Bijlage 2 - Teksten van de begroting 2023 met vervallen doelstellingen en maatregelen

28

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Bij de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs hebben wij een centrale rol. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Bovendien kan elk kind gebruik maken van bewegingsonderwijs. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035

Thema Onderwijs Doelstellingen We zetten in op het bieden van gelijke kansen en de ontwikkeling van talent We vinden het belangrijk dat kinderen gelijke kansen krijgen om zich binnen de eigen individuele mogelijkheden te kunnen ontwikkelen. De omstandigheden waarin het kind opgroeit, mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten, weten waar je goed in bent is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en behalen betere schoolresultaten.

Maatregelen We subsidiëren schoolorganisaties voor de uitvoering van de activiteiten in het kader van cultuureducatie Wat gaan we er voor doen Schoolorganisaties ontvangen bijdragen voor de werkzaamheden van de cultuurcoach, de organisatie van Instrumentale Muzikale Vorming (IMV) en culturele vorming activiteiten. Daarnaast voeren we de beleidsnotitie “Cultuur Educatie na 2022” uit.

We zijn aangesloten bij de Gelijke Kansen Alliantie Wat gaan we er voor doen De Gelijke Kansen Alliantie werkt samen met scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs met aandacht voor thuis, school en de leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talent gericht werken.

We starten met een Peuter Plus voorziening Wat gaan we er voor doen Op de Peuter Plus wordt maatwerk geboden voor peuters die extra zorg en ondersteuning nodig hebben. Zorg die niet geboden worden in de reguliere kinderopvang. 29

Doelstellingen Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.

Maatregelen Proactief en preventief inzetten op problematiek bij kinderen en jongeren om thuiszitten te voorkomen Wat gaan we er voor doen Door proactief te handelen en in te zetten op preventie, willen we voorkomen dat kinderen die het risico lopen uit te vallen thuiszitters worden.

Doelstellingen We willen de taalvaardigheid verbeteren en laaggeletterdheid voorkomen Laaggeletterdheid voorkomen en taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie van het college: ‘Iedereen doet mee en heeft de regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken.

Maatregelen Op school wordt extra ingezet op taalvaardigheid Wat gaan we er voor doen Door het inzetten van diverse programma’s op scholen wordt de taalvaardigheid van leerlingen verbeterd.

We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit Wat gaan we er voor doen In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod.

Doelstellingen Elk kind heeft toegang tot een veilige speelplaats Ieder kind moet opgroeien in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zich te ontwikkelen. Buiten spelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en andere problemen op latere leeftijd voorkomen. Om dit te bereiken is het van belang dat er voldoende veilige buitenspeelruimte beschikbaar is.

Maatregelen We ondersteunen bestaande en nieuwe speeltuinverenigingen bij het aanleggen, onderhouden en consolideren van speeltuinen in alle dorpen Wat gaan we er voor doen Jaarlijks worden alle speeltoestellen en de ondergrond gecontroleerd op veiligheid. Daar waar nodig worden onderhoudswerkzaamheden verricht of worden afspraken gemaakt met de vereniging.

30

Doelstellingen Wij zorgen voor voldoende adequate onderwijsgebouwen en –voorzieningen; de capaciteit is op orde

Maatregelen We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit Wat gaan we er voor doen We herijken de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland. We ronden de planvorming voor Kindcentrum De Finne in Beetsterzwaag af en stellen een krediet beschikbaar voor de nieuwbouw, als ook voor de inrichting van het openbaar gebied. De activiteiten zijn gericht op realisatie in 2023 – 2024. We stellen een uitvoeringskrediet beschikbaar voor de bouw van de Multifunctionele accommodatie de Tynje en de inrichting van het openbaar gebied. Start bouw is gepland in 2023. We stellen kredieten beschikbaar voor de vernieuwbouw van GBS Eben Haëzer en voor de nieuwbouw van OBS Twirre, beiden in Ureterp. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van OBS De Wjukslach in Langezwaag. We treden in overleg met het schoolbestuur van de BHS in Gorredijk om te komen tot een realistisch plan voor een toekomstbestendig schoolgebouw.

