bijlage 3 Regionale woondeal Zuidoost Fryslân 20 april 2023
Tekst van het document
Regionale woondeal 2022-2030 Regio Zuidoost Fryslân
Regionale woondeals 2022-2030
1
Regio Zuidoost Fryslân
Inhoud regionale woondeal
Vooraf
3
Bijlage 1: Proces totstandkoming Regionale Woondeals
25
Overwegingen
4
Bijlage 2: Woningbouwafspraken per regio
29
Rollen en verantwoordelijkheden
6
Bijlage 3: Sleutelprojecten
31
1. Woningbouwopgave: van provinciale naar regionale opgave
7
Bijlage 4: Generieke ondersteuning woningbouw
32
2. Locaties en ondersteuning
9
Bijlage 5: Regiospecifieke bijlage
33
3. Versnellingsafspraken
12
Bijlage 6: Definities
34
4. Betaalbaarheid
14
Bijlage 7: Provinciale woningbouwafspraken 2022-2030 Fryslân
35
5. Agenda voor 2023 en verder
16
6. Samenwerking en sturing
20
7. Randvoorwaarden en ondersteuning
22
Tekenblad
24
Regionale woondeals 2022-2030
2
Regio Zuidoost Fryslân
Vooraf Partijen:
Deze woondeal is tot stand gekomen in de periode oktober 2022 tot en met maart 2023. Naast bovengenoemde partijen is er in aanloop naar deze woondeal gesproken met diverse andere betrokkenen. Voor het proces en de betrokkenen
De gemeenten Heerenveen,
verwijzen we naar bijlage 1.
Opsterland, Ooststellingwerf, Smallingerland en Weststellingwerf.
De regio Zuidoost Fryslân, met meer dan 187.000 inwoners, kenmerkt zich door
Hierna te noemen ‘de gemeenten’.
een grote verscheidenheid aan woonmilieus; stedelijke kernen Drachten en Heerenveen, drie regionale centra (Wolvega, Oosterwolde en Gorredijk) en meer
Provincie Fryslân. Hierna te noemen
dan honderd kleine(re) dorpen en mogelijkheden om te wonen in het landelijk
‘de provincie’.
gebied. Het is daarmee een aantrekkelijk gebied waar het goed wonen, werken en recreëren is.
De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Hierna te
De gemeenten werken in regioverband samen, gericht op het versterken van de
noemen ‘de minister voor VRO’
economie en de aantrekkingskracht voor huishoudens binnen de regio en daar buiten. De ambities vragen om een integraal programma voor alle ruimte-vragende onlosmakelijk met elkaar verbonden functies: wonen, werken en landschap. In de regio Zuidoost Fryslân zijn met name de onrendabele toppen, de energiecongestie, de stikstofproblematiek en de krapte op de arbeidsmarkt (met name gemeentelijke capaciteit) problematisch. Zuidoost Fryslân heeft ambitie. Het is een economisch sterke regio en heeft veel te bieden op het gebied van natuur, cultuur en woonomgeving. Het is fijn wonen en werken in Zuidoost Fryslân, waarbij Drachten en Heerenveen een bovenregionale functie vervullen. De aanleg van de Lelylijn zal de positie van deze regio verder versterken.
Regionale woondeals 2022-2030
3
Regio Zuidoost Fryslân
Overwegingen
I.
III.
V.
Om het woningtekort terug te dringen en een
Het Rijk streeft naar 30% sociale huurwoningen in de
Met deze woondeal worden de krachten van de
gezond evenwicht te bereiken heeft het Rijk in maart
woningvoorraad en heeft hierover in de Nationale
verschillende overheidslagen gebundeld. Partijen
2022, binnen de Nationale woon en bouwagenda,
Prestatieafspraken afspraken gemaakt met Aedes,
zetten zich in om de woningbouw in de regio te
het programma Woningbouw vastgesteld. Met dit
VNG en Woonbond. Hierin is opgenomen dat de
versnellen. Hiertoe leggen het Rijk, de provincie en
programma wordt landelijk ingezet op de realisatie
woningcorporaties in gemeenten met minder dan
de regio (gemeenten) hun wederzijdse inspanningen
van 900.000 woningen tot en met 2030. Daarbij
30% sociale huur in de bestaande woningvoorraad
vast en erkennen zij wederzijds de in deze woondeal
is het streven dat ten minste twee derde van de
extra moeten bijdragen aan dit streven door in de
opgenomen kwantitatieve en kwalitatieve opgaven.
nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. Gemeenten,
meerjarenplanning een hoger streefpercentage
De woondeal is het startpunt van een langjarig (tot en
provincies en Rijk maken afspraken over ieders
sociale huurwoningen op te nemen dan zij nu in de
met 2030) partnerschap tussen gemeenten, provincie
aandeel in het behalen van deze doelstellingen.
voorraad hebben.
en Rijk. We werken hierbij samen met woning corporaties, huurdersorganisaties, marktpartijen en andere maatschappelijke partners.
II.
IV.
In juni 2022 zijn in de Nationale Prestatieafspraken
Met provincie Fryslân zijn op 13 oktober 2022
met Aedes, VNG en Woonbond door het Rijk onder
woningbouwafspraken gemaakt over het provinciale
VI.
meer afspraken gemaakt over de beschikbaarheid
aandeel in de Nationale opgaven. Deze afspraken
De afspraken uit deze regionale woondeal passen
van voldoende woningen en verduurzaming,
staan in bijlage 2. In deze woondeal wordt een
binnen de gemeentelijke woonvisies en lokale
leefbaarheid en betaalbaarheid van woningen. Met
regionale doorvertaling naar gemeenten van deze
prestatieafspraken met woningcorporaties en
de corporatiesector is opgenomen dat corporaties
afspraken tussen Rijk en provincie gemaakt.
huurdersorganisaties.
nationaal verantwoordelijk zijn voor de bouw van 250.000 sociale huurwoningen en 50.000 midden huur woningen.
Regionale woondeals 2022-2030
4
Regio Zuidoost Fryslân
VII.
IX.
In regionaal verband zijn door de provincie met de
De langere horizon van deze afspraken (tot en met
gemeenten woningbouwafspraken gemaakt. Deze
2030) vereist realisme en aanpassingsvermogen
afspraken worden gerespecteerd tenzij partijen in
als de omstandigheden wijzigen. De bouw van
deze regionale woondeal afspreken hiervan af te
woningen is complex, duurt lang en is afhankelijk
wijken.
van vele factoren. Samen spannen wij ons er voor in om de opgave te realiseren. Bestaande plannen worden zo snel mogelijk in uitvoering gebracht. Bij nieuwe plannen gaan we sturen op betaalbaarheid,
VIII.
voldoende corporatiewoningen en woningen voor
Woningbouw op het platteland kent een andere
ouderen, passend bij de aard en schaal van onze
dynamiek dan nieuwbouw in grootschalige plannen
regio’s en de lokaal aanwezige behoefte. Rijk,
in stedelijke zones. De Friese gemeenten en de
provincie en gemeenten bespreken periodiek de
provincie willen ook graag in de dorpen, naar aard
voortgang van de realisatie van de woningbouw en
en schaal, nieuwe woningen toevoegen. Dergelijke
ondernemen in een vroegtijdig stadium actie als de
projecten zijn vaak van kleine schaal, dynamisch
voortgang daartoe aanleiding geeft.
en afhankelijk van lokale initiatieven en lokaal draagvlak. Daarmee zijn ze moeilijk planmatig te programmeren en financieel moeilijker te realiseren. Ze leveren echter wel een belangrijke bijdrage aan de
X.
leefbaarheid.
Het Rijk heeft wijziging van de wetgeving in voor bereiding. Op het moment van ondertekening van deze regionale woondeal is het voor partijen nog niet duidelijk hoe de Omgevingswet, Woningwet, Huisvestingswet en mogelijk andere relevante wet geving zullen worden aangepast en wat daarvan de effecten zijn op deze woondeal.
