C02 Bijlage 1 FUMO - Voorlopige Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Pagina 1 van 67 Voorlopige Jaarstukken 2025 Inhoudsopgave 1 | Inleiding ......................................................................................................................... 3 2 | Bestuurlijke samenvatting ............................................................................................ 4 3 | Ontwikkelingen .............................................................................................................. 8 4 | Jaarverslag .................................................................................................................. 11 4.1 | Programmaverantwoording .............................................................................. 11 4.2 | Paragrafen ........................................................................................................ 27 5 | Jaarrekening 2025 ....................................................................................................... 36 5.1 | Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................ 36 5.2 | Balans per 31 december 2025 ......................................................................... 40 5.3 | Toelichting op de balans .................................................................................. 41 5.4 | Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2025 .....................
48 5.5 | Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................................. 50 5.6 | Vermogensmutaties.......................................................................................... 55 5.7 | Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................... 56 5.8 | Taakvelden ....................................................................................................... 57 5.9 | Specifieke uitkeringen (Sisa) ............................................................................ 58 5.10 | Overige gegevens ............................................................................................ 59 5.11 | Ondertekening .................................................................................................. 64 Bijlage I: Risicoanalyse ........................................................................................................................ 65 Bijlage II: Totaalbeeld kwaliteitscriteria .............................................................................................. 66 Pagina 2 van 67 Pagina 3 van 67 1 Inleiding Met de jaarstukken over het jaar 2025 sluiten wij onze planning- en controlcyclus van dit jaar af. De jaarstukken geven u inzicht in de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen binnen de FUMO.
Leeswijzer We laten in deze jaarstukken zien wat de voortgang van de FUMO was en welke doelen en prestaties uit de programmabegroting 2025 we realiseerden. Daarnaast zijn het jaarverslag en de jaarrekening in de jaarstukken opgenomen. We presenteren de lasten en de baten als positieve bedragen in hele euro’s, tenzij dit in de betreffende tabel anders is aangegeven. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen die het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) hieraan stelt. Hoofdstuk 2 is een bestuurlijke samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten uit deze jaarstukken. Hoofdstuk 3 gaat in op de interne en externe ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 lichten we de programma’s van ons primaire proces toe. Na een algemeen deel komen achtereenvolgens de programma’s Vergunningverlening en Specialistisch Advies (VSA) en Toezicht en Handhaving (TH) aan de orde. Hoofdstuk 5 gaat over het programma Bedrijfsvoering inclusief het management. Hoofdstuk 6 gaat in op de volgens het BBV verplichte en voor de FUMO relevante paragrafen bedrijfsvoering (5.1), weerstandsvermogen en risicobeheersing (5.2) en financiering (5.3). In hoofdstuk 7 vindt u de jaarrekening 2025 met daarin de waarderingsgrondslagen, de balans per 31 december 2025 en het overzicht van baten en lasten.
En tot slot hebben we in dit laatste hoofdstuk ook de aanvullende (wettelijk verplichte) informatie ondergebracht.
Pagina 4 van 67 2 Bestuurlijke samenvatting 2025 gaat de boeken in als een onrustig jaar voor de FUMO. Het was een jaar waarin de FUMO en haar deelnemers geen overeenstemming konden bereiken over welke investeringen nodig en/of onontkoombaar waren voor de doorontwikkeling van de FUMO. Dit leidde tot een amendement op de ontwerpbegroting, waarbij investeringen on hold zijn gezet, in afwachting van een onderzoek naar wat er nodig is om de FUMO robuust te maken. In nauwe samenspraak met de deelnemers is dit onderzoek in 2025 opgestart en begin 2026 afgerond. In november 2025 is Jan Willem Strebus aangesteld als interim secretaris/ directeur van de FUMO. De bevindingen die hij in zijn eerste maanden heeft gedaan zijn meegenomen in het genoemde onderzoek en in de nadere uitwerking hiervan richting de begroting van 2027. In financieel opzicht was 2025 geen goed jaar. De FUMO heeft te maken met een hoog ziekteverzuim en met hogere kosten dan begroot om de organisatie staande te kunnen houden. Dit heeft geleid tot een tekort van € 468.000. De FUMO signaleerde al vroeg in 2025 dat er een tekort zou ontstaan en heeft het bestuur hier in 2025 periodiek over geïnformeerd. Ook zijn maatregelen genomen, zoals uitstel van opleidingen en het verminderen van het werkoverleg, om het tekort zoveel mogelijk te beperken. Het financiële effect van deze maatregelen is € 250.000.
Bij de resultaatsbestemming wordt een voorstel aan het algemeen bestuur gedaan hoe met dit tekort om te gaan. Ontwikkelingen Versterking VTH-stelsel In 2021 concludeerde de commissie Van Aartsen dat het VTH-stelsel versterking behoeft, waarna binnen het interbestuurlijk programma IBP VTH robuustheidscriteria zijn vastgesteld waaraan omgevingsdiensten per 1 april 2026 moeten voldoen. De FUMO heeft zich hieraan getoetst en werkt sinds 2024 via een verbeterplan en plan van aanpak aan resterende aandachtspunten, waaronder kwaliteitscriteria 3.0, opleidingsbudget, overdracht van basistaken en BI-capaciteit. In 2025 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een subsidie opengesteld ter ondersteuning van het proces ‘robuust worden’ van omgevingsdiensten. Aan de FUMO is een bedrag van € 245.000 toegekend. ZZS In 2025 is een Meerjarenagenda (MJA) ZZS opgesteld. Deze MJA biedt betrokken partijen inzicht en houvast bij het realiseren van de gemeenschappelijke ambitie: het minimaliseren van emissies en het terugdringen van de aanwezigheid van zeer schadelijke stoffen in lucht, water en bodem. De MJA bevat acht Actielijnen als ondersteunende structuur voor het verkennen en onderzoeken van wat nodig is om de gezamenlijke ZZS-doelstellingen te behalen.
Hierbij ligt in 2026 de focus voornamelijk op het risico- en branchegericht inventariseren en (verkennend) onderzoeken van aanwezigheid, gebruik en uitstoot van ZZS. Pagina 5 van 67 Productie Over 2025 is 93,5% van de begrote taken (exclusief extra opdrachten en projecten) uitgevoerd. Er waren 191.000 uren begroot en er zijn 177.000 gerealiseerd. In de nacalculatie betalen we een bedrag van € 403.000 terug aan de deelnemers voor deze niet gerealiseerde uren. De inzet op extra opdrachten ligt op 94,3% van de begroting. Hierbij is het belangrijk om aan te geven dat dit niet ten koste gaat van de urenbesteding aan reguliere basis- en plustaken, aangezien het veelal om andersoortige specialismes gaat die voor deze opdrachten ingezet worden. Daarnaast zijn 2.274 uren besteed aan projecten. In hoofdstuk 4 is een specificatie van de totale urenbesteding opgenomen. In het jaarverslag VTH-basistaken geven we een inhoudelijke toelichting op de prestaties van de FUMO, zowel voor de uren als de aantallen. Personeelsinzet *Dit betreft het ziekteverzuim van medewerkers in loondienst van de FUMO. Onze bezetting in het primaire proces lag in 2025 gemiddeld 11 fte hoger dan begroot. De belangrijkste oorzaak hiervoor is het lager aantal productieve uren per fte dan begroot. Hierdoor is meer bezetting nodig om de begrote uren te realiseren.
