Bijlage: Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021 - 2026.pdf
Tekst van het document
Raadsleden
Initiatieven aanjagen Niet denken vanuit de regels Creativiteit en kennis bij inwoners, organisaties aanboren Samenwerken en faciliteren Vrijwilligerswerk en burgerinitiatieven samenbrengen Talentgebruik
Wat willen we bereiken? 1. Wij werken samen met inwoners aan een leefbare gemeente Om ook zonder groei te kunnen investeren in (ruimtelijke) kwaliteit doet Opsterland een beroep op inzet van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Opsterland wil een faciliterende gemeente zijn, die inwoners en organisaties de ruimte geeft om te investeren in de samenleving en in de leefomgeving. De gemeente wil daarvoor een klimaat creëren waarbij inwoners de ruimte voelen om de gemeente om taken van de gemeente over te nemen (right to challenge). De gemeente heeft als doel om initiatieven onderling te verbinden en zo de kans te geven van elkaar te leren. 2. Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen De gemeente Opsterland hecht groot belang aan initiatieven van onderop, die de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de dorpen verbeteren. We willen bereiken dat Plaatselijke Belangen definitief de omslag maken en loskomen van hun eerdere rol (reageren op plannen van de gemeente en derden). Wij willen bereiken dat ze een open en uitnodigend netwerk vormen in het eigen dorp, dat het dorpsbudget inzet om allerhande bewonersinitiatieven een impuls te geven. Voor de dorpen is het eigen dorpsbudget toereikend voor de kleinere initiatieven die jaarlijks binnenkomen. Wel is er zo nu en dan sprake van een groter initiatief, waarvoor het dorp onvoldoende budget heeft.
We willen bereiken dat Plaatselijke Belangen ook uitvoering geven aan grotere initiatieven die voortvloeien uit de dorpsvisies. Daarbij streven we er naar dat Plaatselijke Belangen beter gebruik maken van het dorpenfonds. 3. Wij willen vrijwilligers zo goed mogelijk ondersteunen Steeds vaker horen we als gemeente dat het moeilijk is om vrijwilligers te vinden. Voor incidentele activiteiten lukt dit vaak nog wel, maar voor structurele activiteiten wordt dit steeds moeilijker. We willen bereiken dat het aantal inwoners dat vrijwilligerswerk doet stijgt naar 40%. We willen onze inwoners stimuleren om vrijwilligers werk te doen. Wij streven er naar om vrijwilligerswerk meer toegankelijk te maken door juiste ondersteuning te beiden aan vrijwilligers. We willen bereiken dat vrijwilligersvacatures door gemotiveerde vrijwilligers worden ingevuld. Concreet gaat het hierbij om een goede matching van vraag en aanbod.
33
Wat gaan we beter/meer/anders doen in de periode t/m 2022? 1. Wij werken samen met inwoners aan een leefbare gemeente Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 1.1 Wij geven de inwoners het ‘right to challenge’ 1.2 We heffen geen leges over vergunningen voor kleinschalige evenementen. 2. Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 2.1 Wij werken samen met de dorpen en Plaatselijke Belangen 2.2 Verruimen dorpsbudgetten 2.3 Voor de versterking van de leefbaarheid nemen we de dorpsvisies als uitgangspunt 2.4 Inzetten van dorpsregisseurs 3. Wij willen vrijwilligers zo goed mogelijk ondersteunen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 3.1 We zorgen voor vrijwilligersbemiddeling en ondersteuning voor vrijwilligers
1.1 Wij geven de inwoners het ‘right to challenge’ Met het right to challenge krijgen inwoners de kans om de gemeente uit te dagen om taken over te nemen. Dit omdat hierdoor een hogere kwaliteit wordt bereikt, of omdat goedkoper of efficiënter kan worden gewerkt. Dit is geenszins een bezuiniging, maar een uitdaging richting de dorpen om met slimmere oplossingen te komen. Het geld wat daarmee eventueel bespaard wordt, kan aan andere zaken besteed worden die voor het dorp belangrijk zijn. Wij durven te vertrouwen op de kracht, de bevlogenheid en het leiderschap van mensen zelf om samen aan oplossingen te werken. Meer betrokkenheid van inwoners zorgt voor maatschappelijke meerwaarde en draagvlak in de wijk of het dorp. In Opsterland wordt op incidentele wijze geëxperimenteerd met gemeentelijke taken die gedeeltelijk of helemaal overgedragen worden aan of uitgevoerd worden door bewoners. In andere gemeenten zijn diverse voorbeelden van gemeentelijke taken die door bewoners worden uitgevoerd. Dat gebeurt bijvoorbeeld in het groenbeheer (onderhoud perkjes), in het veiligheidsdomein (buurtpreventieteams) en in het sociale domein. Voor de uitvoering van gemeentelijke taken door inwoners kunnen we meer ruimte scheppen dan nu het geval is.
Naast de hierboven genoemde voordelen voor versterking van betrokkenheid en leefbaarheid, zijn er de volgende voordelen voor inwoners en de dorpen: mensen hebben directere invloed op de kwaliteit; het dorp kan manier eigen inkomsten verwerven; eigen inzet kan de impact van eventuele bezuinigingen verminderen; het overnemen of uitvoeren van publieke taken kan de dorpseconomie versterken. Er zijn wel een aantal voorwaarden om rekening mee te houden. Voorbeelden hiervan zijn: sommige taken, bijvoorbeeld binnen de handhaving of specialistische zorg, lenen zich niet voor overdracht aan inwoners; als taken worden overgenomen door inwoners, bestaat de kans op verdringing van werk. Hierbij gaat het soms om werk voor kwetsbare mensen; de verantwoordelijkheid voor het werk als het niet loopt zoals verwacht; In 2019 worden spelregels opgesteld, zodat inwoners duidelijke afspraken met de gemeente kunnen maken en nadelige gevolgen zoveel mogelijk voorkomen kunnen worden.
34
1.2 We heffen geen leges over vergunningen voor kleinschalige evenementen. Initiatieven en kleine evenementen dragen bij aan de leefbaarheid. Het is belangrijk om die te ondersteunen. Om de organisatoren van kleinschalige activiteiten niet onnodig te belasten, worden de leges voor het aanvragen van vergunningen voor deze activiteiten afgeschaft. In het evenementenbeleid wordt geconcretiseerd welke activiteiten onder een kleinschalig evenement vallen. Dit beleidsplan wordt in 2019 opgesteld. 2.1 Wij werken samen met de dorpen en de Plaatselijke Belangen Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Deze samenwerking willen we versterken door de volgende uitgangspunten te hanteren: De basis, dat zijn de inwoners zelf. De eigen kracht en verantwoordelijkheid van mensen en hun omgeving staan daarom centraal. Waar nodig ondersteunen wij mensen om mee te doen. Daarbij bieden wij maatwerk. We verlangen van mensen en stimuleren dat ze hun talenten en capaciteiten benutten. Iedereen kan (betaald of onbetaald) iets bijdragen aan de samenleving. Mensen hebben soms beperkingen, maar altijd talenten en mogelijkheden. We hebben in Opsterland een goed ontwikkelde basisinfrastructuur van vrijwilligersorganisaties in de dorpen. We benutten zoveel mogelijk de kracht van deze structuur.
We ondersteunen en faciliteren deze organisaties optimaal, zodat zij activiteiten kunnen ontwikkelen of beschikbaar kunnen stellen. Daarbij kan in verschillende samenstellingen (projectgroepen) of netwerken worden gewerkt. De werkwijze en het contact organiseren we dichtbij mensen. Hierbij kijken we welke werkwijze het beste past bij de opgaven. Ook hiervoor geldt maatwerk. We gaan bespreken daarnaast met plaatselijke Belangen hoe zij vinden dat de samenwerking versterkt kan worden. Hierbij zou ook nagedacht kunnen worden over het inzetten van dorpswethouders, die op een laagdrempelige manier te benaderen zijn. In 2019 wordt de samenwerking geëvalueerd en wordt een voorstel gedaan. 2.2 Verruimen dorpsbudgetten De gemeente Opsterland heeft in haar beleid vastgelegd dat de dorpen jaarlijks een budget krijgen voor kleine dorpsinitiatieven. Het budget is opgedeeld in een vast bedrag per dorp (2.500 euro), aangevuld met een bedrag per inwoner (80 eurocent). Op deze manier wordt rekening gehouden met verschil in omvang tussen de dorpen. De afgelopen jaren hebben bezuinigingen plaatsgevonden, op basis van het percentage waarmee de gemeenteraad de begroting corrigeert. De dorpsbudgetten worden verruimd, zodat uitkering van het dorpsbudget niet tot overschrijdingen van de begroting leiden.