Regionale woondeals 2022-2030
5
Regio Zuidoost Fryslân
Rollen en verantwoordelijkheden
Partijen en hun bestuursorganen onderkennen dat
provinciaal niveau. Het provinciebestuur draagt
zij een eigen, een gedeelde en een gezamenlijke
er zorg voor dat de Provinciale Omgevingsvisie,
verantwoordelijkheid hebben bij het realiseren van
de omgevingsverordening en provinciale
de woningbouwopgave. Partijen nemen zich voor en
programma’s en beleidskaders de woningbouw
spreken met elkaar af dat zij naar beste kunnen alle
opgave mogelijk maken en, waar nodig,
redelijkerwijs te verwachten inspanningen leveren
faciliteren. De provincie is actief in gesprek met
om de woningbouwopgave te realiseren, mits aan
gemeenten, en stuurt actief op de kwantitatieve
de voorwaarden wordt voldaan zoals aangegeven
en kwalitatieve woningbouwprogrammering (met
in hoofdstuk 7. Partijen streven ernaar zoveel
name voldoende betaalbare woningen).
mogelijk te handelen als één overheid, uiteraard met behoud en respect voor ieders (wettelijke)
•
De minister voor Volkshuisvesting en
verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden en
Ruimtelijke Ordening is verantwoordelijk
belangen.
voor de realisatie van de nationale opgave en stelselverantwoordelijk voor de versterking
•
•
Het gemeentebestuur is als eerste bestuurs
van het wettelijk instrumentarium voor de
orgaan verantwoordelijk voor de zorg voor de
medeoverheden om de woningbouwopgave
fysieke leefomgeving, de ruimtelijke ordening
te realiseren en voor ondersteuning van de
en de beleidsmatige borging hiervan. Het is dus
uitvoering via inzet van (financiële) middelen.
primair aan gemeenten om voldoende passende
De minister stuurt actief op de realisatie van de
bouwlocaties te identificeren en om zich in
nationale opgave door intensief en periodiek
te spannen voor de benodigde (harde) plan
overleg met provincie en gemeenten en
capaciteit in de verschillende prijssegmenten
monitoring van de woningbouw. Daarnaast
(sociale huur, middenhuur en betaalbare koop)
coördineert de minister de opgaven die samen
en voor verlening van de benodigde omgevings
hangen met de woningbouw met de mede
vergunningen.
overheden en andere departementen. De
Het provinciebestuur is verantwoordelijk voor de
minister spant zich in voor voldoende middelen
(gebiedsgerichte) coördinatie en de (ruimtelijke)
voor de aan substantiële woningbouwprojecten
doorvertaling van de woningbouwopgave op
gerelateerde mobiliteitsopgave.
Regionale woondeals 2022-2030
6
Regio Zuidoost Fryslân
1. Woningbouwopgave: van provinciale naar regionale opgave
1.1
1.3
1.5
We hebben een gezamenlijke opgave. Om het
De gemeenten zetten zich in voor voldoende plan
De minister voor VRO ondersteunt in het opstellen,
huidige woningtekort aan te pakken is het nood
capaciteit voor de realisatie van de met de provincie
uitvoeren en actualiseren van de regionale woondeal
zakelijk om de komende jaren het bouwtempo flink
en Rijk afgesproken woningbouwopgave in de regio.
middels een specifieke uitkering. Dit bedrag kan
te verhogen en sneller en meer woningen bij te
Gemeenten zetten zich ervoor in er voor dat ‘zachte’
onder meer gebruikt worden voor de inhuur van
bouwen. In heel Nederland zijn tot en met 2030 in
woningbouwplannen tijdig worden omgezet in
capaciteit om de gemeenten en provincies te onder
totaal 900.000 nieuwe woningen nodig. 17.500 van
‘harde’ plannen met daarbij specifieke aandacht voor
steunen bij het opstellen en uitvoeren van de woon
deze nieuwe woningen moeten worden gerealiseerd
het opharden van de plannen tot en met 2024. We
deals. Deze specifieke uitkering wordt uitgekeerd
in provincie Fryslân.
prioriteren hierbij de plannen die het meest kansrijk
via de provincies. De provincie is verantwoordelijk
zijn. We bespreken met de betrokken partijen wat er
voor de verdeling van dit geld over de verschillende
nodig is om de plannen ook daadwerkelijk door te
woondealregio’s.
laten gaan.
1.2 De gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân zetten
1.6
zich gezamenlijk in voor de realisatie van 4.680 woningen. Elke gemeente neemt een haalbaar en
1.4
passend deel van de regionale opgave. We maken
Gemeenten en provincie inventariseren gezamenlijk
van deze specifieke uitkering die aansluit bij de
daarom afspraken over de (minimale) opgave per
welke inzet nodig is om dit proces te versnellen en
werkelijk benodigde inzet van deze middelen bij de
gemeente (zie bijlage 2).
eventuele knelpunten weg te nemen. Indien nodig
gemeenten1.
De minister voor VRO zet zich in voor een verdeling
faciliteren provincie en het Rijk door inzet van mens kracht en/of financiële middelen.
1
De uitkering is nu op basis van het aantal te realiseren woningen. Dit levert in Fryslân, met veel gemeenten en weinig woningen echter een te laag bedrag op om voor de gemeenten effectieve ondersteuning te kunnen bieden.
Regionale woondeals 2022-2030
7
Regio Zuidoost Fryslân
1.7
1.9
De minister voor VRO zet zich in voor het wegnemen
Tussen de provincie Fryslân en de regio Zuidoost
van knelpunten zoals op het gebied van stikstof,
Fryslân zijn woningbouwafspraken gemaakt voor de
andere ruimtelijke ontwikkelingen, invoering van
periode 2020-2030. Deze zijn bevestigd via de brief
de Omgevingswet, congestie op het energienet,
van Gedeputeerde Staten van Fryslân, d.d. 12 juli
financiering van onrendabele toppen en de boven
2022, verzonden 14 juli 2022, kenmerk 02010140.
wijkse voorzieningen en ontsluiting, wachttijden bij
Hierin zijn er per gemeente afspraken gemaakt over
de gerechtelijke macht enzovoort.
de woningbouwruimte aangaande binnenstedelijk vrij, welke in deze woondeal worden gerespecteerd (zie ook overweging VII).
Regio specifieke afspraken 1.8 Partijen willen maatwerk leveren in de kleinere kernen, waarbij wordt gekeken naar de specifieke volkshuisvestelijke opgaven. Hierbij moet de huidige vraag in verbinding worden gebracht met de toekomstige kwantitatieve en kwalitatieve opgave. In de regiodeals zijn afspraken gemaakt tussen Rijk, provincie en gemeenten over de inzet van de systematiek van de Dorpsontwikkelingsmaatschappij (DOM). Daarmee kunnen bewonersinitiatieven op het gebied van leefbaarheid en wonen worden ondersteund.
Regionale woondeals 2022-2030
8
Regio Zuidoost Fryslân
2. Locaties en ondersteuning
Ondersteuning
2.1
van het onderzoek dat nu wordt uitgevoerd is het
De bouwlocaties in bijlage 3 zijn aangewezen als
in kaart brengen van de mogelijke toename van de
sleutelprojecten in de regio en noodzakelijk voor
vraag naar woningen bij de knooppunten in de regio
Woningbouwimpuls
realisatie van de regionale opgave. Eventuele knel
en het opstellen van een verstedelijkingstrategie. Als
Met de woningbouwimpuls kunnen gemeenten
punten voor de realisatie van deze locaties zijn in
de uitkomsten daar aanleiding voor geven worden ze
afzonderlijk of samen middelen aanvragen voor het
tabel 3 opgenomen. We blijven via de woondealtafel
verwerkt in de herijking van deze woondeal.
dekken van een aantoonbaar publiek tekort. De 5e
met elkaar het continue gesprek voeren om
tranche van deze Rijksregeling is op 15 februari 2023
gesignaleerde knelpunten ten behoeve van de
opengesteld.
realisatie aan te pakken.
2.2
2.4
De regeling zoals die nu geldt is niet toegankelijk
De regio’s Leeuwarden, Zuidoost en Zuidwest vallen
voor gemeenten waar vooral veel kleine projecten
in het NOVEX gebied Lelylijn. Partijen spreken af dat
met kleine aantallen worden gerealiseerd. Doordat
wanneer duidelijk is welke extra woningbouwopgave
deze projecten een andere dynamiek kennen
In diverse kernen en wijken worden kleinschalige
hier in de periode tot en met 2030 uit voortvloeit,
dan grote projecten kan niet worden voldaan aan
projecten gerealiseerd. Deze woningen dragen bij
zij in overleg treden om de woondeal hierop aan te
de eisen die in de regeling worden gesteld. Er is
aan de lokale behoefte van deze kernen, passend
passen.
behoefte aan meer maatwerk en flexibiliteit.
naar de aard en schaal van Fryslân. 2.4.1
Heerenveen heeft in potentie een majeure
uitleglocatie (Heerenveen-West) in het NOVEX gebied
2.3
Lelylijn liggen. In de periode tot en met 2030 is
2.5
Heerenveen voornemens om woningbouwrealisatie
In de eerste drie tranches van de woningbouwimpuls
Door partijen wordt samen met de provincies
te verkennen en eventueel te starten op deze locatie.
zijn geen middelen toegekend aan de gemeenten in
Groningen, Drenthe en Flevoland gewerkt aan een
Wanneer de komst van de Lelylijn leidt tot een extra
de regio Zuidoost Fryslân.
