In klear lûd - Coalitieakkoord 2026-2030
Tekst van het document
Tegelijk vraagt het versterken van biodiversiteit om extra aandacht, zodat natuurwaarden kunnen herstellen en floreren. Door klimaatverandering, bodemdaling en ruimtedruk staat het landschap onder spanning. Dit vraagt om een zorgvuldige aanpak waarin landschappelijke en cultuurhistorische waarden centraal staan. Erfgoed, zoals historische verkaveling, oude paden, houtwallen en monumentale panden en boerderijen, geeft onze gemeente zijn herkenbaarheid. Deze waarden willen wij beschermen, versterken en beter beleefbaar maken, zodat het karakter van Opsterland behouden blijft voor de toekomst. 24
Dit dogge wy • Wy stelle in lânskipsbiografy fêst om de kwaliteit en identiteit fan it Opsterlânske lânskip aktyf te beskermjen en fersterkjen. Wy boargje sa fluch mooglik de beskerming fan de lânskipseleminten juridysk, lykas de beamwâlen fan it kûliselânskip; • Wy beskermje griene buffers tusken doarpen, lykas tusken Oerterp en Drachten, tusken De Gordyk, Terwispel en Lippenhuzen en tusken Beetstersweach en Boarnburgum, sadat de doarpen har eigen karakter behâlde en lânskip beskerme wurdt; • Wy sykje gearwurking yn Súdeast-Fryslân op it mêd fan natuerwerstel en bioferskaat om de sûne leefomjouwing te fergrutsjen; • De súdeastlike oksel fan de N381/A7 by Oerterp bliuwt grien lânbougebiet; • Wy aktualisearje it ljochtbelied sadat feiligens en enerzjybesparring yn balâns bliuwe mei it behâld fan tsjuster en natuerwearden; • It tekoart oan natuerwerstel set wenningbou en ûndernimmer yn in part fan ús gemeente op slot. Wy gean mei de provinsje en it Wetterskip oan it wurk mei doelfêste romtlike maatregels om natuerwerstel juridysk te boargjen.
It doel is dat de fergunningsferliening wer loskomt mei de fokus op trije kearnpunten: hydrologyske ferbettering, it ferbinen fan natuergebieten en romte foar gebietseigen boskoanplant troch aktyf grûnbelied, eventueel yn gearwurking mei provinsje Fryslân; • Wy sille net-winske ynvasive eksoaten, oftewol útlânske soarten dy’t skealik binne foar de lokale natuer, aktiver bestride. Wy ûndersykje oft wy yn de BuitenBeter-app de mooglikheid tafoegje kinne om ynvasive eksoaten te melden; • Wy wurkje oan in sûnere leefomjouwing mei mear bioferskaat, skjin wetter, in sûne boaiem en sterke natuer, yn line mei it bioferskaatsplan; • Wy wurkje aktyf oan it behâld en ûnderhâld fan kultuerhistoarysk weardefolle lokaasjes, lykas de Roodbaard-tunen yn Beetstersweach en Olterterp; • Wy meitsje romte foar natuerfreonlike lânbou op agraryske grûnen, wêrby’t ynnovative en ekstinsive foarmen fan lânbou dy’t bydrage oan bioferskaat en lokaal inisjatyf stimulearre wurde; • Wy ûndersykje oft de kontoeren fan de âlde Adelstsjerke yn Ald Beets op ’e nij sichtber makke wurde kinne. Dit gaan we doen • We stellen een landschapsbiografie vast om de kwaliteit en identiteit van het Opsterlandse landschap actief te beschermen en versterken.
We borgen zo snel mogelijk de bescherming van de landschapselementen juridisch, zoals de boomwallen van het coulisselandschap; • We beschermen groene buffers tussen dorpen, zoals tussen Ureterp en Drachten, tussen Gorredijk, Terwispel en Lippenhuizen en tussen Beetsterzwaag en Boornbergum, zodat de dorpen haar eigen karakter behouden en landschap beschermd wordt; • We zoeken samenwerking in Zuidoost-Fryslân op het gebied van natuurherstel en biodiversiteit om de gezonde leefomgeving te vergroten; • De zuidoostelijke oksel van de N381/A7 bij Ureterp blijft groen landbouwgebied; • We actualiseren het lichtbeleid zodat veiligheid en energiebesparing in balans blijven met het behoud van duisternis en natuurwaarden; • Het gebrek aan natuurherstel zet woningbouw en ondernemers in een deel van onze gemeente op slot. We gaan met de provincie en het Wetterskip aan het werk met gerichte ruimtelijke maatregelen om natuurherstel juridisch te borgen. Het doel is dat de vergunningverlening weer loskomt met de focus op drie kernpunten: hydrologische verbetering, het verbinden van natuurgebieden en ruimte voor gebiedseigen bosaanplant door actief grondbeleid, eventueel in samenwerking met provincie Fryslân; • We gaan ongewenste invasieve exoten, oftewel uitheemse soorten die schadelijk zijn voor de lokale natuur, actiever bestrijden.
We onderzoeken of we in de BuitenBeter-app de mogelijkheid toe kunnen voegen om invasieve exoten te melden; • We werken aan een gezonde leefomgeving met meer biodiversiteit, schoon water, een gezonde bodem en sterke natuur, in lijn met het biodiversiteitsplan; • We werken actief aan het behoud en onderhoud van cultuurhistorisch waardevolle locaties, zoals de Roodbaard-tuinen in Beetsterzwaag en Olterterp; • We maken ruimte voor natuurvriendelijke landbouw op agrarische gronden, waarbij innovatieve en extensieve vormen van landbouw worden gestimuleerd die bijdragen aan biodiversiteit en lokaal initiatief; • We onderzoeken of de contouren van de oude Adelskerk in Oud Beets opnieuw zichtbaar kunnen worden gemaakt. 26 Sociaal Domein Sosjaal Domein In Opsterland willen we dat iedereen zo gezond en gelukkig mogelijk kan opgroeien en oud kan worden. We zorgen voor de mensen die het wat minder hebben. De laatste jaren hebben de gemeenten veel taken in het sociaal domein overgenomen van het Rijk. Dat is een grote verantwoordelijkheid, waar Opsterland de laatste jaren zorgvuldig mee is omgegaan. Wij werken integraal van preventie naar zorg. Dat betekent dat we investeren in het voorkomen van problemen waar het kan en kunnen zorgen waar het nodig is. Dit doen we met een stevige, sociale basis in onze dorpen. Deze koers zetten we graag door.
Tegelijkertijd zien we dat de kosten oplopen, de steun vanuit het Rijk niet altijd voldoende is en arbeidsmarktkrapte in en rondom de zorg nog steeds aanwezig is. Daarom willen we tûk omgaan met ons sociaal domein. Wij investeren in kwaliteit en we zetten in op goed werkende en effectieve maatregelen. Daarnaast willen we goed monitoren wát we doen, om te kijken of we het beste werk blijven leveren wat past bij onze inwoners. Dit gaan we doen: • We stellen een overkoepelende visie voor het sociaal domein op, waarin samenhang tussen zorg, ondersteuning, participatie en preventie wordt uitgewerkt; • De betaalbaarheid van het sociaal domein staat onder druk. Daarom voeren wij de taken uit binnen de beschikbare financiële kaders en de middelen die van het Rijk worden ontvangen. Door in te zetten op een doelmatige besteding van middelen ontstaat meer ruimte voor preventie, maatwerk en ondersteuning voor inwoners die dat het meeste nodig hebben. Thema Meedoen, Werk en Bestaanszekerheid We werken dicht bij de inwoner, met oog voor maatwerk en de kracht van de mienskip, waarbij dorpen, werkgevers en partners actief worden betrokken om kansen te vergroten en mensen perspectief te bieden. Iedereen moet kunnen meedoen in de samenleving en zo zelfstandig mogelijk kunnen leven. Werk en Yn Opsterlân wolle wy dat elkenien sa sûn en lokkich mooglik opgroeie en âld wurde kin.
Wy soargje foar de minsken dy’t it wat minder hawwe. De lêste jierren hawwe de gemeenten in soad taken yn it sosjaal domein oernommen fan it Ryk. Dat is in grutte ferantwurdlikens, dêr’t Opsterlân de lêste jierren soarchfâldich mei omgien is. Wy wurkje yntegraal fan previnsje nei soarch. Dat betsjut dat wy ynvestearje yn it foarkommen fan problemen dêr’t it kin en soargje kinne dêr’t dat nedich is. Dat dogge wy mei in stevige, sosjale basis yn ús doarpen. Dy koers sette wy graach troch. Tagelyk sjogge wy dat de kosten oprinne, de stipe út it Ryk wei net altyd genôch is en arbeidsmerkkrapte yn en rûnom de soarch noch altyd oanwêzich is. Dêrom wolle wy tûk omgean mei ús sosjaal domein. Wy ynvestearje yn kwaliteit en wy sette yn op goed wurkjende en effektive maatregels. Dêrneist wolle wy goed monitoarje wát wy dogge, om te sjen oft wy it bêste wurk leverjen bliuwe dat past by ús ynwenners. Dit dogge wy • Wy stelle in oerkoepeljende fyzje foar it sosjaal domein op, dêr’t gearhing tusken soarch, ûndersteuning, partisipaasje en previnsje yn útwurke wurdt; • De betelberens fan it sosjaal domein stiet ûnder druk. Dêrom fiere wy de taken út binnen de beskikbere finansjele kaders en de middels dy’t fan it Ryk ûntfongen wurde.
