkheid hebben om binnen de vergunde ruimte maximaal werkzaam te zijn. Communicatie Cruciaal bij het zonebeheer is de communicatie tussen de verschillende vergunningverleriers. ln de meeste gevallen zijn de gemeenten en de provincie samen verantwoordelijk voor de vergunningverlening op een industrieterrein. Slechts met een frequente afstemming tussen beide overheidslagen, bij voorkeur aangevuld met een vertegenwoordiging van het bedrijfsleven, kan een optimaai gebruik van het terrein worden gewaarborgd. 49
BIJLAGE l: BEGRIPPEN- EN AFKORTINGENLIJST BEGRIPPEN categorie 2.4 inrichting een inrichting die is aangewezen als vergunningverplichtige inrichting krachtens de Wet geluidhinder (Wgh artikel 16. 1), ook wel grote lawaaimaker genoemd. Sinds de inwerkingtreding van de Wm op 1 maart 1993 vallend onder vb, artikel 2.4. binnengrenswaarde grenswaarde voor de geluidsbelasting binnen de ruimten van een woning die als geluidsgevoelig zijn aangemerkt. equivalent geluidsniveau het energetisch gemiddelde van de fluctuerende niveaus van het ter (L q) plaatse in de 1oop van een bepaalde periode optredende geluid. De methode van de berekening van het gemiddelde is omschreven in de Handleiding Meten en Rekenen lndustrielawaai. etmaalwaarde de hoogste van de volgende drie waarden van het equivalente geluidsniveau: - de waarde over de periode 07.00-19.00 uur (dag); - de met 5 dB(A) verhoogde waarde over de periode 19.00-23.00 uur (avond); - de met 10 dB(A) verhoogde waarde over de periode 23.00-07.00 uur (nacht). geluidsniveau geluidszone het gemeten of berekende momentane geluidsniveau, uitgedrukt in dB(A) overeenkomstig de door de IEC ter zake opgestelde regels. in het bestemmingsplan vastgelegde zone rond het industrieterrein waarbuiten de geluidsbelasting ten gevolge vaii het industrieterrein niet meer dan 50 dB(A) mag bedragen.
gevel een bouwkundige constructie die een ruimte in een woning of gebouw scheidt van de buitenlucht, daaronder begrepen het dak. grenswaarde wettelijke milieukwaliteitsnorm die in acht moet worden genomen (resultaatsverplichting). impulsgeluid (l-karakter) geluid, dat bestaat uit één of meer geluidstoten die minder dan één seconde duren. maxïmaal geluidsniveau het maximaal te meten geluidsniveau, meterstand fast gecorrigeerd (Lm,,) met de meteocorrectieterm Crn. muziekgeluid referentïeniveau geluid met een op het beoordelingspunt (binnen het aldaar aanwezige geluid) duidelijk waarneembaar muziekkarakter. hoogste waarde van het niveau van - of het omgevingsgeluid, dat 95% van de tijd overschreden wordt (L), - of het L van het wegverkeer min 10 dB. 50
Representatieve toestand waarbij de voor de geluidsproductie relevante bedrijfssituatie omstandigheden kenmerkend zijn voor een bedrijfsvoering bij voliedige capaciteit in de te beschouwen etmaalperiode richtwaarde wettelijke milieukwaliteitsnorm waarmee rekening moet worden gehouden (inspanningsverplichting). 51
AFKORTINGEN ALARA As low as reasonably achievable AMvB Algemene Maatregel van Bestuur Awb Algemene wet Bestuursrecht Bb Bouwbesluit dB(A) A-gewogeri decibei lvb lnrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer MTG Hoogst toelaatbare geluidsbelasting van de gevels van de omliggende woningen of andere geluidgevoelige bestemrningen ten gevolge van het industrieterrein NMP Nationaal Milieubeleidsplan IMH lnspectie van de volksgezondheid voor de hygiëne van het milieu (regionale inspectie milieuhygiëne) Wgh Wet geluidhinder Wm Wet milieubeheer WRO Wet op de ruimtelijke ordening 52
