Convenant natuurbrandbeheersing

25

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Bijlage 1: Nationale Risicomatrix

26

Bijlage 2: Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 Veiligheidsregio Fryslân Risicodiagram

Zeer onwaarschijnlijk

x

Mogelijk

Waarschijnlijk

Zeer waarschijnlijk

1

Catastrofaal x

26

2

Zeer ernstig

IMPACT

Onwaarschijnlijk

11 21

12

Ernstig

3

19

13

25

Aanzienlijk

17

29

16

22

15

5 9

6

18 20 8

10

23

4

30 24 7

27 28

Beperkt

14

+

Legenda 1 2 3 4 5

Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak vaste land Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak waddeneiland Overstroming uit zee - Defecte sluis harlingen Overstroming polder - Bezwijken polderdijk Natuurbrand

Vervuiling (nieuw scenario) Explosie stationaire inrichting

16

Verontreiniging drinkwater

21

Incident beroepsvaart

26

Ziektegolf

17

Uitval waterzuivering

22

Incident natuurijs

27

Toxisch incident inrichting

18

23

Incident wegverkeer (nieuw scenario)

28

14

Uitval gasvoorziening

19

24

Besmettingsgevaar

29

Paniek groot evenement Rellen rondom demonstraties of manifestaties (nieuw scenario)

15

Uitval electriciteitsvoorziening

Uitval spraak- en datacommunicatie Incident bij start of landing op of om luchtvaartterrein (nieuw scenario) Incident waterrecreatie - op groot water

6

Koudegolf

11

7

Hittegolf

12

8

Brand bij evenement in kwetsbaar object

13

9

Brand bij evenement in gebouw

10

Brand in dichte binnenstad

20

25

Dierziekten

30

Terreur aanslag Persoon met verward gedrag

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

2.1 Risicobeeld van Fryslân Natuurlijke omgeving Binnen het thema natuurlijke omgeving zijn 5 crisistypen gedefinieerd: overstromingen, natuurbranden, extreem weer, plagen en dierziekten. Op basis van de inventarisatie blijkt dat plagen en dierziekten een relatief beperkte impact zouden hebben op de regio, waar bijvoorbeeld overstromingen - met relatief veel vierkante kilometers binnen het overstromingsgebied - een relatief hoge impact zal hebben op de regio. Dit maakt dat er voor de crisistypen plagen en dierziekten geen specifieke scenario’s worden meegenomen in de risicoanalyse. Voor extreem weer, natuurbranden en overstromingen worden per type wel één of meer scenario’s uitgewerkt. Extreem weer en de vele vormen daarvan zullen de komende jaren nadrukkelijk de aandacht houden, omdat recente voorbeelden laten zien dat de frequentie van extreem weer toe lijkt te nemen en ook de impact langzaam groter lijkt te worden. Dit is echter vaak nog heel lokaal, waardoor een plek in het regionaal risicoprofiel nog niet op alle vlakken op zijn plaats is.

28

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

2.2 RIN gebieden Fryslân

Drents-Friese Wold Fochteloërveen Haulerbos / Blauwe bos Beetsterzwaag e.o. - Lippenhuisterheide Duurswouderheide e.o. - Bakkeveensterduinen Oranjewoud - Katlijkerheide Kiekenberg - Dellebuursterheide e.o. Gaasterlân e.o. - Rysterbosk Alde Feanen Vlieland Terschelling Ameland Schiermonnikoog

29

Bijlage 3: Maatregelenmatrix (voorbeeld)

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Bijlage 4: Planning uitvoering RIN per gebied

31

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Bijlage 5: Hoe is de preventie op dit moment geregeld in de afspraken over natuurbeheer? In ons land is het gebruikelijk dat degene die verantwoordelijk is voor een onderneming ook verantwoordelijk is voor risico’s die hieruit voortvloeien. Omdat niet iedere risicohouder even gewetensvol hieraan invulling geeft, treedt de overheid hierin op als risicoreguleerder zodat anderen in de samenleving ten gevolge van het doen of nalaten van de risicohouder geen hinder of schade ondervindt. Voor het natuurbrandrisico kan deze verantwoordelijkheidsverdeling het beste als volgt worden weergegeven. Stakeholders Natuurbrandbeheersing Risicohoudende functies in de natuur