Troch yn te setten op in doelmjittige besteging fan middels ûntstiet mear romte foar previnsje, maatwurk en ûndersteuning foar ynwenners dy’t dat it measte nedich hawwe. Tema Meidwaan, Wurk en Besteanswissens Wy wurkje ticht by de ynwenner, mei each foar maatwurk en de krêft fan de mienskip, wêrby’t doarpen, wurkjouwers en partners aktyf belutsen wurde om kânsen te fergrutsjen en minsken perspektyf te bieden. Elkenien moat meidwaan kinne yn de mienskip en sa selsstannich mooglik libje kinne. Wurk en maatskiplike partisipaasje stean dêrby foarop. De útfiering fan de sosjale wet- en regeljouwing 27
maatschappelijke participatie staan daarbij voorop. De uitvoering van de sociale wet- en regelgeving (Participatiewet, inburgering en armoedebeleid) is gericht op het voorkomen van afhankelijkheid van uitkeringen en het stimuleren van werk, ontwikkeling en eigen verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd blijft er altijd een vangnet voor wie dat nodig heeft. We erkennen daarbij dat de kansen die mensen krijgen niet voor iedereen gelijk zijn. Geboorteplek, gezinssituatie en de omgeving waarin iemand opgroeit kunnen van invloed zijn op perspectief en ontwikkelkansen. Juist daarom is het belangrijk om te blijven investeren in gelijke kansen en ondersteuning waar dat nodig is. Dit gaan we doen • We willen bestaanszekerheid als raadsbreed thema oppakken. Juist omdat bestaanszekerheid raakt aan wonen, werk, zorg, armoede en leefbaarheid, vinden we het belangrijk om dit onderwerp gezamenlijk en zo breed mogelijk binnen de raad te benaderen; • We vinden voorzieningen zoals Caparis belangrijk, omdat we hiermee inwoners de kans bieden om mee te doen, werkervaring op te doen en talenten te ontwikkelen. Voor mensen voor wie regulier werk niet vanzelfsprekend is, bieden deze voorzieningen structuur, begeleiding en een waardevolle plek in de samenleving. Thema Sociale basis, Ondersteuning en Leefbare dorpen In Opsterland vinden wij het belangrijk dat iedereen kan meedoen in de samenleving.
Inwoners moeten zo lang mogelijk zelfstandig en volwaardig kunnen leven, met ondersteuning die dichtbij is en past bij hun eigen situatie. Daarbij staat de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in het teken van het versterken van eigen kracht en sociale netwerken. Waar nodig wordt dit aangevuld met professionele hulp. Preventie, maatwerk en de kracht van de mienskip vormen daarbij het uitgangspunt. Een sterke sociale basis in de dorpen is hiervoor essentieel. Inwoners ondersteunen elkaar en zorg en ondersteuning worden zo dichtbij mogelijk georganiseerd. Dat draagt bij aan sterke en zelfstandige dorpen, waar ruimte is voor eigen initiatief, meedenken en het nemen van verantwoordelijkheid. Tegelijk vinden wij het belangrijk dat er een sterke verbinding en wederzijds vertrouwen is tussen inwoners, dorpen en gemeente. Door nauwe samenwerking met de dorpen en ruimte voor creativiteit en lokale ideeën willen we samen werken aan een toekomstbestendig en leefbaar Opsterland. (Partisipaasjewet, ynboargering en earmoedebelied) is rjochte op it tefoaren kommen fan ôfhinklikens fan útkearingen en it stimulearjen fan wurk, ûntwikkeling en eigen ferantwurdlikens. Tagelyk bliuwt der altyd in fangnet foar wa’t dat nedich hat. Wy erkenne dêrby dat de kânsen dy’t minsken krije net foar elkenien gelyk binne.
Berteplak, gesinssituaasje en de omjouwing dêr’t ien yn opgroeit kinne fan ynfloed wêze op perspektyf en ûntwikkelkânsen. Krekt dêrom is it wichtich om ynvestearjen te bliuwen yn gelikense kânsen en stipe dêr’t dat nedich is. Dit dogge wy • Wy wolle besteanswissens as riedsbreed tema oppakke. Krekt omdat besteanswissens rekket oan wenjen, wurk, soarch, earmoede en leefberens, fine wy it wichtich om dit ûnderwerp mienskiplik en sa breed mooglik binnen de ried oan te pakken; • Wy fine foarsjenningen lykas Caparis wichtich, omdat wy dêrmei ynwenners de kâns biede om mei te dwaan, wurkûnderfining op te dwaan en talinten te ûntwikkeljen. Foar minsken foar wa’t regulier wurk net fanselssprekkend is, biede dy foarsjenningestruktuer, begelieding en in weardefol plak yn de mienskip. Tema Sosjale basis, Stipe en Leefbere doarpen Yn Opsterlân fine wy it wichtich dat elkenien meidwaan kin yn de mienskip. Ynwenners moatte sa lang mooglik selsstannich en folweardich libje kinne, mei stipe dy’t tichtby is en past by de eigen situaasje. Dêrby stiet de Wet maatskiplike ûndersteuning (Wmo) yn it ramt fan it fersterkjen fan de eigen krêft en sosjale netwurken. Dêr’t dat nedich is wurdt dit oanfolle mei profesjonele help. Previnsje, maatwurk en de krêft fan de mienskip foarmje dêrby it útgongspunt. In sterke sosjale basis yn de doarpen is hjirfoar essinsjeel.
Ynwenners stypje inoar en soarch en stipe wurde sa tichtby mooglik organisearre. Dat draacht by oan sterke en selsstannige doarpen, dêr’t romte is foar eigen inisjatyf, meitinken en it nimmen fan ferantwurdlikens. Tagelyk fine wy it wichtich dat der in sterke ferbining en wjersidich fertrouwen is tusken ynwenners, doarpen en gemeente. Troch nauwe gearwurking mei de doarpen en romte foar kreativiteit en lokale ideeën wolle wy mei-inoar wurkje oan in takomstbestindich en leefber Opsterlân. 29
Dit gaan we doen • We introduceren de Doarpsdream. Een initiatief waarmee we blijven inzetten op creativiteit en ideeën vanuit de dorpen, waarbij ruimte is om zonder vaste kaders over de toekomst na te denken; • We houden de dorpenschouw in stand en nodigen hierbij ook de gemeenteraad uit; • We zetten de doarpspetearen voort en hechten veel waarde aan de dorpsvisies vanuit de dorpen; • We zetten de functie van dorpencoördinator voort. Daarbij vinden wij het belangrijk dat deze persoon goed weet wat er speelt in de dorpen en ervaring heeft met de openbare ruimte; • We zetten de subsidieregeling Foar ús Doarp voort om initiatieven vanuit de samenleving te ondersteunen; • We herijken het beleid voor maatschappelijk vastgoed, waarbij we in samenwerking met verenigingen en stichtingen een meerjarenonderhoudsplan opstellen; • We waarderen de inzet van Plaatselijk Belangen en andere vrijwilligers. We blijven hen zo goed mogelijk ondersteunen en faciliteren.
We brengen de voorzieningen voor vrijwilligers, zoals de collectieve vrijwilligersverzekering en de verenigingsondersteuner, beter onder de aandacht en informeren actief; • We scherpen de preventie-agenda aan, maken de resultaten zichtbaarder en monitoren de effectiviteit van maatregelen, zodat middelen doelgericht en effectief worden ingezet; • We gaan uit van eigen verantwoordelijkheid en de kracht van sociale netwerken, zodat ondersteuning en zorg beschikbaar blijven voor inwoners die dat nodig hebben. We versterken de regie op toegang tot zorg en ondersteuning en verbeteren de samenwerking tussen betrokken organisaties en partners; • We zetten de inzet van de wijk-GGD’er voort om vroegtijdig ondersteuning te bieden bij complexe situaties op het snijvlak van zorg, veiligheid en leefbaarheid; • We willen voorkomen dat ondersteuning vooral terechtkomt bij inwoners die hun weg goed weten te vinden, terwijl juist de meest kwetsbare inwoners daardoor minder goed bereikt worden (Mattheuseffect). Daarom sturen we actief op het bereiken van de mensen die de ondersteuning het hardst nodig hebben. Thema Jeugdhulp Ieder kind en iedere jongere verdient de kans om veilig, gezond en kansrijk op te Dit dogge wy • Wy yntrodusearje de Doarpsdream.