2.3 Voor de versterking van de leefbaarheid nemen we de dorpsvisies als uitgangspunt Een groot deel van de Opsterlandse dorpen heeft al een dorpsvisie, of heeft plannen om er een te maken. Veelal worden de dorpsvisies door de Plaatselijke Belangen aangeboden aan het college van burgemeester en wethouders. Enerzijds ter informatie, maar ook in de verwachting dat de gemeente in gezamenlijk overleg uitvoering zal geven aan de wensen in de dorpsvisies. Er wordt in 2019 een werkgroep opgericht om op integrale wijze uitvoering te geven aan de dorpsvisies. Gezamenlijk met Plaatselijke Belangen worden de visies vertaald in jaarlijkse uitvoeringsplannen. Uitgangspunt is dat wat het dorp zelf kan, laten we ook bij het dorp. De gemeente faciliteert en denkt mee. Daar waar de gemeente een duidelijke verantwoordelijkheid of rol heeft kijkt zij samen met de Plaatselijke Belangen of en op welke wijze uitvoering kan worden gegeven aan de initiatieven. Maatregelen en activiteiten worden daadwerkelijk en vlot uitgevoerd.
35
Voor het uitvoeren van de plannen kan een beroep worden gedaan op het dorpenfonds. Dat kan door een bijdrage in de totale kosten van het plan, maar ook door tijdelijke professionele ondersteuning bij het opstarten. Het dorpenfonds is beperkt. Voor de toekenning van projecten en activiteiten moeten keuzes worden gemaakt. Er wordt in 2019 een regeling ontwikkeld in de vorm van een tender. De regeling van het Iepen Mienskipsfûns van de provincie wordt als een voorbeeld gebruikt, waarbij een panel bestaande uit professionals en inwoners adviezen uitbrengt over de toekenning en verdeling van middelen. 2.4 Inzetten van dorpsregisseurs In het coalitieakkoord staat het volgende met betrekking tot dorpsregisseurs: “...Daarnaast stellen we dorpsregisseurs aan, die de dorpen ondersteunen bij nieuwe initiatieven en het contact met de gemeente.” In 2020 worden drie dorpsregisseurs benoemd. Zij ondersteunen de dorpen bij het contact met de gemeente. De dorpsregisseurs vormen nadrukkelijk geen extra ‘schakel’. Zij fungeren als spin in het web tussen de verschillende partijen en de gemeente. De inwoners, plaatselijke belangen en dorpssteunpunten kunnen bij deze dorpsregisseurs terecht voor contact met de gemeente en coördineren processen. Zij blijven daarbij het aanspreekpunt.
Ook verbinden de dorpsregisseurs andere organisaties, zoals de politie, woningbouwverenigingen en de gemeentelijke organisatie met elkaar. Het is van belang dat de dorpsregisseurs beschikken over politieke sensitiviteit. Daarbij moeten de dorpsregisseurs in staat zijn om de belangen van verschillende partijen te overzien. De dorpsregisseur is daardoor in staat initiatieven met elkaar te verbinden en weet welke andere initiatieven er zijn, waardoor niet iedere initiatiefnemer het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. Daarnaast kan de dorpsregisseur ondersteuning bieden bij de soms complexe processen om subsidies te verkrijgen. We zetten in op continuïteit. De dorpsregisseurs gaan een duurzame verbinding tussen dorpen en de gemeente aan. De gemeente wil op haar beurt een duurzame relatie aangaan met de dorpsregisseurs. Om dit te waarborgen komen de dorpsregisseurs per 2020 in dienst bij de gemeente, in een betaalde functie. In eerste instantie zal het gaan om een pilot. Na 2022 zal de functie worden geëvalueerd. In 2019 wordt het functieprofiel van de dorpsregisseur verder uitgewerkt. 3.1 We zorgen voor vrijwilligersbemiddeling en ondersteuning voor vrijwilligers Om meer vrijwilligers te werven worden een aantal projecten opgestart.
Voorbeelden van projecten: vrijwilligersbemiddeling, een vrijwilligersdag, een vrijwilligersmarkt, een wervingsactie, open bedrijvendagen en ‘open dorpdagen’. Het is van belang dat vraag en aanbod van vrijwilligerswerk gematcht worden. De dorpssteunpunten en het gebiedsteam (en in de toekomst ook de dorpsregisseur) spelen daarbij een cruciale rol. Zij zijn veel in de dorpen en zien welke behoefte er is, bijvoorbeeld een maatje of een vrijwilliger voor een buurttuin. Deze vacatures plaatsen zij op een digitaal prikbord. Andere (vrijwilligers)organisaties kunnen ook vacatures voor projecten en activiteiten aanmelden bij het dorpssteunpunt of het gebiedsteam. In 2019 starten we een pilotproject met een nieuwe vorm van vrijwilligersbemiddeling. Vanwege een beperkt budget wordt dit project gedurende 2 jaar in eerste instantie in 2 dorpen uitgevoerd. In het project zal een aandachtsfunctionaris talenten van inwoners actief koppelen aan vrijwilligersklussen. Vraag en aanbod worden vervolgens zorgvuldig gematcht. Daarnaast worden vrijwilligerscoaches geworven. De vrijwilligerscoaches zijn zelf vrijwilligers die worden opgeleid om ‘maatje’ te zijn van iemand met afstand tot de arbeidsmarkt die vrijwilligerswerk gaat doen. Dit sluit aan bij de wens van de coalitie om een tegenprestatie te vragen aan alle uitkeringsgerechtigden.
Ook biedt de gemeente vrijwilligersondersteuning aan via Timpaan, bijvoorbeeld deskundigheidsbevordering en informatieverstrekking. Deze ondersteuning wordt in 2019 geëvalueerd. 36
37
Ambitie 6. Opsterland biedt een veilige leefomgeving voor inwoners, ondernemers en bezoekers Waar staan we? Ten opzichte van de vorige dorpsspiegels is het onveiligheidsgevoel onder de inwoners nagenoeg gelijk gebleven. De daling die zich heeft ingezet vanaf 2005 lijkt daarmee te zijn stopgezet. Uit onderzoek van het centraal bureau voor de statistiek blijkt dat in Friesland 27,8% van de inwoners zich wel eens onveilig voelt.3 Als belangrijkste oorzaken voor het onveiligheidsgevoel worden het risico om slachtoffer te worden van criminaliteit en in het verkeer genoemd. Toch geven de inwoners ook aan dat het veiligheidsgevoel op de beide thema’s verbeterd is ten opzichte van 2013. Ook is aan de inwoners gevraagd om hun veiligheidsgevoel een rapportcijfer te geven. Met een gemiddelde score van 7,3 beoordelen de Opsterlanders hun veiligheidsgevoel positief. Uit de gesprekken met de Plaatselijke Belangen is gebleken dat men over het algemeen tevreden is over de veiligheid in Opsterland. Plaatselijke Belangen geven aan dat met name in de kleinere dorpen iedereen elkaar kent en men op elkaar past. In meerdere dorpen neemt Plaatselijk Belang ook het initiatief voor het opzetten van WhatsApp buurtpreventiegroepen. Diverse Plaatselijke Belangen geven aan dat zij op het gebied van veiligheid nog kansen zien.