Risicoregulerende bestuurslagen met betrekking tot natuur

Natuureigenaren/beheerders: landelijke en provinciaal georiënteerde terreinbeheerorganisaties, particuliere terreineigenaren waaronder landgoederen en Defensie

Rijk: Wet natuurbescherming 2017, nationale omgevingsvisie en decentralisatie provincies

Infrabeheerders: mobiliteitsinfra en vitale infra Recreatie: dag- en verblijfsrecreatie

Provincies: provinciale natuurvisie, provinciale omgevingsvisie, provinciale natuurbeheerplannen, vergunningen en Subsidies Natuur en Landschap (SNL)

Zorg: verblijfszorg en dagbesteding

Gemeenten: gemeentelijke omgevingsvisie, vergunningen

Wonen/Werken: bedrijvenkringen, (dorps)gemeenschappen /wijken

Waterschappen: vergunningen, waterschaps-elementen

Provinciaal niveau/interprovinciaal: De provincie heeft vanuit het decentralisatie-akkoord met het Rijk de verantwoordelijkheid gekregen voor het realiseren van de door het Rijk in Europees verband afgesproken natuurdoelstellingen en de aanvullende nationale natuurdoelstellingen. Daarnaast kunnen provincies aanvullend eigen provinciale natuurdoelstellingen hebben. Het totale scala aan natuurdoelstellingen is opgenomen in de provinciale natuurvisie. De provincies hebben vanuit het decentralisatie-akkoord financiële middelen van het Rijk gekregen voor het realiseren van de natuurdoelstellingen. Deze natuurdoelstellingen worden gerealiseerd via de divers georganiseerde natuurbeheerorganisaties en particulieren, die hiervoor bij openstelling van hun natuurgebied subsidie kunnen ontvangen. Tevens heeft de provincie een beleidsverantwoordelijkheid op velerlei vlak, zoals naast natuur ook op recreatie, ruimtelijke ordening, provinciale infra, etc. Het natuurbrandrisico verdient hierbij de aandacht in de provinciale omgevingsvisie en hierop gebaseerde omgevingsplannen. De gemeenten kunnen in afleiding daarvan het natuurbrandrisico opnemen in hun gemeentelijke omgevingsvisie en -plannen. Verder verlenen provincies allerlei vergunningen met betrekking tot natuurontwikkeling en -omvorming. Dit kan ook in het belang van natuurbrandbeheersing zijn.

32

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Risicohoudende functies in de natuur

Verantwoordelijkheden en mogelijkheden

Wetgeving

Provincie

Vaststellen provinciale natuurvisie op basis van Natura 2000-afspraken en eigen provinciale afspraken.

Wet natuurbescherming (2017).

Opstellen Omgevingsvisie / Omgevingsplan met specifieke aandacht voor natuurbrandbeheersing.

Omgevingswet.

Opstellen subsidieregeling SNL en SNKL op basis van Rijksafspraken.

Decentralisatieakkoord natuur en platteland gebeurt in IPO verband door BIJ 12 hiervoor beschreven 58 natuurbeheertypen.

Uitvoering van de provinciale natuurvisie, waarin opgenomen Rijks- en provinciaal beleid

Decentralisatieakkoord natuur en platteland.

Zorgdragen voor passende maatregelen die nodig zijn voor de Natura 2000-gebieden, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen voor de onderscheiden gebieden.

Wet natuurbescherming.

Meldplicht kappen bomen en vellen houtopstanden.

Wet natuurbescherming art. 4.1.

Herplaatsingsplicht niet van toepassing bij het vellen van houtopstanden voor de aanleg en het onderhoud van brandgangen op natuurterreinen.

Wet natuurbescherming art. 4.4.1C.

Vaststellen beheerplan voor aangewezen Natura 2000-gebieden in de provincie.

Wet natuurbescherming.

Mogelijkheid tot wijzigen beheerplan gedurende het tijdvak waarvoor het is vastgesteld.

Wet natuurbescherming.