In inisjatyf wêrmei’t wy ynsetten bliuwe op kreativiteit en ideeën út de doarpen wer, wêrby’t romte is om sûnder fêste kaders oer de takomst nei te tinken; • Wy hâlde doarpsskou yn stân en nûgje hjirby ek de gemeenteried út; • Wy sette de doarpspetearen troch en hechtsje in soad wearde oan de doarpsfyzjes út de doarpen wei; • Wy sette de funksje fan doarpekoördinator troch. Dêrby fine wy it wichtich dat dy persoan goed wit wat der spilet yn de doarpen en ûnderfining hat mei de iepenbiere romte; • Wy sette de subsydzjeregeling Foar ús Doarp troch om inisjativen út de mienskip wei te stypjen; • Wy wer-ikerje it belied foar maatskiplik fêstgoed, wêrby’t wy yn gearwurking mei ferieningen en stichtingen in mearjierre-ûnderhâldsplan opstelle; • Wy wurdearje de ynset fan Pleatslik Belangen en oare frijwilligers. Wy bliuwe har sa goed mooglik stypjen en fasilitearjen. Wy bringe de foarsjenningen foar frijwilligers, lykas de kollektive frijwilligersfersekering en de ferieningsstiper, better ûnder de oandacht en ynformearje aktyf; • Wy skerpje de previnsje-aginda oan, meitsje de resultaten sichtberder en monitoarje de effektiviteit fan maatregels, sadat middels doelfêst en effektyf ynset wurde; • Wy gean út fan eigen ferantwurdlikens en de krêft fan sosjale netwurken, sadat stipe en soarch beskikber bliuwe foar ynwenners dy’t dat nedich hawwe.
Wy fersterkje de regy op tagong ta soarch en ûndersteuning en ferbetterje de gearwurking tusken belutsen organisaasjes en partners; • Wy sette de ynset fan de wyk-GGD’er troch om betide stipe te bieden by komplekse situaasjes op it snijflak fan soarch, feiligens en leefberens; • Wy wolle tefoaren komme dat stipe foaral terjochte komt by ynwenners dy’t har wei goed witte te finen, wylst krekt de meast kwetsbere ynwenners dêrtroch minder goed berikt wurde (Mattheuseffekt). Dêrom stjoere wy aktyf op it berikken fan de minsken dy’t de stipe it hurdst nedich hawwe. Tema Jeugdhelp Elk bern en elke jongere fertsjinnet de kâns om feilich, sûn en kânsryk op te groeien yn de eigen leefomjouwing. Dêrfoar is it wichtich dat stipe yntiids, passend en tichtby organisearre wurdt, sadat húshâldingen fluch de goede help krije wannear’t dat nedich is. Wy sette dêrom yn op it fersterkjen fan de sosjale basis yn doarpen en wiken. Goede foarsjenningen lykas moetingsplakken, sport, ûnderwiis en jeugdwurk 31 groeien in de eigen leefomgeving. Daarvoor is het belangrijk dat ondersteuning tijdig, passend en dichtbij wordt georganiseerd, zodat gezinnen snel de juiste hulp krijgen wanneer dat nodig is. Wij zetten daarom in op het versterken van de sociale basis in dorpen en wijken.
Goede voorzieningen zoals ontmoetingsplekken, sport, onderwijs en jeugdwerk spelen daarin een belangrijke rol en helpen om problemen vroeg te signaleren en te voorkomen dat zwaardere zorg nodig is. Door deze inzet kan de behoefte aan zware jeugdhulp worden verminderd. Waar hulp nodig is, zorgen we voor een integrale aanpak die aansluit bij de situatie van het gezin. Bij multiproblematiek in gezinnen is snelle, samenhangende en passende ondersteuning essentieel. Tegelijk willen we meer grip houden op de instroom in de jeugdhulp door zorgvuldig te kijken naar noodzaak en indicatiestelling, zodat hulp terechtkomt waar die het hardst nodig is en onnodige doorverwijzingen worden voorkomen. Dit gaan we doen • We voeren de Hervormingsagenda Jeugd uit; • We scherpen de preventie-agenda aan en monitoren de effectiviteit van maatregelen, zodat middelen doelgericht en effectief worden ingezet; • We versterken vroegsignalering en ondersteuning bij multiproblematiek in gezinnen, bijvoorbeeld bij scheidingen; • We blijven jeugdwerkers en andere professionals inzetten die dichtbij jongeren en gezinnen staan en vroeg kunnen handelen; • We sturen actiever op de noodzaak van jeugdhulp: alleen inzetten wat echt nodig is; • We zetten in op een effectieve en doelmatige inzet van middelen, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij en preventief wordt georganiseerd.
Hoe beter we erin slagen problemen vroegtijdig te voorkomen of te beperken, hoe meer ruimte ontstaat voor preventie, maatwerk en ondersteuning voor inwoners die dat echt nodig hebben; • We versterken de sociale basis door te investeren in voorzieningen zoals ontmoetingsplekken, sport en laagdrempelige voorzieningen voor jongeren; • We onderschrijven de doelstelling van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO); • We werken integraal samen met onderwijs, zorg, welzijn en veiligheid om gezinnen sneller en beter te ondersteunen. Thema Opvang en Integratie Wij willen geen asielzoekerscentrum in onze gemeente. Dat past niet bij de aard spylje dêryn in wichtige rol en helpe om problemen ier te sinjalearjen en tefoaren te kommen dat swierdere soarch nedich is. Troch dizze ynset kin it ferlet oan swiere jeugdhelp fermindere wurde. Wêr’t help nedich is, soargje wy foar in yntegrale oanpak dy’t oanslút by de situaasje fan de húshâlding. By multyproblematyk yn húshâldingen is flugge, gearhingjende en passende stipe essinsjeel. Tagelyk wolle wy mear grip hâlde op de ynstream yn de jeugdhelp troch soarchfâldich te sjen nei needsaak en yndikaasjestelling, sadat help terjochte komt dêr’t dy it hurdst nedich is en ûnnedige trochferwizingen tefoaren kommen wurde.
Dit dogge wy • Wy fiere de Herfoarmingsaginda Jeugd út; • Wy skerpje de previnsje-aginda oan en monitoarje de effektiviteit fan maatregels, sadat middels doelfêst en effektyf ynset wurde; • Wy fersterkje iersinjalearring en stipe by multyproblematyk yn húshâldingen, bygelyks by skiedingen; • Wy bliuwe jeugdwurkers en oare professionals ynsetten dy’t ticht by jongeren en húshâldingen stean en yntiids hannelje kinne; • Wy stjoere aktiver op de needsaak fan jeugdhelp: allinnich ynsette wat echt nedich is; • Wy sette yn op in effektive en doelmjittige ynset fan middels, wêrby’t stipe safolle mooglik tichtby en previntyf ynset wurdt. Hoe better wy deryn slagje problemen betiid tefoaren te kommen of te beheinen, hoe mear romte der ûntstiet foar previnsje, maatwurk en stipe foar ynwenners dy’t dat echt nedich hawwe; • Wy fersterkje de sosjale basis troch te ynvestearjen yn foarsjenningen lykas moetingsplakken, sport en leechdrompelige foarsjenningen foar jongerein; • Wy ûnderskriuwe de doelstelling fan Opgroeien yn in Kânsrike Omjouwing (OKO); • Wy wurkje yntegraal gear mei ûnderwiis, soarch, wolwêzen en feiligens om gesinnen flugger en better te stypjen. Tema Opfang en Yntegraasje Wy wolle gjin asylsikerssintrum yn ús gemeente. Dat past net by de aard en skaal fan Opsterlân. Wy sjogge de needsaak en it nut fan de regionale trochstreamlokaasje Ikenhiem.