MIRT onderzoek naar verbetering van het bestaande
woningbouwopgave voor Heerenveen, wordt deze
spoor en de realisatie van de Lelylijn. Significante
bij voorkeur aanvullend op de huidige woningbouw
demografische effecten bij de nieuwe knooppunten
opgave op deze locatie gefaciliteerd.
en de regio worden pas na 2030 verwacht. Onderdeel
Regionale woondeals 2022-2030
9
Regio Zuidoost Fryslân
2.6
2.8.2
In de vierde tranche woningbouwimpuls hebben
spannen zich in om de gemeenten te ondersteunen
de gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân geen
en te ontzorgen bij deze aanvraag zodat de aanvraag
middelen ontvangen.
voldoet aan alle eisen die worden gesteld in de
2.9
regeling.
Het mobiliteitsfonds is bedoeld om onrendabele
De provincie en de minister voor VRO
Mobiliteitsfonds
investeringen voor bovenwijkse ontsluiting te 2.8.3
2.7
De minister voor VRO zorgt er voor, de
ervaringen uit de 5e tranche meenemend, dat de
In 2023 is door de minister voor VRO de vijfde
regeling voor de 6e tranche nog beter passend
tranche van de woningbouwimpuls opengesteld.
wordt gemaakt voor een gezamenlijke gebundelde
De gemeente Smallingerland heeft een aanvraag
aanvraag. 2.8.4
Fryslân hebben hiervoor geen bijdrage ontvangen.
Flexpoolmiddelen
ingediend voor het project Ontwikkelstrategie (600700 woningen).
subsidiëren. De gemeenten in de regio Zuidoost
De Minister voor VRO verkent daarnaast hoe
de beschikbare middelen vanuit de Woningbouw impuls zo effectief mogelijk kunnen worden ingezet
2.10
gelet op de regionale omstandigheden. De Minister
Gemeenten en provincies zetten zich in om de
voor VRO zal in gezamenlijkheid met gemeenten,
beschikbare ambtelijke capaciteit en expertise zo
De gemeenten in Fryslân kunnen niet zelfstandig
provincie en marktpartijen duidelijkheid geven over
efficiënt mogelijk in te zetten. Bijvoorbeeld door op
voldoen aan de eis van minimaal 200 of 500
de verdere inzet van de resterende middelen voor de
regionaal niveau experts in te huren waar meerdere
woningen voor een aanvraag voor hun projecten in
Woningbouwimpuls. De Minister voor VRO betrekt
gemeenten gebruik van kunnen maken. De
de kleinere kernen. Daarom spannen de gemeenten
daarbij expliciet ook de mogelijkheden voor regio’s
provincie en de minister voor VRO stellen hiervoor
zich in om voor de kleinere projecten met een
voor financiële ondersteuning van kleinere projecten.
in de periode 2022-2024 in totaal respectievelijk
2.8
gezamenlijke aanvraag te komen.
€ 350.800 en € 701.618 beschikbaar vanuit de flexpoolmiddelen. De provincie en regio maken een
2.8.1
De gemeenten spannen zich in om met een
plan voor de besteding van de middelen op basis van
gemeenschappelijke gebundelde aanvraag in de
de knelpunteninventarisatie. De gemeenten in de
dorpen te komen.
regio dragen zorg voor een eigen bijdrage naar rato van de inzet in de regio.
Regionale woondeals 2022-2030
10
Regio Zuidoost Fryslân
2.11
2.13
Voor de uitvoering van de woondeals is bij de
Naast de locatie specifieke ondersteuning, onder
gemeenten en provincie extra inzet nodig waarvoor
steunen Rijk en provincie ook via generieke
nu onvoldoende formatie beschikbaar is. Omdat er
(financiële) regelingen. Een overzicht van deze
sprake is van langjarige inzet vragen de gemeenten
regelingen is opgenomen in bijlage 4. Rijk en
en provincie om structurele middelen. De minister
provincie informeren gemeenten wanneer er nieuwe
voor VRO laat in 2023 een impactanalyse uitvoeren
regelingen opengesteld worden en dienen als eerste
om inzichtelijk te maken welke capaciteit er nodig is
vraagbaak bij eventuele onduidelijkheden.
bij gemeenten en provincie om de woondeals uit te voeren.
Regio specifieke afspraken 2.12
Niet van toepassing.
De minister voor VRO spant zich in voor voldoende meerjarige middelen voor capaciteit bij gemeenten en provincie voor het uitvoeren van deze woon deal tot en met 2030. In 2023 ondersteunt de minister voor VRO de provincie en gemeenten in de uitvoering van de regionale woondeals met middelen voor capaciteit. Om de provincie en de gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van nieuwbouw kunnen de expertteams, de Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties en de Taskforce versnellen tijdelijke huisvesting worden ingezet. Het Rijk zorgt dat de expertteams laagdrempelig en op korte termijn beschikbaar zijn. Ook kunnen ambtenaren vanuit het ministerie van BZK (op korte termijn) ondersteuning bieden aan de provincie en gemeenten.
Regionale woondeals 2022-2030
11
Regio Zuidoost Fryslân
3. Versnellingsafspraken
3.1
3.2
3.4
Vanwege de grote urgentie van de opgave is het
In de realisatie van de versnellingsopgave kunnen
De gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân
nodig dat woningen versneld worden gerealiseerd.
gemeenten minder kansrijke projecten vervangen
programmeren adaptief. Partijen maken in 2023
Het is daarom cruciaal dat er wordt gewerkt aan
door meer kansrijke projecten. Voorwaarde is dat de
afspraken over de planningsmethodiek inclusief
het sneller, slimmer en efficiënter inrichten van de
aantallen telkens ten minste optellen tot de totalen
programmeringsruimte die de grootste bijdrage
processen en procedures die bij de realisatie van
van de gemeentelijke aantallen en/of de afgesproken
levert aan de in deze woondeal opgenomen
woningbouw van toepassing zijn. Hierbij bezien we
regionale aantallen. Daarnaast bekijken gemeenten
doelstellingen. De provincie en de gemeenten
het gehele proces van grondbezit en zelfrealisatie
welke projecten versneld gerealiseerd kunnen
onderzoeken of er knelpunten zitten in de
recht tot en met een goed participatieproces en de
worden of in de planning naar voren kunnen worden
Verordening Romte Fryslân en op welke wijze
bezwaarprocedure. De volgende aanbevelingen –
gehaald.
deze kunnen worden opgelost voor de periode
voor zover nodig – worden (regionaal) gezamenlijk
tot 1 januari 2024. Ook onderzoeken ze welke
opgepakt:
aanpassingen nodig zijn in de Omgevingsverordening
•
•
die op 1 januari 2024 van kracht wordt. Daarbij
Versterking van de samenwerking tussen
3.3
provincie en gemeenten bij het zo efficiënt
De gemeenten programmeren adaptief: naast of in
betaalbaarheid en andere volkshuisvestelijke doelen
mogelijk inzetten van de beschikbare ambtelijke
de plaats van (een deel van de) bestaande projecten
mee worden genomen. Gedeputeerde Staten
capaciteit en expertise. Bijvoorbeeld door het
op de gemeentelijke planlijst zal de gemeente
leggen zo nodig een voorstel voor wijziging van de
inzetten van een regionaal versnellingsteam.
tussentijds met nieuwe initiatieven aan de slag te
Omgevingsverordening voor aan Provinciale Staten.
Actueel houden van ruimtelijke beleidskaders
gaan. In de totale optelling, die hoger kan uitvallen,
Procesafspraken over de samenwerking worden
en beleid rondom participatie en ruimtelijke
blijven de richtpercentages voor doelgroepen en
hierop aangepast.
plannen ten behoeve van een transparant en
betaalbaarheid leidend. In de jaarlijkse evaluatie
zorgvuldig proces.
en herijking wordt bekeken welke plannen zijn
moeten kansen en mogelijkheden voor versnelling,
toegevoegd en welke plannen komen te vervallen of worden getemporiseerd.