Dit is met name het geval in het programma VSPA (vergunningverlening en specialistisch advies). In de toelichting op het programma wordt hier nader op ingegaan. Ook heeft de provincie Fryslân na het opstellen van de begroting nog aanvullende uren opgenomen heeft in het uitvoeringsprogramma. Om deze uren te realiseren was extra bezetting nodig. Realisatie 2022 Realisatie 2023 Realisatie 2024 Realisatie 2025 Begroting 2025 Formatieve bezetting (gemiddeld) (fte) 118,4 134,3 156,9 151,5 140,3 Aantal productieve uren per fte 1.376 1.361 1.312 1.282 1.360 Ziekteverzuim* 6,6% 4,3% 7,3% 8,1% 5,0% Flexibele schil 21,4% 20,5% 15,8% 11,5% 15,0%
Pagina 6 van 67 De productiviteit over 2025 is uitgekomen op 1.282. Dit is lager dan de norm van 1.360 en ook lager dan over 2024 (1.312). Dit wordt vooral veroorzaakt door een hoger ziekteverzuim, hogere verlofopname en meer scholingsuren. Het personeelsbestand van de FUMO is de afgelopen jaren flink verjongd. Deze jonge medewerkers, die onder andere in het kader van de Omgevingswet zijn aangetrokken, hebben relatief veel scholing nodig, onder meer om te voldoen aan de kwaliteitscriteria. Hier wordt door de FUMO volop in geïnvesteerd. Het ziekteverzuim vertoont een stijgende trend en bedraagt 8,1% op basis van het 12 -maands voortschrijdend gemiddelde. Gezien het feit dat het verzuim vooral (meer dan 6%) langdurig en zeer langdurig, zijn de bijsturingsmogelijkheden beperkt. De FUMO heeft een voorstel opgesteld voor de aanscherping van de aanpak van het ziekteverzuim. Daarbij is extra aandacht voor preventie. De flexibele schil vertoont een dalende trend en is cumulatief 11,5%. Hiermee wordt voldaan aan de begrotingsnorm van maximaal 15%.
Pagina 7 van 67 Financieel resultaat Over 2025 is een negatief resultaat gerealiseerd van € 467.822,45. In dit resultaat is ook de aanvulling van de reserve als gevolg van het tekort over 2024 opgenomen (€ 361.793,87). Zonder deze bijdrage was het tekort over 2025 € 829.616,21. Dit resultaat komt als volgt tot stand (afgerond op € 1.000). De belangrijkste oorzaken voor het tekort zijn hogere personeelskosten, een lagere productiviteit (door het hoge ziekteverzuim) en hogere ontwikkel- en huisvestingskosten. In de tussentijdse rapportages van 2025 is het algemeen bestuur op verschillende momenten al geïnformeerd over het verwachte tekort. Het uiteindelijke tekort is lager uitgevallen dan in de bestuurlijke halfjaar rapportage is opgenomen. Dit komt enerzijds door de genomen maatregelen, zoals uitstel van opleidingen en het verminderen van het werkoverleg. Het financiële effect van deze maatregelen is € 250.000. Daarnaast waren er meevallers in de opbrengsten als gevolg van hogere subsidie-inkomsten en een hogere onttrekking aan de algemene reserve voor kosten die betrekking hebben op de i-visie. In hoofdstuk 7 wordt het resultaat uitgebreid toegelicht.
Omschrijving Bedrag Voor/ nadeel Effect nacalculatie begrote taken -€ 403.000 Nadeel Hogere personeelskosten primair proces -€ 223.000 Nadeel Hogere personeelskosten overhead -€ 155.000 Nadeel Hogere ontwikkelkosten -€ 142.000 Nadeel Hogere huisvestingskosten -€ 140.000 Nadeel Overige effecten -€ 115.000 Nadeel Hogere ICT-kosten -€ 92.000 Nadeel Lagere overige bedrijfskosten incl kapitaallasten € 73.000 Voordeel Lagere opleidingskosten € 88.000 Voordeel Onttrekking aan reserves € 129.000 Voordeel Lagere besteding outplacementbudget € 150.000 Voordeel Subtotaal 2025 -€ 830.000 Nadeel Bijdrage rekeningresultaat 2024 € 362.000 Voordeel Rekeningresultaat 2025 -€ 468.000 Nadeel Pagina 8 van 67 3 Ontwikkelingen Versterking VTH-stelsel In 2021 concludeerde de commissie Van Aartsen dat het VTH-stelsel versterking behoeft, waarna binnen het interbestuurlijk programma IBP VTH robuustheidscriteria zijn vastgesteld waaraan omgevingsdiensten per 1 april 2026 moeten voldoen. De FUMO heeft zich hieraan getoetst en werkt sinds 2024 via een verbeterplan en plan van aanpak aan resterende aandachtspunten, waaronder kwaliteitscriteria 3.0, opleidingsbudget, overdracht van basistaken en BI-capaciteit.
In 2025 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een subsidie opengesteld ter ondersteuning van het proces ‘robuust worden’ van omgevingsdiensten, met een maximum van € 245.000 per dienst. De aanvraag van de FUMO is gehonoreerd; een bedrag van € 245.000 is toegekend en wordt ingezet voor de uitvoering en borging van de robuustheidsmaatregelen. ZZS In 2025 is een Meerjarenagenda (MJA) ZZS opgesteld. Deze MJA biedt betrokken partijen inzicht en houvast bij het realiseren van de gemeenschappelijke ambitie: het minimaliseren van emissies en het terugdringen van de aanwezigheid van zeer schadelijke stoffen in lucht, water en bodem. De MJA bevat acht Actielijnen als ondersteunende structuur voor het verkennen en onderzoeken van wat nodig is om de gezamenlijke ZZS-doelstellingen te behalen. Hierbij ligt in 2026 de focus voornamelijk op het risico- en branchegericht inventariseren en (verkennend) onderzoeken van aanwezigheid, gebruik en uitstoot van ZZS. Zodat vervolgens aan de hand van data- en informatieanalyse ingezet wordt op (meer) bewustwording en (betere) naleving van en handhaving op het voorzorgsbeginsel, de zorgplicht en de minimalisatieverplichting.
Omgevingswet Wanneer doe je als omgevingsdienst je werk goed onder de Omgevingswet? Verricht de FUMO goed werk bij elk individueel afgehandeld verzoek (een koekjesfabriek)? Doet dat recht aan het initiatief en de initiatiefnemer? De initiatiefnemer mag zelf kiezen wanneer hij wat wil indienen. Mag je van de initiatiefnemer verwachten dat hij weet waar hij aan moet voldoen en ben je als omgevingsdienst in staat om te overzien wat er precies gedaan moet worden en of dat ook wordt gedaan? Doordat de Omgevingswet alles in activiteiten heeft geknipt en de onlosmakelijkheid is losgelaten, is het lastig te zien of alle benodigde verzoeken zijn ingediend omdat een deel van de verzoeken ook bij een gemeente of een waterschap zijn ingediend. Juridisch gezien zit het wel in de wet maar dat is vanuit de initiatiefnemer niet goed (bij elkaar) georganiseerd. Hoe houd je als overheid zicht op het geheel (dat deels is ingediend, deels ooit nog ingediend moet worden en verzoeken die bij verschillende organisaties liggen)? Pagina 9 van 67 Door het ontbreken van de koppeling (de verdwenen onlosmakelijkheid) met ruimtelijke ordening en bouw wordt er binnen de gemeentehuizen ook minder met de afdeling milieu of met de FUMO besproken en komen er minder aanvragen, meldingen en informatieplichten binnen.
Dit is geen goede ontwikkeling want initiatiefnemers worden er niet op gewezen dat er ook voor milieu toestemmingen en vergunningen nodig zijn; dat hoeft ook niet onder de Omgevingswet maar de initiatiefnemer denkt dat hij alles heeft gedaan wat nodig is. Met in gedachte de doelstelling van de Omgevingswet te opereren als één overheid om het voor de initiatiefnemers eenvoudiger te maken, is er regionaal en binnen de eigen organisaties nog werk aan de winkel. Dit is een voorbeeld waarin tot uiting komt dat de transitie van de Omgevingswet nog volop gaande is en dit zal de komende jaren ook zo blijven. Het begint met de filosofie vanuit de wetgever; de rol van VTH richting initiatiefnemers en hoe verhoudt zich dat tot tegenstrijdige zaken in het omgevingsloket en in de Omgevingswet? Het ministerie van I&W (verantwoordelijk voor de inhoud van de wet) zou zich de koekjesfabriek moeten aantrekken want dat zegt wat over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Dit is een reden waarom de FUMO graag in gesprek gaat met het ministerie van I&W maar ook met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (als stelsel verantwoordelijke). Het gesprek over de FUMO brief m.b.t. het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en de Omgevingswet wordt dit vo orjaar gevoerd samen met nog een aantal omgevingsdiensten en met Omgevingsdienst NL. Het ministerie van BZK komt in ieder geval.