BIJLAGE 2: ADRESLIJST INSPECTlES MILIEUHYGIËNE Hoofdinspectie Milieuhygiëne Rijnstraat 8 Postbus 30945, IPC: 680 Den Haag Telefoon: Fax : Inspectie Milieuhygiëne NOORD Cascadeplein 10 Postbus 30020 9700 RM Groningen Telefoon: Fax : lnspectie Milieuhygiène OOST Postbus 60083 6800 JB Arnhem Telefoon: Fax : lnspectie Milieuhygiëne NOORD-WEST Postbus 1182 Haarlem Telefoon: Fax : lnspectie ZUID-WEST Huis te Postbus 531 2280 HH Rijswijk Telefoon: Fax : Satellietkantoor: Middelburg lnspectie Milieuhygiëne ZUID t Schimmelt Postbus 6195 Eindhoven Telefoon: Fax : Satellietkaritoor: , Heerlen 54 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Directoraat-Gerieraal Milieu Directie Lokale Milieukwaliteit en Verkeer www.vrom.nl Handieiding Meten en Rekenen lndustrielawaai internet uitgave 2004
Hai:irq meter en rekenen i1ustr!elawaai vdule A Colofon Handleiding meten en rekenen Industrielawaai Begeleidingscom missie lr. - Ministerie van VROM lng. - Ministerie van VROM lr. - TNO Technisch Physische Dienst TU Delft lng. - Akzo Nobel Engineering (namens BMRO VNO-NCW) lr. - Adviesbureau & Associés B.V. lr. - Lichtveld Buis & Partners B.V. lng. - M+P Raadgevende lngenieurs B.V. lng. - Hoogovens Staal lnfrastructuur & Services (namens BMRO VNO-NCW) lr. - dgmr Raadgevende lngenieurs B.V. - DCMR Milieudienst Rijnmond (namens IPO) Samengestofd door: TNO Technisch Physische Dienst TU Delft M+P Raadgevende lngenieurs B.V., Aalsmeer Adviesbureau & Associés B.V.. Zoetermeer !n opdracht van: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) Directoraat Generaal Milieubeheer Directie Geluid en Verkeer Dit is de electronische uitgave van 2004 en bevat de errata van 1999. Verwijzingen naar bladzijnummers zijn helaas niet meer exact.
Erzijn 5 bestanden: module A, module B, Module C1, Module C2, en Module D -.)- 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Harileidirg neten en rekenen irdjstrìelawesí tvodnie A - lnhoud Moduie A Algemeen gedeelte lnleiding 2 Beoordeling van geluid 3 Criteria voor toepassing van methode l en 11 4 lmmissiemetingen versus immissieberekeningen 5 Reproduceerbaarheid en representativiteit 6 Aspecten bij de uitvoering van metingen 7 Aspecten bij de beoordeling odule ß Pethrde lnleìding 2 ee- en rekenni ethod e nistrìotewaai veor eenvoudicje s uiii tni ethod e 3 lrnmissienìeiingon melhede 11) 4 ronsterktebepating eri overdrachtsberekening 5 Bepaling heoordeiinqsgrootheden Deiìnities tdodul- C tliocie 11 nieiirig 2 eet- en rakenmethode industriehìwaai vocr cornplexe situaties (niethode 11) 3 iïirnissiometingetì rnethoc1e Ìt.I ronsterktehepaiirig 5 Qverciraclitsniodel (rnethuiie 118) 6 Subsutíenielhode (mthode il) 7 Hybride rnethixlen (niethode 11.10 3 Bepatiriq hencrneiinggrootheden 9 Deiniies tilodote D Bijhìgen cr en delinilies 2 Belanqrijkse ivzigingen ten opzichte ven de handleìdg-l98l 3 \/oorheetden 4 sohìtieaarden 5 Relotìeve widdkracht met wiririsnelheid Regìster -3-
Fi.d}eiing mee.n en icenen industr awai rrdtje A Voorwoord De Handleiding meten en rekenen lndustrielawaai (Handleiding) geeft richtlijnen en aanwijzingen voor het meten en berekenen van het geluid afkomstig van inrichtingen, waarop de Wet milieubeheer (Wm) of een gemeentelijke verordening van toepassing is. Deze Handleiding vormt tevens de basis voor de ministeriële beschikking ex artikel 73 van de Wet geluidhinder betreffende de zonering van industrieterreinen. De onderhavige versie vervangt de Handleiding meten en rekenen industrielawaai (!L-HR-13-O1) van maart 1981 (Handleiding-1981). De (drie) oude klassen A, B en C zijn vervangen door twee nieuwe methoden (l en 11) met elk hun eigen toepassingsgebied. Dit sluit beter aan bij het ontstane gebruik in de praktijk zoals het toepassen van rekenprogrammas.