Regionale woondeals 2022-2030
12
Regio Zuidoost Fryslân
3.5
3.7
3.8
Provincie en gemeenten brengen in regionaal
Partijen richten een versnellingstafel in waaraan
Provincie en gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân
verband in kaart wat mogelijke knelpunten voor
afspraken gemaakt kunnen worden om specifieke
onderzoeken wat de mogelijkheden zijn (locaties
woningbouwrealisatie zijn en maken afspraken
woningbouwprojecten te versnellen en thematische
en doelgroepen) voor het versneld realiseren van
over de inzet om deze knelpunten weg te nemen.
knelpunten op te lossen. Naast de provincie, de
tijdelijke woningen en welke aantallen hiermee
Hiervoor worden de flexpoolmiddelen ingezet.
gemeente(n) en het Rijk, sluiten ook marktpartijen en
gemoeid zijn. Deze aantallen worden vastgelegd bij
Daarnaast worden afspraken gemaakt over de wijze
corporaties, en afhankelijk van het vraagstuk andere
de herijking van de woondeals. Omdat het woningen
waarop provincie en gemeenten zullen samenwerken
partijen aan. Partners aan deze tafel prioriteren
betreft op tijdelijke locaties is vanuit het Rijk een
om belemmeringen weg te nemen en knelpunten
met elkaar de te bespreken gebiedsspecifieke
(financiële) herplaatsingsgarantie beschikbaar. De
op te lossen. Het Rijk zet zich in om knelpunten op
thema’s. Indien er sprake is van landelijke thema’s
partijen maken zo snel mogelijk, rekening houdend
te lossen zoals benoemd in hoofdstuk 7 van deze
kunnen deze worden doorgezet naar de landelijke
met de regionale prioriteiten in de woningbouw
afspraken.
versnellingstafel. Het is van belang bij vertraging
opgave, afspraken over de bijdrage van tijdelijke
samen naar oplossingen te zoeken. Hierbij wordt
woningen aan de woningbouwopgave in Fryslân.
aangesloten bij de werkwijze van De Friese Aanpak.
3.6
Flexibele of tijdelijke woningen kunnen snel worden
Om de woningbouwproductie te versnellen en de
gerealiseerd en ook worden geplaatst op locaties
Regio specifieke afspraken
gemeentelijke woningbouwopgave te realiseren,
die slechts tijdelijk beschikbaar zijn om te wonen.
Niet van toepassing
is samenwerking met alle partijen in de volks
Daarmee kan dit type woningen bijdragen om de
huisvesting essentieel, met besef van ieders rol en
acute woningnood voor een deel van de doelgroep
verantwoordelijkheid. De woningcorporatie(s) en
te verkleinen. Daarom wordt landelijk gestreefd
huurdersorganisatie(s) worden door gemeenten
te versnellen naar de realisatie van 15.000 flex
betrokken vanuit het bestaande tripartite overleg;
woningen per jaar. Hierbij wordt ingezet op kwaliteit
zij maken prestatieafspraken. De marktpartijen
die vergelijkbaar is met reguliere woningen.
worden geïnformeerd over deze regionale woondeal. De gemeenten maken met woningcorporaties en huurdersorganisaties tripartite prestatieafspraken over de verwachte inzet van de woningcorporaties.
Regionale woondeals 2022-2030
13
Regio Zuidoost Fryslân
4. Betaalbaarheid
Alle partijen zetten zich in voor voldoende betaalbare
betrokken. Hierbij is bijzondere aandacht voor
4.4
woningen. In Nederland wordt er gestreefd naar een
starters op de woningmarkt. Ook wordt rekening
Uit onderzoek en monitoring2 blijkt dat de vraag
balans in de bestaande voorraad van 30% sociale
gehouden met de specifieke situatie op de Wadden
naar sociale huurwoningen in Fryslân sterk
huurwoningen per gemeente en een nieuwbouw
eilanden. Dit onderzoek wordt zo spoedig mogelijk
afhankelijk is van economische ontwikkelingen en
opgave met voor twee derde betaalbare woningen.
uitgevoerd. De uitkomsten van dit onderzoek
de bereikbaarheid van voorzieningen. Provincie
worden gebruikt in de provinciale monitoring en
en gemeenten doen daarom zo spoedig mogelijk
het toekomstig (woon)beleid van de provincie en de
onderzoek naar de verwachte behoefte per
gemeenten. Waar nodig herijken we de afspraken
gemeente. Hierbij wordt rekening gehouden met
over betaalbaarheid in deze woondeal.
de huidige corporatievoorraad en vraagdruk en de
4.1 Omdat in Fryslân de inkomens gemiddeld lager zijn
verwachte vraag voor de langere termijn. Hierbij
dan het gemiddelde in Nederland, sluiten we aan bij
wordt ook gekeken naar de behoefte aan woningen
wat betaalbaar is voor de inwoners van Fryslân en
in de middenhuur en voor ouderen. We doen dit
binnen de specifieke doelgroepen. In deze afspraken
4.3
hanteren we vooralsnog de volgende definities onder
Er is een grote behoefte aan betaalbare woningen in
de huurdersorganisaties. De uitkomsten worden
betaalbaar:
Nederland. Om aan te sluiten bij die grote behoefte
gebruikt voor het provinciale en gemeentelijke woon
streven we ernaar dat twee derde van de nieuwe
beleid en woonprogramma’s en worden doorvertaald
sociale huurwoningen met een huurprijs tot de
woningen betaalbaar zijn: op landelijk, provinciaal
naar de lokale prestatieafspraken met woning
liberalisatiegrens
en regionaal niveau. In provincie Fryslân wordt
corporaties en huurdersorganisaties. De uitkomsten worden gebruikt bij de herijking van deze woondeals.
• •
•
onderzoek samen met de woningcorporaties en
huurwoningen vanaf de liberalisatiegrens tot een
gestreefd naar de realisatie van 11.200 betaalbare
huur behorende bij maximaal 187 WWS punten
huur- en koopwoningen tot en met 2030. De
(€ 1000 prijspeil 2022)
gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân zetten
Tijdens de reality-check die in 2022 is uitgevoerd is
koopwoningen tot €355.000 (NHG grens 2022)
zich tot en met 2030 in voor de realisatie van 3.300
geïnventariseerd dat er in Fryslân plannen zijn voor
betaalbare huur- en koopwoningen. Hiermee wordt
4.500 nieuw corporatiewoningen. Dat is 25% van de
70% van de opgave in de regio gerealiseerd in het
totale nieuwbouw.
4.2
betaalbare segment
4.2 De provincie en gemeenten onderzoeken wat 2
in Fryslân betaalbaar is voor de inwoners en de
Vraag naar sociale huurwoningen Fryslân blijft toenemen -
beoogde doelgroepen. Corporaties, huurders
Planbureau Fryslân (planbureaufryslan.nl, 8 december 2022).
organisaties en marktpartijen worden hier bij
KAW (2021, in opdracht van de noordelijke woningcorporaties)
Regionale woondeals 2022-2030
14
Regio Zuidoost Fryslân
4.5
4.7
4.9
Partijen in de regio Zuidoost Fryslân zetten zich
Het Rijk spant zich in voor voldoende middelen en
Om provincies, gemeenten en corporaties te onder
samen met de corporaties in voor de realisatie van
instrumenten zodat corporaties extra nieuwbouw
steunen bij het realiseren van versnelling van de
1.400 nieuwe corporatiewoningen tot en met 2030.
woningen kunnen realiseren. Hierbij wordt rekening
nieuwbouw van sociale woningen, kunnen de
Hiermee wordt ten minste 30% van de nieuwbouw
gehouden met de opgaven rond betaalbaarheid,
expertteams, de Taskforce Nieuwbouw Woning
opgave per gemeente gerealiseerd als sociale
verduurzaming en renovatie bestaande voorraad.
corporaties en de Taskforce versnellen tijdelijke huis
huurwoning. Partijen zijn zich er van bewust dat in
vesting worden ingezet. Het rijk zorgt er voor dat de
de Nationale Prestatieafspraken afspraken met de
expertteams laagdrempelig toegankelijk zijn voor de
corporaties zijn gemaakt over de bruto productie
provincies, gemeenten en corporaties.
en dat het waarschijnlijk is dat het totale aantal
4.8
corporatiewoningen en daarmee het aandeel
Het Rijk onderzoekt of aanpassing van de huidige
corporatiewoningen zal dalen door sloop.
instrumenten (financieel en juridisch) gewenst is ten
4.6
einde de effectiviteit van grondbeleid te vergroten.
Regio specifieke afspraken
Daarbij is aandachtspunt hoe het grondbeleid kan
Niet van toepassing.
bijdragen aan versnelling van de woningbouw, aan voldoende sociale huur en betaalbare koop
Gemeenten zetten zich in, in lijn met de Nationale
en aan het terugdringen van publieke tekorten bij
Prestatieafspraken, voor voldoende locaties om de
gebiedsontwikkeling. De gemeenten zetten zich
afgesproken aantallen corporatiewoningen daad
in en worden in staat gesteld om het bestaande
werkelijk te realiseren. Bij ontbreken van eigen
instrumentarium ter voorkoming van vertraging van
locaties zorgen gemeenten dat in nieuwe omgevings
woningbouwplannen optimaal in te zetten.
plannen de gewenste onderverdeling in doelgroepen
Een overzicht van de instrumenten is te vinden in de
en segmenten wordt opgenomen.
Handreiking Vertraging Voorkomen met Grondbeleid.