Herijking missie en visie Het algemeen bestuur heeft de missie en visie FUMO 2024–2028 vastgesteld, na intensieve bespreking en aanvaarding van een amendement. Daarbij werd expliciet afgesproken dat er een fundamentele discussie gevoerd moet worden over de toekomstige positionering en robuustheid van de FUMO. Het dagelijks bestuur heeft hiervoor opdracht gekregen een extern bure au onderzoek te laten doen en met een voorstel richting het algemeen bestuur te komen. Hiermee werd een belangrijke stap gezet in de verdere doorontwikkeling van de organisatie. Ondermijning In april 2024 heeft het algemeen bestuur het plan van aanpak Ondermijning vastgesteld. Ter uitvoering van dit plan zijn in 2025 bewustwordingssessies voor medewerkers georganiseerd en volgden toezichthouders samen met de politie een verdiepingscursus. Ook is een intern meldpunt ingericht. Het algemeen bestuur vroeg het VTH MO een advies uit te brengen aan het dagelijks bestuur over een gezamenlijke aanpak van ondermijning door de deelnemers. Een werkgroep, bestaande uit medewerkers van gemeenten en provincie met ondersteuning van het RIEC, heeft aan de beantwoording van deze vraag gewerkt. Pagina 10 van 67 Onderzoek robuustheid In 2025 werd, naar aanleiding van het aangenomen amendement, gestart met het opstellen van een gezamenlijke visie en plan voor een robuuste FUMO.
Het dagelijks bestuur gaf opdracht aan een extern bureau en organiseerde een klankbordgroep ter begeleiding van het traject. De uitkomsten werden besproken tijdens een bestuurdersconferentie begin 2026. Daarmee werd invulling gegeven aan de opdracht om te komen tot een gedragen en uitgewerkt toekomstperspectief.
Pagina 11 van 67 4 Jaarverslag 4.1 Programmaverantwoording 4.1.1 Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Ondanks het vertrek van 2 teamleiders vergunningverlening en het afdelingshoofd VSA is de reguliere dienstverlening in 2025 goed verlopen en is onze ervaring met de Omgevingswet verder toegenomen. De aandacht voor extra projecten of pilots heeft hierdoor wel minder focus gehad dan vooraf was voorzien. Naast het afhandelen van meldingen en beschikkingen onder de Omgevingswet, hebben we ook in 2025 nog steeds gewerkt aan het afhandelen van zaken onder de “oude” Wabo. Uiteraard wordt dit steeds minder en hebben we in het tweede jaar onder de Omgevingswet alweer meer ervaring opgedaan met deze nieuwe wet. De Omgevingswet vraagt veel van de medewerkers, van onze deelnemers en ook van ons als adviseurs, juristen en vergunningverleners. Steeds ontdekken we nieuwe kanten van de wet. Dat vraagt nog meer om samen op te trekken en elkaar te helpen en dat maakt het werk boeiender en leuker. De komende jaren is in elkaar blijven investeren en elkaar opzoeken en helpen nodig om de uitdagingen van de Omgevingswet om te zetten in goede dienstverlening en heldere omgevingsplannen, die bijdragen aan een goed toezicht op het milieu in Fryslân. De afdeling VSA blijft zich hierin ook verder ontwikkelen.
Actualiseren vergunningen We zijn dit jaar gestart met het projectmatig actualiseren van vergunningen. Het actualiseren is deels naast de reguliere vergunningverlening opgepakt en zou een vast onderdeel worden van de werkzaamheden van de vergunningverleners. Gedurende het jaar is gebleken dat actualiseren hierdoor in het gedrang is gekomen en dat we hierdoor de onszelf opgelegde aantallen actualisaties niet volledig hebben behaald. Eind 2025 zijn nieuwe interne afspraken gemaakt om het actualisatieproces los te trekken van de reguliere behandeling van meldingen en beschikkingen en deze te beleggen bij een beperkt aantal vergunningverleners, die zich hierop gaan focussen. Begin 2026 gaat de FUMO extra dashboards inrichten binnen de afdeling VSA om de sturing op alle processen verder te verbeteren inclusief de sturing op het actualiseren en het beperken van de doorlooptijden. Toepassing Artificiële Intelligentie (AI) bij meldingen In het eerste halfjaar van 2025 is door middel van een ‘proof of concept’ samengewerkt met de leverancier van ons zaaksysteem om AI in te zetten. Hierbij worden meldingen meer geautomatiseerd afgehandeld om zo een efficiencyslag te realiseren. Hiermee houden de medewer kers meer tijd over voor andere werkzaamheden. Op landelijk niveau zijn er meerdere Omgevingsdiensten die de toepassing van AI aan het uitproberen zijn.
Dit is gesignaleerd door Omgevingsdienst NL. Zij gaan in Pagina 12 van 67 2026 een gedetailleerde inventarisatie doen om na te gaan welke initiatieven er nu zijn bij de diverse Omgevingsdiensten en hoe we onze krachten kunnen bundelen voor de toepassing van AI. De FUMO is gevraagd input te geven om business rules op te stellen (in feite de indieningsvereisten van meldingen wanneer iets wel of niet geaccepteerd kan worden). Aangezien de FUMO heeft besloten niet meer te investeren in het huidige zaaksysteem (i.v.m. onderzoek en implementatie van een nieuw zaaksysteem in 2026 e.v.) zijn verdere acties ‘on hold’ gezet. Innovatie van het proces vergunningverlening Tijdens de informatiebijeenkomst missie en visie voor bestuurders d.d. 14 juni 2024 is vanuit Vereniging Circulair Friesland (VCF) het belang van bedrijven aangegeven ten aanzien van het versnellen van het vergunningenproces. Het verkorten van de doorlooptijd voor vergunningaanvragen levert een belangrijke bijdrage aan het versnellen een aanjagen van de circulaire economie in Fryslân. In 2025 is hiervoor een pilot ingericht die liep tot november 2025. De resultaten worden begin april 2026 gepresenteerd tijdens een bijeenkomst van VCF.
Vooruitlopend op de volledige toelichting, zijn dit alvast de eerste conclusies: Vooroverleg en frequente communicatie tussen alle betrokkenen (bevoegd gezag, Fumo, aanvrager en zijn adviseur) bij de vergunningaanvraag leidt tot beter begrip voor elkaar, wederzijds vertrouwen en een snellere en gemakkelijkere communicatie en daarmee tot een kwalitatief betere vergunningaanvraag. Goede en tijdige communicatie is hierbij van zeer groot belang. Personeelsinzet 1274 1360 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 Realisatie Norm Productiviteit VSPA 2025 70 59 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Realisatie Begroot Bezetting VSPA 2025 Flexibele schil VSPA 2025 Pagina 13 van 67 De gemiddelde bezetting was hoger (11 fte) dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door een aantal factoren: • Extra inbreng van taken door de provincie Fryslân In het uitvoeringsprogramma 2025 van de provincie Fryslân zijn de uren naar boven bijgesteld. Dit komt omdat op enkele taakvelden meer inzet nodig bleek dan was begroot. Daarnaast bleek dat de als gevolg van de invoering van de Omgevingswet ingeschatte effecten van overdracht van taken naar gemeenten niet altijd correct was. Zo blijkt door overgangsrecht bij bodemtaken nog veel zaken bij de provincie te blijven. De extra ingebrachte taken hebben vooral betrekking op de afdeling VSPA.