Bij de totstandkoming van deze nieuwe Handleiding zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: - vanwege de brede verspreiding van en de ruime ervaring met de Handleiding-1 981 is getracht niet of nauwelijks gewijzigde de!en herkenbaar overte nemen; - de resultaten van reeds beschikbare evaluatieonderzoeken over de Handleiding-1981 zijn in deze Handleiding verwerkt, voorzover dat in dit kader zinvol en wenselijk was; - beleidsmatige voorschriften en aanwijzingen ziin zoveel mogelijk weggelaten; deze zijn zoveel mogelijk in de Handreiking industrielawaai en vergunningverlening (21 oktober 1998) opgenomen. ln de bijlagen van deze Handleiding zijn bepaalde procedures en begrippen nader toegelicht, evenals de veranderingen ten opzichte van de Handleiding-1981. Gezien de ontwikkelingen die op Europees niveau plaatsvinden, is op een aantal plaatsen de gehanteerde terminologie aangepast aan die van de internaonale normbladen.
- Samenvatting De Handleiding meten en rekenen lndustrielawaai heeft als doel voorschriften, wenken en randvoorwaarden voor meet- en rekenmethoden te geven om geluid afkomstig van inrichtingen vast te stellen. De Handleiding geeft technische procedures aan zowel voor zonering in het kader van de Wet geluidhinder als voor vergunningverlening en handhaving in het kader van de Wet milieubeheer en gemeentelijke verordeningen. De voorliggende versie vervangt de versie Handleiding meten en rekenen industrielawaai (IL-HR-13-O1) van maart 1981 (hiema te noemen Handleiding-1981). De Handleiding bestaat uit vier modules. Module A bevat het algemene gedeelte, waarin het gebruik van de methoden en de gehanteerde begrippen en symbolen wordt toegelicht. Bovendien worden de verschillen in toepassingsgebied van de twee standaardmethoden, methode l en methode 11, uitgelegd. Module B en C omschrijven respectievelijk methode l en methode 11. Beide methoden bestaan uit een aantal verschillende meet- en rekenmethoden. ln elke module wordt een overzicht gegeven van de toepassingsgebieden van de methoden. Tezamen met moduie A kan elke methode als één onafhankelijk geheel worden gehanteerd. Binnen hetgedefinieerde toepassingsgebied zijn de resultaten van methode l eri 11 gelijkwaardig. Module D bestaat uit bijlagen met toelichtingen en toepassingsvoorbeelden.
Zij, die zich voornamelijk beleidsmatig of administratief met industrielawaai bezighouden, kunnen volstaan met het lezen van de eerste drie hoofdstukken van module A. Degenen, die metingen en/ofberekeningen uitvoeren, dan wel geluidstechnische aspecten moeten beoordelen, zullen zowel module A als de voor hen van belang zijnde methode l of 11 uit module B respectievelijk module C moeten hanteren. De methoden kunnen onafhankelijk van elkaar worden gebruikt. Anleitung Messen und Rechnen in bezug auf lndustrielärm Zusammenfassung Die Anleitung Messen und Rechnen in bezug auf lndustrielärm (Handleiding meten en rekenen lndustrielawaai) beschreibt Vorgesehensweisen, gibt Hinweise und definiert Voraussetzungen für die Anwendung von Meß- und Rechenmethoden zur Ermittlung von Geräuschen aus gewerblichen Anlagen. Die Anleitung beschreibt technische Verfahren, sowohl für die Erteilung von Genehmigungen und Zonierung im Rahmen des Lärmschutz-gesetzes (Wet geluidhinder), als auch fürdie Erteilung von Genehmigungen in Rahmen des Gesetzes zum Schutz der Umwelt (Wet milieubeheer) und für kommunale Verordnungen. Diese Anleitung ersetzt die Handleiding meten en rekenen industrielawaai (IL-HR-13-O1)von 1981. Die Anleitung setzt sich aus vier Teilen zusammen. TeilAenthälteine allgemeine Einleitung, in welcherderGebrauch und die verwendeten Begriffe und Symbole erklàrt werden.