Gedeputeerde Staten

Resume • Provinciale Natuurvisie • Provinciale Omgevingsvisie • Provinciale handhaving • Natura 2000 plannen • Subsidieverstrekking 58 natuurtypen SNL en SNKL vanuit BIJ 12 vanuit IPO

33

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Het gemeentelijk niveau De gemeenten dragen bij, indien zij natuurgebieden in bezit hebben, aan de realisatie van de provinciale, maar mogelijk ook de eigen natuurdoelstellingen. Daarnaast zijn de gemeenten bij uitstek de bestuurslaag waar allerlei ruimtelijke (omgevings)plannen tot ontwikkeling komen en een plek krijgen in de gemeentelijke Omgevingsvisie. Gemeenten verlenen een groot scala aan vergunningen die voor de realisatie van ruimtelijke ontwikkelingen relevant zijn. Tevens zijn de gemeenten in het kader van openbare orde en veiligheid de eerst verantwoordelijke bestuurslaag met daarbij bijzondere bevoegdheden voor de burgemeester. In het gemeentelijke omgevingsplan worden regels gesteld over activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving. Voor risicovolle natuurgebieden kan de gemeente in het Omgevingsplan (tot 1-1-2023 in het bestemmingsplan) regulerende bepalingen opnemen. De hierbij voorgeschreven maatregelen moeten ertoe leiden dat de inrichting van het gebied zo wordt vormgegeven dat een repressieve inzet door de brandweer in het gebied mogelijk is, en op een dusdanige manier dat de veiligheid in het gebied voor eigenaren van percelen, bewoners en dagrecreanten gewaarborgd is. De aanwezigheid van voldoende bluswater is daarbij een randvoorwaarde.

Een ander instrument dat de gemeente kan inzetten, is regelgeving in de Algemene Plaatselijke Verordening, oftewel APV (o.a. kapvergunningen, stookverbod open vuur in de natuur en rookverbod) en de brandveiligheidsverordening. In dit laatste kan burgemeester en wethouders maatregelen bij de terreineigenaar opleggen tot het voorkomen van brand en het beperken van de gevolgen van brand. Interessant is zeker ook artikel 4.18 APV (recreatief nachtverblijf buiten kampeerterreinen). De toelichting in de model-verordening APV luidt als volgt: "Dit artikel dient met name de bescherming van natuur en milieu. Het zou hoogst onwenselijk zijn als er een vergunning van rechtswege zou ontstaan die toestaat dat in een kwetsbaar natuurgebied gekampeerd wordt." Daarnaast geven gemeenten uitvoering aan de gemeentewet en is de positie van de burgemeester dan wel de voorzitter van de Veiligheidsregio op gebied openbare orde en veiligheid nader geduid vanuit de Politiewet en de Wet Veiligheidsregio. Resume • Gemeentelijke omgevingsvisie • Gemeentelijke omgevingsplannen • Nu nog APV, bomenverordening • Gemeentelijke handhaving al dan niet via Omgevingsdiensten • Positie Burgemeester en Voorzitter Veiligheidsregio Het waterschap Het waterschap is een bijzondere bestuursorganisatie die onder andere verantwoordelijk is voor de kwaliteit van waterschapselementen, het grondwater en het oppervlaktewater.

Veel natuurgebieden waaronder de duinen hebben ook een belangrijke waterschapsfunctie. Rijksniveau Het Rijk is verantwoordelijk voor nationale regelgeving waarin Europese regelgeving is geïmplementeerd. Hierbij biedt de nieuwe Wet natuurbescherming 2017 diverse aanknopingspunten om risicobeheersingsmaatregelen, zoals een brandgang of bluswatervoorzieningen, te realiseren op basis van risicogerichtheid. Een gedeelte van deze wet zal ondergebracht worden binnen de omgevingswetgeving. In dat kader zal er ook een nationale omgevingsvisie natuur worden opgesteld, waarmee de landelijk opererende infrabeheerders als Rijkswaterstaat, ProRail, Tennet, Gasunie, telecombedrijven, etc. te maken hebben.