• Een hoog ziekteverzuim Met name binnen het team Leefomgeving was er dit jaar sprake van een hoog ziekteverzuim van meer dan 10%. Dit kwam door langdurig en niet werkgerelateerd verzuim. Extra inhuur was nodig om de taken uit te voeren. Het verzuim van VSPA is in totaal uitgekomen op 6,3%. Dit is 1,3% hoger dan de norm van 5%. • Scholing In 2025 is door de medewerkers van VSA bijna het dubbele aan scholingsuren (100 uur per fte) besteed dan de norm (60 uur per fte). Er is extra inhuur ingezet om de werkzaamheden uit te voeren. Ziekteverzuim en scholing zijn de belangrijkste oorzaken voor de lage productiviteit van afdeling VSPA. De productiviteit bedroeg 1.274. Dit is bijna 100 uur lager dan de norm en dit is ook lager ten opzichte van 2024 (toen 1.292). Door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt is het lastig om ervaren en gekwalificeerd personeel te werven. Hierdoor zijn medewerkers in dienst gekomen die minder ervaren en minder gekwalificeerd zijn. In 2024 zijn er eenmalig meer inwerkuren beschikbaar gesteld om dit gedeeltelijk op te vangen. In 2025 zijn die extra uren niet meer beschikbaar en merken we dat het ook nu meer tijd kost om deze medewerkers verder op te leiden en te begeleiden. Pagina 14 van 67 Wat heeft het gekost Tabel 1: Financieel resultaat VSA 2025. Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.
Begroting Rekening 2025 2025 Lasten Personeelslasten 5.982.175 6.643.597 Overige kosten - - 5.982.175 6.643.597 Baten Taken Projecten 436.958 328.897 Brikstaken 78.028 - Overige baten - Toegerekende deelnemersbijdragen 5.467.189 5.416.536 5.982.175 5.745.433 Resultaat programma VSPA 0- 898.164- - Onttrekkingen aan reserves - - - Toevoegingen aan reserves - - - Resultaat programma T&V na vermogensmutaties 0- 898.164- Programma Vergunningverlening en Specialistisch advies Pagina 15 van 67 4.1.2 Programma Toezicht en Handhaving Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Innovatie in toezicht In 2025 hebben we mooie stappen gezet op innovatiegebied. We hebben in samenwerking met de Omgevingsdienst Twente een concept-Innovatie & ontwikkelagenda gemaakt als onderdeel van de IBP-VTH pijlers. In 2025 hebben we concreet naar een aantal innovatiemogelijkheden gekeken. Hierbij zijn er twee innovaties waar we mee aan de slag zijn gegaan. Als eerste zijn we begonnen met een pilot met het risicomodel wat I-GO heeft ontwikkeld voor inmiddels al de helft van de Omgevingsdiensten. Dit is gelabeld als ‘Best Practice’ door Omgevingsdienst NL. Het risicomodel maakt gebruik van landelijk beschikbare gegevens zoals de energiegegevens, RVO dieraantallen, SCIOS, LMA, Inspectieview en KIWA gegevens. Deze combineren we met gegevens uit het zaaksysteem.
Door deze gegevens te combineren ontstaat een controleprogramma wat gebaseerd is op actuele gegevens. Met dit risicomodel gaan we daar controleren waar het meest nodig is. Naast het risicomodel zijn we bezig met GEO kaartsystemen die bijvoorbeeld de bodemtoezichthouders in het veld kunnen gebruiken. Ons doel hiermee is dat een bodemtoezichthouder in het veld meteen toegang heeft tot belangrijke gegevens die nodig zijn voor het werk. Denk aan meldingen uit de DSO. Innovatie en ontwikkeling lopen door in 2026. Het is een vast onderdeel van het werk van FUMO en moet altijd doorgaan. Zo voorkomen we dat we achterlopen of kansen missen om ons werk beter en efficiënter te maken. Ook in de toekomst is hiervoor voldoende capaciteit nodig. Naast onze eigen innovaties overleggen we regelmatig met de omgevingsdiensten Groningen, Drenthe, Twente en IJsselland. Het doel is om samen op te trekken bij innovaties en ontwikkelingen. Naast de twee concrete innovaties werken we aan nog tientallen andere ideeën die we aan het verkennen zijn . In 2025 heeft een ateliergroep studenten van NHL Stenden voor FUMO onderzocht welke extra innovatiemogelijkheden er zijn. Dit heeft geleid tot een lijst met 11 innovaties die we nu verder onderzoeken. Inventarisatie ZZS In 2025 hebben de toezichthouders industrie en afval tijdens hen controles de zeer zorgwekkende stoffen geïnventariseerd.
Bij deze controles hebben we de veiligheidsinformatiebladen opgevraagd en deze hebben we toegevoegd aan onze zzs tool die deze bladen kan lezen. Hieruit blijkt dat 8% van de gecontroleerde bedrijven met PFAS werkt. Met het in inzichtelijk maken van het zzs gebruik bij bedrijven willen we het gebruik van zzs reduceren. Dit begint met inzicht. Pagina 16 van 67 Registreren milieubelastende activiteiten De toezichthouders industrie, afval en agrarisch registreren na elke reguliere milieucontrole de milieubelastende activiteiten van dat bedrijf in ons zaaksysteem. Elk jaar krijgen we hierdoor de MBA’s steeds beter en nauwkeuriger in beeld. Personeelsinzet De productiviteit betrof 1.288 uur per fte. Dit is lager dan de norm van 1.360. Dit komt door een hoger ziekteverzuim (9,6%), maar ook door een hogere opname van verlof dan begroot. De bezetting van TH lag in lijn met de begroting. De flexibele schil van afdeling TH lag over 2025 gemiddeld op 5,8%. Hiermee wordt ruimschoots voldaan aan de norm van maximaal 15%. Het afgelopen jaar is de flexibele schil fors gedaald en is meer ingezet op de inzet van vaste medewerkers.
1288 1360 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 Realisatie Norm Productiviteit TH 2025 81,7 81,3 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 90,0 Realisatie Begroot Bezetting TH 2025 Flexibele schil TH 2025 Pagina 17 van 67 Wat heeft het gekost Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat. Begroting Rekening 2025 2025 Lasten Personeelslasten 7.345.305 6.825.858 Overige kosten - 6.286 7.345.305 6.832.144 Baten Taken Projecten 436.958 460.123 Brikstaken 78.028 120.145 Toegerekende deelnemersbijdragen 6.830.318 6.643.331 Overige baten - - 7.345.304 7.223.599 Resultaat programma T&H 1- 391.455 - Onttrekkingen aan reserves - - - Toevoegingen aan reserves - - - - Resultaat programma T&H na vermogensmutaties 1- 391.455 Programma Toezicht en Handhaving Pagina 18 van 67 4.1.3 Urenbesteding Hieronder is de urenbesteding per taakgebied opgenomen. We geven een toelichting op de grootste afwijkingen (10%) ten opzichte van de begroting. Een meer inhoudelijk en gedetailleerd overzicht kunt u lezen in het jaarverslag VTH-basistaken. 1. Er waren minder uren nodig om de ingediende meldingen, informatieplichten en vergunningen af te handelen. Regulering is een vraaggestuurd product, de FUMO heeft geen invloed op de aantallen af te handelen producten. 2. Handhaving betreft het opleggen van (voorlopige) last onder dwangsommen (LOD).