Dêrom meitsje wy ús hurd om dy oantallen meitelle te litten foar de Spriedingswet. Statushâlders dy’t al tawiisd binne oan in gemeente, nimme noch altyd in soad romte yn yn AZC’s. Troch har in tydlik plak te bieden, leverje wy in 32 en schaal van Opsterland. We zien de noodzaak en het nut van de regionale doorstroomlocatie Ikenhiem. Daarom maken wij ons hard om deze aantallen mee te laten tellen voor de Spreidingswet. Statushouders die al toegewezen zijn aan een gemeente, nemen nog steeds veel ruimte op in AZC’s. Door hen een tijdelijke plek te bieden, leveren we een nuttige en effectieve bijdrage het asielprobleem. Opvang en integratie is een maatschappelijke opgave waarin menselijkheid, verantwoordelijkheid en draagkracht in balans moeten zijn. Wij dragen bij aan de provinciale opgave vanuit de Spreidingswet en nemen daarin onze verantwoordelijkheid. Tegelijk staat het behoud van leefbaarheid en draagkracht in onze dorpen bij deze opgave centraal. Nieuwe inwoners krijgen de kans op een snelle en goede integratie in onze samenleving en worden ondersteund om zich thuis te voelen en volwaardig mee te doen, onder andere via werk, taal en sociale contacten. Integratie is daarbij een wederkerig proces: van nieuwkomers en van de mienskip zelf, waarin ontmoeting, acceptatie en meedoen van beide kanten nodig zijn.
Tegelijk vinden wij het belangrijk dat dit gebeurt binnen de grenzen van de aard, schaal en draagkracht van onze dorpen. Leefbaarheid staat daarbij altijd voorop. Dit gaan we doen • We gaan geen nieuwe opvanglocaties of nieuwe doorstroomlocaties realiseren boven op de bestaande locaties voor asielzoekers en statushouders; • We blijven, in lijn met de provinciale opgave binnen de Spreidingswet, een bijdrage leveren aan de regionale opvang- en huisvestingsopgave. Dit betekent dat we: • De opvang van 20 alleenstaande minderjarige vreemdelingen voortzetten; • De doorstroomlocatie voor statushouders voortzetten tot en met 2028. De locatie kan, indien nodig om te blijven voldoen aan de wettelijke opgave, tijdelijk langer in stand worden gehouden; • Onze wettelijke taak rondom de huisvesting van circa 60 statushouders per jaar realiseren binnen onze huurwoningvoorraad. Hierbij gaan we bij toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders het principe van woningdeling toestaan; • De zes opvanglocaties voor Oekraïners voorzetten. Indien aanvullende opvang nodig is, kiezen we voor inpassing in reguliere woningen passend bij de schaal van de dorpen. nuttige en effektive bydrage oan it asylprobleem. Opfang en yntegraasje is in maatskiplike opjefte wêryn’t minsklikens, ferantwurdlikens en draachkrêft yn balâns wêze moatte.
Wy drage by oan de provinsjale opjefte kommend út de Spriedingswet en nimme dêryn ús ferantwurdlikens. Tagelyk stiet it behâld fan leefberens en draachkrêft yn ús doarpen by dy opjefte sintraal. Nije ynwenners krije de kâns op in flugge en goede yntegraasje yn ús mienskip en wurde stipe om har thús te fielen en folweardich mei te dwaan, ûnder oaren fia wurk, taal en sosjale kontakten. Yntegraasje is dêrby in wjersidich proses: fan nijkommers en fan de mienskip sels, wêryn’t moeting, akseptaasje en meidwaan fan beide kanten nedich binne. Tagelyk fine wy it wichtich dat dit bart binnen de grinzen fan de aard, skaal en draachkrêft fan ús doarpen. Leefberens stiet dêrby altyd foarop. Dit dogge wy • Wy realisearje gjin nije opfanglokaasjes of nije trochstreamlokaasjes boppe-op de besteande lokaasjes foar asylsikers en statushâlders; • Wy bliuwe, yn line mei de provinsjale opjefte binnen de Spriedingswet, in bydrage leverjen oan de regionale opfang- en húsfestingsopjefte. Dat betsjut • dat wy: • De opfang fan 20 allinnichsteande minderjierrige frjemdlingen trochsette; • De trochstreamlokaasje foar statushâlders trochsette oant en mei 2028. De lokaasje kin, as dat nedich is om foldwaan te bliuwen oan de wetlike opjefte, tydlik langer yn stân hâlden wurde; • Us wetlike taak rûnom de húsfesting fan sawat 60 statushâlders de jier realisearje binnen ús hierwenningfoarried.
Hjirby sille wy by tawizing fan sosjale hierwenningen oan statushâlders it prinsipe fan wenningdieling tastean; • De seis opfanglokaasjes foar Oekraïners trochsette. Yn it gefal oanfoljende opfang nedich is, kieze wy foar ynpassing yn reguliere wenningen, passend by de skaal fan de doarpen. 33 • We nemen in provinciale en landelijke gesprekken nadrukkelijk mee dat opvang en huisvesting impact hebben over de gemeentegrenzen, gezien de aanwezige grootschalige voorzieningen direct grenzend aan Opsterland, waaronder een AZC en Oekraïne-opvang in de gemeente Smallingerland nabij Ureterp en Beetsterzwaag, en betrekken dit in de regionale verdeling van de wettelijke opgave. Met de doorstroomlocatie Ikenhiem dragen wij effectief bij aan het asielvraagstuk in deze regio; • We ondersteunen integratie actief via taal, werk en participatie, zodat nieuwe inwoners snel meedoen en opgenomen worden in de mienskip. • Wy nimme yn provinsjale en lanlike petearen mei klam mei dat opfang en húsfesting ympakt hawwe oer de gemeentegrinzen, sjoen de oanwêzige grutskalige foarsjenningen direkt grinzgjend oan Opsterlân, dêrûnder in AZC en Oekraïne-opfang yn de gemeente Smellingerlân deunby Oerterp en Beetsterswearch, en belûke dat yn de regionale ferdieling fan de wetlike opjefte.
Mei de trochsteamlokaasje Ikenhiem drage wy effektyf by oan it asylfraachstik yn dizze regio; • Wy stypje yntegraasje aktyf fia taal, wurk en partisipaasje, sadat nije ynwenners fluch meidogge en opnommen wurde yn de mienskip. 34 “Een schone en gezonde leefomgeving is een belangrijke basis voor het wonen en leven in Opsterland.” “In skjinne en sûne omjouwing is in wichtige basis foar it wenjen en libjen yn Opsterlân.” Volksgezondheid en Milieu Folkssûnens en miljeu Thema Volksgezondheid De publieke gezondheidszorg in onze regio wordt uitgevoerd door GGD Fryslân, die onderdeel is van de Veiligheidsregio Fryslân. Binnen deze samenwerking werken gemeenten samen aan het beschermen, bewaken en bevorderen van de volksgezondheid. Dit omvat onder andere infectieziektebestrijding, gezondheidsbevordering en het versterken van een gezonde leefomgeving. Als gemeente dragen wij hier actief aan bij en werken wij aan een samenleving waarin gezondheid, preventie en zelfredzaamheid centraal staan. Dit gaan we doen We blijven intensief samenwerken binnen de Veiligheidsregio Fryslân aan publieke gezondheid, preventie en crisisvoorbereiding op gezondheidsgebied. Thema Milieu Een schone en gezonde leefomgeving is een belangrijke basis voor het wonen en leven in Opsterland. Een groene en goed functionerende leefomgeving is essentieel voor mens en dier.
We willen ons landschap koesteren en behouden, terwijl we tegelijk zorgen voor een goede bescherming tegen wateroverlast en verdroging door een toekomstbestendig water- en rioolsysteem. We zetten in op zorgvuldig beheer van onze fysieke leefomgeving, met aandacht voor afval en riolering als essentiële basisvoorzieningen die betrouwbaar, betaalbaar, toekomstbestendig en op orde moeten zijn. Dit gaan we doen • We volgen de uitvoering van het Watertakenprogramma en evalueren de doelstellingen halverwege de looptijd; • We zorgen voor een toekomstbestendig beheer van riolering en afvalinzameling, waarbij kwaliteit en betrouwbaarheid voorop staan; Tema Folkssûnens De publike sûnenssoarch yn ús regio wurdt útfierd troch GGD Fryslân, dy’t ûnderdiel is fan de Veiligheidsregio Fryslân. Binnen dy gearwurking wurkje gemeenten mei- inoar oan it beskermjen, bewekjen en befoarderjen fan de folkssûnens. Dit omfettet ûnder oaren ynfeksjesyktebestriding, sûnensbefoardering en it fersterkjen fan in sûne leefomjouwing. As gemeente drage wy hjir aktyf oan by en wurkje wy oan in mienskip wêryn’t sûnens, previnsje en selsredsumens yn sintraal stean. Dit dogge wy Wy bliuwe yntinsyf gearwurkjen binnen de Veiligheidsregio Fryslân oan publike sûnens, previnsje en krisistarieding op sûnensmêd. Tema Miljeu In skjinne en sûne leefomjouwing is in wichtige basis foar it wenjen en libjen yn Opsterlân.