Außerdem werden ¡n TeiIA die Unterschiede in den Anwendungsbereichen der zwei Standard-Rechenmethoden angegeben. ln den Teilen B und C sind die Methoden l und 11 einander gegenübergestellt. Methode l kann in einfachen Situationen angewandt werden, Methode 11 ist für komplexe Situationen geeignet. Jede Methode besteht aus einerAnzahl unterschiedlicher Meß- und Rechenverfahren. lnnerhalb des jeweigen zulässigen Anwendungsgebietes sind die Rechnergebnisse beider Methoden gleichwertig. Zusammen mitTeilA der Anleitung bildetjede der zwei Methoden eine voneinander unabhängige Einheit. Teil D enthält Anlagen mit Erläuterungen und Rechenbeispielen. Guide for measuring and calculating industrial noise
andieicìr rneten en rekenen jiidtj rielawaai Module A Abstract The aim ofthe Guide for measuring and caiculating industriai noise (Handieiding meten en rekenen lndustrietawaai) is to provide ruies, hints and conditions for the use of methods of measuring and calculating noise caused by estabiishments. lt suggests technicai procedures both for licensing and zoning as provided for in the Noise Abatement Act (Wet geluidhinder) and for iicensing under the Environmental Management Act (Wet milieubeheer) and municipai regulations. This version repiaces the version Handieiding meten en rekenen industrielawaai (IL-HR-13-01)dated March 1981. The Guide consists of four sections. Part A contains a general introduction explaining the use of the guide, the concepts and symbols used; it also indicates the differences between the two melhods of measuring and calcuiation described in part B and C. Part B and C describe respectively method i and 11. Method l can be used for sïmpie situations and method 11 is meant for complex situations. Both methods consist of several measuring and calculation methods. A list of the areas where the methods can be applied is given for each method. Each method can be used independently in conjunction with part A. Part D contains both examples how 10 calculate noise and explanations.
Manuel de mesure et de calcui du bruit industriel Resumé Le Manuel de mesure et de caicui de bruit industriei (Handleiding meten en rekenen lndustrieiawaai) donne des instructns, des conseils et des conditions aux limites pour établir ies méthodes de mesure et de calcui du bruit généré des établissements bruyants. 11 indique des procédures techniques, tant pour loctroi de permis ou le zonage dans le cadre de la loi sur les nuisances acoustiques (Wet geluidhinder: en France, loi sur la lutte contre les bruits de voisinage) que pour loctroi de permis dans le cadre de la loi relative aux établissements dangereux, insaiubres et incommodes (Wet miiieubeheer: en France, loi sur ies installations classées pour ia protection de ienvironment) ainsi que conformJment aux arrêtés municipaux. Ce manueiremplace le •Handieiding meten en rekenen industrieiawaai (IL-HR-13-01)de 1981. Le manuei est composé de quatre parties. La partie A comprend une introduction générale expliquant iusage de ce manuel, les concepts et les symboles utiiisés. Elle indique également ies diiférences entre ies deux méthodes de mesure et de calcul figurant dans les parties B et C qui descrivent, respectivement ies méthodes l et 11. On peut utiliser la méthode l pour les situations simples, et la méthode 11 est destinée à des situations compliquées.
Les méthodes comprennentchacune un certain nombre de méthodes de mesure et de calcul distinctes. Pour chaque catégorie le manueidonne un aperçu champ dapplication des méthodes. Chaque catégorie de méthodes, ainsi que la première partie du manuei, peuvent être utilisées séparément. La partie D comprend des exemples de calcui le bruit et des explications. -6-
- MODULE A ALGEMEEN GEDEELTE 1 lnleiding 15 1.1 Doel Handleiding 1.2 Uitgangspunten 1.3 Structuurvan de Handleidig 2 Beoordeling van geluid 18 2.1 Algemeen 2.2 Beoordelingsgrootheden 2.2.1 Langtijdgemiddeld beoordengsniveau 2.2.2 Etmaalwaarde 2.2.3 Geiuidsbelasting B. 2.2.4 Maximaal geluidsniveau 2.3 Bijzondere geluiden (tonaal karakter/impulsgeluid/muziekgeluid) 2.4 Vergunningverlening 2.5 Zonering/zonebeheer 2.5.1 Geluidsbelasting vanwege een industrieterrein 2.5.2 Geluidsbelasting van geluidsgevoelige objecten in de zone 3 Criteria voor toepassing van methode l en 11 24 3.1 Kenmerken van methode l en 11 3.2 Gebruik van methode l 3.2.1 Toepassingsgebied 3.2.2 Vereist kennisniveau 3.3 Gebruik van methode 11 3.3.1 Toepassingsgebied 3.3.2 Vereist kennisniveau 4 tmmissiemetingen versus immissieberekeningen 28 4.1 Algemeen 4.2 Meten van geluidsimmissie 4.2.1 Metingen op een beoordelingspunt 4.2.2 Metingen op een referentiepunt 4.3 Berekenen van de geiuidsimmissíe uit emissiegegevens 4.3.