Doelstellingen Leerlingen kunnen bewegingsonderwijs volgen

Maatregelen Wanneer nodig zorgen we voor vervoer naar gymzalen zodat het bewegingsonderwijs mogelijk is Wat gaan we er voor doen We organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen.

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

2018 2019 2020 2021 2018 2019 2020 2021 0

0

0

*

2

2

3

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

8

28

11

13

23

26

18

19

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs

1,4% 1,3% 1,2% 1,2% 1,9% 2,0% 1,7% 1,9%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022

31

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

MJB 2024

MJB 2025

MJB 2026

(incl wijzigingen) Lasten

2.921

3.756

3.525

3.618

3.865

3.956

Baten

346

627

353

353

371

371

-2.575

-3.130

-3.172

-3.265

-3.494

-3.585

Lasten

28

41

-

Baten

-

163

-

-2.603

-3.008

-3.172

-3.265

-3.494

-3.585

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Begroting 2023

Mutatie begroting 2022/2023

Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs

-265

-268

-3

4.2 Onderwijshuisvesting

-1.694

-1.821

-127

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-1.171

-1.083

88

Saldo voor bestemming

-3.130

-3.172

-42

Huisvesting speciaal onderwijs

-41

-

41

Totaal stortingen reserves

-41

-

41

Huisvesting basisonderwijs

163

-

-163

Totaal onttrekkingen reserves

163

-

-163

-3.008

-3.172

-164

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 €164.000 nadeliger dan in 2022. Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2023 een nadeel van €3.000 ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €3.000. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2023 een nadeel van €127.000 ten opzichte van 2022. De kapitaalslasten zijn bijgesteld op basis van het door de raad vastgestelde Integraal Huisvestingsplan 2022-2035. Deze nieuwe kapitaalslasten en de bijbehorende rente geven een nadeel van €103.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €12.000. Daarnaast zijn er in 2023 nieuwe afschrijvingskosten (€12.000) door de overname van het gebouw van Stichting Sportgebouw Kortezwaag.

32

Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2023 een voordeel van €88.000 ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €57.000. In de perspectiefbrief 2022 is het budget voor leerlingenvervoer gestegen met €120.000. Door de inzet van een consulent leerlingenvervoer kunnen deze kosten in 2023 dalen met €30.000 en in 2024 met nog eens €20.000. De kosten van 2023 dalen dus met €30.000 ten opzichte van 2022. Mutaties in de reserves geeft in 2023 een nadeel van €122.000 (€41.000 voordeel en €163.000 nadeel) ten opzichte van 2022. Door de vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan 2022-2035 is een mutatie in de reserve in 2023 niet meer nodig. Alle kapitaallasten zijn vanaf 2023 in de begroting verwerkt. In 2022 was nog rekening gehouden met een onttrekking uit de reserve van per saldo €122.000. Dit geeft dus in 2023 een nadeel van €122.000 ten opzichte van 2022.

33

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Doelstelling Vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022 Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022 Romte foar Taal 2021-2025 Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025

Thema Cultuur Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven. We ondersteunen onze erfgoedorganisaties. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.

Maatregelen Wij houden ons culturele erfgoed in stand Wat gaan we er voor doen We ondersteunen de musea in de gemeente met een bijdrage in de exploitatie. Daarnaast voeren we gesprekken met de musea besturen over nieuwe kansen, ontwikkelingen en mogelijke bedreigingen. Samen met de musea besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea toekomstbestendig kunnen maken.

Wij zetten openbare bibliotheken in om bij te dragen aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wat gaan we er voor doen We sluiten met de Bibliotheken Zuid-Oost Fryslân een subsidieovereenkomst af, waarin de activiteiten van de bibliotheken worden gesubsidieerd die bijdragen aan onze beleidsdoelen en de gewenste impact daarvan.

Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wat gaan we er voor doen De regeling Cultuur Promotie 2016 is in 2021 geëvalueerd. Er komt in 2022 een nieuwe subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland, waarin de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland zijn verwerkt. 34

Doelstellingen Wy fiere it Frysk taalbelied mei faasje út Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke en rinne hjiryn foarop.

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Wat gaan we er voor doen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke. Wy organisearje kursussen foar ús meiwurkers. Boppedat gean wy yn petear mei organisaasjes wêr’t wy in subsydzjerlaasje mei hawwe, oer de mooglikheden dy’t sy hawwe om it Frysk te brûken en sichtber te meitsjen. Wy sille oan nije gemeentlike projekten in Fryske namme jaan. By ferfanging fan plaknammebuorden wurdt de Fryske namme boppe de Nederlânske namme setten.

Thema Recreatie en Toerisme Inleiding Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie functioneren als belangrijke middelen om de leefbaarheid te bevorderen en de lokale economie te stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We streven naar kwalitatieve groei van recreatie en toerisme en optimaliseren de toeristische mogelijkheden. We zoeken de samenwerking met de horeca en andere ondernemers.

Doelstellingen De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd

Maatregelen Faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn verbeterd Wat gaan we er voor doen We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband. We zetten ons in voor het verbeteren van de staat van de fietspaden. Varen in de Friese wouden: we gaan faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband. We doen onderzoek om een Opsterlân-pas in te voeren om daarmee recreatie en toerisme te stimuleren. De opbrengsten uit de toeristenbelasting zetten we in voor (verdere) ontwikkeling van toeristische voorzieningen. We stimuleren de samenwerking met de horeca en andere ondernemers.

Doelstellingen De regionale samenwerking binnen Zuidoost Fryslân staat ten dienste van het programma “Het Andere Friesland”

Maatregelen Opsterland neemt deel aan de regionale samenwerking in Zuidoost Fryslân, “Het Andere Friesland"

35

Wat gaan we er voor doen We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden. We zetten daarbij in op behoud van de goede samenwerking binnen Zuidoost Fryslân, 'Het Andere Friesland'

Doelstellingen Toeristen komen naar Opsterland en verblijven langer in onze gemeente

Maatregelen De promotie van recreatie en toerisme in de gemeente wordt uitgebreid Wat gaan we er voor doen Het is belangrijk dat bezoekers de mogelijkheden van recreëren in Opsterland kennen. Daarvoor intensiveren we de promotie van de fiets- en wandelroutes in de gemeente, de Turfroute en het Polderhoofdkanaal.

Thema Openbaar groen Doelstellingen Bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal Door de manier waarop de openbare ruimte wordt onderhouden kan de biodiversiteit worden vergroot op lokale schaal. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten. Insecten bestuiven andere gewassen, het fruit wordt gegeten door dieren en deze dieren weer door andere dieren.

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug Wat gaan we er voor doen Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen terug geplant. Dit betekent niet dat er altijd 1-op-1 wordt terug geplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen. Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. Bij noodzakelijke kap is herplant van nieuwe bomen aan de orde.

We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt Wat gaan we er voor doen In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als ‘steppingstone’ kunnen dienen. In het beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 is een deel van de arealen aangemerkt waarbinnen de biodiversiteit wordt gestimuleerd. Dit houdt bijvoorbeeld bij de grasvelden en bermen in dat ongeveer tweederde van dit areaal extensief wordt beheerd. Extensief beheer houdt in dit geval in dat deze grassen één keer per jaar worden gemaaid waarbij het maaisel wordt afgevoerd.

Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend

36

Het groen in de openbare ruimte wordt gedifferentieerd onderhouden naar gebruik; netjes waar het moet, sober waar het kan.

Maatregelen We onderhouden de groene arealen zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 Wat gaan we er voor doen We houden de groene arealen zoals bomen, gazons, bermen en natuur- en cultuurvakken in stand op een kwaliteitsniveau zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025. De groene arealen worden periodiek geïnspecteerd. Op basis van de inspectieresultaten en de gewenste kwaliteitsniveaus wordt sturing gegeven voor het dagelijks onderhoud.