In griene en goed funksjonearjende omjouwing is essinsjeel foar minske en dier. Wy wolle ús lânskip koesterje en behâlde, wylst wy tagelyk soargje foar in goede beskerming tsjin wetteroerlêst en ferdrûgjen troch in takomstbestindich wetter- en rioelsysteem. Wy sette yn op soarchfâldich behear fan ús fysike leefomjouwing, mei oandacht foar ôffal en riolearring as essinsjele basisfoarsjenningen dy’t betrouber, betelber, takomtbestindich en op oarder wêze moatte. Dit dogge wy • Wy folgje de útfiering fan it Wettertakeprogramma en evaluearje de doelstellingen healwei de rintiid; • Wy soargje foar in takomstbestindich behear fan riolearring en ôffalynsammeling, wêrby’t kwaliteit en betrouberens foarop stean; 36 • We vangen stijgende kosten voor de uitvoering van het Watertakenprogramma op door een mix van maatregelen zoals werk-met-werk maken, het temporiseren van investeringen en het inzetten van de egalisatiereserve om de kostendekkendheid te garanderen; • We blijven ons verzetten tegen gaswinningslocaties en sluiten daarbij aan bij de lobby van inwoners, Wetterskip Fryslân en provincie Fryslân; Thema Energietransitie Het afbouwen van het gebruik van fossiele energie is noodzakelijk voor de toekomst van Opsterland. Daarbij moet steeds een goede balans worden gevonden tussen duurzaamheid, het behoud van ons landschap en de leefbaarheid van onze dorpen.
De energietransitie mag daarbij niet leiden tot extra gemeentelijke lasten voor onze inwoners. Energiebesparing is de belangrijkste en meest directe stap die we nu kunnen zetten en vormt de belangrijkste pijler van onze energietransitie. Daarom zetten wij in op isolatie, zuinig energiegebruik en praktische maatregelen die direct bijdragen aan lagere energiekosten, CO₂-reductie en een beter milieu. Nieuwe technieken voor duurzame energieopwekking en opslag zijn volop in ontwikkeling, maar grootschalige energieopslag is nog beperkt beschikbaar. Daarom kiezen wij voor een realistische energiemix die uitgaat van bewezen, betrouwbare en toepasbare technologie. Wij kiezen voor een realistische energietransitie waarin draagvlak, participatie en lokale betrokkenheid centraal staan. Inwoners en dorpen die zelf willen investeren in duurzame energie ondersteunen wij actief, onder meer via energiecoöperaties en dorpsinitiatieven. Tegelijk blijven wij kritisch op grootschalige ingrepen in het landschap. Het unieke landschap van Opsterland en de leefbaarheid van onze dorpen moeten behouden blijven. Grootschalige projecten moeten passen bij de schaal van Opsterland én daadwerkelijk bijdragen aan de energietransitie, zonder lokale inspanningen van inwoners teniet te doen.
• Wy fange stiigjende kosten foar de útfiering fan it Wettertakeprogramma op troch in miks fan maatregels lykas wurk-mei-wurk meitsjen, it temporisearjen fan ynvestearringen en it ynsetten fan de egalisaasjereserve om de kostedekkendheid te garandearjen; • Wy bliuwe ús fersetten tsjin gaswinningslokaasjes en slute dêrby oan by de lobby fan ynwenners, Wetterskip Fryslân en provinsje Fryslân. Tema Enerzjytransysje It ôfbouwen fan it gebrûk fan fossile enerzjy is needsaaklik foar de takomst fan Opsterlân. Dêrby moat hieltyd in goede balâns fûn wurde tusken duorsumens, it behâld fan ús lânskip en de leefberens fan ús doarpen. De enerzjytransysje mei dêrby net liede ta ekstra gemeentlike lêsten foar ús ynwenners. Enerzjybesparring is de wichtichste en meast direkte stap dy’t wy no sette kinne en foarmet de wichtichste pylder fan ús enerzjytransysje. Dêrom sette wy yn op isolaasje, sunich enerzjygebrûk en praktyske maatregels dy’t direkt bydrage oan legere enerzjykosten, CO2-reduksje en in better miljeu. Nije techniken foar duorsume enerzjyopwekking en opslach binne folop yn ûntwikkeling, mar grutskalige enerzjyopslach is noch beheind beskikber. Dêrom kieze wy foar in realistyske enerzjymiks dy’t útgiet fan bewiisde, betroubere en tapasbere technology. Wy kieze foar in realistyske enerzjytransysje wêryn’t draachflak, partisipaasje en lokale belutsenens sintraal stean.
Ynwenners en doarpen dy’t sels ynvestearje wolle yn duorsume enerzjy stypje wy aktyf, ûnder mear fia enerzjykoöperaasjes en doarpsinisjativen. Tagelyk bliuwe wy kritysk op grutskalige yngrepen yn it lânskip. It unike lânskip fan Opsterlân en de leefberens fan ús doarpen moatte behâlden bliuwe. Grutskalige projekten moatte passe by de skaal fan Opsterlân én echt bydrage oan de enerzjytransysje, sûnder lokale ynspanningen fan ynwenners teneate te dwaan. 37 Dit gaan we doen • We hanteren 2050 als een haalbare doelstelling om energieneutraal te zijn. Door het deels achterblijven van verwachte technologische ontwikkelingen, ruimtebeslag en draagvlak, lijkt de eerder gestelde doelstelling van 2035 op dit moment niet realistisch; • We blijven inzetten op energiebesparing als een van de belangrijkste stappen in de energietransitie, onder andere door het stimuleren van isolatie, efficiënt energiegebruik en bewustwording bij inwoners en bedrijven; ook al zijn veel kleine ingrepen al uitgevoerd. De grote ingrepen komen volgens een natuurlijk proces tot stand, bijvoorbeeld bij de verkoop van een woning; • We zetten de inzet van energieverkenners, energiecoaches en energiefixers voort; • We stellen ons op als tûke folger van inzet van bewezen technieken. Momenteel zijn zon, wind en groengas de gangbare middelen.
Wel staan wij open voor technologieën en ontwikkelingen die nu nog niet goed genoeg bewezen zijn, maar in de toekomst mogelijk wel bewezen worden, zoals kleine modulaire kernreactors; • We kiezen nadrukkelijk voor lokale monovergisting en niet voor covergisting; • Zonne-energie passen we met nadruk toe op daken, overkappingen en andere geschikte locaties. Bij uitzondering plaatsen we panelen met zorgvuldige landschappelijke inpassing op agrarische percelen, waar we met de eis tot herstellen en toepassen van landschapselementen zoals boomwallen rondom zonnevelden in het coulisselandschap ook landschappelijke winst kunnen realiseren; • Het gesprek over de energietransitie raadsbreed voeren, binnen de kaders van het coalitieakkoord, met als doel te komen tot een concreet plan dat richting geeft aan keuzes en uitvoering. Een discussienota kan daarbij helpen om keuzes, locaties en de energiemix verder te concretiseren en om daadwerkelijk stappen te kunnen zetten; • We nemen de ruimtelijke aspecten van de energietransitie mee in het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP), zodat per gebied wordt vastgelegd wat wel en niet mogelijk is.
Wel kiezen we alvast de volgende kwalitatieve aspecten: • Zonnevelden mogen niet opvallen, moeten volledig omgeven zijn door dichte boomsingels; • We vergunnen de aanleg alleen als daarmee het landschap (zoals het coulisselandschap) wordt versterkt of elders landschappelijk wordt ingepast; • We geven alleen tijdelijke vergunningen af; • Er wordt vooraf een voorziening voor het opruimen ingericht. Dit dogge wy • Wy hantearje 2050 as in helbere doelstelling om enerzjyneutraal te wêzen. Troch it foar in diel efterbliuwen fan ferwachte technologyske ûntwikkelingen, romtebeslach en draachflak, liket de earder stelde doelstelling fan 2035 op dit stuit net realistysk; • Wy bliuwe ynsetten op enerzjybesparring as ien fan de wichtichste stappen yn de enerzjytransysje, ûnder oaren troch it stimulearjen fan isolaasje, effisjint enerzjygebrûk en bewustwurding by ynwenners en bedriuwen; ek al binne in soad lytse yngrepen al útfierd. De grutte yngrepen komme neffens in natuerlik proses ta stân, bygelyks by de ferkeap fan in wenning; • Wy sette de ynset fan enerzjyferkenners, enerzjycoaches en enerzjyfiksers troch; • Wy stelle ús op as tûke folger fan ynset fan bewiisde techniken. Op it stuit binne sinne, wyn en grien gas de gongbere middels.