Hierbij wordt met name gedacht aan de zichtbaarheid van de politie en/of handhavers in het dorp. Deze zou verbeterd kunnen worden. Ook zou men graag zien dat de pakkans van overtredingen vergroot wordt. Hier wordt dan met name gedoeld op overtredingen in het verkeer. Onze inwoners vinden over het algemeen dat het goed gaat met de veiligheid in de Opsterlandse dorpen. In een aantal dorpen is het veiligheidsgevoel iets gedaald, maar hier liggen over het algemeen aanwijsbare oorzaken aan ten grondslag. Overlast In de afgelopen periode zijn we beter in staat om de regie op te pakken bij complexe casuïstiek. Mede door de implementatie van de aanpak voorkoming escalatie en het aanstellen van procesregisseurs binnen het sociale domein en veiligheidsdomein. 2014
2015
2016
2017
2018
Woonoverlast/burengerucht (burenruzies) en relatieproblemen
218
262
261
235
211
Overlast door gestoord / overspannen persoon
119
124
115
118
123
Het aantal meldingen van overlast door personen met verward gedrag is licht gestegen. Bij de 123 geregistreerde meldingen ging het om 67 personen. Twee personen kwamen respectievelijk 11 en 7 keer voor in de systemen. Ook merken we dat problematiek rondom individuele casuïstiek complexer wordt en steeds meer tijd en energie vragen om tot een oplossing te komen of de zaak te deescaleren.
Deze uitkomsten kunnen niet één op één vergeleken worden met de uitkomsten van de dorpsspiegels, gelet op de verschillende onderzoeksmethoden en vraagstelling en dienen daardoor slechts als indicatie. 3
38
Ondermijning De georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit is in geheel Nederland een ernstig maatschappelijk probleem.
Aantal hennepkwekerijen ontmanteld Aantal bestuursrechtelijke maatregelen o.b.v. 13B Opiumwet Aantal (horeca)vergunningen ingetrokken / geweigerd o.b.v. Bibob Aantal opgepakte RIEC casussen
2015 13 0
2016 6 0
2017 5 0
2018 4 2
0
0
0
0
0
0
0
0
Een effectieve aanpak van ondermijnende criminaliteit vraagt om een georganiseerde overheid die alle middelen en instrumenten inzet die ze tot haar beschikking heeft. Ondermijning is niet aan grenzen gebonden, maar vraagt toch om een lokale aanpak. Jeugdoverlast In Opsterland moeten jongeren zich veilig en gezond kunnen ontwikkelen tot volwassenen. Jongeren lopen een groter risico dan anderen om slachtoffer te worden van criminaliteit, maar ook om zelf als verdachte in de criminaliteitsstatistieken terecht te komen. Binnen het veiligheidsveld ligt de aandacht voornamelijk op die jongeren die (dreigen) in de problemen (te) komen en/of overlast veroorzaken.
Vandalisme / baldadigheid Overlast Vernielingen Aantal problematische jeugdgroepen
2014 18 100 157 0
2015 19 116 148 0
2016 16 111 163 0
2017 10 172 137 0
2018 11 139 92 0
In de afgelopen periode zijn er geen problematische jeugdgroepen ontstaan. Wel werd er op diverse locaties overlast ervaren. Het aantal meldingen overlast ligt met 139 hoger dan het aantal van 100 in 2014. De helft van deze meldingen komt vanuit Gorredijk. Deze meldingen hebben betrekking op meerdere locaties en verschillende (jeugd)groepen). Inbreng inwoners en raadsleden Mede op basis van inbreng die wij hebben opgehaald uit gesprekken met inwoners in het kader van de ontwikkelagenda worden maatregelen geformuleerd. Daarnaast hebben raadsleden op een bijeenkomst aangegeven wat zij belangrijk vinden. Aanvullend hierop is onderstaande meegegeven. Hier gaan wij rekening mee houden bij de uitvoering van de ontwikkelagenda. Inwoners
Raadsleden
Handhaven verkeersovertredingen (pakkans vergroten) Zichtbaarheid wijkagent Zicht houden op elkaar Buurtbeveiliging Verkeersveiligheid vergroten
Wat willen we bereiken? 1. Wij willen overlast voorkomen en verminderen. Lokaal zijn we inmiddels goed in staat om een groot deel van overlastproblematiek op te pakken. Dit door de vastgestelde Aanpak Voorkoming Escalatie (AVE) methodiek en het aanstellen van vier
39
procesregisseurs4 binnen het sociale domein en veiligheidsdomein. Daarnaast zijn we een pilot met buurtbemiddeling gestart. Ondanks dat de eerste resultaten hiervan nog niet bekend zijn, zien we in 2018 het aantal meldingen van burengerucht verder teruglopen. We willen deze aanpakken voortzetten en overlast waar mogelijk voorkomen of verminderen. 2. We pakken vormen van ondermijnende criminaliteit transparant en consequent aan. We streven er naar een afgestemde en gecoördineerde aanpak vanuit één overheid te ontwikkelen. Een aanpak waarbij de gemeente de regie pakt en de aanpak coördineert. De gemeente fungeert hierbij tevens als spin in het web van organisaties, inwoners, ondernemers, verenigingen, kortom de lokale maatschappij. Door samen te werken, onder regie van de gemeente kunnen we voorkomen dat direct betrokkenen schade ondervinden, sociale controle geneutraliseerd wordt of dat bepaalde criminele groepen zich afschermen, zodanig dat ze zich onaantastbaar wanen. Deze onaantastbaarheid kan het vertrouwen aantasten, dat onze inwoners hebben in de overheid om criminaliteit aan te pakken. 3. Wij willen het ontstaan van problematische jeugdgroepen voorkomen. Onder regie van de gemeente, samen met partners, is geprobeerd deze overlast terug te dringen. Een enkele maal is een gezamenlijk plan van aanpak opgesteld, van waaruit is gewerkt.
We streven er naar om het ontstaan van problematische jeugdgroepen terug te dringen en waar mogelijk te voorkomen.
Wat gaat we beter/meer/ anders doen in de periode t/m 2022? 1. Wij willen overlast voorkomen en verminderen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 1.1 Wij willen escalatie voorkomen en bij (dreigende) escalatie zo spoedig mogelijk de-escaleren 2. We pakken vormen van ondermijnende criminaliteit transparant en consequent aan. Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 2.1 We stellen een integraal plan van aanpak ondermijning op en voeren dat uit. 3. Wij willen het ontstaan van problematische jeugdgroepen voorkomen. Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 3.1 We zetten jongerenwerkers en het gebiedsteam in bij individuele probleemgevallen.
1.1 Wij willen escalatie voorkomen en bij (dreigende) escalatie zo spoedig mogelijk deescaleren Sinds 2016 wordt gewerkt met de AVE-aanpak (aanpak voorkoming escalatie). Binnen het sociale domein in Opsterland is het uitgangspunt dat burgers zelf de regie hebben over hun leven. Als dit niet (meer) lukt, is hulpverlening en opschaling nodig. De AVE-aanpak geeft duidelijkheid over wie de regie heeft en wanneer op- en afschalen nodig is, zodat stagnerende samenwerking en ineffectiviteit in de hulpverlening voorkomen wordt. Deze aanpak wordt in de komende periode gecontinueerd. Sinds 1 maart 2018 loopt de pilot buurtbemiddeling. Deze pilot wordt in 2019 voortgezet en eind 2019 geëvalueerd. Bij positieve resultaten gaan we na of buurtbemiddeling structureel aangeboden kan worden. Het college neemt hierover in 2020 een besluit.
Pakken in complexe domein-overstijgende casussen waarin de veiligheid in het geding komt of waar de zorg stagneert de regie op. Zij zorgen ervoor dat samen met alle betrokkenen een plan van aanpak wordt gemaakt en bewaakt hiervan de voortgang en stuurt het gezamenlijke proces doorlopend bij. 4
40
2.1. We stellen een integraal plan van aanpak ondermijning op en voeren dat uit. In 2019 wordt het nieuwe integrale veiligheidsbeleid vastgesteld. De gehele gemeenteraad is betrokken bij het proces om te komen tot het integrale veiligheidsbeleid en heeft samen prioriteiten kunnen stellen. Ondermijning is een van de prioriteiten in het beleid. Samen met onze partners kijken we wie welke bijdrage kan gaan leveren. Dit zal betekenen dat we ook met de politie in gesprek gaan om te kijken naar hun benodigde inzet op thema’s.
3.1 We zetten jongerenwerkers en het gebiedsteam in bij individuele probleemgevallen. De jongerenwerkers en het gebiedsteam hebben contact met de jeugd in onze gemeente. De jongerenwerkers zien de jeugd op straat en bij activiteiten en het gebiedsteam wordt betrokken indien nodig. Zij helpen de ouders en de jongeren weer op weg. De komende jaren zetten we deze aanpak en samenwerking voort. Er is regelmatig integraal overleg over de jeugd en de jeugdgroepen in onze gemeente. Indien nodig zetten we het 7-stappenmodel in om tot een groepsgerichte aanpak te komen van jeugdoverlast. Hierbij werken we met verschillende partners samen om de eventuele jeugdoverlast aan te pakken.