Doelstellingen Verbeteren van de verbondenheid van inwoners, organisaties en bedrijven met hun omgeving Het vertrouwen in de politiek en het bestuur en de verbondenheid van mensen met hun omgeving staat onder druk. Om dat te verbeteren willen we zichtbaarder en meer benaderbaar zijn en mensen inspireren om meer betrokken te zijn bij hun leefomgeving en zo de gemeenschapszin te stimuleren.

Maatregelen We stimuleren inwoners om meer initiatieven te starten om hun leefomgeving te verbeteren Wat gaan we er voor doen Initiatiefnemers kunnen via het initiatievenformulier een aanvraag indienen. Levensvatbare ideeën worden gefaciliteerd.

Thema Sport Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.

Maatregelen Het gebruik en onderhoud van de buitensportaccommodaties leggen we vast in afspraken Wat gaan we er voor doen Het beheer en onderhoud van de sportvelden en bijhorende opstallen worden samen door de verenigingen en gemeente uitgevoerd. Dit gebeurt vaak op basis van lopende afspraken uit verleden. We willen dat met 80% van de sportverenigingen die gebruik maken van gemeentelijke buitensportaccommodaties afspraken herijken en vastgelegd zijn voor het gebruik en onderhoud.

We realiseren de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in Gorredijk Wat gaan we er voor doen In Gorredijk wordt gewerkt aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant en andere stakeholders wordt de verbouw en uitbreiding van een duurzaam sportcentrum gerealiseerd.

37

Wij zorgen dat sport bereikbaar en toegankelijk blijft voor alle inwoners Wat gaan we er voor doen Wij willen dat ook inwoners met een laag inkomen in staat zijn om te sporten. Hiervoor maken wij onder meer gebruik van het jeugdfonds sport en cultuur en de buurtsportcoaches. Daarnaast ondersteunen wij inwoners door middel van het volwassenfonds.

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2016

2020

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

53,3%

48,7%

49,3%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.

38

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 5 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

MJB 2024

MJB 2025

MJB 2026

(incl wijzigingen) Lasten

6.269

7.371

6.615

6.434

6.368

6.353

Baten

749

877

452

452

452

452

-5.521

-6.494

-6.163

-5.981

-5.916

-5.901

Lasten

-

-

-

-

-

-

Baten

154

359

155

155

155

155

-5.367

-6.135

-6.008

-5.826

-5.761

-5.746

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Begroting 2023

Mutatie begroting 2022/2023

Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering

-193

-193

-

-1.493

-1.124

369

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

-367

-354

13

5.4 Musea

-69

-69

-

5.5 Cultureel erfgoed

-4

-85

-81

-593

-593

-0

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.774

-3.744

30

Saldo voor bestemming

-6.494

-6.163

331

5.2 Sportaccommodaties

5.6 Media

Stortingen reserves Totaal stortingen reserves

-

-

-

Recreatie en toerisme

125

155

30

Onttrekking recreatie en toerisme tbv Fietspaden Bakkeveen

234

-

-234

Totaal onttrekkingen reserves

359

155

-204

-6.135

-6.008

127

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2023 €127.000 voordeliger dan in 2022. Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022. Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2023 een voordeel van €369.000 ten opzichte van 2022. Het voordeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een eenmalige exploitatievergoeding in 2022 over voorgaande jaren voor het publieke deel van sporthal Kortezwaag (€200.000). Dit geeft een voordeel in 2023 ten opzichte van 2022. In 2022 vond de laatste afschrijvingstermijn op dit gebouw plaats (€65.000), dit geeft een voordeel in 2023 ten opzichte van 2022.