Wol stean wy iepen foar technologyen en ûntwikkelingen dy’t no noch net goed genôch bewiisd binne, mar yn de takomst mooglik wol bewiisd wurde, sa as lytse modulêre kearnreaktors; • Wy kieze mei klam foar lokale monofergêsting en net foar ko-fergêsting; • Sinne-enerzjy passe wy mei klam ta op dakken, oerkapings en oare geskikte lokaasjes. By útsûndering pleatse wy panielen mei soarchfâldige lânskiplike ynpassing op agraryske perselen, dêr’t wy mei de eask ta werstellen en tapassen fan lânskipseleminten lykas beamwâlen om sinnefjilden hinne yn it kûliselânskip ek lânskiplike winst realisearje kinne; • It petear oer de enerzjytransysje riedsbreed fiere, binnen de kaders fan it koalysje-akkoart, mei as doel te kommen ta in konkreet plan dat rjochting jout oan karren en útfiering. In diskusjenota kin dêrby helpe om karren, lokaasjes en de enerzjymiks fierder te konkretisearjen en om echt stappen sette te kinnen; • Wy nimme de romtlike aspekten fan de enerzjytransysje mei yn it Romtlik Untwikkelperspektyf (ROP), sadat per gebiet fêstlein wurdt wat wol en net mooglik is.
Wol kieze wy alfêst de folgjende kwalitative aspekten: • Sinnefjilden meie net opfalle, moatte folslein omjûn wêze troch tichte beamsingels; • Wy fergunne de oanlis allinnich as dêrmei it lânskip (sa as it kûliselânskip) fersterke wurdt of op in oar plak lânskiplik ynpast wurdt; • Wy jouwe allinnich tydlike fergunningen ôf; • Der wurdt yn it foar in foarsjenning foar it opromjen ynrjochte. 38 • Het onderzoeken van een manier om de publieke deelname te borgen in een energiecoöperatie, waarbij inwoners worden gesteund in hun lokaal eigendomsaandeel; • Samenwerking met omliggende gemeenten continueren we om kennis, capaciteit en opgaven beter te bundelen, bijvoorbeeld door samen te werken aan en gebruik te maken van grootschalige duurzame opwek, zoals gezamenlijke windenergieprojecten op land of op de Noordzee. Bij bijna alle Friese gemeenten speelt dezelfde problematiek; • Bij nieuwbouw en ruimtelijke ontwikkeling zetten we in op meervoudig ruimtegebruik, zoals zonnepanelen boven parkeerplaatsen.
• It ûndersykjen fan in wize om de publike dielnimming te boargjen yn in enerzjykoöperaasje, wêrby’t ynwenners stipe wurde yn har lokaal eigendomsoandiel; • Gearwurking mei omlizzende gemeenten kontinuearje wy om kennis, kapasiteit en opjeften better te bondeljen, bygelyks troch gear te wurkjen oan en gebrûk te meitsjen fan grutskalich duorsum opwekjen, lykas mienskiplike wynenerzjyprojekten op lân of op de Noardsee. By hast alle Fryske gemeenten spilet deselde problematyk; • By nijbou en romtlike ûntwikkeling sette wy yn op mearfâldich romtegebrûk, lykas sinnepanielen boppe parkearplakken. 39
Bouwen, Wonen en Gronden Bouwen, Wenjen en Grûn Thema Wonen (incl. grondexploitaties) Wonen is op dit moment één van de belangrijkste onderwerpen voor de inwoners van de gemeente Opsterland. De woonproblematiek heeft invloed op veel waar Opsterland voor staat. Denk bijvoorbeeld aan jongeren die niet meer vrijwilliger zijn in eigen dorp, omdat ze er niet meer kunnen wonen. Of inwoners die met hoge lasten vastzitten in een matig geïsoleerd huurhuis. En de lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen waardoor jongeren langer bij hun ouders moeten blijven wonen. Daarom zet de coalitie zich in voor voldoende betaalbare en kwalitatief goede woningen in alle dorpen, passend bij de schaal, behoefte en identiteit van de dorpen zelf. Daarbij staan leefbaarheid, kwaliteit en het behoud van het dorpse karakter centraal. Wij willen woningbouw in alle dorpen mogelijk maken, passend bij de leefomgeving en ter versterking van voorzieningen, sociale samenhang en leefbaarheid. Daarbij geven wij prioriteit aan de woonbehoefte van eigen inwoners en zetten wij in op een betere doorstroming op de woningmarkt, zodat starters, gezinnen en ouderen binnen hun eigen dorp kunnen blijven wonen. Inbreiding (bouwen binnen de bestaande dorpsgrenzen) is daarbij het uitgangspunt. Uitbreiding kan alleen plaatsvinden wanneer dit zorgvuldig gebeurt en past binnen het landschap en het karakter van het dorp.
Grootschalige uitbreidingen passen vooral bij de stedelijke kernen in de regio. De woonbehoefte van onze inwoners en de schaal en aard van Opsterland blijven daarbij leidend. Wij kiezen voor woningbouw die aansluit bij de toekomst van onze dorpen. Dit gaan we doen • We maken woningbouw mogelijk in alle dorpen, passend bij de aard, schaal en wensen van het dorp. In de grotere kernen sluiten we beperkte hoogbouw niet uit; • We nemen een proactieve rol in woningbouwontwikkeling. Door tijdig te anticiperen op ontwikkelingen (bijvoorbeeld bij het vrijkomen van locaties zoals scholen) starten we eerder met planvorming en onderzoek om versnelling te Tema Wenjen (ynkl. grûneksploitaasjes) Wenjen is op dit stuit ien fan de wichtichste ûnderwerpen foar de ynwenners fan de gemeente Opsterlân. De wenproblematyk hat ynfloed op in soad dêr’t Opsterlân foar stiet. Tink bygelyks oan jongerein dy’t net mear frijwilliger binne yn eigen doarp, om’t se der net mear wenje kinne. Of ynwenners dy’t mei hege lêsten fêstsitte yn in matich isolearre hierhûs. En de lange wachtlisten foar sosjale hierwenningen wêrtroch’t jongeren langer by har âlden wenjen bliuwe moatte. Dêrom set de koalysje him yn foar foldwaande betelbere en kwalitatyf goede wenningen yn alle doarpen, passend by de skaal, it ferlet en de identiteit fan de doarpen sels.
Dêrby stean leefberens, kwaliteit en it behâld fan it doarpske karakter sintraal. Wy wolle wenningbou yn alle doarpen mooglik meitsje, passend by de leefomjouwing en ta fersterking fan foarsjenningen, sosjale gearhing en leefberens. Dêrby jouwe wy prioriteit oan it wenferlet fan eigen ynwenners en sette wy yn op in bettere trochstreaming op de wenningmerk, sadat starters, húshâldingen en âlderen binnen har eigen doarp wenjen bliuwe kinne. Ynwreiding (bouwe binnen de besteande doarpsgrinzen) is dêrby it útgongspunt. Utwreiding kin allinnich plakhawwe as dit soarchfâldich bart en past binnen it lânskip en it karakter fan it doarp. Grutskalige útwreidingen passe foaral by de stedske kearnen yn de regio. It wenferlet fan ús ynwenners en de skaal en aard fan Opsterlân bliuwe dêrby liedend. Wy kieze foar wenningbou dy’t oanslút by de takomst fan ús doarpen. Dit dogge wy • Wy meitsje wenningbou mooglik yn alle doarpen, passend by de aard, skaal en winsken fan it doarp. Yn de gruttere kearnen slute wy beheinde heechbou net út; • Wy nimme in pro-aktive rol yn wenningbou-ûntwikkeling. Troch yntiids te antisipearjen op ûntwikkelingen (bygelyks by it frijkommen fan lokaasjes lykas skoallen) starte wy earder mei planfoarming en ûndersyk om ferhastiging te realisearjen; 41 realiseren; • Inbreiding heeft de voorkeur boven uitbreiding.
Tegelijk blijven we actief in gesprek met de provincie over passende uitbreidingslocaties, die aansluiten bij de identiteit en schaal van onze dorpen; • We onderzoeken waar welstandsvrij bouwen toegepast kan worden, zoals eerder is gedaan in Ureterp, om meer ruimte te geven aan eigen initiatief en passende woningbouwontwikkeling; • We versterken de monitoring en sturing op woningbouw. Naast de bestaande woningbouwwebsite breiden we de kwartaalrapportage projecten aan de gemeenteraad uit, zodat voortgang van alle woningbouwprojecten transparant gevolgd kan worden; • We continueren de samenwerking binnen de Friese woningbouwregio. Hiermee vergroten we onze positie richting het Rijk voor subsidies en stimuleren we woningcorporaties om ook in onze kernen te investeren in sociale huur; • We onderzoeken en stimuleren dat bij toewijzing van sociale huurwoningen inwoners met een sociale of economische binding met het dorp voorrang krijgen. We juichen de pilot met woningcorporatie Elkien toe en brengen dit ook bij andere corporaties onder de aandacht; • We gaan efficiënter om met de bestaande woningvoorraad.