1 Geluidsemissiemeetmethoden 4.3.2 Bepalen van de geluidsoverdracht 5 Reproduceerbaarheid en representativiteit33 5.1 Reproduceerbaarheid 5.2 Representatieve bedrijfssituatie 5.3 Representatieve geluidsoverdracht 5.4 Nauwkeurigheid van de methoden l en 11 5.4.1 Vereiste meetnauwkeurigheid 5.4.2 Verwaarlozingscriterium 5.4.3 lnterpolatievoorschriften 5.4.4 Nauwkeurigheidsmarge meten en rekenen 5.4.5 Afrondingen Aspecten bij de uitvoering van metingen 40 -7-
1ejdjrì rrretep n rkenen irrdustrieIvaei odt.iIe A 6.1 Algemeen 6.2 stoorgeiuid 6.2.1 Algemeen 6.2.2 Vermijden van stoorgeluid 6.2.3 Stoorgeluidscorrectie 6.3 Weersomstandigheden en meteoraam 6.4 Typen geluid 6.5 Meting maximale geluidsniveaus 6.6 Meting binnengeluidsniveaus 7 Aspecten bij de beoordeling 46 7.1 Algemeen 7.2 Begrippen 7.2.1 Tijdsperioden 7.2.2 Geometrische parameters 7.2.3 Bodemtypen en bodemgebieden 7.2.4 lmmissierelevante bronsterkte LWR 7.3 Bepaling beoordelingsgrootheden 7.3.1 Bepaling langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau LA Cfl LT 7.3.2 Toeslag voorbijzondere geluiden K 7.3.3 Bepaling beoordelingsnrveau etmaai 7.3.4 Rekenschema 7.3.5 Bepaling maximale geluidsniveau 7.3.6 Bepaling binnengeluidsniveaus 7.3.6.1 Binnengeluidsniveaus ten gevolge van niet-aanliggende inrichtingen 7.3.6.2 Binnengeluidsniveaus ten gevolge van aanliggende inrichtingen Literatuurlijst 58 -8-
lnleiding 1.1 Doel Handleiding Het doel van de Handleiding meten en rekenen lndustrielawaai (Handleiding) is voorschriften, suggesties en randvoorwaarden te geven voor de toe te passen meet- en rekenmethode voor het geluid afkomstig van inrichtingen, teneinde de beoordelingsgrootheden vast te stellen. De Handleiding omschrijft de te volgen technische procedures bij akoestische onderzoeken in het kader van bijvoorbeeld: - vergunningverlening aan bedrijven en recreatieve activiteiten waarvooreen vergunning krachtens de Wet mieubeheer (Wm) ofgemeentelijke verordeningen vereist is; - verplichtingen voortvloeiend uit een Aigemene Maatregel van Bestuur (AMvB) ex artikel 8.40 Wm; - zonering/zonebeheer in het kader van de Wet geluidhinder (Wgh). Afhankeiijk van het doel worden eisen gesteld aan de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheid van de resultaten en dus aan de verfijningsgraad van de toe te passen methoden. Ook de specifieke situatie is van belang: het geluidsniveau nabij een enkelvoudige bron is doorgaans eenvoudiger te bepalen dan dat van een complexe ¡ndustrie op grote afstand. Deze Handleiding geeft twee standaardmeet- en rekenmethoden die in het overgrote deel van de gevallen kunnen worden toegepast. Methode l voldoet in eenvoudige situaties, waarvoor de randvoorwaarden geformuleerd zijn.
Voor complexe situaties is methode 11 opgesteld, die richtlijnen bevat voor geluidsdeskundigen. ln hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de toepassingsmogelijkheden van beide methoden. Situaties die niet door de beschreven methoden kunnen worden ondervangen, dienen op basis van deskundigheid te worden behandeld. 1.2 Uitgangspunten Voor het gebruik van de Handleiding zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: - De Handleiding richt zich op meet- en rekenprocedures om de geluidsimmissieniveaus in de omgeving van inrichtingen te bepalen. Beleidsmatige aspecten, alsmede de akoestische beschrijving van een gebied en de bepaling van het referentieniveau van het omgevingsgeluid blijven buiten het kader van de Handleiding. Voor beleidsmatige aspecten wordt verwezen naar de Handreiking industrielawaai en vergunningverlening [A.1] en voor de bepaling van het referentieniveau van omgevingsgeluid naar ICG-rapport IL-HR-15-01 [A.21. - De gedetailleerdheid van het akoestisch onderzoek en de daarbij toe te passen reken- en meetmethoden moeten in relatie staan met o.a. de aard van de geluidssituatie en de kosten van maatregelen. - De meet- en rekenmethoden l en 11 worden, voorzover relevant voor het doel van de Handleiding, volledig beschreven.