41
Ambitie 7. Opsterland biedt bereikbare basisvoorzieningen Waar staan we? In een aantal Opsterlandse dorpen bestaat het beeld dat het dorp alleen leefbaar kan blijven door de lokale voorzieningen te behouden. Wetenschappers nuanceren dit beeld. Volgens hen wordt leefbaarheid juist steeds minder bepaald door de lokale beschikbaarheid van voorzieningen en steeds meer door de kwaliteit van de woonomgeving en door de aanwezigheid van sociaal en menselijk kapitaal. Voorzieningen moeten echter wel bereikbaar blijven. Er wordt door de gemeente Opsterland daarom ingezet op de bereikbaarheid van voorzieningen. Hierbij gaat het om voorzieningen die minimaal nodig zijn om inwoners de mogelijkheden te bieden om zich te kunnen ontwikkelen en elkaar te ontmoeten. Concreet gaat het om sportvoorzieningen, onderwijsvoorzieningen en voorzieningen voor ontmoeting. Sport Voldoende kwalitatief goede en toegankelijke sportaccommodaties zijn een belangrijke voorwaarde om te kunnen sporten. Sport draagt bij aan een goede gezondheid en de doelen in het sociaal domein. Het is een goede manier om mee te doen in de maatschappij. Onder sportaccommodaties verstaan we het clubgebouw/kantine/clubhuis en de sportvelden. In 2017 gaf 92% van de respondenten bij de dorpsspiegels aan tevreden te zijn over de sportvoorzieningen in de gemeente. Sport
2017
Tevreden over sportvoorziening in de gemeente in %
92%
In 1989 heeft de gemeenteraad besloten dat het realiseren en in stand houden van opstallen op sportvelden (kleedkamers, kantines, bestuurskamers) en van tennisbanen niet langer een taak van de gemeente is. Zowel beheer en onderhoud als nieuwbouw, uitbreiding, renovatie en vervanging (van onderdelen) van deze accommodaties is de verantwoordelijkheid van de verenigingen. Het onderhoud en beheren van sportkantines en eigen velden kost veel geld. De gemeente wordt regelmatig benaderd door verenigingen om (financiële) ondersteuning voor onderhoud en vervanging. Ontmoetingsruimte Elk dorp beschikt over een openbare accommodatie voor sociale en culturele activiteiten. Zo’n accommodatie speelt een belangrijke rol bij de sociale condities die het dorp vitaal en leefbaar houden. Zeker nu de overheid zich verder terugtrekt is het belangrijk dat mensen in een dorp elkaar weten te vinden om problemen op te lossen en doelen te bereiken (collectieve zelfredzaamheid). Dorpshuizen
2013
2017
Tevreden over dorpshuis in %
91%
83%
Eens met de stelling “Een dorpshuis of multifunctioneel centrum is onmisbaar voor mijn dorp ” in %
92%
90%
Veel mensen vinden een dorpshuis dan ook onmisbaar. De complexiteit van het beheer wordt steeds groter. De dorpshuizen worden steeds vaker multifunctioneel gebruikt en gecombineerd met andere
42
functies in een gebouw. Hierdoor wordt er steeds meer van de vrijwilligers gevraagd. Het is bovendien niet altijd makkelijk om geschikte vrijwilligers te vinden. Ook zijn de dorpshuizen vaak sterk afhankelijk van kantine-inkomsten (bijvoorbeeld gekoppeld aan sport). In een aantal dorpen ziet men deze inkomsten teruglopen, waardoor het lastiger wordt om de exploitatie rond te krijgen. Onderwijs Er is sprake van een sterke afname van het aantal leerlingen. Waren er in 2010 in totaal 3138 leerlingen in het openbaar- en bijzonder basisonderwijs. Volgens de prognoses van PVG5 verdwijnen er de komende tien jaar bijna 400 leerlingen. Daarna vlakt de daling af. De prognoses voor 2028 komen uit op ca 2570 leerlingen. Sinds 2010 gaat het dan om een daling van ca. 570 leerlingen ofwel ruim 18%. Dit heeft gevolgen. De eerste kleine school heeft de deuren al moeten sluiten en het voortbestaan van enkele andere kleine scholen wordt bedreigd. Veel scholen komen te ruim in het jasje te zitten, zowel qua personeel als klaslokalen. Op dit moment is de tevredenheid nog groot over het basisonderwijs. Dit willen we ook zo houden. Onderwijs
2017
Tevreden over basisonderwijs in de gemeente in %
96%
Leegstand van klaslokalen kan gedeeltelijk worden opgevangen door het vinden van een andere bestemming. Zo ziet een aantal dorpen kansen om een peuterspeelzaal en/of kinderopvang in een leegstaand klaslokaal te vestigen. Daarmee wordt het leegstandprobleem aangepakt en wordt door de onderlinge samenwerking en aanvulling de positie van zowel school als peuterspeelzaal/ kinderopvang versterkt. Tegelijkertijd realiseert men zich dat het niet zeker is of er voldoende draagvlak is voor een peuterspeelzaal of kinderopvang. Inbreng inwoners en raadsleden Mede op basis van inbreng die wij hebben opgehaald uit gesprekken met inwoners in het kader van de ontwikkelagenda worden maatregelen geformuleerd. Daarnaast hebben raadsleden op een bijeenkomst aangegeven wat zij belangrijk vinden. Aanvullend hierop is onderstaande meegegeven. Hier gaan wij rekening mee houden bij de uitvoering van de ontwikkelagenda. Inwoners
Raadsleden
Faciliteer zelfredzaamheid Inzetten op bereikbaarheid Verduurzamen voorzieningen In alle dorpen dorpshuizen Kwalitatieve en toegankelijke voorzieningen Voor iedereen betaalbaar en beschikbaar
Wat willen we bereiken? 1. Kwalitatief goede sportaccommodaties zijn bereikbaar en beschikbaar voor iedereen Voor een optimaal sportklimaat in gemeente Opsterland willen we voldoende kwalitatief goede en toegankelijke sportaccommodaties behouden, onderhouden en blijven ontwikkelen. Duurzaamheid speelt hierin een grote rol en wordt uitgewerkt onder ambitie 10. 5 Planning Verband Groningen.Leerling-prognoses en Ruimtebehoefte basisonderwijs gemeente Opsterland 2012 - 2029,
43
2. In elke dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig We willen bereiken dat in elk dorp een toekomstbestendige dorpshuisfunctie aanwezig is voor het vergroten van de sociale cohesie. Dit hoeft niet per se een dorpshuis te zijn. Ervaringen elders in het land leren dat het gemis van een dorpshuis kan worden gecompenseerd door een café met zaalruimte. Ook kan een schoolgebouw of sportkantine dienst doen als ontmoetingsruimte. We streven er naar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren, exploiteren en onderhouden de dorpshuizen in hun eigen dorp. 3. Er is een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen Bij de nieuwbouw van een school worden de prognoses gebruikt om het gebouw optimaal af te stemmen op het toekomstige leerlingenaantal. Wanneer in een dorp twee scholen zijn, streeft de gemeente naar gezamenlijke huisvesting. Dit heeft als voordeel dat er mogelijkheden zijn voor een flexibele indeling, waarbij ruimtes kunnen worden uitgewisseld. In een aantal dorpen is de ontwikkeling van een nieuw onderwijsgebouw al ingezet. Voorbeelden hiervan zijn MFA Gorredijk, MFA Tijnje en Kansen voor Beetsterzwaag.
Wat gaan we beter/meer/anders doen in de periode t/m 2022? 1. Kwalitatief goede sportaccommodaties zijn bereikbaar en beschikbaar voor iedereen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 1.1 Uitvoeren onderzoek mogelijkheden maatschappelijk vastgoedbedrijf. 1.2 Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport en breedtesport. 1.3 Wij verduurzamen sportaccommodaties in samenwerking met Sport Fryslân en Provincie Fryslân (zie ambitie 10 Opsterland energie neutraal in 2035). 2. In elk dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 2.1 Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen/ mfa’s door bijv. stichtingsvorm. 2.2 Wij compenseren de ozb voor sportvoorzieningen en dorpshuizen. 2.3 Wij bieden energiescan en energieadvies aan (zie ambitie 10 Opsterland energie neutraal in 2035). 2.4 We gaan onderzoeken of een revolving fund voor duurzaamheidsmaatregelen meerwaarde heeft (zie ambitie 10: Opsterland energie neutraal in 2035). 3. Er is een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 3.1 Wij stellen een nieuw integraal huisvestingplan op en voeren dit uit. 3.2 Wij stimuleren de samenwerking tussen scholen voor primair onderwijs.