Daarbij onderzoeken en faciliteren we woningdeling, bijvoorbeeld bij huisvesting van statushouders of meergeneratiewoningen; • We verruimen de mogelijkheden van het splitsen van woningen, als dat bijdraagt aan een goede ruimtelijke kwaliteit en het behoud van karakteristieke panden, zoals voormalige boerderijen en industriële gebouwen, in het buitengebied. Dit zal moeten leiden tot maatwerkoplossingen; • De afspraken die tot nu toe gemaakt zijn tussen Friese gemeenten in de urgentieverordening zetten we voort; • We evalueren en verbeteren de regeling voor pre-mantelzorgwoningen, met nadruk op ruimtelijke kwaliteit en gebruiksvriendelijkheid; • In het Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (ROP) bieden we ruimte voor beperkte verdichting van lintbebouwing op geschikte locaties, met behoud van landschappelijke kwaliteit en zichtlijnen; • We blijven realisatie van betaalbare sociale koopwoningen voortzetten (onder de €250.000, prijspeil 2026); • Bij nieuwe woningbouwontwikkelingen verschuift de focus niet alleen naar aantallen, maar nadrukkelijk ook naar kwaliteit: het type woning, de doelgroep, het zorgaanbod en de stedenbouwkundige inpassing. • Ynwreiding hat de foarkar boppe útwreiding.
Tagelyk bliuwe wy aktyf yn petear mei de provinsje oer passende útwreidingslokaasjes, dy’t oanslute by de identiteit en skaal fan ús doarpen; • Wy ûndersykje wêr’t wolstânsfrij bouwen tapast wurde kin, sa’t earder dien is yn Oerterp, om mear romte te jaan oan eigen inisjatyf en passende wenningbou- ûntwikkeling; • Wy fersterkje de monitoaring en stjoering op wenningbou. Neist de besteande wenningbouwebside wreidzje wy de fearnsjierrapportaazje projekten oan de gemeenteried út, sadat fuortgong fan alle wenningbouprojekten transparant folge wurde kin; • Wy kontinuearje de gearwurking binnen de Fryske wenningbouregio. Hjirmei fergrutsje wy ús posysje rjochting it Ryk foar subsydzjes en stimulearje wy wenningkorporaasjes om ek yn ús kearnen te ynvestearjen yn sosjale hier; • Wy ûndersykje en stimulearje dat by tawizing fan sosjale hierwenningen ynwenners mei in sosjale of ekonomyske bining mei it doarp foarrang krije. Wy binne wiis mei de pilot fan wenningkorporaasje Elkien en bringe dit ek by oare korporaasjes ûnder de oandacht; • Wy gean effisjinter om mei de besteande wenningfoarried.
Dêrby ûndersykje en fasilitearje wy wenningdieling, bygelyks by húsfesting fan statushâlders of meargeneraasjewenningen; • Wy ferromje de mooglikheden fan it splitsen fan wenningen, as dat bydraacht oan in goede romtlike kwaliteit en it behâld fan karakteristike pannen, lykas eardere pleatsen en yndustriële gebouwen, yn it bûtengebiet. Dat sil liede moatte ta maatwurkoplossingen; • De ôfspraken dy’t oant no ta makke binne tusken Fryske gemeenten yn de urginsjeferoardering sette wy troch; • Wy evaluearje en ferbetterje de regeling foar pre-mantelsoarchwenningen, mei klam op romtlike kwaliteit en gebrûksfreonlikens; • Yn it Romtlik Untwikkelingsperspektyf (ROP) biede wy romte foar beheinde fertichting fan lintbebouwing op geskikte lokaasjes, mei behâld fan lânskiplike kwaliteit en sichtlinen; • Wy bliuwe realisaasje fan betelbere sosjale keapwenningen trochsetten (ûnder de €250.000, priispeil 2026); • By nije wenningbou-ûntwikkelingen ferskoot de fokus net allinnich nei oantallen, mar mei klam ek nei kwaliteit: it type wenning, de doelgroep, it soarchoanbod en de stêdeboukundige ynpassing. 42 Thema Ruimtelijke Ontwikkeling Opsterland staat binnen en buiten Fryslân bekend om haar hoge ruimtelijke kwaliteit. Ons landschap, erfgoed en karakteristieke dorpen dragen bij aan het welzijn van inwoners en maken Opsterland tot een aantrekkelijke gemeente om te wonen, werken en recreëren.
De ruimtelijke kwaliteit van Opsterland is één van onze grootste krachten en verdient bescherming, versterking en zorgvuldig beheer. Opsterland blijft een groene en kwalitatief hoogwaardige gemeente waarin grootschalige initiatieven die het landschap aantasten niet passen. We kiezen nadrukkelijk voor kwaliteit boven kwantiteit: ontwikkelingen moeten passen bij de schaal, identiteit en ruimtelijke structuur van Opsterland. Ieder ruimtelijk initiatief levert daarom een aantoonbare bijdrage aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit, waarbij ontwerp, inpassing en landschappelijke waarden centraal staan. Tegelijk willen wij ondernemers en initiatiefnemers de ruimte bieden om te ontwikkelen en te ondernemen. Wij zijn een toegankelijke gemeente die, ondanks complexe regelgeving, actief meedenkt in mogelijkheden en ruimte biedt aan initiatieven van inwoners en bedrijven. Daarbij vinden wij het belangrijk om initiatiefnemers vroegtijdig en helder duidelijkheid te geven over de (on)mogelijkheden van ruimtelijke plannen, zodat langdurige onzekerheid en onnodige procedures worden voorkomen. We zetten in op een efficiënter proces in het ruimtelijk domein door betere afstemming en vroegtijdige toetsing van initiatieven.
Een sterke lokale economie draagt bij aan leefbare dorpen, werkgelegenheid en voorzieningen voor onze inwoners, binnen de randvoorwaarden van onze ruimtelijke kwaliteit. Dit gaan we doen • We stellen uiterlijk in het vierde kwartaal van 2027 een Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (ROP) vast waarin we keuzes maken waar welke typen initiatieven passend zijn. Het ROP wordt verankerd in de Omgevingsvisie, die de basis vormt voor het Omgevingsplan; • Als een initiatief niet past op een locatie, denken we binnen het ROP actief mee over een alternatieve plek. We zoeken daarbij naar logische combinaties van functies die elkaar versterken; • We blijven binnen OWO-verband samenwerken aan de uitvoering en implementatie van de Omgevingswet; Tema Romtlike Untwikkeling Opsterlân stiet binnen en bûten Fryslân bekend om har hege romtlike kwaliteit. Us lânskip, erfgoed en karakteristike doarpen drage by oan it wolwêzen fan ynwenners en meitsje Opsterlân ta in oantreklike gemeente om te wenjen, wurkjen en rekreëarjen. De romtlike kwaliteit fan Opsterlân is ien fan ús grutste krêften en fertsjinnet beskerming, fersterking en soarchfâldich behear. Opsterlân bliuwt in griene en kwalitatyf heechweardige gemeente wêryn’t grutskalige inisjativen dy’t it lânskip oantaaste net passe.
Wy kieze mei klam foar kwaliteit boppe kwantiteit: ûntwikkelingen moatte passe by de skaal, identiteit en romtlike struktuer fan Opsterlân. Elk romtlik inisjatyf leveret dêrom in oantoanbere bydrage oan de fersterking fan de romtlike kwaliteit, wêrby’t ûntwerp, ynpassen en lânskiplike wearden sintraal stean. Tagelyk wolle wy ûndernimmers en inisjatyfnimmers de romte biede om te ûntwikkeljen en te ûndernimmen. Wy binne in tagonklike gemeente dy’t, nettsjinsteande komplekse regeljouwing, aktyf meitinkt yn mooglikheden en romte biedt oan inisjativen fan ynwenners en bedriuwen. Dêrby fine wy it wichtich om inisjatyfnimmers betiid en helder dúdlikens te jaan oer de (ûn)mooglikheden fan romtlike plannen, sadat langduorjende ûnwissens en ûnnedige prosedueren tefoaren kommen wurde. Wy sette yn op in effisjinter proses yn it romtlik domein foar bettere ôfstimming en iere toetsing fan inisjativen. In sterke lokale ekonomy draacht by oan leefbere doarpen, wurkgelegenheid en foarsjenningen foar ús ynwenners, binne de rânebetingsten fan ús romtlike kwaliteit. Dit dogge wy • Wy stelle op syn lêst yn it fjirde fearnsjier fan 2027 in Romtlik Untwikkelingsperspektyf (ROP) fêst dêr’t wy karren yn meitsje wêr’t hokker typen inisjativen passend binne.