Achtergrondinformatie en wetenschappelijke onderbouwing kunnen worden verkregen uit rapporten van de lnterdepartementale Commissie Geluidhinder (ICG), akoestische handboeken of andere wetenschappelijke publicaties; zie hiertoe ook de literatuurlijst. - De Handleiding beoogt geen leerboek te zijn waarin de grondbeginselen van de akoestiek worden uiteengezet. - De Handleiding geeftde beperkingen van de beschreven methoden aan, alsmede de aandachtspunten bijde toepassing ervan. - De Handleiding wijkt in analogie met de Handleiding-1981 niet onnodig af van internationaal gebruikelijke methoden. Dit geldt met name voor ISO-standaards, VDI-bladen en DIN-normen. -9-
.Jeiding metn en rekener ir:dustrielwaai Modul€ A 1.3 Structuur van de Handieiding De structuur van de Handleiding is af te Iezen uit tabel A.1 .1. Module A bevat een algemeen gedeelte. De gehanteerde begrippen en symbolen worden hierin toegeiicht. Achtergrondinformatie wordt gegeven over de wijze waarop de beoordelingsgrootheden moeten worden vastgesteld. Bovendien zijn in module A de toepassingsgebieden omschreven van de methoden l en 11. ln module B en C worden voor respectievelijk methode l en methode 11 de toepassingsgebieden van de methoden en de gehanteerde begrippen en symbolen beknopt herhaald. Hiervoor is gekozen opdat de desbetreffende module oriafhankelijk van de andere kan worden gebruikt. De gebruiker van methode l hoeft dus niet op de hoogte te zijn van de terminologie die bij methode 11 wordt gebruikt. ln beide modulen worden na de inleiding zowel immissiemethoden aTs emissiemethoden met een overdrachtsmodel beschreven. Methode l is bedoeld voor eenvoudige situaties en methode 11 voor complexere situaties. ln module D ziin definities, begrippen en een aantal toelichtingen (isolatiewaarden, windkracht) en toepassingsvoorbeelden opgenomen. Tevens zijn in deze module de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de voorgaande Handleiding-1981 samengevat. Tenslotte is in module D een lijst met trefwoorden opgenomen.
Module A Algemeen gedeelte Module B Methode l voor eenvoudige situaties -Hoofdstuk 3 lmmissiemetingen op beoordelings- en Methode 1.1 referentiepunten -Hoofdstuk 4 Bronsterktebepaling en vereenvoudigde overdrachtsberekening - geconcentreerde bronmethode Methode 1.2 - aangepast meetvlakmethode Methode 1.3 Module C Methode 11 voor complexe situaties -Hoofdstuk 3 Immissiemetingen Methode 11.1 -Hoofdstuk 4 Bronsterktebepaling: - geconcentreerde bronmethode Methode 11.2 - aangepast meetvlakmethode Methode 11.3 - rondommethode Methode 11.4 - intensiteitsmetingen Methode 11.5 - snelheidsmetingen Methode 11.6 - 1 () -
Haníjlijr meten eo rpkr tis::iewa ndule -> - bepaling geluidsuitstraling gebouwen Methode 11.7 -Hoofdstuk 5 Overdrachtsmodel Methode 11.8 -Hoofdstuk 6 Substitutiemethode Methode 11.9 -Hoofdstuk 7 Hybride methode Methode 11.10 Module D Definities, begrippen, toelichtingen, voorbeeldeo bij methode l, trefwoo rd e n reg i s te r TABEL A.1.1 StructuurHand/eidingmet diverse methoden -11-
Heleir.q rneien en rekerien industrielaw 2 Beoordeling van geluid 2.1 Algemeen ln djt hoofdstuk worden ailereerst de grootheden beschreven die van belang zijn voor de beoordeling van het geluid ten gevolge van inrichtingen in het kader van vergunningverlening en zonenng. Vervolgens worden aanwijzingen en uitgangspunten gegeven die van belang zijn voor de beoordeling van geluid voor vergunningverlening en zonering. Bij vergunningverlening worden in het algemeen eisen gestetd aan het equivalente geluidsniveau A,LT en het maximale geluidsniveau Lçax. Bij zonering speelt alleen de geluidsbelasting B een rol. 2.2 Beoordelingsgrootheden 2. 2. 1 Langtijdgemiddeld beoordelingsniveau LA r LT ln deze Handleiding wordt als beoordelingsgrootheid het zogenaamde langtijdgemiddeld beoordelingsniveau LAçLT in dB(A) gehanteerd; deze grootheid wordt bepaald per etmaalpenode (dag, avond en nacht). De beoordelingsgrootheid is gebaseerd op het equivalente geluidsniveau LqT waarbij tevens rekening gehouden wordt met de afzonderlijke geluidsbijdragen tijdens de verschillende bedrijfstoestanden van de inrichting, alsmede met het karakter van het geluid (impulsachtig, tonaal, muziek) en variaties van het immissieniveau als gevolg van verschillende weersomstandigheden (meteocorrectie).