Regionale woondeals 2022-2030
15
Regio Zuidoost Fryslân
5. Agenda voor 2023 en verder
Partijen onderkennen dat op een aantal thema’s
5.1
Van de woningen die geschikt zijn voor ouderen is
nader onderzoek nodig is, om te komen tot een
Na het opstellen van de woonzorgvisies vindt een
er een landelijke opgave voor ca. 40.000 woningen
goede analyse van de opgave en een goede verdeling
eventuele herijking plaats van de afspraken die in
met verpleegzorg op basis van scheiden wonen en
binnen Fryslân en binnen de regio’s. Partijen zullen in
de woondeal gemaakt zijn m.b.t. de huisvesting
zorg (VPT). Dit aantal is onderdeel van de landelijke
gezamenlijkheid de hierna genoemde onderzoeken
van aandachtsgroepen, en wonen en zorg voor
900.000 te bouwen woningen. Volgens opgave van
prioriteren en afspraken maken over de rolverdeling
ouderen. De uitkomsten van de woonbehoefte uit de
het Rijk is de opgave in de provincie Fryslân het
tussen partijen en andere betrokkenen.
woonzorgvisies zullen leidend zijn.
realiseren van 1800 woningen met verpleegzorg.
Wonen en zorg
5.2
In lijn met het beleidsprogramma ‘Een thuis voor
De provincie vervult een coördinerende rol in
iedereen’ stellen alle gemeenten in een woondeal
het afstemmingsproces en ziet erop toe dat de
regio in 2023 lokaal een integrale woonzorgvisie
woonzorgvisies van de gemeenten congruent zijn
op. Rijk en provincie stellen de gemeenten in
met de afspraken gemaakt in deze woondeal.
staat een analyse van zowel de woon-, de zorg- als 3
ondersteuningsbehoefte van de aandachtsgroepen in de eigen gemeente te maken. Op regionaal niveau
Nultredenwoningen zijn woningen waarbij je niet hoeft trap te lopen, zowel binnen het huis als om naar binnen te komen. Vaak
vindt de afstemming over de woonopgave plaats.
Woningbouw voor ouderen
Voor de invulling van de bouwopgave die voortvloeit
Door de vergrijzing is er een toenemende behoefte
uit de woonbehoefte van ouderen met een Wlz-
aan woningen voor ouderen. Volgens het beleids
indicatie worden het Zorgkantoor en de zorg
programma ‘Wonen en zorg voor ouderen’ gaat het
aanbieders betrokken. De woonzorgvisies binnen
om een behoefte aan 250.000 woningen. Het betreft
onder andere hofjeswoningen (zoals de Knarrenhof), serviceflats
een regio vormen dus een invulling van de regionale
170.000 nultredenwoningen3 en 80.000 geclusterde
en seniorenflats. Geclusterde woonvormen voorzien niet alleen in
4
betreffen het gelijkvloerse woningen/appartementen in de buurt van voorzieningen. 4
Geclusterde woonvormen, vaak met ontmoetingsruimtes, zijn
afspraken over de verdeling van woningen, mensen
woonvormen die ook geschikt zijn voor ouderen.
prettige huisvesting, maar verminderen ook eenzaamheid doordat
uit diverse aandachtsgroepen en middelen.
Volgens het Rijk is de opgave voor de provincie
ze het aangaan van sociale contacten vergemakkelijken. Woningen
Fryslân het realiseren van 2900 nultredenwoningen
in geclusterde woonvormen zijn nultredenwoningen en bij voorkeur
en 1400 geclusterde woningen.
rollatortoe- en doorgankelijk.
Regionale woondeals 2022-2030
16
Regio Zuidoost Fryslân
5.3
Herstructurering en transformatie
Met het transformeren van bestaand vastgoed
In Fryslân wordt namens de provincie, de
In het ‘Nationaal programma leefbaarheid en veilig
(winkelleegstand/kantoren etc.) worden extra
gemeenten, het zorgkantoor en de corporaties
heid’ is aangekondigd dat er naast afspraken over
woningen gecreëerd. Daarnaast kan het bijdragen aan
nader onderzoek gedaan door DataFryslân naar
woningbouw, ook afspraken over herstructurering
de vitaliteit van steden, dorpen en gebieden. Daarom
aantallen, verdeling tussen gemeenten en locaties.
worden gemaakt. Het betreft zowel woningen van
wordt landelijk gestreefd naar de realisatie van 15.000
De uitkomsten worden in het eerste kwartaal van
corporaties als woningen in particulier bezit.
woningen door middel van transformatie per jaar.
adviesraden bij betrokken. Als de uitkomsten hier
5.5
5.7
aanleiding toe geven, worden de afspraken in deze
De provincie voert samen met de gemeenten en
Provincie en de gemeenten in de regio Zuidoost
regionale woondeal herijkt.
corporaties in 2023 een onderzoek uit, waarbij in
Fryslân onderzoeken wat de mogelijkheden zijn
kaart wordt gebracht waar een herstructurerings
(locaties en doelgroepen) voor het realiseren
opgave wordt verwacht en welke investeringen
van extra woningen door het transformeren van
hierbij worden verwacht. De partijen in deze woon
bestaand vastgoed. Het Rijk onderzoekt hoe trans
deal spannen zich in om deze opgave in beeld te
formatie kan worden versneld. Hierbij worden
brengen en bespreken deze minimaal eens per jaar.
instrumenten als leegstandsbelasting en versneld
2023 verwacht. Daarna worden nadere afspraken gemaakt. Hier worden ook de huurdersorganisaties, ouderenorganisaties en cliëntenorganisaties en
5.4 Het Rijk stelt de woningcorporaties in brede zin in staat om te voorzien in deze specifieke woning
afboeken bij waardevermindering in acht genomen.
behoefte. Naast voldoende ruimte voor investeringen
De partijen maken zo snel mogelijk, rekening
in geschikte woningen en bijbehorende algemene
houdend met de regionale prioriteiten in de
ruimten krijgen woningcorporaties ook ruimte voor
5.6
maatwerk in hun toewijzingsbeleid en het investeren
Voor de aanpak van de herstructurering in particulier
in woningen voor ouderen met hogere inkomens of
en gemengd bezit spannen provincie en Rijk zich in
investeringen in niet-DAEB bezit dat voorziet in een
om tot een Fries Herstructureringsfonds te komen.
volkshuisvestelijk belang.
Middelen uit dit fonds kunnen worden ingezet voor
woningbouwopgave, afspraken over de bijdrage van transformatie aan de woningbouwopgave in Fryslân.
de vervanging van particuliere woningen. Hierbij is aandacht voor sociale veiligheid, gezondheid, klimaatadaptief en biodiversiteit. Het Rijk spant zich er daarnaast voor in dat ondersteuningsmiddelen, zoals het Volkshuisvestingsfonds, ook beschikbaar zijn voor de kleinere projecten, zoals in de kleinere kernen.
Regionale woondeals 2022-2030
17
Regio Zuidoost Fryslân
Vakantieparken In Nederland bevinden zich bijna 4000 vakantie
Duurzame en toekomstbestendige bouw
parken, hieronder bevinden zich een grote variëteit, zoals campings, stacaravanparken en bungalow
standaardisatie en industrialisatie zodat de gewenste bouwproductie slimmer kan worden gerealiseerd. Daarbij is aandacht voor zowel duurzaamheids prestaties in gebruik (energie) als duurzaamheids
parken. Een groot aantal van deze parken vervult een
5.9
belangrijke recreatieve en economische rol. Voor een
Fryslân kent een dubbele opgave. Naast de
en het verlagen van de milieu-impact van groot
deel van deze parken geldt dat zij door veroudering
nieuwbouwopgave is er ook een opgave in de
belang. Het Rijk zet zich maximaal in om deze
deze rol minder of niet meer kunnen vervullen. Eén
bestaande woningvoorraad. Woningen moeten
transitie mogelijk te maken.
van de toekomstscenario’s is het eventueel tijdelijk
worden verduurzaamd en in sommige gebieden zal
bestemmen van vakantieparken voor tijdelijk wonen.
bij een afnemende vraag naar woningen een deel
5.10.1
van het aanbod niet meer aantrekkelijk zijn. Voor
bij Circulair Fryslân, waaronder aannemers en
een deel kan dit worden ondervangen door een het
ontwikkelaars die regionaal actief zijn. Dit biedt
nu toevoegen van toekomstbestendige nieuwbouw.
perspectieven voor innovatie, bio-based bouwen,
5.8
prestaties in de realisatie (milieu-impact & stikstof)
In Fryslân zijn veel partijen betrokken
Een deel van de bestaande woningvoorraad,
reductie van de uitstoot van stikstof en hergebruik
De provincie en de gemeente brengen samen in
zowel particulier bezit als corporatiebezit, moet
van materialen. Partijen willen circulair bouwen
kaart hoeveel parken er zijn en hoeveel parken
worden verduurzaamd. Hiervoor is het nodig dat
aanjagen en in Fryslân de keten sluiten. De minister
daarvan niet vitaal zijn. Op deze wijze kan gewerkt
zowel woningcorporaties als eigenwoningbezitters
zet zich in voor het wegnemen van belemmeringen
worden aan een vervolgaanpak voor de niet-vitale
voldoende middelen hebben om verouderde
in wet- en regelgeving.
parken, waar transformatie naar wonen onderdeel
woningen te verduurzamen. De provincie en de
van kan zijn. De partijen maken zo snel mogelijk,
gemeenten hebben de wens te kunnen gaan werken
rekening houdend met de regionale prioriteiten in
met een Fries verduurzamingsfonds als alternatief
de woningbouwopgave, afspraken over de bijdrage
voor het Volkshuisvestingsfonds.