In de begroting wordt gerekend met een schatting van de benodigde uren. In werkelijkheid waren minder uren nodig. 3. Er zijn minder asbestmeldingen ingediend dan begroot. Daardoor waren er ook minder uren nodig. 4. Conform het uitvoeringsbeleid houdt FUMO risicogericht toezicht op ca 20% van de asbestmeldingen. Omdat het aantal meldingen lager was, waren er ook minder toezichtsuren nodig. Taakgebied Uitvoeringsprogramma Realisatie % Nr Basistaken gemeenten Inrichtingen - Regulering 33.827,3 30.243,0 89% 1 Inrichtingen - Toezicht - lokaal 23.566,2 24.367,6 103% Handhaving 5.658,0 4.971,1 88% 2 Algemene vragen 1.939,5 2.011,2 104% Asbest - regulering 3.380,9 2.806,2 83% 3 Asbest - toezicht 2.033,6 1.807,6 89% 4 Bodem - regulering 12.918,0 9.787,0 76% 5 Bodem - toezicht (excl vrije veld toezicht) 6.534,6 5.011,3 77% 6 Bodem - vrije veld toezicht 2.162,4 2.245,6 104% Ontgrondingen - regulering - 13,2 >100% Ontgrondingen - toezicht - 12,8 >100% Energietoezicht (niet SPUK) 1.870,1 2.171,1 116% 7 Totaal basistaken gemeenten 93.890,5 85.447,7 91% Regionaal toezicht 6.845,0 6.601,3 96% Provinciaal uitvoeringsprogramma 56.673,0 51.376,0 91% Plustaken gemeenten 13.373,5 13.796,0 103% BOA-coördinatie 700,0 1.042,6 149% 8 Collectieve opdrachten* 7.200,0 9.660,8 134% 9 Ketentoezicht* 5.440,0 5.659,2 104% SPUK Energie 5.559,3 4.386,2 79% 10 Brikstaken 1.360,0 714,0 53% 11 Totaal excl extra
opdrachten en projecten 191.041,3 178.683,8 94% Incidentele opdrachten 7.616,0 7.179,9 94% Inzet op projecten 3.241,0 2.274,4 70% 12 Totaal incl extra opdrachten en projecten 201.898,3 188.138,2 93% Pagina 19 van 67 5. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn het Besluit Bodemkwaliteit (Bbk) en de Wet Bodembescherming (WBB) komen te vervallen. Ook zijn er taken verschoven van bevoegd gezag provincie naar de gemeenten. In de begroting zijn aannames gedaan voor wat betreft de wijzigingen op het gebied van de bodemtaken. In de praktijk zien we dat de reguleringstaken op het gebied van bodem voor gemeenten te ruim zijn ingeschat. In de begroting van 2026 zijn de bodem-uren voor gemeentelijke deelnemers neerwaarts bijgesteld. 6. De lagere urenbesteding voor bodemtoezicht bij gemeentelijke deelnemers hangt samen met het lager aantal meldingen. 7. Er zijn meer uren ingezet voor het energietoezicht voor gemeenten. Er bleek in meer gevallen een hercontrole nodig te zijn dan waar in de begroting rekening mee was gehouden. 8. De uren voor BOA-coördinatie lopen voor op de begroting. In de praktijk zien we dat er relatief veel tijd nodig is voor de coördinatie van de BOA-taken in Fryslân. Dit wordt mede veroorzaakt door het feit dat bepaalde deelnemers de BOA-domein II taken zelf uitvoeren en andere deelnemers deze inbrengen als plustaak.
In 2024 is, vanuit de provincie Fryslân, een evaluatie uitgevoerd naar de Fryslân-brede BOA-structuur. De provincie is bezig met een verdere uitwerking van deze evaluatie en hiervoor is een werkgroep in het leven geroepen. 9. De uren voor collectieve opdrachten waren hoger dan begroot. Dit komt doordat er meer uren nodig waren voor taken zoals programmavorming en monitoring. De inschattingen die in de begroting en het uitvoeringsprogramma zijn gedaan, blijken in de praktijk te laag te zijn. Het aantal gerealiseerde inwerkuren lag in lijn met de begroting. 10. De uren voor SPUK-energie waren lager dan begroot. Het energie-team had te maken met een hoog ziekteverzuim en in de SPUK-regeling is opgenomen dat deze taak niet door externe medewerkers mag worden uitgevoerd. Daardoor is de begrote urenbesteding niet gehaald. 11. De BRIKS-taken voor provinciale inrichtingen zijn gedurende 2025 uitbesteed aan de gemeente Leeuwarden. Daarom is de urenbesteding van de FUMO op dit onderdeel lager dan begroot. 12. Er zijn minder projecturen gemaakt dan gepland. Vanaf 2026 gaat de FUMO actiever inzetten op portfoliomanagement om zo het beheer en de prioritering van projecten te verbeteren.
Pagina 20 van 67 4.1.4 Programma bedrijfsvoering (incl. management) De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt alle activiteiten die het primair proces van de FUMO zo effectief en efficiënt mogelijk laten verlopen. De ondersteuning door de afdeling heeft betrekking op de volgende domeinen: personeel & organisatie, financiën & control, informatisering, automatisering & DIV/archief; facilitaire zaken, communicatie, bestuurs- en directiesecretariaat & frontoffice en beleidsondersteuning & advies. Het programma Bedrijfsvoering is onderverdeeld in de thema’s Mensen, Huisvesting en D igitalisering. Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Thema mensen Medewerkers vormen het belangrijkste kapitaal van de FUMO. Door het periodiek uitvoeren van medewerkers tevredenheidsonderzoeken (MTO), preventief medisch onderzoek (PMO) en het voeren van individuele gesprekken beschikt de FUMO over inzicht in de aandachtspunten en vraagstukken die onder medewerkers leven. Op basis van deze inzichten maakt de FUMO jaarlijks afgewogen keuzes. Deze keuzes vormen, naast de geldende wet- en regelgeving, de leidraad voor een gestructureerde en integrale uitvoering van het Human Resource Management (HRM)-beleid.
Vanuit zorg voor het personeel en goed werkgeverschap wordt gebruikgemaakt van diverse HR- instrumenten, waaronder leren & ontwikkelen en gesprekken over onder andere functioneren, in-, door- en uitstroom. De FUMO wil een inclusieve organisatiecultuur waarin medewerkers worden gewaardeerd om hun kennis, ervaring en talenten en waarin ruimte is om zichzelf te zijn. In 2025 zijn enkele belangrijke ontwikkelingen te benoemen, waaronder de uitvoering van het preventief medisch onderzoek en de doorontwikkeling van (het team) P&O. Ook is vastgesteld dat binnen de lijnorganisatie sprake is van een relatief hoog verloop en uitstroomrisico onder leidinggevenden. Veelgenoemde oorzaken hiervoor zijn onduidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden, een gevoel van onvoldoende ondersteuning en ervaren onderwaardering. De FUMO beschikt over een sterk organisatie-DNA, gekenmerkt door betrokkenheid bij de maatschappelijke opdracht, het milieu en de verbinding met de overheid. Tegelijkertijd is sprake van een spanningsveld in de samenwerking met de deelnemers van de FUMO in de dagelijkse praktijk, evenals van beperkte organisatorische ruimte als gevolg van veranderende wet - en regelgeving en verloop en wisselingen in het personeelsbestand. Pagina 21 van 67 Preventief medisch onderzoek In april 2025 is door TIGRA een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) uitgevoerd.
Dit onderzoek bestond uit drie samenhangende onderdelen: een werkvermogensonderzoek, een fysiek onderzoek en een doelformuleringsgesprek. Het PMO is maatwerk en afgestemd op de specifieke werkzaamheden binnen de FUMO, de uitkomsten van de RI&E en de organisatiecultuur. Het PMO heeft als wettelijk doel het vroegtijdig signaleren van werkgerelateerde gezondheidseffecten bij individuele medewerkers. Daarnaast is het onderzoek gericht op het voorkomen van arbeidsgerelateerde aandoeningen en op het bewaken en bevorderen van de gezondheid en duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Een gezonde leefstijl en een gezonde werkomgeving vormen de basis voor duurzame inzetbaarheid. Door het tijdig signaleren van mogelijke gezondheidsrisico’s kunnen preventieve maatregelen worden genomen en kan langdurig verzuim worden voorkomen. Het meten van gezondheid en werkvermogen biedt daarmee handvatten voor zowel het beperken van uitval als het bevorderen van inzetbaarheid op de lange termijn. Het uitvoeren van een PMO onderstreept bovendien het belang dat de FUMO hecht aan goed werkgeverschap, hetgeen in het licht van arbeidsmarktkrapte en de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel steeds relevanter wordt. Het onderzoek is in april 2025 uitgevoerd. Medewerkers hebben hun individuele resultaten direct na afronding van het onderzoek ontvangen.
In totaal heeft 44% van de medewerkers deelgenomen aan het PMO. De resultaten laten zien dat medewerkers van de FUMO (die deelnamen aan het onderzoek) bovengemiddeld scoren op het aspect leefstijl. Het werkvermogen ligt op het niveau van de benchmark. Op het thema arbeid gerelateerde gezondheid scoort de FUMO lager dan vergelijkbare organisaties. De behaalde totaalscore bedraagt 84,9, tegenover een landelijke benchmark van 88,6. De belangrijkste factoren die de lagere score veroorzaken zijn visusklachten, lichamelijke klachten (met name aan rug, nek en schouders) en mentale belasting. De uitkomsten van het onderzoek vormden voor een beperkt aantal medewerkers aanleiding om een vervolgtraject gericht op duurzame inzetbaarheid te overwegen. In enkele gevallen waren al eigen maatregelen getroffen, een deel van de betrokken medewerkers heeft afgezien van verdere begeleiding en één medewerker heeft gebruikgemaakt van het door de FUMO aangeboden vervolgtraject. Dit traject wordt voortgezet in 2026.