ln algemene zin wordt het equivalente geluidsniveau LA,..r in dB(A) over een tijdvak T van t1 tot t2 als volgt bepaald: LAeqT=l O1o met T PA(t) Po - (PA(O)2dr) lt l Po = t2 - tç = de A-gewogen momentane geluidsdruk = referentiedruk van 20 pPa (2.1) Het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau LLr over een beoordelingsperiode op een immissiepunt kan worden bepaald met behulp van metingen en/of berekeningen. De verschillende stappen, die hierbij dienen te worden doorlopen, worden toegelicht in paragraaf 7.2. 2.2.2 Etmaalwaarde L etmaat De etmaalwaarde Let,caat van het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau LAÍT in dB(A) met betrekking tot een inrichting ofeen industrieterrein is het hoogste van de volgende drie niveaus: Ldag (= L,LT); dag: 07.00-19.00 uur L0çj ( LLT) + 5 dB; avond: 19.00-23.00 uur Lnacht( = LLT) + 10 dB; nacht: 23.00-07.00 uur 2.2.3 Geluidsbelasting B. Voor de zonering in het kadervan de Wet geluidhinder speelt het begrip geluidsbelasting vanwege een industrieterrein een belangrijke rol. Deze geluidsbelasting B1 is de etmaalwaarde van het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau in dB(A) oP een bepaalde plaats afkomstig van een bepaalde bron of combinatie van bronnen. Dit wordt in paragraaf 2.5.1 -12-
clleicirg rietn en rokeneri ridustrielwaai odule A — nader omschreven. ln essentie is er geen verschil tussen de etmaalwaarde Leim i en de geluidsbelasting B1. 2.2.4 Maximaal geluidsniveau LAma% De beoordeling van geiuiden die kortstondig optreden vindt veelal plaats aan de hand van LAmax. Het maximale A-gewogen geluidsniveau is gebaseerd op de hoogste aflezing ¡n de meterstand fast; op deze afgelezen waarde wordt de meteocorrectieterm Cm (zie paragraaf 7.2.1) toegepast. De meterstand fastkomtovereen meteen tijdconstante van 125 ms. 2.3 Bijzondere geluiden (tonaal karakter/impulsgeluid/muziekgeluid) Bij het verlenen van vergunningen en handhaving van geluidsvoorschriften moet rekening worden gehouden met bijzondere geluiden die vanwege hun karakter als extra hinderlijk worden beschouwd. Het betreft tonaal geluid, geluid met een impulsachtig karakter en muziekgeluid. Als criterium geldt dat het bijzondere karakter duidelijk hoorbaar is op het beoordelingspunt. Als er bij een bedrijfstoestand sprake ¡s van deze bijzondere geluiden, wordt een toeslag op het bij deze bedrijfstoestand gemeten (of berekende) langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau gehanteerd. Bij een combinatie van tonaal, impulsachtig geluid wordt die toeslag maar één keer toegepast.
De toeslag heeft dus betrekking op het gemeten (of berekende) langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau vanwege een bedrijfstoestand van de gehele ¡ruichting. De toeslag wordt dus nadrukkelijk niet uitsluitend toegepast op de deelbijdrage van die geluidsbron, die de aanleiding vormt voor het hanteren van de toeslag. Bij inrichtingen op een gezoneerd industrieterrein is extra aandacht vereist voor het toepassen van de toeslag. Met het eventueel tonale of impulsachtige karakter van het geluid behoeft bij de zonering geen rekening te worden gehouden. Bij vergunningverlening aan bedrijven op het gezoneerde industrieterrein is deze toeslag wel van toepassing. Het bevoegd gezag dient voor een zorgvuldige afstemming van zonering en vergunning zorg te dragen. De onderhavige problematiek treedt bijvoorbeeld op bij een solitair opgesteld transformatorstation dat én zoneringsplichtig is én woningen binnen of op de zone heeft. Bij de vaststelling van de geluidsbelasting bij woningen ten behoeve van toetsing aan grenswaarden wordt wel een toeslag toegepast. Bij de vaststelling van de ligging van de zonegrens wordt echter geen toeslag toegepast. ln het onderstaande is een nadere toelichting gegeven over bijzondere geluiden. ln module D, voorbeeld 2, zijn enige rekenvoorbeelden gegeven over de bepaling van een beoordelingsgrootheid in een situatie inclusiefbijzondere geluiden.