39

De kosten voor de sportvelden dalen in 2023 met €112.000 ten opzichte van 2022 doordat in 2022 een bijdrage aan VV de Sweach (€60.000) is uitgekeerd in overeenstemming met het raadsvoorstel van 11 oktober2021. Daarnaast waren er in 2022 eenmalige kosten voor het verwijderen van het kunstgrasveld van LDODK van €30.000. Ook daalden de afschrijvingen van de sportvelden ten opzichte van 2022 met €22.000. De geraamde kosten voor gas en elektriciteit voor gymlokalen stijgen in 2023 met €83.000 ten opzichte van 2022. Dit geeft een nadeel. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €70.000. De overige budgetten geven een voordeel van €5.000. Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2023 een voordeel van €13.000 ten opzichte van 2022. In de Perspectiefbrief 2022 is voor 2022 €21.000 geraamd voor een inhaalslag voor beeldende kunst. Vanaf 2023 is voor het beheer van de beeldende kunst structureel €8.000 geraamd. Per saldo daalt het budget met €13.000, dit is een voordeel. Taakveld 5.4 Musea geeft in 2023 geen mutatie ten op opzichte van 2022. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed geeft in 2023 een nadeel van €81.000 ten opzichte van 2022 De kosten voor de actualisatie van het culturele erfgoed in 2023 bedragen €81.000, dat is een nadeel in 2023. Beleidsmatig is dit verwoord in programma 8.

Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022. Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2023 een voordeel van €30.000 ten opzichte van 2022. In 2022 was een eenmalig budget beschikbaar voorde herstructurering van de fietspaden Bakkeveen/Wijnjewoude (€234.000). Dit geeft op dit taakveld in 2023 dus een voordeel ten opzichte van 2022. Deze kosten worden onttrokken uit de reserve Recreatie en Toerisme. In 2022 was er ook een eenmalig budget voor het achterstallig onderhoud van de speeltuinen (€23.000). Dit geeft ook een voordeel in 2023 ten opzichte van 2022. De in 2023 geraamde kosten voor initiatieven in de openbare ruimte €15.000 en groene burgerinitiatieven €30.000, geven een nadeel van €45.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €188.000. De overige posten geven per saldo een voordeel van €6.000. De mutatie in de reserves: In taakveld 5.7 wordt de mutatie op fietspaden toegelicht. De onttrekking uit de reserve recreatie en toerisme is bijgesteld naar €155.000 zodat de onttrekking en dotatie gelijk zijn aan elkaar.

40

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen In 2023 gaan we koers zetten in het Sociaal Domein door de transformatie die eerder is ingezet verder vorm te geven, waarbij we ook werken aan het versterken van de toegang door ons gebiedsteam. We benutten daarbij ‘de krêft fan de mienskip’ en kijken naar mogelijkheden van inwoners in plaats van beperkingen. De ingezette bezuinigingen die vanaf 2020 zijn ingevoerd, hebben de afgelopen jaren geleid tot lagere kosten en een verbeterde beheersing in het Sociaal Domein. Hierdoor hebben we meer grip op en beter inzicht in onze uitgaven gekregen. Tegelijk blijven de uitdagingen en onzekerheden voor de komende jaren onverminderd groot, mede door nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en wetswijzigingen. De Koers Sociaal Domein is leidend in ons handelen, waarbij we werken aan een leefbare, inclusieve samenleving waarbij we ‘mienskip-iseren’ om de samenleving als eerste aan zet te houden en de gemeente te laten faciliteren. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is de Preventie Agenda Opsterland 2021 – 2030, waarbij de gemeente zich voor de lange termijn wil blijven inzetten op preventie en welzijn van de inwoners.