1.1 Uitvoeren onderzoeken mogelijkheden maatschappelijk vastgoedbedrijf Voor een optimaal sportklimaat in gemeente Opsterland willen we voldoende kwalitatief goede en toegankelijke sportaccommodaties behouden, onderhouden en blijven ontwikkelen. Duurzaamheid speelt hierin een grote rol, maar ook duidelijkheid over wie doet wat en wie is waar verantwoordelijk voor. Het onderbrengen van sportaccommodaties in een maatschappelijk vastgoedbedrijf is één van de mogelijkheden om dit te bereiken. Een onderzoek naar de mogelijkheden voor een sportbedrijf is noodzakelijk om hier antwoord op te krijgen. Eind 2019 ligt er een rapport op basis waarvan het college en de raad een beslissing kunnen nemen. In dit rapport wordt een voorstel gedaan voor wat 44
betreft het eigendom van de maatschappelijk vastgoedbedrijf waaronder de sportaccommodaties. De verantwoordelijkheden voor verengingen en de gemeente zijn duidelijk. 1.2 Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport en breedtesport. In Gorredijk zijn we bezig met het project MFA Gorredijk, waarbij de huidige De Skâns wordt ondergebracht in een nieuwe MFA. Het is de bedoeling de sportvoorzieningen te centraliseren in sportcentrum Kortezwaag. Tijdens de voorbereiding op de uitbreiding is ook uitvoerig gekeken naar de huidige en de gewenste toekomstige exploitatievorm van het sportcomplex. Daarbij is naar voren gekomen dat het huidige publieke deel van het complex niet langer voldoet aan de wensen en eisen van deze tijd. We streven naar een upgrading van de regiofunctie van Gorredijk, waarbij het sportcentrum en de omliggende sportvoorzieningen een cruciale rol spelen. Een grondige renovatie is noodzakelijk. Het past goed bij de ambitie die de gemeente heeft met de sport in Kortezwaag. Het draagt bij aan het stimuleren van breedtesport en topsport (LDODK) en vergroot de uitstraling, de integraliteit en het gebruikscomfort van het sportcentrum. Hierdoor blijft sport bereikbaar en toegankelijk voor iedereen in Gorredijk en de regio. Er ontstaat een toekomstbestendige voorziening die past bij de Duurzame Gebiedsontwikkeling Gorredijk.
Er wordt in 2019 gewerkt aan: Een intentieovereenkomst met de exploitant en gebruikers; Voorbereiding van de uitbreiding van de huidige sporthal met een tweede hal aan de voorzijde; Voorbereiding van de renovatie van de huidige sporthal; Op basis van ontwerp en investeringskosten wordt de raad begin 2020 een voorstel gedaan. 2.1 Ondersteunen in stand houden dorpshuizen/mfa’s door bijv. stichtingsvorm De kracht van de dorpshuisbesturen is hun grote zelforganiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving. De gemeente heeft vooral een ondersteunende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een duurzame exploitatie te realiseren. De accommodaties worden betrokken bij het onderzoek naar een mogelijk maatschappelijk vastgoedbedrijf. Hier kunnen mogelijk ook de dorpshuisaccommodaties in worden ondergebracht. Veel dorpshuisbesturen gaven aan het eigendom inclusief het onderhoud een (te) grote verantwoordelijkheid te vinden. Eind 2019 ligt er een rapport op basis waarvan het college en de raad een beslissing kunnen nemen. In dit rapport wordt een voorstel gedaan voor het eigendom van de dorpshuisaccommodaties, het beheer en het onderhoud. 2.2 Wij compenseren de ozb voor sportvoorzieningen en dorpshuizen.
Om de dorpshuisbesturen te ondersteunen zal de ozb worden gecompenseerd voor dorpshuisbesturen. Ook de sportvoorzieningen zullen hier in mee worden genomen. Onder sportvoorzieningen verstaan we kleedkamers en kantines voor voetbal, korfbal en de clubgebouwen voor rugby en tennis. 3.1 Wij stellen een nieuw integraal huisvestingplan op en voeren dit uit Het doel van het IHP was om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting van het basis- en voortgezet onderwijs in Opsterland. Aan de hand van toekomstvisies van de gemeente en de schoolbesturen is gezocht naar de best mogelijke oplossingen voor knelpunten.
45
Het nieuwe nog op te stellen Integrale Huisvestingsplan wordt het uitgangspunt voor de onderwijshuisvestingsplannen voor de daarna komende vier jaar. Bij nieuwbouw van scholen streven wij naar clustering van de kinderopvang, de voorschoolse voorzieningen en de basisschool in integrale kind centra (IKC’s). Duurzaamheid gaat een grote rol spelen in onze gemeente en dat geldt dus ook voor het onderwijs. Als deze lijn wordt vertaald naar de ambitie om gasloos en volgens de BENG-norm (Bijna Energiezuinige Neutrale Gebouwen) te bouwen, dan zal dit financieel effect hebben op de bouwkosten van scholen. Dit zal worden uitgewerkt in het IHP. Het IHP wordt in 2021 aan de raad voorgelegd. 3.2 Wij stimuleren de samenwerking tussen scholen voor primair onderwijs Daarbij stimuleren we nadrukkelijk de samenwerken tussen scholen. Met name in plusdorpen wanneer er nog sprake is van twee scholen in een dorp. We streven daarbij naar scholen met minimaal 80 leerlingen. Steeds vaker nemen Plaatselijke Belangen het initiatief om de samenwerking tussen scholen te bevorderen. Door de samenwerking vanuit het dorp te initiëren en draagvlak te creëren, verwachten ze de schoolbesturen te kunnen overtuigen tot een verregaande samenwerking. De gemeente vaak gevraagd om procesondersteuning en procesmiddelen. In 2019 gaan we dergelijke initiatieven ondersteunen.
Allereerst door procesbegeleiders, die Plaatselijke Belangen ondersteunen bij dergelijke initiatieven, maar ook door procesgeld beschikbaar te stellen. De kosten zijn ongeveer € 10.000 per jaar. Hiervoor kunnen de Plaatselijke Belangen onafhankelijk een verkennings- of draagvlakonderzoek laten doen in het dorp om te onderzoeken of een verregaande samenwerking tussen de scholen in het dorp gedragen wordt. In Tijnje heeft een dergelijk onderzoek geleid tot een fusie van de basisscholen aldaar. De schoolbesturen hebben hierbij nadrukkelijk naar de wensen en behoeftes uit het dorp geluisterd waardoor de fusie kon worden gerealiseerd.
46
Ambitie 8. Opsterland biedt een toekomstgericht woonbeleid Waar staan we? Opsterland heeft op 1 januari 2019 12.987 woningen. (ongeveer 70% koop en 30% huur). Over het algemeen is men zeer tevreden over de woningen. Wonen
2013
2017
Beoordeling woningen
8.0
8.0
In diverse dorpen is er gevraagd om extra woningen voor starters te realiseren. Binnen de dorpen vindt men het belangrijk dat starters in het eigen dorp kunnen blijven wonen, mede omdat zij in de nabije toekomst gezinnen gaan vormen die belangrijk zijn voor het in stand houden van bijvoorbeeld school en sportvoorzieningen. De gemeente herkent dat starters problemen hebben een woning in het eigen dorp te vinden. Het is echter de vraag of het realiseren van extra woningen voor deze doelgroep in alle gevallen een goede oplossing biedt. Door de veranderende bevolkingssamenstelling is op termijn behoefte aan andersoortige woningen. Een aantal dorpen zet in op groei van het aantal woningen (en inwoners) om voorzieningen in stand te kunnen houden. Bij bevolkingsgroei kan uitbreiding van de woningvoorraad effect hebben op de instandhouding van voorzieningen. Dit is afhankelijk van wie de nieuwe woningen betrekken en om welke voorzieningen het gaat. Bij een stagnerende bevolking kan het bijbouwen leiden tot leegstand en verpaupering elders. Het is belangrijk maatwerk per dorp te leveren. Voor woningbouw in de dorpen zijn de in april 2017 vastgestelde woonvisie, de nadere uitwerking daarvan en de woningafspraken met de provincie Fryslân voor de periode 2016 t/m 2025 leidend.