Tonaal geluid Als criterium geldt dat het tonale karakter van het geluid duidelijk hoorbaar is op het beoordelingspunt. Er kan sprake zijn van tonaal geluid als de geluidsbelasting op het beoordelingspunt wordt bepaald door bijvoorbeeld jankende tandwielkasten, brommende transformatoren, gierende ventilatoren, modelvliegtuigen en bepaalde trdapparatuur (betonindustrie). Herkenbaarheid van een specifieke geluidsbron hoeft geen aanwijzing te ziin van tonaliteit. ln geval van geluid met een tonaal karakter dient er op het gemeten of berekende langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau vanwege de gehele inrichting een toeslag van 5 dB in rekening te worden gebracht. De toeslag wordt alleen toegepast voor dat deel van de beoordelingsperiode dat er sprake is van tonaal geiuid. ln sommige gevallen kan een (smalbandige) spectrale analyse de aanwezigheid van een zuivere toon aantonen, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van pieken in het spectrum. De aanwezigheid van dergelijke pieken kan hetwaargenomen tonale karakter bevestigen; het is echter niet altijd een bewijs voor tonaal -13-
i-Iandleidinq rneten en rkenen iiìdustrielawaai dule karakter. Het is namelijk mogelijk dat deze pieken in het spectrum ruim onder het equivalente geluidsimmissieniveau in dB(A) liggen, en door de maskering vanwege (breedbandig) geluid in het overige frequentiegebied het geluidsimmissieniveau geen tonaal karakter geven. Een tertsbandanalyse geeft in de regel onvoldoende informatie. lmpulsachtig geluid Bij impulsachtig geluid komen in het geluidsbeeld geluidsstoten voor die minder dan 1 seconde duren en een zekere repetitie kennen. Een bijzondere vorm is impulsachtig geluid met een continu (soms periodiek) karakter zie ook paragraaf6.4. Als criterium geldt dat het impulsachtig karakter duideljk hoorbaar is op het beoordelingspunt. Er kan sprake zijn van impulsachtig geluid als de geluidsbelasting bij de ontvanger wordt bepaald door bijvoorbeeld geluid uit een constructiewerkplaats ten gevolge van hameren of bikken gedurende een zekere periode, het geluid van een stansmachine (continu en periodiek) of door blaffende honden. ln geval van impulsachtig geluid dient er op het gemeten of berekende langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau vanwege de gehele inrichting een toeslag van 5 dB in rekening te worden gebracht. De toeslag wordt toegepast voordat deel van de beoordelingsperiode dat er sprake is van impulsachtig geluid.
Voor een bijzondere vorrn van impulsachtig geluid, het schietgeluid, wordt ten aanzien van inventarisatie en beoordeling verwezen naarde (ministeriële) Circulaire Schietlawaai [A.3]. Schietgeluid valt buiten het kader van deze handleiding. Muziekgeluid Als criterium voor het toekennen van een toeslag voor muziekgeluid geldt dat het muziekkarakter duidelijk hoorbaar moet zijn op het beoordelingspunt. Als er sprake is van muziekgeluid dient op het gemeten of berekende langtijdgemiddeld deelgeluidsniveau vanwege de gehele inrichting een toeslag van 10 dB in rekening te worden gebracht. De toeslag wordt toegepast voordat deelvan de beoordelingsperiode dat ersprake is van muziekgeluid. lndien een toeslag voor muziekgeluid wordt gehanteerd, vervailen eventuele toeslagen voor tonale of impulsachtige geluiden. Laagfrequent geluid Laagfrequent geluid is geluid met frequenties heneden circa 1 00 Hz, waardoor het zich sterk van gewoon hoorbaar geluid onderscheidt. Tot op heden heeft dit evenwel niet geleid tot het op gestandaardiseerde wijze toepassen van een toeslag. Om die reden wordt hieraan in dit kader geen bijzondere aandacht besteed. Laagfrequent geluid kan worden gemeten, doch vergt praktijkervaring en geschikte meetapparatuur. ln de norm ISO-7196 Frequency-weighting characteristics for infrasound measurement [A.4] is hiervoor een handreiking opgenomen.