Ruimtelijke ordeningsaspecten
van vakantieparken aan de woningbouwopgave in
Het realiseren van de in deze woondeal opgenomen
Fryslân.
woningen moet samengaan met verschillende andere grote ruimtelijke opgaven als klimaat, land
5.10
bouw, natuur en energie. Met het programma
Het versneld bouwen van voldoende duurzame
NOVEX wordt deze brede ruimtelijke indeling in de
en betaalbare woningen vraagt – versterkt door
eerste helft van 2023 opgepakt.
de beperkte capaciteit in de bouwsector en de stikstofproblematiek – om vormen van innovatie,
Regionale woondeals 2022-2030
18
Regio Zuidoost Fryslân
5.11
5.14
De woningbouwaantallen die bestuurlijk afgesproken
Knelpunten als gevolg van de uitwerking van het
zijn in oktober 2022, en regionaal zijn uitgewerkt en
startpakket NOVEX, worden geagendeerd op de
afgesproken in deze woondeal, zijn het uitgangspunt.
regionale woondealtafels en versnellingstafels.
Als op basis van andere ruimtelijke opgaven zoals
Desgewenst kunnen knelpunten aan de orde worden
NOVEX blijkt dat projecten niet passen, dan heeft dit
gesteld bij de landelijke versnellingstafel.
invloed op de aantallen.
5.12
Regio specifieke afspraken Niet van toepassing
Voor bouwplannen op locaties die op dit moment al in een vergevorderd stadium van ontwikkeling zijn en waarvoor geldt dat heroverweging vanuit water en bodem tot onevenredige vertraging zou leiden, wordt het richtinggevend kader water en bodem sturend niet toegepast. Deze plannen blijven onveranderd.
5.13 Voor alle andere ontwikkellocaties wordt het richting gevend kader zoveel mogelijk toegepast, waarbij de locatiekeuze wordt geëvalueerd en lokale afwegingen en keuzes worden gemaakt voor inrichting van de locatie en de bouwwijze voor nieuwe bebouwing.
Regionale woondeals 2022-2030
19
Regio Zuidoost Fryslân
6. Samenwerking en sturing
Met de woondeal wordt de basis gelegd voor een
6.2
langjarige (t/m 2030) samenwerking tussen Rijk,
De gemeenten zetten hun data in de gezamenlijke
provincie en gemeenten. Dit partnerschap is van
Friese Planmonitor. De gemeenten blijven bron
groot belang om uitvoering te geven aan versnelling
houder en eigenaar van de data.
B. Overlegstructuur en bewaking voortgang
van de woonopgave. We maken daarom – naast
6.4
de afspraken over de woningbouwopgave - ook
Bestuurlijk vindt er één keer per half jaar in de
afspraken over onderstaande elementen, de governance:
regio afstemming plaats tussen de gemeenten en
6.3
de provincie over onder andere de samenwerking
Doel is door intensief en kort-cyclisch ambtelijk A. Monitoring
en bestuurlijk overleg goed zicht te krijgen en te
B. Overlegstructuur en bewaking voortgang
houden op de uitvoering. Hierdoor signaleren partijen vroegtijdig wanneer de voortgang van de
A. Monitoring 6.1 De gemeenten en de provincie spreken af tweemaal
tussen partijen en de afspraken in deze woondeal.
woningbouw stokt. Wanneer (gezamenlijk) wordt
6.5
geconstateerd dat de voortgang stokt, stellen de
Ambtelijk vindt er één keer per half jaar in de regio
partijen gezamenlijk vast wat de achterliggende
afstemming plaats tussen de gemeenten en de
oorzaken daarvan zjin (fact finding). Op basis daar
provincie over onder andere de samenwerking
van worden de benodigde en gewenste acties in
tussen partijen en de afspraken in deze woondeal.
gang gezet. Uitgangspunt is: ‘’los het op, of schaal het
Dit overleg vindt plaats onder regie van de provincie
op’’.
voorafgaand aan het bestuurlijke afstemmings
per jaar gezamenlijk de woningbouwproductie te
overleg zoals benoemd in het voorgaande lid.
monitoren conform de landelijke harmonisatie afspraken tussen IPO, VNG en BZK. De provincie faciliteert en bekostigt het monitoringssysteem. Het monitoringssysteem moet wel aansluiten op de
6.6
gemeentelijke behoefte.
Ambtelijk vindt er minimaal één keer per half jaar tussen de gemeenten en de provincie afstemming plaats over onder andere de stand van zaken en voortgang van de realisatie van de woningbouw plannen.
Regionale woondeals 2022-2030
20
Regio Zuidoost Fryslân
6.7
6.10
Om gezamenlijk zicht te houden op de voortgang
De afspraken in de regionale woondeals worden
van de uitvoering van de regionale woondeal vindt
jaarlijks geëvalueerd en waar nodig herijkt. De
er regulier ambtelijk overleg plaats tussen account
looptijd van deze woondeal is tot en met eind 2030
houders van het Ministerie van BZK, de gemeenten
of totdat deze afspraken zijn herijkt.
en de provincie. Partijen maken afspraken over de frequentie van dit overleg en op welke wijze partijen hierbij worden vertegenwoordigd.
6.11 Als zich tussentijds omstandigheden voordoen,
6.8
die wezenlijke gevolgen hebben voor de uitvoering van deze regionale woondeal, treden de betrokken
Een overleg tussen de directeur Woningbouw en
partijen met elkaar in overleg over de vraag of deze
directeuren en/of opgavemanagers van provincie
omstandigheden nopen tot tussentijdse wijziging van
vindt vier keer per jaar plaats. Afgevaardigden uit
de regionale woondeal.
de woondealregio’s kunnen aansluiten aan bij dit provinciale overleg.
6.12 6.9 Er vindt twee keer per jaar een bestuurlijk overleg
Wijzigingen van deze regionale woondeal worden slechts van kracht als deze schriftelijk zijn vastgelegd door partijen.
plaats tussen de minister voor VRO en een afvaardiging van het college van GS. Bestuurlijke afgevaardigden vanuit de woondealregio’s kunnen hierbij aansluiten.
Regionale woondeals 2022-2030
21
Regio Zuidoost Fryslân
7. Randvoorwaarden en ondersteuning
Realisatie van de woningbouwopgave is complex,
a) De Friese Aanpak: gemeenten zijn de lokale
f) Onzekerheid omtrent goede en betrouwbare
met invloed en afhankelijkheid van veel direct
regisseurs op het gebied van woningbouw en
invoering Omgevingswet moet worden weg
en indirect betrokken (markt)partijen en externe
gelijkwaardig partners in het proces van het
genomen.
factoren waaronder prijsontwikkelingen, de
maken van regionale woondeals. We hanteren
beschikbaarheid van locaties en bouwmaterialen en
hierbij de uitgangspunten van De Friese aanpak.
bouwpersoneel, energie en tijdige beschikbaarheid van energie-infrastructuur, voldoende (ambtelijke)
g) Onzekerheid omtrent aanpak stikstof problematiek moet worden weggenomen.
b) Financiële ondersteuning bij onrendabele
capaciteit, investeringscapaciteit van woning
woningbouwprojecten – ook bij kleinschalige
h) Andere ruimtelijke pakketten zoals genoemd in
corporaties, medewerking van zittende huurders in
projecten die passen bij aard en schaal van
NOVEX moeten voldoende ruimte bieden voor
geval sloop/nieuwbouw door woningcorporaties,
Fryslân en de dynamiek van projecten op het
woningbouw.
milieuvraagstukken, bodemdalingen, water
platteland.
problematiek, economische ontwikkelingen, de aanpak van stikstofproblemen, de invoering van de
i) Voldoende aandacht voor de specifieke situatie c) Perspectief op middelen voor de aanpak
Omgevingswet, ontwikkeling van de rente, voldoende
van de bestaande woningvoorraad – zowel
vraag uit de markt en het gebruik van de schaarse
verduurzaming als herstructurering, waar er ook
ruimte voor andere maatschappelijke doelen.
kansen voor projecten in plattelandsgemeenten en kleinere gemeenten.
op de Waddeneilanden en het hanteren van de Waddentoets. j) Voldoende financiële ruimte voor de Friese woningcorporaties op basis van een actueel onderzoek Opgaven en Middelen Woning
7.1
d) Voldoende structurele financiële middelen
corporaties.
voor gemeenten en provincie om capaciteit
De partijen erkennen dat het volledig realiseren van
en expertise op regionaal en lokaal niveau te
de kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave
organiseren om deze woondeal en aanverwante
zoals beschreven in paragraaf 1.2 alleen mogelijk is
wetgeving uit te kunnen voeren.
wanneer aan de randvoorwaarden tegemoet wordt gekomen. De minister voor VRO spant zich als stelsel
e) Oplossen knelpunt energiecongestie:
verantwoordelijke in om tegemoet te komen aan
gerealiseerde woningen en bijbehorende
deze randvoorwaarden.
voorzieningen moeten wel tijdig kunnen worden aangesloten op het elektriciteitsnetwerk.