It ROP wurdt ferankere yn de Omjouwingsfyzje, dy’t de basis foarmet foar it Omjouwingsplan; • As in inisjatyf net past op in lokaasje, tinke wy binnen it ROP aktyf mei oer in alternatyf plak. Wy sykje dêrby nei logyske kombinaasjes fan funksjes dy’t inoar fersterkje; • Wy bliuwe binnen OWO-ferbân gearwurkjen oan de útfiering en ymplemintaasje fan de Omjouwingswet; 43
• Bij het uitwerken van het Opsterlandse Omgevingsplan nemen we de gelegenheid om onze regels kritisch tegen het licht te houden: wat is echt nodig, wat kan eenvoudiger en waar kunnen regels worden geschrapt, samengevoegd of beter geformuleerd; • We benutten kansen voor ‘rood-voor-groen’-ontwikkeling, onder andere langs het beekdal van het Koningsdiep, waarbij natuurontwikkeling, bosaanleg en recreatie kunnen worden gecombineerd met kleinschalige bebouwing zoals B&B’s of hobbymatige voorzieningen op passende agrarische locaties; • Ruimtelijke ontwikkelingen worden zorgvuldig landschappelijk ingepast met streekeigen beplanting, bijvoorbeeld met boomsingels, houtwallen en bosstructuren; • We stellen een omgevingsconsulent aan die inwoners en ondernemers met kleinschalige initiatieven ondersteunt met regelgeving en hen helpt in het contact met de gemeente.
• By it útwurkjen fan it Opsterlânske Omjouwingsplan nimme wy de gelegenheid om ús regels kritysk tsjin it ljocht te hâlden: wat is echt nedich, wat kin ienfâldiger en wêr kinne regels skrast wurde, gearfoege wurde of better formulearre; • Wy benutte kânsen foar ‘read-foar-grien’-ûntwikkeling, ûnder oaren lâns de beekdelling fan it Keningsdjip, wêrby’t natuerûntwikkeling, boskoanlis en rekreaasje kombinearre wurde kinne mei lytsskalige bebouwing sa as B&B’s of hobbymjittige foarsjenningen op passende agraryske lokaasjes; • Romtlike ûntwikkelingen wurde soarchfâldich lânskiplik ynpast mei streekeigen beplanting, bygelyks mei beamsingels, houtwâlen en boskstruktueren; • Wy stelle in omjouwingskonsulint oan dy’t ynwenners en ûndernimmers mei lytsskalige inisjativen stipet mei regeljouwing en har helpt yn it kontakt mei de gemeente. 45 Financieel Overzicht Finansjeel Oersjoch Gezonde Financiële Positie Opsterland kent op dit moment een relatief gezonde financiële positie, maar staat daarbij wel voor de nodige uitdagingen. De afgelopen jaren zijn, ondanks grote maatschappelijke en financiële onzekerheden zoals de coronapandemie, geopolitieke ontwikkelingen en Rijksbezuinigingen op onder andere Jeugdbeleid en de algemene uitkering, steeds sluitende begrotingen gerealiseerd. Dat laat zien dat de gemeente haar financiën op orde heeft.
Tegelijkertijd laat het meerjarenperspectief zien dat de financiële ruimte vanaf 2027 structureel onder druk komt te staan. Waar de eerstkomende jaren nog sprake is van een sluitend beeld, ontstaat daarna een structurele opgave door onzekerheden in de Rijksfinanciering van het gemeentefonds en de ontwikkeling van gemeentelijke taken. Dat vraagt om tijdige keuzes en een behoedzame financiële koers. We hanteren hierbij de volgende uitgangspunten: • Nieuwe ambities worden integraal afgewogen binnen het totaal van beschikbare middelen, waarbij herprioritering binnen bestaand beleid en bestaande middelen nadrukkelijk onderdeel is van de afweging. Wat kan efficiënter of anders georganiseerd worden?; • Het maatschappelijk effect van beleid staat centraal in de keuzes die we maken; • Samenwerking met partners en regionale verbanden wordt benut om effectiviteit en efficiëntie te vergroten; • De ontwikkeling van lokale lasten blijft beperkt en voorspelbaar; de OZB wordt daarbij maximaal met de inflatiecorrectie verhoogd; • Investeringen in maatschappelijke voorzieningen blijven zoveel mogelijk behouden, omdat deze van groot belang zijn voor de leefbaarheid en sociale samenhang. Als bezuinigingen noodzakelijk zijn, gebeurt dit samen met de raad en maken we gebruik van eerder uitgewerkte bezuinigingsopties.
Daarbij worden keuzes gemaakt op basis van inhoudelijke afwegingen, met focus op doelmatigheid, efficiency en het borgen van de leefbaarheid van onze gemeente. Sûne Finansjele Posysje Opsterlân kent op dit stuit in relatyf sûne finansjele posysje, mar stiet dêrby wol foar de nedige útdagings. De ôfrûne jierren binne, nettsjinsteande grutte maatskiplike en finansjele ûnwissichheden lykas de koroanapandemy, geopolitike ûntwikkelingen en Ryksbesunigingen op ûnder oaren Jeugdbelied en de algemiene útkearing, hieltyd slutende begruttingen realisearre. Dat lit sjen dat de gemeente har finânsjes op oarder hat. Tagelyk lit it mearjierreperspektyf sjen dat de finansjele romte fan 2027 ôf struktureel ûnder druk komt te stean. Dêr’t de earstkommende jierren noch sprake is fan in slutend byld, ûntstiet dêrnei in strukturele opjefte troch ûnwissichheden yn de Ryksfinansiering fan it gemeentefûns en de ûntwikkeling fan gemeentlike taken. Dat freget om yntiidse karren en in hoedene finansjele koers. Wy hantearje dêrby de folgjende útgongspunten: • Nije ambysjes wurde yntegraal ôfwage binnen it totaal fan beskikbere middels, wêrby’t op ’e nij prioritearjen binnen besteand belied en besteande middels mei klam ûnderdiel is fan de ôfwaging.
Wat kin oars, wat kin effisjinter of oars organisearre wurde?; • It maatskiplik effekt fan belied stiet sintraal yn karren dy’t wy meitsje; • Gearwurking mei partners en regionale ferbannen wurde benut om effektiviteit en effisjinsje te fergrutsjen; • De ûntwikkeling fan lokale lêsten bliuwt beheind en foarsisber; de OZB wurdt dêrby maksimaal mei de ynflaasjekorreksje ferhege; • Ynvestearringen yn maatskiplike foarsjenningen bliuwe safolle mooglik behâlden, om’t dy fan grut belang binne foar de leefberens en sosjale gearhing. As besunigingen needsaaklik binne, bart dit yn oparbeidzjen mei de ried en meitsje wy gebrûk fan earder útwurke besunigingsopsjes. Dêrby wurde karren makke op grûn fan ynhâldlike ôfwagings, mei fokus op doelmjittigens, effisjinsje en it boargjen fan de leefberens fan ús gemeente. 46 Deze uitgangspunten vormen het kader waarbinnen wij nieuwe ambities | Dizze útgongspunten foarmje it ramt wêrbinnen’t wy nije ambysjes beoardielje en beoordelen en de financiële koers van de gemeente richting de komende jaren | de finansjele koers fan de gemeente rjochting de kommende jierren foarmjouwe. Wy vormgeven. Wij kiezen voor het voortzetten van een financieel beleid dat gericht is | kieze foar it fuortsetten fan in finansjeel belied dat rjochte is op stabiliteit, realisme op stabiliteit, realisme en toekomstbestendigheid. | en takomstbestindigens.
Financiële Vertaling Coalitieakkoord | Finansjele Oersetting Koalysje-Akkoart Dit coalitieakkoord bevat ambities die richting geven aan de ontwikkeling van | Dit koalysje-akkoart befettet ambysjes dy’t rjochting jouwe oan de ûntwikkeling fan Opsterland in de komende jaren, waarvoor geld nodig is. Een deel kan binnen | Opsterlân yn de kommende jierren, dêr’t jild foar nedich is. In part kin binnen de bestaande budgetten en met de huidige formatie worden uitgevoerd, terwijl voor | besteande budzjetten en mei de hjoeddeistige formaasje útfierd wurde, wylst foar andere onderdelen eerst nader onderzoek nodig is om te bepalen hoe de ambitie | oare ûnderdielen earst neier ûndersyk nedich is om te bepalen hoe’t de ambysje kan worden gerealiseerd en of daarvoor aanvullende middelen nodig zijn. Van een | realisearre wurde kin en oft dêrfoar oanfoljende middels nedich binne. Fan in oantal aantal onderdelen is de financiële impact al wel duidelijk; deze zijn opgenomen in | ûnderdielen is de finansjele ympakt al wol dúdlik; dy binne opnommen yn de de onderstaande tabel. | ûndersteande tabel. De financiële vertaling van het coalitieakkoord wordt verder uitgewerkt richting | De finansjele oersetting fan it koalysje-akkoart wurdt neier útwurke rjochting de de begroting 2027. Daarbij brengen we de structurele effecten van na 2026 | begrutting 2027.