Doorontwikkeling team P&O Sinds medio mei 2025 is gestart met de doorontwikkeling van de afdeling P&O, met focus op twee pijlers: het versterken van de rol en positionering van P&O, inclusief de opdracht en teamsamenstelling en het verbeteren van het P&O-beleid, de processen en systemen, waarmee de basis op orde komt en P&O meer bijdraagt aan de (strategische) doelstellingen van de organisatie. Concrete aandachtspunten voor team P&O zijn minder operationeel en taakgericht werken en het werken volgens een heldere kernopdracht en een strategisch P&O plan, door een sterker team P&O. Pagina 22 van 67 In 2025 zijn met betrekking tot P&O belangrijke stappen gezet. De basis is gelegd voor vernieuwd beleid en meer efficiënte processen. We zijn aan de slag gegaan met het beschrijven en waarderen van diverse functies, het optimaliseren van het werving- en selectiebeleid en het indiensttredingsproces, het opstellen van een stappenplan bij onboarding, het ontwikkelen van performance- en competentiemanagement, het actualiseren van het personeelshandboek, het ontwikkelen van een visie en beleid op vitaliteit en verzuim en het aanbesteden van een nieuwe Arbodienst. Ook de koers van P&O is verduidelijkt, waarbij de afdeling zich nadrukkelijker heeft gepositioneerd binnen de organisatie.
De strategisch P&O-adviseur is structureel betrokken bij tactische en strategische vraagstukken en heeft een stevige werkrelatie opgebouwd met het dagelijks bestuur en het managementteam. Met de vaststelling van de strategische P&O-notitie 2025–2028 is richting gegeven aan de verdere ontwikkeling van P&O als strategische partner binnen de organisatie. De vervolgfase vraagt om focus, ruimte en ondersteuning, waarbij het van belang is dat voldoende capaciteit beschikbaar blijft voor strategische thema’s en de organisatiebrede doorvertaling daarvan. In 2026 wordt op voorgaande voortgeborduurd door middel van verdere optimalisatie, structuur, uitvoeren van SPP en gecentraliseerde ondersteuning door team P&O aan de organisatie. Thema huisvesting De FUMO is gevestigd aan de J.W. de Visserwei 10 te Grou en huurt het kantoorpand van de gemeente Leeuwarden. De oorspronkelijke huurovereenkomst liep af per 1 januari 2026. De gemeente Leeuwarden had de wens uitgesproken de huurovereenkomst met een periode van tien jaar te verlengen, mede in verband met voorgenomen verduurzamingsmaatregelen aan het pand.
Pagina 23 van 67 Vanuit het perspectief van de FUMO is een dergelijke langjarige verlenging op dit moment niet goed te overzien. De organisatie is niet volledig tevreden over de huidige huisvesting. Tijdens piekmomenten is sprake van een tekort aan parkeerplaatsen en ontbreken voldoende concentratiewerkplekken en vergaderruimten. Ook zijn er problemen met de klimaatbeheersing en de luchtbehandeling. Het systeem werkt niet naar behoren en de koeling en luchtverversing heeft in de zomerperiode van 2025 zelfs helemaal uitgestaan. Voorts verandert de directe omgeving van het pand door de geplande ontwikkeling van een nieuwe woonwijk met bijbehorende voorzieningen, waaronder een jachthaven. De openbare weg zal direct langs het pand worden aangelegd, hetgeen naar verwachting zowel tijdens de bouwfase als in de gebruiksfase zal leiden tot extra overlast en toenemende parkeerdruk. Deze ontwikkelingen gezamenlijk gaven aanleiding om in 2025 de huisvesting integraal te evalueren en te komen tot een weloverwogen keuze. Daarbij zijn twee scenario’s beschouwd: het voortzetten van de huisvesting in het huidige pand, onder de voorwaarde van noodzakelijke aanpassingen en het verkennen van een alternatieve locatie die beter aansluit bij de behoeften van de organisatie. Begin 2025 is ICS-huisvestingsadviseurs verzocht om een programma van eisen en een afwegingsdocument op te stellen.
Het programma van eisen is in het voorjaar van 2025 opgeleverd en vormde de basis voor het afwegingsdocument, dat direct na de zomer van 2025 is afgerond. In de tussentijd is met de gemeente Leeuwarden een tijdelijke verlenging van de huurovereenkomst voor de duur van twee jaar overeengekomen. Deze verlenging bood de ruimte om tot een zorgvuldig onderbouwde afweging te komen en deze gemotiveerd voor te leggen aan het algemeen bestuur. Het algemeen bestuur heeft in de vergadering van 18 december 2025 besloten om in te stemmen met de ontwikkeling van een nieuwbouw-huurlocatie naast het Aquaverium in Grou als toekomstige huisvesting voor de FUMO. Daarbij heeft het bestuur enkele financiële kaders meegegeven en is aan het DB-opdracht gegeven om deze ontwikkeling verder uit te werken. Thema digitalisering Aan het thema digitalisering wordt primair invulling gegeven door team I&A (Informatisering en Automatisering). Maar veel van de ontwikkelingen die vanuit team I&A worden gerealiseerd hebben grote impact op de FUMO en haar deelnemers. Team I&A ondersteunt de FUMO op het gebied van ICT en vervult een belangrijke rol op het gebied van stabiliteit en kwaliteit. Naast deze ondersteunende rol is, op basis van de iVisie, zwaar ingezet op de rol van enabler om de iVisie voortvarend op te pakken en de FUMO verder te brengen richting een moderne en effectieve organisatie.
Concrete stappen hierin zijn onder meer de aanstelling van een teamleider voor team I&A, die een tweeledige opdracht heeft: uitvoering geven aan de iVisie en het effectief inrichten van team I&A. En hiertoe heeft de teamleider ook een positie in het MT gekregen (als CDIO 1). 1 Chief Digital Information Officer Pagina 24 van 67 In 2025 is geconcludeerd dat de aanbesteding en implementatie van een nieuw zaaksysteem zowel wettelijk vereist is, als randvoorwaardelijk voor verdere digitalisering en realisatie van de iVisie. Tot deze aanbesteding is dan ook besloten en deze is in 2025 opgestart, met als doel per 1 januari 2027 het huidige VTH-zaaksysteem te hebben vervangen door een toekomstbestendig alternatief. Naast de wettelijke verplichting in dezen, zijn operationele stabiliteit en tijdige realisatie van toekomstige ontwikkelingen belangrijke doelstellingen voor de verwerving van een nieuw systeem. Naast de operationele stabiliteit en de verwerving van een nieuw zaaksysteem heeft team I&A de realisatie van de iVisie als leidraad. Spoor vijf van de iVisie behelst de inrichting van team I&A. Hiertoe zijn succesvol nieuwe medewerkers geworven, wat heeft geresulteerd in een aanzienlijke toename van kennis en capaciteit.
Naast de bemensing en indeling is ook voortgang geboekt met betrekking tot de manier van werken en de professionalisering van team I&A als ICT en kwaliteitsafdeling. Met name het incidentproces en het wijzigingsproces zijn opnieuw ingericht, wat leidt tot een hogere voorspelbaarheid en stabiliteit. Verder wordt er gewerkt aan de inrichting van portfoliomanagement (spoor twee van de iVisie: Manage grote veranderopgaves, inclusief de standaardisering van projectmanagement. Spoor drie van de iVisie, effectieve ketenrelaties GR-FUMO, is in 2025 getemporiseerd. Hier ligt een kans met de introductie van het nieuwe zaaksysteem. De werkgroep iVisie van het VTH-VO zal worden gevraagd om, parallel aan de verwerving en realisatie van het nieuwe zaaksysteem, hierover mee te denken. Verder vraagt de iVisie de ontwikkeling van een kader waarbinnen informatie gestuurd werken in de keten kan worden gefaciliteerd (spoor vier: datagedreven werken) en om doelgerichte en doelmatige dienstverlening, ofwel maatschappelijk effect (spoor één). De basis voor de realisatie van deze doelstellingen bestaat uit de inrichting van een datawarehouse (datalake) en het verbeteren van de datakwaliteit. Concrete voorbeelden van invulling van deze eisen zijn de pilot met het RPM (Risico Prioriteiten Model) en de inrichting van een energiedashboard.