Voor de Wmo en de Jeugdhulp blijven we in zetten op: - lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig; - ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte; - vraag- en resultaatgericht werken; - gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden. Iedereen doet mee en participeert binnen de mogelijkheden. Werk kan daarbij helpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren en de gezondheid te verbeteren. Ook wordt ingezet op het beter gebruikmaken van de voorliggende voorzieningen: hoe kan de zorg samen met de inzet van de dorpen en professionals dichter bij de mens worden gebracht, waardoor zwaardere zorg mogelijkerwijs voorkomen kan worden. Komend jaar is er sprake van een nieuwe inkoop van Specialistische Jeugdzorg, deze inkoop verloopt provinciaal via Sociaal Domein Fryslân. Samen met andere partijen die onze belangen behartigen (VFG, VNG en P10) blijven we via een lobby richting de Rijksoverheid aandacht vragen voor knelpunten in het Sociaal Domein. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Preventie Agenda Opsterland 2021-2030

Thema Uitvoering sociale wetgeving Doelstellingen Wij verhogen de uitstroom uit de bijstand en verminderen de instroom in de bijstand ten opzichte van het regionale benchmarkgemiddelde We willen zowel meer cliënten uit de bijstand laten uitstromen als minder inwoners de bijstand laten instromen ten opzichte van de regionale benchmarkgemiddelden.

Maatregelen We gaan door met de extra inzet voor een activerend weekvullend programma voor statushouders. Wat gaan we er voor doen Door de nieuwe Wet inburgering 2021 zijn we als gemeente verantwoordelijk geworden voor de inburgering van statushouders in onze gemeente. Hiervoor is een weekvullend programma opgezet, met als doel zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar duurzaam (betaald) werk. In 2023 gaan we hiermee door met als doel dat het voor statushouders makkelijker wordt om mee te doen en om (betaald) werk te vinden.

41

We voeren het jaarplan ‘van mismatch naar match’ uit. Wat gaan we er voor doen In 2022 is voor de Arbeidsmarktregio Zuidoost Fryslân het jaarplan ‘van mismatch naar match’ opgesteld. In 2023 gaan de betrokken partijen verder met het uitwerken, implementeren en updaten van dit jaarplan. Hiermee versterken we de samenwerking tussen gemeenten, UWV, onderwijs en overige partijen en stimuleren we een meer eenduidige dienstverlening. Ook werkt de gemeente Opsterland in de totale arbeidsmarktregio Fryslân samen verder aan het vormgeven en implementeren van een Strategische Agenda voor de periode 2022-2026.

Wij analyseren onze aanpak en maatregelen om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te activeren Wat gaan we er voor doen De groep uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen. Wij continueren daarnaast de samenwerking met Caparis NV op het gebied van Re-integratie, Afspraakbanen en werkplekken Beschut werk. Al deze acties voeren we uit met als doel om deze groep inwoners ook mee te laten doen aan onze samenleving.

Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak "Meteen in Beweging" en poortwachter Wat gaan we er voor doen Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een re-integratieplan te maken. We actualiseren onze re-integratieaanpak in 2023, mede op basis van wijzigende wetgeving. De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van Werk & Inkomen meten en kunnen vergelijken met andere gemeenten, met de regio, met de provincie en met landelijke cijfers. We meten deze presentaties om onze werkzaamheden te monitoren en te kijken of deze de gewenste beleidseffecten hebben.

Wij zetten leerwerktrajecten op voor onze uitkeringsgerechtigden Wat gaan we er voor doen Op dit moment is de arbeidsmarkt krap, waardoor de meest kansrijke klanten de bijstand uitstromen. Ondanks deze economische ontwikkelingen, zijn meer inspanningen nodig voor de overige groep werkzoekenden om hen aan het werk te helpen. Leerwerk-trajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in kansrijke sectoren, zoals de Zorg, Groen en Techniek, willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Samen met scholen, werkgevers, Caparis NV en met het werkgeversservicepunt Fryslân Werkt gaan we verder met het opzetten van deze leerwerktrajecten om deze afstand te overbruggen.

42

Doelstellingen Wij willen leven in armoede tegengaan. Vanuit ons beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoede- en minimabeleid en de gemeentelijke schuldhulpverlening werken we als gemeente aan het bestrijden van armoede. Door de gevolgen van de coronacrisis en de hoge inflatie, is het voor inwoners soms moeilijker geworden om een leven in armoede te voorkomen. Daarom besteden we hier de komende periode extra aandacht aan.