Uitbreiding van de woningvoorraad zal vooral kunnen plaatsvinden in de vier grote dorpen Gorredijk, Ureterp, Beetsterzwaag en Bakkeveen. Voor de andere dorpen geldt dat er sprake moet zijn van een aantoonbare behoefte. Inbreng inwoners en raadsleden Mede op basis van inbreng die wij hebben opgehaald uit gesprekken met inwoners in het kader van de ontwikkelagenda worden maatregelen geformuleerd. Daarnaast hebben raadsleden op een bijeenkomst aangegeven wat zij belangrijk vinden. Aanvullend hierop is onderstaande meegegeven. Hier gaan wij rekening mee houden bij de uitvoering van de ontwikkelagenda. Inwoners Raadsleden
Andere woonvormen (jong en oud samen) Inwoners ondersteunen bij langer thuis blijven wonen (routekaart) Flexibele-woningbouw Meer generatie wonen Woonvormen voor ouderen
Wat willen we bereiken? 1. We hebben een toekomstgericht woonklimaat dat aansluit op demografische ontwikkelingen Het aanbod van woningen nu en op termijn moet zowel kwantitatief als kwalitatief voldoen aan de vraag, gedifferentieerd naar huur / koop, type, doelgroep en prijs. Er zal een goede balans moeten zijn tussen vraag en aanbod op de woningmarkt. De realisatie van woningen is per dorp verschillend (maatwerk per dorp).
47
Wat gaan we beter/meer/anders doen in de periode t/m 2022? 1. We hebben een toekomstgericht woonklimaat dat aansluit op demografische ontwikkelingen Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 1.1 Wij faciliteren goed onderbouwde woonplannen van / in de dorpen. 1.2 Wij zetten in op woningen voor ouderen. 1.3 Wij actualiseren de woonvisie waar nodig. 1.4 Wij vergroenen de startersleningen (zie ambitie 10 Opsterland energie neutraal in 2035). 1.5 Wij onderzoeken de mogelijkheden om duurzaamheidseisen te stellen aan nieuwbouw (zie ambitie 10 Opsterland energie neutraal in 2035).
1.1 Wij faciliteren goed onderbouwde woonplannen van / in de dorpen Het uitgangspunt voor woningbouw is dat er voldoende woningen (kwantitatief en kwalitatief) in de dorpen aanwezig zijn, afgestemd op de aanwezige behoefte van de verschillende doelgroepen. We gaan ons meer richten op de vraag naar woningen in de dorpen. Wanneer er sprake is van (aantoonbare) behoefte (goed onderbouwde plannen voor woningbouw) wordt in gezamenlijkheid met betrokkenen gekeken naar de wijze waarop hieraan tegemoet kan worden gekomen. De verenigingen voor Plaatselijk Belang zijn daarbij belangrijke gesprekspartners. Wij bieden ondersteuning bij het opstellen van plannen ten behoeve van dergelijke initiatieven. 1.2 Wij zetten in op woningen voor ouderen Voor woningbouw voor ouderen zijn met name twee ontwikkelingen relevant. A. de demografische ontwikkelingen (toename van het aantal ouderen) en B. de ontwikkelingen in de zorg (verdwijnen verzorgingshuizen; het langer zelfstandig thuis wonen). Door de vergrijzing zullen er voldoende geschikte woningen moeten zijn voor de doelgroep ouderen. Dit kan enerzijds gerealiseerd worden door aanpassing van de bestaande woningvoorraad, anderzijds door nieuwbouw van woningen. De aanpassing van de woning om er langer zelfstandig te kunnen blijven wonen is een eerste verantwoordelijkheid van de woningeigenaar.
‘Mijn Huis Op Maat’ biedt een aanpak met een huistest en advies over ouder worden en wonen. Met de Blijverslening en Verzilverlening worden particuliere woningeigenaren gestimuleerd aanpassingen in hun woning te treffen. Voor nieuwbouw wordt gekoerst op levensloopbestendige woningen en/of realisatie van specifieke woonvormen voor ouderen. De gemeente staat positief tegenover dergelijke initiatieven. De realisatie is afhankelijk van de daadwerkelijke behoefte, het draagvlak en de (financiële) haalbaarheid. Wij ondersteunen goed onderbouwde initiatieven en helpen initiatiefnemers bij het opstellen van plannen. 1.3 Wij actualiseren de woonvisie waar nodig De woonvisie moet aansluiten bij de actuele maatschappelijke-, economische-, en demografische ontwikkelingen. Indien daar aanleiding toe bestaat zal de woonvisie 2017-2021 worden aangepast.
48
Ambitie 9. Opsterland biedt een aantrekkelijke leefomgeving Waar staan we? Openbare ruimte De openbare ruimte wordt sinds 2014 aan de hand van het Beeldkwaliteitsplan 2014-2018 onderhouden (hierna BKP). De onderhoudsniveaus variëren van niveau laag tot niveau hoog. Omdat de beschikbare middelen voor het onderhoud van de openbare ruimte steeds meer onder druk kwamen te staan is er in 2017 besloten om arealen op een basisniveau te gaan onderhouden. Over het algemeen kan gesteld worden dat de wegen en verhardingen, zowel in de kernen en in het buitengebied, op basisniveau wordt onderhouden. Voor wat betreft het groenonderhoud geldt dat de kernen op basisniveau worden onderhouden en het buitengebied op een laag onderhoudsniveau. Uit de dorpsspiegels van 2017/2018 blijkt dat de inwoners van Opsterland hun leefomgeving met een gemiddeld rapportcijfer van een 7,7 beoordelen. Alhoewel dit is nog steeds voldoende is, zien we dat de tevredenheid afneemt. Openbare ruimte
2013
2017
Tevredenheid over hoeveelheid en spreiding in %
88%
77%
Tevreden over kwaliteit en onderhoud in %
73%
59%
Toegankelijkheid dorpen In het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan is het beleid vooral gericht op een goede bereikbaarheid en een veilige omgeving voor iedereen. Fietsvoorzieningen (paden, stalling, veiligheid), openbaar vervoer en (historische) wandelpaden, openbare verlichting, toegankelijkheid voor minder validen en onderhoud. Verbeteren van de verkeersveiligheid, met name voor kwetsbare verkeersdeelnemers en de vormgeving van het openbaar gebied in de dorpsomgeving zijn “de verkeersprojecten” van de laatste jaren. We zien dat met goede plannen ingespeeld kan worden op externe bijdrageregelingen. Daardoor zijn de kosten van de gemeente vaak niet meer als 60% van de totale kosten. Het Uitvoeringsplan van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan 2010-2020 is voor het grootste deel uitgevoerd. Vooral in de dorpskernen en buitengebied rondom de N381 is een kwaliteitsslag gemaakt. Veiligheid verkeer Tevreden over verkeersveiligheid in het dorp in %
2017 69%
In 2018 vonden geen verkeersongevallen plaats in Opsterland met dodelijke afloop.