Naast nieuwe ontwikkelingen wordt ook gekeken naar ICT-rationalisatie. In het kader hiervan is het gebruik van de applicaties Corsa en A3-jaarplannen beëindigd. De ICT-DVO met de Provincie Fryslân is geëvalueerd en geüpdatet en wordt wederom met één jaar verlengd. Pagina 25 van 67 Baten en lasten programma Bedrijfsvoering Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat. Begroting Rekening 2025 2025 Lasten Personeelslasten 6.238.581 6.000.287 Kapitaallasten 214.419 199.982 Vaar- en voertuigen 202.198 237.079 Huisvesting 720.183 860.143 Administratie 57.957 54.737 ICT 592.582 685.459 Implementatie Omgevingswet 75.000 - Ondersteuning Robuustheid - 132.232 Overige kosten 650.918 793.861 Incidenteel - - 8.751.838 8.963.781 Baten Deelnemersbijdragen Basistaken 14.133.795 12.988.451 Deelnemersbijdragen Plustaken 4.607.013 5.020.613 Deelnemersbijdragen Transitiebegroting - 46.797 Deelnemersbijdragen Collectieve taken 1.530.731 1.813.132 Deelnemersbijdragen Implementatie Omgevingswet 75.000 74.999 Deelnemersbijdragen negatief resultaat voorgaand jaar - 361.794 Overige baten - 78.722 Toegerekende deelnemersbijdrage aan Progr. T&H 6.830.318- 6.643.331- Toegerekende deelnemersbijdrage aan Progr. VSPA 5.467.189- 5.416.536- Subsidie ondersteuning robuustheid - 106.245 Specifieke uitkering THE 656.407 509.598 8.705.440 8.940.484 Resultaat progr.
Bedrijfsvoering voor vermogensmutaties 46.398- 23.297- - Onttrekkingen aan reserves - 128.502 - Toevoegingen aan reserves - - - 128.502 Resultaat progr. Bedrijfsvoering na vermogensmutaties 46.398- 105.204 Programma Bedrijfsvoering Pagina 26 van 67 4.1.5 Overzicht algemene dekkingsmiddelen Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat. Begroting Rekening 2025 2025 Onvoorzien 103.600 174.956 Financiële baten 150.000 131.516 Financiële lasten - 22.878 46.400 66.318- Overzicht Algemene dekkingsmiddelen
Pagina 27 van 67 4.2 Paragrafen 4.2.1 Bedrijfsvoering Zie paragraaf 5.1 voor een toelichting op het programma bedrijfsvoering. In deze paragraaf gaan we nader in op de rechtmatigheidsverantwoording. De rechtmatigheidsverantwoording heeft betrekking op drie criteria: 1. Begrotingscriterium 2. Voorwaardencriterium 3. Het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Begrotingscriterium Volgens de kadernota rechtmatigheid is de definitie van begrotingsrechtmatigheid: Van begrotingsonrechtmatigheid is sprake als het dagelijks bestuur bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door het algemeen bestuur vastgestelde budgetten voor lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door het algemeen bestuur zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). In beginsel zijn alle afwijkingen van de begroting onrechtmatig. Er kunnen hierover in de financiële verordening afspraken zijn gemaakt voor welke afwijkingen het algemeen bestuur vindt dat deze acceptabel zijn. In de financiële verordening is hierover in artikel 10 lid 4 en 5 het volgende bepaald: Artikel 10 lid 4: Uitgangspunt is dat iedere afwijking van de begroting als onrechtmatig wordt beschouw d.
Afwijkingen worden als acceptabel aangemerkt in de volgende situaties: a. Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren. b. Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling. c. De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage. Omdat het algemeen bestuur maar beperkt vergadert en er een zienswijze termijn van 12 weken van toepassing is, is het niet goed mogelijk om afwijkingen via een begrotingswijziging te corrigeren. Wel wordt het (algemeen) bestuur op hoofdlijnen geïnformeerd over de financiële situatie bij de halfjaarlijkse bestuursrapportage. Dit is weliswaar niet op programmaniveau maar de belangrijkste over- en onderschrijdingen worden daar wel benoemd. Daarnaast kunnen er besluiten door het algemeen bestuur worden genomen om uitgaven te autoriseren zonder dat daarvoor de begroting voor dat jaar nog wordt gewijzigd. Per programmaonderdeel is nagegaan in hoeverre voldaan is aan het begrotingscriterium. Pagina 28 van 67 Samengevat ziet dit er als volgt uit: Uit het overzicht blijkt dat de begrote lasten zijn overschreden bij de programma’s VSPA, Bedrijfsvoering en Algemene Dekkingsmiddelen. Bij het programma VSPA is over 2025 de productiviteit behoorlijk achtergebleven als gevolg van ziekte, opleidingsuren en extra opgenomen verlof.
Om de werkvoorraad te kunnen wegwerken is daarom ook extra inhuur noodzakelijk geweest, waardoor de bezetting gemiddeld over 2025 een stuk hoger was dan was begroot. Dit heeft tot gevolg dat de begrote lasten fors zijn overschrijden en ondanks de extra inhuur niet alle begrote uren konden worden gerealiseerd waardoor ook aan de batenkant een tekort is ontstaan. Bij het programma T&H was de bezetting gedurende 2025 ongeveer gelijk aan de begrote bezetting. De flexibele schil was echter een stuk lager dan begroot waardoor er minder lasten waren. Bij het programma bedrijfsvoering zijn de lasten met circa € 212.000 overschreden. Dit komt vooral doordat de ICT kosten en overige huisvestingskosten fors hoger uitvielen dan begroot. Daarnaast zijn er kosten gemaakt (€ 106.245) voor het plan van aanpak om te kunnen voldoen aan de robuustheidseisen. Deze kosten worden gedekt door een subsidie die in 2025 is verkregen. Deze subsidie (en bijbehorende kosten) was niet begroot. De ICT kosten zijn hoger als gevolg van de uitwerking van de I-visie. In 2025 is als extra kosten voortvloeiend uit de I-visie een bedrag van € 128.502. Voor deze kosten heeft het algemeen bestuur in april 2024 een apart besluit genomen. Deze kosten worden gedekt door een onttrekking uit de algemene reserve. Aan de batenkant ontstaat daardoor ook een verschil omdat deze onttrekking eveneens niet was begroot.
Daarnaast zijn er diverse over- en onderschrijdingen, bijvoorbeeld lagere (overige) personeelskosten en hogere overige kosten. Via de bestuursrapportage is het bestuur hierover in oktober 2025 geïnformeerd. Formeel is er echter sprake van een overschrijding van de lasten van het programma bedrijfsvoering en telt dit mee als rechtmatigheidsfout. Bij het programma algemene dekkingsmiddelen zijn de lasten overschreden met ruim € 94.000. Dit betreft de post onvoorzien en rentelasten over de aangetrokken geldlening bij de NWB. Deze rente was niet begroot. De overschrijding van de post onvoorzien is ook vermeld in de bestuursrapportage net als de ontvangen (niet begrote) rentebate over het saldo van het Schatkistbankieren. Overigens zijn de rentelasten en rentebaten direct gerelateerd. De opgenomen geldlening, voor zover niet aflosbaar, leidt tot een hoger saldo van het Schatkistbankieren. Het renteverschil tussen beide is minimaal.