Maatregelen De toegankelijkheid en bekendheid van de gemeentelijke inkomensvoorzieningen en financiële hulpverlening verhogen bij de doelgroep Wat gaan we er voor doen Het is belangrijk dat inwoners die voor inkomensondersteuning in aanmerking komen, op de hoogte zijn van regelingen die we hier als gemeente voor hebben. We starten in 2023 een informatiecampagne vanuit de gemeente, samen met onze maatschappelijke partners (sportverenigingen, woningbouwverenigingen, enz.). Ook zorgen we ervoor dat inwoners met een hulpvraag over geld deze zo makkelijk mogelijk kunnen neerleggen bij de gemeente.

We actualiseren ons beleid voor onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen Wat gaan we er voor doen Op basis van de Participatiewet hebben we als gemeente een aantal inkomensvoorzieningen voor inwoners met een laag inkomen. Om beter aan te sluiten op actuele maatschappelijke ontwikkelingen zoals de hoge inflatie, onderzoeken we op welke punten het beleid hiervoor moet worden geactualiseerd en passen we dit zo nodig aan.

We zorgen er samen met onze maatschappelijke partners voor dat we (mogelijke) schulden zo snel mogelijk in beeld krijgen. Wat gaan we er voor doen Soms is het voorkomen van schulden helaas niet meer mogelijk. Dan moeten we als gemeente in actie komen om (mogelijke) schuldenproblematiek zo snel mogelijk aan te pakken. Hiervoor hebben we de afgelopen jaren, samen met maatschappelijke partners zoals woningcorporaties, een systeem van vroege signalering van schulden ontwikkeld. In 2023 gaan we samen kijken hoe we deze aanpak nog verder kunnen verbeteren.

We passen ons beleid voor armoede en schulden aan, met de focus op preventie Wat gaan we er voor doen Via de gewijzigde Wet schuldhulpverlening en het gemeentelijke beleid voor preventie is de focus de afgelopen jaren steeds meer verschoven naar het voorkomen van armoede en schulden. De komende periode willen we deze lijn doortrekken. In 2023 gaan we onderzoeken wat we hierin belangrijk vinden en wat goed werkt.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Doelstellingen Inwoners houden de regie over eigen leven en kunnen langer thuis blijven wonen. Inwoners houden de regie over eigen leven. Gemeente en andere professionals faciliteren, stimuleren en ondersteunen zo nodig. 43

In 2030 hebben inwoners meer mogelijkheden om thuis te blijven wonen. Gemeente en andere professionals faciliteren, stimuleren en ondersteunen. De mienskip vormt een sterke basis waar inwoners op terug kunnen vallen.

Maatregelen De zorg vanuit de gemeente voor haar inwoners blijft bereikbaar en betaalbaar Wat gaan we er voor doen In de toekomst willen we als gemeente de zorg bereikbaar en betaalbaar houden. Uitdagingen daarbij zijn krapte op de arbeidsmarkt, de toenemende vraag naar zorg en de druk op de gemeentelijke financiën. Samen met de (kennis)partners onderzoeken we deze uitdagingen en de maatregelen die ons hierin kunnen helpen.

Met verschillende voorzieningen en projecten stimuleren we inwoners meer gebruik te maken van het eigen netwerk. Wat gaan we er voor doen Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen ondersteunen en minder snel terug hoeven te vallen op professionele hulp. We zetten verschillende voorzieningen en projecten in om de sociale basis in de dorpen te versterken en inwoners uit te nodigen elkaar te ondersteunen.

Opsterland zet stappen om een dementievriendelijke gemeente te worden Wat gaan we er voor doen Een dementievriendelijke gemeente zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Daarvoor gaan we onderzoeken hoe we inwoners, (zorg)organisaties en ondernemingen bewust kunnen maken van de gevolgen van dementie. We onderzoeken welke ondersteuning we kunnen organiseren voor mensen met dementie en hun mantelzorgers.