Aantal ongevallen dodelijke afloop Aantal ongevallen letsel (met politie inzet)
2014 3
2015 2
2016 2
2017 2
2018 0
27
18
33
32
28
49
Openbaar vervoer Vanuit de dorpen horen we steeds vaker dat het openbaar vervoer niet altijd goed op elkaar aansluit in de dorpen. Soms komt er helemaal geen bus meer. Een aantal Plaatselijke Belangen is dan ook in gesprek met de provincie om na te gaan hoe het openbaar vervoer kan worden verbeterd in de Opsterlandse dorpen. De verantwoordelijkheid van het openbaar vervoer ligt bij de provincie. Een van de ambities van de provincie op het toekomstige openbaar vervoer is een bereikbaar platteland. Toch wordt het openbaar vervoer door de respondenten van de dorpsspiegels in 2017 zeer positief beoordeeld. Daarbij moet worden opgemerkt dat de respondenten veelal niet afhankelijk zijn van het openbaar vervoer en beschikken over een (eigen) auto. Openbaar vervoer
2017
Tevreden over openbaar vervoer in %
94%
Inbreng inwoners en raadsleden Mede op basis van inbreng die wij hebben opgehaald uit gesprekken met inwoners in het kader van de ontwikkelagenda worden maatregelen geformuleerd. Daarnaast hebben raadsleden op een bijeenkomst aangegeven wat zij belangrijk vinden. Aanvullend hierop is onderstaande meegegeven. Hier gaan wij rekening mee houden bij de uitvoering van de ontwikkelagenda. Inwoners
Raadsleden
Nette, groene en veilige omgeving Aansluiten bij de behoefte Verbeteren aansluitingen OV Inzetten op groen Schoon en veilig Versterking himmelploeg
Wat willen we bereiken? 1. Wij zorgen dat de openbare ruimte schoon, netjes, heel en uitnodigend is. Wij willen bereiken dat de openbare ruimte bijdraagt aan de leefbaarheid in een dorp. Een nette, schone en uitnodigende omgeving heeft een positief effect op het veiligheidsgevoel. De inzet van zelfwerkzaamheid is een mogelijkheid bij het onderhoud van de openbare ruimte. 2. We zetten ons in voor de bescherming en verrijking van de biodiversiteit De gemeente wil een bijdrage leveren aan een divers landschap en zorgt voor een verbetering en een harmonieuze ontwikkeling van de leefomgeving. 3. We willen groene en cultuurhistorische structuren in buitengebieden beschermen We willen gezichtsbepalende kenmerken en de landschappelijke en cultuurhistorische elementen in de ruimtelijke omgeving behouden voor toekomstige generaties. 4. We zorgen dat onze dorpen veilig en toegankelijk zijn We willen samen met de provincie op zoek naar creatieve en innovatieve (openbare) vervoersoplossingen voor het platteland. We willen bereiken dat alle dorpen in Opsterland bediend worden met een vorm van openbaar vervoer.
50
Wat gaat we beter/meer/ anders doen in de periode t/m 2022? 1. Wij zorgen dat de openbare ruimte schoon, netjes, heel en uitnodigend is. Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 1.1 Wij actualiseren het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 1.2 Wij stimuleren dat dorpen/ wijken/ straten de gemeente uitdagen als zij denken dat ze bepaalde taken beter kunnen uitvoeren dan de gemeente (right to challenge) 2. We zetten ons in voor de bescherming en verrijking van de biodiversiteit 2.1 We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt 3. We willen groene en cultuurhistorische structuren in buitengebieden beschermen 3.1 We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren 3.2 We behouden oude/ cultuurhistorische lanen zoveel mogelijk
4. We zorgen dat onze dorpen veilig en toegankelijk zijn Om dit te bereiken gaan we het volgende doen: 4.1 We zorgen (samen met onze partners) dat Openbaar Vervoer voor alle inwoners bereikbaar is 4.2 We richten dorpskommen fiets- en kindvriendelijk in 4.3 We zorgen ervoor dat het aantal verkeersongevallen met 15% afneemt ten opzichte van 2018
1.1 Wij actualiseren het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte Het huidige beleidsplan dient geactualiseerd te worden. In 2019 wordt vooraf aan de besluitvorming met alle Plaatselijk Belangen gesproken. Met o.a. deze input wordt een voorstel gedaan voor het nieuwe gewenste onderhoudsniveau voor de komende vier jaar. Er worden verschillende scenario’s aan de raad voorgelegd met de bijbehorende financiële consequenties. Verder blijft de gemeente ervoor zorgen dat inwoners opmerkingen en klachten over de openbare ruimte snel en makkelijk kunnen doorgeven en dat, waar nodig, snel actie wordt ondernomen. De implementatie van de nieuwe Melddesk draagt hieraan bij. Inwoners kunnen eenvoudig via de app klachten doorgeven. Een nette openbare ruimte motiveert mensen de omgeving van hun eigen woning ook netjes te houden. 1.2 Wij stimuleren dat dorpen/ wijken/ straten de gemeente uitdagen als zij denken dat ze bepaalde taken beter kunnen uitvoeren dan de gemeente (right to challenge) Met de ‘right to challenge’ dagen we dorpen/wijken/straten uit om hun eigen leefomgeving te optimaliseren. Het kan daarbij gaan om een breed scala van activiteiten die bijdragen aan de versterking van de leefbaarheid.
Als de uitvoering op deze manier goedkoper uitvalt dan staat daar een vergoeding tegenover om te besteden voor kwaliteitsverbetering of bevordering van leefbaarheid in het dorp, de wijk of de straat. Dat is ook “voor wat, hoort wat”. In 2019 worden spelregels opgesteld, zodat inwoners duidelijke afspraken met de gemeente kunnen maken 2.1 We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt De toename van de biodiversiteit in de openbare ruimte wordt één van de speerpunten in het nieuwe Beeld KwaliteitsPlan (BKP). Tijdens het opstellen van het nieuwe BKP wordt geïnventariseerd waar kansen zijn voor het vergroten van de biodiversiteit. Hierbij wordt gekeken naar een meer gefaseerd beheer en onderhoud van het openbaar groen en mogelijk andere wijze van onderhoud om de biodiversiteit toe te laten nemen, waaronder het ecologisch beheren van de bermen.
51
3.1 We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren In Opsterland worden gezichtsbepalende kenmerken en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat en worden behouden voor toekomstige generaties. Wij sluiten aan bij de bestemmingsplannen (onder meer bestemmingsplan buitengebied) en het provinciale beleid (Grutsk op 'e Romte, Wet Natuurbescherming). Bij ontwikkelingsinitiatieven borgen wij de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit door voor een goede inpassing te zorgen. De beschikbare informatie uit de landschapsvisie, luchtfoto’s, archeologische gegevens en de rapportage cultuurhistorie worden verzameld en op kaart gezet. Deze overzichtskaart met gegevens van de verschillende groene en cultuurhistorische elementen en structuren wordt bij ontwikkelingsinitiatieven en aanvragen omgevingsvergunning geraadpleegd. 3.2 Oude/ cultuurhistorische lanen worden zoveel mogelijk behouden Opsterland kent veel oude cultuurhistorische lanen, die de identiteit van Opsterland in sterke mate bepalen. Om deze lanen voor toekomstige generaties te waarborgen, heeft de gemeente het initiatief genomen om in overleg met de plaatselijke belangen en natuurverenigingen tot een duurzaam onderhoud en daarmee behoud van de lanen te komen.
De plannen worden de komende periode verder uitgewerkt en er wordt getracht verder draagvlak te verkrijgen, waarna de plannen zullen worden uitgevoerd. 4.1 We zorgen (samen met onze partners) dat Openbaar Vervoer voor alle inwoners bereikbaar is Inwoners zelf hebben als geen ander kennis als het gaat om hun eigen woonomgeving. Daarom organiseert provincie Fryslân dat zij aan de slag kunnen met het bedenken en uitwerken van ideeën over de bereikbaarheid van hun woonomgeving. Zij horen graag van de inwoners hoe de bereikbaarheid van het platteland beter kan. Wij stimuleren onze inwoners om hierover mee te praten. Wat we na 2022 willen bereiken is dat een nieuw systeem van openbaar vervoer de leefbaarheid in de dorpen verbetert.. De nieuwe concessie gaat dan van start, waar andere uitgangspunten voor het bedieningsniveau van de reizigers merkbaar worden. De provincie heeft in 2018 de kaders gewijzigd voor de bediening van het rurale gebied. Wij hebben aangegeven dat het bedieningsniveau in het rurale gebied niet naar beneden mag gaan. Wij organiseren op basis van onze kennis een lobby richting de provincie voor een bereikbaar platteland. 4.2 We richten dorpskommen fiets- en kindvriendelijk in We gaan de komende jaren verder met het uitvoeren van het GVVP 2010-2020.