Begroting Realisatie Verschil Begroting Realisatie Verschil Lasten Lasten Baten Baten Programma VSPA 5.982.175 6.643.597 -661.422 5.982.175 5.745.433 -236.742 Programma T&H 7.345.305 6.832.144 513.161 7.345.304 7.223.599 -121.705 Programma bedrijfsvoering 8.751.838 8.963.781 -211.943 8.705.440 8.940.484 235.044 Programma algemene dekkingsmiddelen 103.600 197.834 -94.234 150.000 131.516 -18.484 22.182.918 22.637.356 -454.438 22.182.919 22.041.032 -141.887 Begroot Realisatie Verschil Investeringen 0 262.720 -262.720 Pagina 29 van 67 Ten slotte zijn er nog enkele investeringen gedaan die niet waren begroot. Dit betreft de investering in laptops en smartphones (€ 82.657), vergaderapparatuur (€ 37.350) en de vervanging van de toezichtsboot. De investering van de laptops en smartphones betreft aanschaf en vervanging van deze apparaten die voorheen onderdeel uitmaakten van de DVO met de provincie Fryslân. Vanaf 2024 heeft de FUMO nu zelf deze laptops geactiveerd en worden hierop afgeschreven. De kapitaallasten van deze investering waren wel begroot. Deze zijn inbegrepen in de post ‘Dienstverleningsovereenkomst provincie Fryslân’. Omdat de investering is uitgesteld is ook een voordeel op deze post ontstaan. In 2024 is tevens een investering gedaan in nieuw vergaderapparatuur in het FUMO gebouw.
De investering was niet begroot maar vanwege de urgentie heeft het algemeen bestuur hier in april een apart besluit over genomen om deze uitgaven te mogen doen. De investering is in 2025 afgerond. De kapitaallasten hierover zullen met ingang van 2026 worden opgenomen in de begroting. In het kader van de ontvlechting van de provincie is in 2025 gestart met een tweetal projecten te weten Conncected Workplace en Verbetering LAN netwerk. Deze investeringen waren niet begroot en hebben respectievelijk € 102.974 en € 57.725 gekost. Met ingang van 2026 wordt hierop afgeschreven. Omdat de investeringen niet waren begroot is dit formeel een begrotingsonrechtmatigheid die als fout moet worden aangemerkt. Dit geldt niet voor de investering in vergaderapparatuur omdat het algemeen bestuur hierover een besluit heeft genomen om deze uitgaven te mogen doen. Volgens de kadernota rechtmatigheid 2025 van de commissie BBV zijn alle over schrijdingen van de lasten onrechtmatig in het kader van begrotingsrechtmatigheid. Samenvattend is er sprake van een bedrag van € 1.230.319 aan begrotingsonrechtmatigheid. Voorwaardencriterium Bij het voorwaardencriterium wordt vooral gekeken of de financiële beheershandelingen binnen de gemeenschappelijke regeling voldoen aan de eisen/voorwaarden zoals die gesteld zijn in de wet - en regelgeving; het zgn. normenkader.
In het normenkader is de interne en externe regelgeving waaraan getoetst wordt opgenomen. Het normenkader wordt actueel gehouden en jaarlijks aangepast op basis van nieuwe wet- en regelgeving. Het normenkader 2025 is in de vergadering van het algemeen bestuur van 18 december vastgesteld. Het normenkader bestaat uit externe wet - en regelgeving, zoals de Aanbestedingswet en het BBV en uit intern, door het algemeen bestuur vastgestelde regelingen. Voorbeelden van dit laatste zijn de financiële verordening, mandaat- en Programma Begrotingsonrechtmatigheid Bedrijfsvoering 211.943 Vergunningverlening 661.422 Algemene dekkingsmiddelen 94.234 Investeringen 262.720 Totaal 1.230.319 Pagina 30 van 67 ondermandaatbesluit en de Budgethoudersregeling. Bij de beoordeling of voldaan is aan het voorwaardencriterium moet dus voor alle financiële beheershandelingen worden nagegaan in hoeverre voldaan is aan de voorwaarden zoals zijn opgenomen in de in het norm enkader opgenomen wet- en regelgeving. In het interne controleplan is de interne controle hierop beschreven. Dit gaat vooral om de controle op inkopen en salarissen (incl. declaraties) en de controle op aanbestedingen. Bij de controle op aanbestedingen is onderscheid gemaakt in controle van inhuur van personeel en de overige inkopen, inclusief langlopende contracten.
Er is bij de controle alleen gekeken in hoeverre is voldaan aan de verplichting om EU-aanbestedingen te doen, anders dan is vastgelegd in het ‘Inkoop- en aanbestedingsbeleid’ in het normenkader. Er is dus niet gecontroleerd of er volgens het inkoop - en aanbestedingsbeleid een meervoudige aanbesteding had moeten plaatsvinden terwijl er een enkelvoudige aanbesteding heeft plaatsgevonden. Uit een spendanalyse van uitgaven over de periode 2022-2025 en een cijferanalyse op de uitgaven aan inhuur van personeel is geconstateerd dat bij een verstrekte opdracht aan een extern bureau de kosten hoger zijn uitgevallen dan de EU-aanbestedingsgrens. Deze opdracht betreft de doorlichting en begeleiding van het cluster P&O. De kosten hiervan waren € 254.269. Deze opdracht had EU aanbesteedt moeten worden, hetgeen niet heeft plaatsgevonden. Misbruik en oneigenlijk gebruik Dit criterium betekent dat de organisatie maatregelen treft om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. De FUMO heeft geen specifiek beleid ten aanzien van misbruik en oneigenlijk gebruik. De reden hiervoor is dat de FUMO geen regelingen kent waar derden aanspraak op kunnen maken. De FUMO is een uitvoeringsorganisatie die taken uitvoert voor de deelnemers en kent geen externe klanten. Het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik is daarom als laag te classificeren.
We l heeft de FUMO een integriteitsbeleid voor de medewerkers. Iedere medewerker heeft de eed en belofte afgelegd waarin wordt gevraagd om zich als een goed ambtenaar integer en professioneel op te stellen. Hiertoe behoort ook het verantwoord omgaan met voorzieningen en regelingen van de FUMO, privé-activiteiten goed gescheiden houden van het werk als FUMO-medewerker en geen vriendjespolitiek zal bedrijven ten opzichte van familieleden, vrienden en ex-collega’s. Hoewel er geen specifieke maatregelen getroffen om misbruik en oneigenlijk gebruik (vanwege een laag risicoprofiel) te voorkomen hebben we gedurende het jaar geen gevallen van misbruik en oneigenlijk gebruik of fraudegevallen geconstateerd. Pagina 31 van 67 4.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf beschrijven we in welke mate de weerstandscapaciteit voldoende is om eventuele risico’s op te vangen. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden om onverwachte en belangrijke kosten op te kunnen vangen. Hiervoor kan de algemene reserve en de post onvoorzien worden gebruikt. Als blijkt dat deze capaciteit niet genoeg is om de geschatte risico’s te dekken dan is de FUMO aangewezen op een extra bijdrage van de deelnemers. Bepalingen in de Gemeenschappelijke regeling FUMO In artikel 29 van de GR FUMO staan regels over het opbouwen van een weerstandsvermogen.
Een batig saldo van een bepaald jaar wordt toegevoegd aan het weerstandsvermogen, dat maximaal 10% van de jaaromzet bedraagt. Als het batig saldo van een bepaald jaar leidt tot een weerstandsvermogen van meer dan 10% van de jaaromzet, wordt het extra geld uitgekeerd aan de deelnemers in verhouding tot hun bijdragen. Een nadelig saldo in een bepaald jaar wordt ten laste gebracht van de deelnemers naar rato van hun bijdragen, als het niet volledig of deels ten laste van het weerstandsvermogen kan worden gebracht. Nota weerstandsvermogen Begin 2018 is een nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement met een geactualiseerde risico - inventarisatie opgesteld waarin de uitgangspunten voor het bepalen van de noodzakelijke omvang van het weerstandsvermogen zijn aangegeven. In het AB FUMO van 29 maart 2018 is de nota vastgesteld. Begin 2026 is een risico-inventarisatie uitgevoerd. In onderstaande tabel is deze per hoofdonderwerp opgenomen. In bijlage I is een uitgebreide risicoanalyse opgenomen. Hieruit blijkt dat de FUMO een weerstandsvermogen nodig heeft van € 652.500. Eind 2025 wordt hieraan niet voldaan met een weerstandsvermogen van € 276.444.2 2 Het weerstandsvermogen bestaat uit de algemene reserve, het realiseerde resultaat van 2025 en de post onvoorzien. Nr.