34

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Hieronder is het rijksniveau uitgewerkt per relevant ministerie. Er is gekeken naar de verschillende wetten en instanties die betrekking hebben op het thema Natuurbrand preventie. Bij een aantal opsommingstekens zijn met vetgedrukte tekst mogelijke hiaten of aanvullingen beredeneerd vanuit de natuurbrand specialisatie. LNV (Landbouw en Visserij en Natuur & Stikstof) • Natura 2000 regelgeving: In Europees verband hebben de lidstaten gebieden moeten aanleveren die door Europa zijn aangewezen als Natura 2000 gebied (natte en droge gebieden; Veluwe is aangewezen maar ook de Waddenzee). Aan deze gebieden zit de verplichting tot een periodiek beheerplan waarin de instandhouding en ontwikkeling van soorten wordt verantwoord waarvoor het is aangewezen. De lidstaten hebben de verplichting om iedere 6 jaar een nieuw geactualiseerd beheerplan op te laten stellen. • Natuurbeschermingswet 2021: in art 1.10 lid 1 aangegeven dat deze gericht is op het beschermen en ontwikkelen van de natuur. • Artikel 2.8 lid 5 geeft ruimte voor plannen en projecten in de natuur waarbij de openbare orde en veiligheid van belang is • Ontheffingen in Houtopstanden zijn er voor herplantplicht. Art. 4.4 lid 1 C voor Brandgangen. • Bossenstrategie 2020: Aanleg 10 % meer bos/bomen (voor CO2 reductie en revitalisering bestaand bos).

Natuurbrandgevaar wordt wel benoemd maar wordt niet als noodzakelijk integraal afwegingskader bij herstel en aanleg gezien. • Natura 2000 (herstel Natuur 3 miljard en bronmaatregelen terugdringing Stikstof 2 miljard) en via Life-projecten kunnen Europese subsidies worden aangewend. • Green deals • Branches van natuurbeheerders verenigd in de VBNE

35

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Bijlage 6: Werkgroep Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân Dit document is opgesteld door een interdisciplinaire werkgroep, bestaande uit: • Henk Middeljans, Brandweer Fryslân • Jacques Pommer, Brandweer Fryslân • Frank Leereveld, Staatsbosbeheer (namens de terreinbeherende organisaties) • Tineke de Vries, Natuurcollectief Friesland (namens NCF en de Bosgroep) • Dennis Bakker, gemeente Opsterland • Ruth Das, gemeente Terschelling • Hanneke Godthelp, provincie Fryslân

.

36

Notitie Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân • Veiligheidsregio Fryslân

Bijlage 7: Netwerkkaart Gemeenten RIN gebieden: • Alde Feanen • Ameland • Drents-Friese Wold • Fochteloerveen

(Gem. Leeuwarden, Smallingerland,Tytsjerksteradiel) (Gem. Ameland) (Gem. Ooststellingwerf) (Gem. Ooststellingwerf)

• Duurswouderheide - Bakkeveense Duinen

(Gem. Opsterland)

• Kiekenberg - Dellebuursterheide

(Gem. Heerenveen, Ooststellingwerf)

• Haulerbos - Blauwebos • Gaasterlân - Rysterbosk • Schiermonnikoog

(Gem. Ooststellingwerf) (Gem. De Fryske Marren) (Gem. Schiermonnikoog )

• Oranjewoud - Katlijkerheide

(Gem. Heerenveen)

• Terschelling

(Gem. Terschelling)

• Beetsterzwaag - Lippenhuisterheide

(Gem. Opsterland )

• Vlieland

(Gem. Vlieland)

• Provincie Fryslân • Brandweer Fryslân • Natuurbeheerders Fryslan • Staatsbosbeheer • It Fryske Gea • Natuurmonumenten • Natuurcollectief Friesland / Coöperatie Bosgroep Noord-Oost Nederland

37

Colofon Versie Vastgesteld door Auteur Telefoonnummer E-mailadres Herzieningsdatum

1.0

Bestuurders Convenant Natuurbrandbeheersing Fryslân, 1 juli 2023 Werkgroep Gebiedsgerichte Aanpak Natuurbrandbeheersing Fryslân 088 – 22 99 111 info@vrfryslan.nl 1 juli 2024

38