Ook wanneer er groot onderhoud of herinrichting aan een weg wordt verricht zijn er kansen of mogelijkheden om de weg of wegen van het dorp fiets- en kindvriendelijk in te richten. Kleine aanpassingen kunnen met werkzaamheden aan de weg meegenomen worden. In 2021 gaan we een nieuw GVVP opstellen. Hierin zal worden meegenomen dat in dorpen met scholen, zoals Ureterp en wellicht ook Beetsterzwaag, opvallende verlichte zebrapaden zullen verschijnen. De gemeenten in zuid oost Fryslân hebben een regionale Fietsagenda ontwikkeld, waarin beoogd wordt het fietsgebruik te stimuleren. Het veilig inrichten van schoolomgeving is een van de punten waar de Fietsagenda regionaal op inzet. Evenals het realiseren van (nieuwe) snelfietsroutes. De komende jaren zal uitvoering worden gegeven aan de fietsagenda. 4.3 We zorgen ervoor dat het aantal verkeersongevallen met 15% afneemt ten opzichte van 2018
52
Verkeersveiligheid wordt uitgewerkt als een van de prioriteiten in het Integrale Veiligheidsbeleid. Voor het vergroten van de verkeersveiligheid is het opstellen van een analyse noodzakelijk. Op basis van deze analyse zal per situatie bekeken worden of de passende oplossing ligt in infrastructuur, educatie of handhaving. Voor het versterken van de verkeersveiligheid werken we samen met het OM, de politie, veilig verkeer Nederland etc. die allen vanuit hun expertise meedenken en adviseren. We werken daarbij vanuit het GVVP aan een verbetering van de infrastructuur van ons wegennet. We proberen door middel van communicatie en educatie het verkeersgedrag van de verkeersdeelnemers op een positieve manier te beïnvloeden en maken afspraken over de verkeershandhaving in de lokale driehoek. Daarnaast zetten we in op een betere verkeershandhaving. Gedrag verandert niet alleen door weginrichting en preventie, maar ook door het verhogen van de pakkans.
53
Wat kost dat en hoe wordt dat betaald? Veelal kunnen de ambities binnen de bestaande begroting worden uitgevoerd. Voor enkele ambities geldt dit echter niet. Hieronder is een overzicht opgenomen van de ambities waarvoor extra geld is aangevraagd bij de perspectiefbrief.
Niet altijd is bekend hoeveel extra middelen noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de ambities. Hiervoor zullen eventueel separate raadsvoorstellen worden geschreven.
54
Ontwikkelagenda Duurzaamheid
23 juni 2014 55
Ambitie 10. Opsterland energieneutraal in 2035 Waar staan we? Klimaatakkoord In het landelijk klimaatakkoord wordt vastgelegd hoe Nederland de CO2 uitstoot in 2030 met 49%, ten opzichte van de situatie in 1990 moet verlagen. Dit is een reductie van 48,7 Megaton CO2. Regionale Energie Strategie (RES) Voor de uitwerking van het klimaatakkoord moeten overheden met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties voor de bebouwde omgeving een besparing van 3,4 Megaton CO2 uitwerken. Nederland is daarvoor verdeeld in 30 regio’s, waarvan de provincie Fryslân er één is. Na vaststelling van het klimaatakkoord moeten de regio’s binnen een half jaar een “concept bod” aan het Rijk voorleggen. De gezamenlijke inspanning van de regio’s moet de landelijke doelstelling invullen. Het Rijk daagt de regio’s uit om een extra inspanning te plegen. Raden en colleges zijn bij besluitvorming betrokken. Als de landelijke doelstelling door de regio’s niet wordt gerealiseerd, heeft het Rijk de mogelijkheid een aanwijzing te doen. Dit kan consequenties hebben voor regio’s met “ruimte/mogelijkheden” om een extra inspanning te doen voor het opwekken van wind- en/of zonneenergie. Vervanging aardgas In 2050 moet aardgas als bron van energie zijn vervangen door duurzaam opgewekte energie.
Voor de bebouwde omgeving is de gemeente verplicht om, uitgewerkt op wijkniveau, een warmteplan / energietransitieplan op te stellen waarin alternatieven voor aardgas zijn opgenomen. Betrokkenheid en participatie van onze inwoners is belangrijk. Deze plannen moeten in 2021 klaar zijn. Coalitieakkoord 2018-2022 Opsterland wil in 2035 energieneutraal zijn. Op dat moment moet alle energie die in de gemeente door bewoners, bedrijven en de mobiliteit van het gemeentelijk wagenpark wordt gebruikt, binnen de gemeentegrenzen duurzaam worden opgewekt. Uitvoeringsplan energietransitie Door de raad is eind 2018 de startnotitie uitvoeringsplan energietransitie vastgesteld. Dit gelijknamige project is in uitvoering en levert in het derde kwartaal van 2019 een uitvoeringsplan op, waarin verder wordt uitgewerkt hoe Opsterland in 2035 energieneutraal kan worden. Deelthema’s: Wat gaan wij doen om energieneutraal te worden: Energie besparen Energie duurzaam opwekken Warmtetransitie (aardgasvrije verwarming) Stimuleren duurzame circulaire economie (onderdeel energietransitie bedrijven) Als gemeente goede voorbeeld geven 1.1. Energie besparen De energiebehoefte in onze gemeente in 2018 is ingeschat op 600.000 MW/h per jaar. De verdeling is globaal: elektriciteit 108.000 MW/h, warmte 305.000 MW/h en mobiliteit (exclusief A7) 187.000 MW/h per jaar.
De inschatting is dat er een besparing mogelijk is van 30-35 procent. Dat kan door fysieke maatregelen zoals woningisolatie, energiezuiniger apparaten en door het aanpassen van gedrag.
56
De beide in Opsterland actieve wooncorporaties investeren in het energiezuiniger maken van hun woningvoorraad. WoonFriesland wil in 2021 een gemiddeld label B voor de woningen behalen. Woonzorg Nederland (25 woningen in Ureterp) wil het zelfde bereiken in 2023. Elkien is al enige jaren bezig om de kernvoorraad (de woningen in Gorredijk en Beetsterzwaag) in 2030 energieneutraal te maken. Elkien is echter bezig dat beleid te herijken. Aanleiding daarvoor zijn de hoge kosten per woning en de consequenties voor de betaalbaarheid. In de prestatieafspraken met de woningcorporaties is en blijft de energietransitie een belangrijk aandachtspunt. Alle Friese overheden, ook Opsterland, zijn aangesloten bij het duurzaam bouwloket. Inwoners kunnen voor vragen over energiebesparing, isolatie en subsidiemogelijkheden telefonisch en via de mail bij dit loket terecht (www.duurzaambouwloket.nl). Gemeenten kunnen daar ook (tegen meerkosten) speciale producten zoals informatieavonden, warmtebeeldscans of wijkaanpakken inkopen. Uit een evaluatie blijkt dat als gemeenten dit hebben gedaan, dit leidt tot meer adviesvragen bij het bouwloket en meer maatregelen. Opsterland heeft nog geen aanvullende producten ingekocht. Inwoners van Opsterland maken relatief weinig gebruik van de diensten van het bouwloket. Het gezamenlijke budget voor het duurzaam bouwloket is na 1 april 2019 op.
Om ‘op zwart gezette loketten’ te voorkomen, is aanvullende financiering (door de gezamenlijke gemeenten) tot en met 31 december 2019 nodig. In de tussentijd wordt een voorstel voor een vervolgstructuur uitgewerkt door een intergemeentelijke werkgroep. Opsterland levert daaraan (in samenwerking met de twee andere OWO-gemeenten) een bijdrage. 1.2. Energie duurzaam opwekken Voor de opwekking van duurzame energie bestaat op dit moment binnen de provincie en de gemeente de voorkeur voor zonne-energie. Grootschalige energieopwekking vindt binnen onze gemeente op dit moment nog niet plaats. Wel is voor de aanleg van 18 ha zonnevelden een Omgevingsvergunning verleend (februari 2019) en zijn er ideeën voor initiatieven. Een aantal plaatselijk belangen, energiecoöperaties en betrokken burgers laten blijken dat er minder draagvlak is voor de initiatieven voor grootschalige zonnevelden door niet-Opsterland gebonden commerciële partijen. Zij hebben bedenkingen bij de mate waarin participatie mogelijk is en vinden het daarbij belangrijk dat revenuen zoveel mogelijk aan de Opsterlandse gemeenschap terugvallen. Ons beleid voor de aanleg van zonnevelden is vastgelegd in het ambitiedocument zonne-energie. Dit beleid is echter aan actualisatie toe.