Regionale woondeals 2022-2030
22
Regio Zuidoost Fryslân
Voor de locaties opgenomen in deze woondeal worden de belangrijkste kritische succesfactoren en hun effecten geïdentificeerd. Daarnaast wordt een analyse gemaakt van de kritische succesfactoren voor de kleinere projecten in de plattelandskernen. Een schematisch overzicht hiervan is weergegeven in bijlage 3. Deze bijlage met de daarin genoemde kritische succesfactoren5 zullen periodiek besproken worden in de reguliere woondeal-overleggen om de voortgang te monitoren. Dit geldt ook indien nieuwe belemmeringen voor de woningbouw zich opwerpen.
7.2 Kritische succesfactoren dienen aangepakt te worden om de realisatie van de woningbouwopgave mogelijk te maken. Hierbij is inzet vanuit het Rijk nodig om provincie en gemeenten in staat te stellen deze opgaven te realiseren. In hoofdstuk 2 wordt aangegeven op welke wijze Rijk de provincie en gemeenten ondersteunt in de realisatie van de regionale woningbouwopgave. In bijlage 4 staat de generieke ondersteuning benoemd.
5
Kritische succesfactoren zijn factoren die invloed hebben op realisatie van de woningbouw, dit kan zowel op landelijke schaal als regio-specifiek zijn.
Regionale woondeals 2022-2030
23
Regio Zuidoost Fryslân
Tekenblad
H. de Jonge
J. Nijboer
H. Zonderland
Minister voor VRO
Wethouder gemeente Ooststellingwerf
Wethouder gemeente Weststellingwerf
K. Fokkinga
A.H. Postma
J. Zoetendal
Gedeputeerde provincie Fryslân
Wethouder gemeente Opsterland
Wethouder gemeente Heerenveen
R. Hartogh Heys van de Lier Wethouder gemeente Smallingerland
Regionale woondeals 2022-2030
24
Regio Zuidoost Fryslân
Bijlage 1: Proces totstandkoming Regionale Woondeals
Van woningmarkt naar volkshuisvesting
Het proces om te komen tot een langjarige samenwerking
waren volgens de normen van het Rijk en hoeveel
In het regeerakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruit
Het proces in de periode van maart 2022 tot en met
kunnen worden gerealiseerd. Op 31 mei 2022 is dit
kijken naar de toekomst’ maakte in januari 2022 het
maart 2023 kan in drie fasen worden opgedeeld,
‘Indicatief aanbod’ verstuurd aan de minister voor
Rijk belangrijke keuzes op het gebied van wonen.
waarbij telkens aan het eind werd gerapporteerd aan
VRO.
Meer woningen, versnelling van de realisatie,
de minister voor VRO.
betaalbaar, in leefbare wijken. In de Nationale
Partijen zijn op de volgende manier betrokken bij de
Woon- en Bouwagenda en in de daarbij behorende
1.
programma’s werd vastgelegd hoe de nationale
2. De reality-check, resulterend provinciale
doelen bereikt zullen moeten worden. Rijk, provincies en gemeenten moeten de regie nemen. Daarbij
woningen hiervan door woningcorporaties zouden
Indicatief aanbod Fryslân (april 2022-mei 2022) woningbouwafspraken (juni 2022-september
totstandkoming van dit Indicatief aanbod Fryslân: •
Gemeenten: ambtelijke startbijeenkomst -
•
Woningcorporaties ambtelijke informatie
•
Gemeenten ambtelijke bijeenkomsten in
2022)
21 april 2022
zullen zij intensief moeten samenwerken met andere
3. Doorvertalen van de provinciale woningbouw
partijen. De provincies als middenbestuur hebben
afspraken naar regionale woondeals (oktober
hierin van het Rijk een grotere rol gekregen. De rol
2022-maart 2023)
bijeenkomst - 25 april 2022
van de provincie Fryslân was vooral gericht op een
regionaal verband - 9 mei 2022 tot en met 12 mei
goede verdeling van de woningbouwaantallen en een
Bij deze fasen waren vooral het Rijk, provincie
goede ruimtelijke inpassing. Die rol wordt uitgebreid
en gemeenten betrokken. De corporaties en de
met het maken van afspraken over betaalbaarheid,
marktpartijen zijn telkens geïnformeerd over de
- 19 mei 2022; de woningcorporaties en De
voldoende woningen voor ouderen en voldoende
processtappen.
Bewonersraad hebben schriftelijk gereageerd op
woningen door woningcorporaties. Deze afspraken vallen binnen de Friese context: Dat betekent: in
2022 •
Bespreken indicatief aanbod in Wenjen Oerlis
de tekst van het indicatief aanbod; die reactie is 1. Indicatief aanbod Fryslân
verwerkt in de brief aan de minister.
samenwerking met gemeenten en het versterken van de samenwerking met andere partijen zoals
Het indicatieve aanbod is tot stand gekomen door
woningcorporaties, marktpartijen en huurders
een inventarisatie onder de Friese gemeenten.
organisaties. Vanuit het thema wonen wordt ook
Per gemeente is gevraagd om aan te geven voor
de verbinding gezocht op thema’s zoals energie
hoeveel woningen zij plannen hebben. Ook is
voorziening en Klimaatbestendig Fryslân.
geïnventariseerd hoeveel woningen betaalbaar
Regionale woondeals 2022-2030
25
Regio Zuidoost Fryslân
2. Reality-check en provinciale
•
woningbouwafspraken
Informatiebijeenkomst voor wethouders Friese gemeenten over provinciale
3. Van provinciale woningbouwafspraken naar regionale woondeals
woningbouwafspraken - 14 juli 2022 Door adviesbureau Companen zijn samen met
Verdiepende ambtelijke gesprekken per
Zoals afgesproken in de provinciale woningbouw
gemeenten en woningcorporaties in de periode juni
•
gemeente door Companen samen met de
afspraken die op 13 oktober 2022 zijn getekend is
tot en met augustus 2022 gesprekken gevoerd over
provincie over de woningbouwplannen; indien
aansluitend gestart met het doorvertalen van die
de door de gemeente aangeleverde planlijsten. De
gewenst werden ook corporaties uitgenodigd
woningbouwafspraken naar regionale woondeals.
planlijsten en die ‘reality-check’ zijn vertaald naar
voor de gespreken; met enkele corporaties is
Er is gestart met het onderscheiden van de stappen
provinciale woningbouwafspraken. De uitkomsten
individueel het gesprek gevoerd – van 18 juli tot
die moesten worden gezet. De gemeenten zijn
van dit proces zijn op 13 september 2022 verstuurd
en met 25 juli en op 15 augustus 2022.
intensief bij deze fase betrokken. Er is tijd gestoken
aan de minister.
•
Bijpraten huurdersorganisaties over het proces
in het elkaar beter leren kennen en het zoeken naar
van de reality-chek - 21 juli 2022
oplossingen voor de knelpunten in de samenwerking
Partijen zijn op de volgende manier betrokken bij het
•
Ambtelijke terugkoppeling voorlopige uitkomsten
tussen provincie en gemeenten. Daarnaast is
reality-check en vervolgstappen voor gemeenten
geïnventariseerd welke informatie aanvullend
en woningcorporaties – 30 augustus 2022
nodig is voor de doorvertaling van de regionale
proces van de reality-check: • • •
Ambtelijke start met gemeenten van het proces
Bespreken uitkomsten reality-check in Wenjen
woondeals naar woonprogramma’s, woonzorgvisies
van reality-check - 1 juni 2022
•
Oerlis op 5 september 2022. Input uit het overleg
en/of volkshuisvestelijke programma’s. Corporaties,
Informatiebijeenkomsten voor leden Bouwend
is verwerkt in de rapportage van Companen
huurdersorganisaties en marktpartijen zijn
Nederland Fryslân - 22 juni 2022
en de brief aan de minister voor VRO van 13
meegenomen in de processtappen en op hoofdlijnen
Ambtelijke afstemming over inrichting proces met kopgroep gemeenten en Companen op 22 juni
•
september 2022.
met de inhoud van de regionale woondeals. Er
Bespreken uitkomsten reality-check met
is met een compact schrijfteam, gevormd vanuit
2022
marktpartijen (bouwers en ontwikkelaars) op 5
gemeenten, provincie en BZK, gewerkt aan de inhoud
•
Informatiebijeenkomst voor woningcorporaties
september 2022. Input uit dit gesprek is verwerkt
van de regionale woondeals. De woondeals zijn op
over reality-check - 29 juni 2022
in het rapport van Companen en de brief aan de
20 april 2023 getekend door de minister voor VRO,
•
Informeren woningcorporaties over aanpak
minister voor VRO van 13 september 2022.
de wethouders van de Friese gemeenten en de
•
Ambtelijk informeren over aanpak reality-check
reality-check – 5 juli 2022
gedeputeerde van de provincie Fryslân.
Wetterskip – 8 juli 2022
Regionale woondeals 2022-2030
26
Regio Zuidoost Fryslân
Tijdens deze fase zijn de volgende gesprekken gevoerd: •
Overleg met Woonbond over rol van huurders
proces tot het komen van de regionale woondeals
huurdersorganisaties over de voortgang van de
zijn de deelnemers stap voor stap meegenomen.
regionale woondeals - 23 januari 2023
2022
Vereniging van Friese Woningcorporaties met
wordt georganiseerd door de Vereniging van
Bespreken uitkomsten reality-check met
aanbod voor gesprek - 20 maart 2023
Friese Gemeenten. De wethouders Ruimte en
•
Informeren Friese huurdersorganisaties over
Wonen sluiten hier bij aan. De gedeputeerde is als
september 2022
voortgang woondeals en hoofdlijnen inhoud;
toehoorder aanwezig. Ten tijde van het proces van
Bespreken uitkomsten reality-check en proces
delen van de teksten van de regionale woondeals
de regionale woondeals is een aantal keren een
regionale woondeals in overleg Vereniging Friese
- 21 maart 2023
toelichting gegeven over de inhoud.
Gemeenten commissie Ruimte en Wonen - 28
•
•
september 2022 •
Informeren Friese woningcorporaties en
VFG commissie Ruimte en Wonen: dit overleg
vertegenwoordigers Woonbond Fryslân – 23 •
elkaar te informeren en te inspireren. Tijdens het
Delen teksten regionale woondeals met de
organisaties in het vervolgproces - 8 september •
•
voortgang regionale woondeals – 18 januari 2023
Informerend gesprek met Liander over proces van regionale woondeals en energiecongestie -
•
Ambtelijk Vereniging voor Friese Woning corporaties toelichting op de woondeals - 22
Bestuurlijke overleggen tussen regio’s en provincie:
maart 2023
tijdens het proces van de regionale woondeals
Delen teksten woondeals met Bouwend
heeft per regio minstens een keer een bestuurlijk
27 oktober 2022
Nederland en WoonFriesland, met mogelijkheid
overleg tussen de wethouders in de regio en de
•
Informeren partijen Wenjen Oerlis over plan van
voor geven van reactie – 23 maart 2023
gedeputeerde plaatsgevonden. Op 23 januari heeft
aanpak regionale woondeals - 4 november 2022
een bestuurlijk overleg tussen minister De Jonge
•
Ambtelijk informeren Wetterskip over voortgang
(VRO), gedeputeerde Fokkinga en de wethouders
•
Vereniging Friese Gemeenten commissie Ruimte
regionale woondeals - 15 november 2022
Bestuurlijke overleggen tijdens het proces van de regionale woondeals
Tripartite overleg prestatieafspraken: de
en Wonen informeren over voortgang proces • • •
wonen van de Friese gemeenten plaatsgevonden.
(samen met BZK) – 7 december 2022
Wenjen Oerlis: is een bestuurlijk overleg over
gemeenten maken prestatieafspraken over de volks
Informeren partijen over het proces in het
wonen in Fryslân, georganiseerd door de
huisvestelijke opgave met de woningcorporaties en
Wenjen Oerlis - 12 januari 2023
provincie. Deelnemers zijn vertegenwoordigers
de huurdersorganisaties. Afspraken over specifieke
Afstemming over betrokkenheid Bouwend
van de woningcorporaties, gemeenten, huurders
locaties en projecten waar een bijdrage van de
Nederland - 16 januari 2022
organisaties, Bouwend Nederland, NVM en het
corporaties wordt verwacht worden in dit overleg
Afstemming met NEPROM over aanpak en
ministerie van Binnenlandse Zaken. Het doel is om
gemaakt.
Regionale woondeals 2022-2030
27
Regio Zuidoost Fryslân
Taskforce Wonen en zorg Fryslân: een vertegen
Per gemeente met welke corporatie en huurders
woordiging van zorgpartijen, zorgkantoor, woning
organisatie(s) tripartite afspraken worden gemaakt:
corporaties, huurdersorganisaties en gemeenten vormen de ambassadeurs van de Taskforce
Smallingerland:
Wonen en zorg in Fryslân. De provincie is ambtelijk
De Bewonersraad, Accolade, en WoonFriesland
vertegenwoordigd. Op 13 februari 2023 hebben de vertegenwoordigers van de betrokken organisaties
Heerenveen:
de Uitgangspuntennotitie Wonen en zorg
De Bewonersraad en Huurdersbelangenvereniging
ondertekend.
Heerenveen, Accolade, WoonFriesland, Elkien, Woonzorg Nederland.
Regionale bijeenkomsten met gemeenten en woningcorporaties: aanvullend heeft een aantal
Opsterland:
gemeenten in regionaal verband bijeenkomsten met
Elkien, De Bewonersraad en WoonFriesland ,
de woningcorporaties en de huurdersorganisaties
Woonzorg Nederland.
georganiseerd en daarin de regionale woondeals besproken.
Weststellingwerf: Woningstichting Weststellingwerf, WoonFriesland en De Bewonersraad. Ooststellingwerf: Actium, bewonersraad MEVM, WoonFriesland en De Bewonersraad, Woonzorg Nederland.
Regionale woondeals 2022-2030
28
Regio Zuidoost Fryslân
Bijlage 2: Woningbouwafspraken per regio Tabel 1: Regionale aandeel in de provinciale opgave: Aantallen Regio Zuidoost Fryslân Jaartal
Totaal geïnventariseerde plan capaciteit
Realiseerbaar bruto nieuwbouw
Realiseerbare netto toevoeging
Aantal woningen in harde6 plan capaciteit
Aantal woningen door woningcorporaties
Betaalbaarheid7 Sociale huurwoningen8
Huurwoningen vanaf de sociale huurgrens tot €1000 per maand
Koopwoningen onder de €355.000
Sociale huurwoningen
Midden huurwoningen
2022
302
369
PM
279
20
2
21
20
PM
2023
980
650
PM
390
350
0
190
210
PM
2024
1160
690
PM
620
160
50
330
140
PM
2025
1170
810
PM
260
150
10
270
130
PM
2026
950
490
PM
180
190
30
310
190
PM
2027
600
500
PM
100
50
10
40
60
PM
2028
560
500
PM
130
90
0
50
90
PM
2029
300
360
PM
70
30
10
40
30
PM
2030
220
310
PM
60
10
0
30
10
PM
Totaal
6240
4680
2090
1050
110
1280
880
Disclaimer: De cijfers van tabel 1 zijn gebaseerd op informatie over plannen die nu bekend zijn. De aantallen in deze tabel zijn een momentopname. Door het toevoegen van nieuwe plannen en het afvallen van eerdere plannen, het maken van nieuwe afspraken en het werken aan bestemmingsplannen zullen de cijfers telkens fluctueren. We hanteren daarvoor als peildatum 1 januari 2023. De aantallen zijn afgerond op tientallen om schijnzekerheid te voorkomen. Jaarlijks worden de cijfers geëvalueerd en waar nodig herijkt. Er kunnen aan deze tabel geen rechten worden ontleend. 6
Harde plannen zijn: Onherroepelijk bestemmingsplan of inpassings
7
Onder het betaalbare segment vallen de sociale huurwoningen, huurwoningen vanaf
plan, Onherroepelijk bestemmingsplan met uitwerkingsplicht,