We hebben voldoende in beeld wat er nodig is op het gebied wonen en zorg Wat gaan we er voor doen Samen met woon- en zorgpartners voeren wij in 2023 een analyse uit naar de opgave die we hebben op het gebied van wonen en zorg en de maatregelen die hierin nodig zullen zijn.

We zetten in op meer algemene voorzieningen zodat mensen langer thuis kunnen blijven wonen Wat gaan we er voor doen We onderzoeken of meer individuele maatwerkvoorzieningen als algemene voorzieningen gemaakt kunnen worden. Meer algemene voorzieningen kunnen ervoor zorgen dat mensen langer thuis kunnen blijven wonen omdat de drempel voor toegang tot individuele voorzieningen daarmee verlaagd wordt. Bovendien zorgen algemene voorzieningen ervoor dat we met minder geld en minder mensen voor meer mensen ondersteuning kunnen bieden.

Doelstellingen We richten ons met preventie op het voorkomen en beperken van problemen van inwoners Het streven is om een samenleving te creëren met inwoners die samen redzaam zijn en zich bij elkaar betrokken voelen. Waarin iedereen zich optimaal kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige omgeving. Dit vanuit de overtuiging dat de vitaliteit en het welzijn van de samenleving versterkt worden door inwoners die actief deelnemen aan die samenleving. 44

We zoeken oplossingen meer in de leefwereld dan in professioneel handelen We willen bereiken dat de kosten in het sociaal domein op 1 januari 2030 met 10% zijn verminderd ten opzichte van 1 januari 2021. We willen eerder en beter in gesprek gaan met inwoners. We willen bereiken dat op 1 januari 2030 de helft van alle contacten met de gemeente niet gaan over een professionele hulpvraag, maar informeel van aard zijn. We sluiten aan bij vraagstukken in en volgens het dorp.

Maatregelen We onderzoeken wat er nodig is om dorpskamers te realiseren in 2024 en zetten vervolgstappen in de realisatie van deze dorpskamers Wat gaan we er voor doen We kijken per dorp of het realiseren van een dorpskamer wenselijk is en wat daarvoor nodig is. Na de onderzoeksfase zetten we vervolgstappen om dorpskamers te realiseren. Daarvoor gaan we in gesprek met de verschillende stakeholders, zowel intern als extern, om het thema “dorpskamers” te onderzoeken.

We versterken het bestaande netwerk van dorpssteunpunten en andere vrijwilligersorganisaties Wat gaan we er voor doen We willen bewonersinitiatieven versterken en ondersteunen. We gaan bestaande vrijwilligersorganisaties (zoals dorpssteunpunten en sociaal cultureel werk) effectiever ondersteunen en inzetten. Ook gaan we de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals op dorpsniveau verbeteren.

We voeren het actieplan preventie uit Wat gaan we er voor doen We stellen jaarlijks een actieplan preventie op. In dit actieplan werken we de actielijnen uit de preventieagenda uit. Deze vormen het uitgangspunt voor de activiteiten met betrekking tot preventie voor 2023.

Wij gebruiken voorlichting in het onderwijs om jongeren te informeren over het aanbod ten aanzien van sport, vrije tijd, cultuur en maatschappelijke thema’s Wat gaan we er voor doen We hebben een brede scope op het welzijn van jeugdigen en proberen hierbij aanbod te creëren. Zo is er aandacht voor jeugdsozen, sport en cultuur en geven voorlichting ten aanzien van gaming en mediawijsheid, alcohol- en drugsgebruik, sexting en andere vormen van risicogedrag. We hebben daarbij een goede samenwerking met netwerkpartners.

Thema Jeugdhulp Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen Door middel van vroeg signalering willen we alle kinderen die jeugdhulp nodig hebben zo tijdig mogelijk hulp bieden. Op deze wijze kan zwaardere hulpverlening zoveel mogelijk vermeden worden.

Maatregelen

45

We maken een sluitende aanpak door middel van samenwerking rondom de vroegsignalering van kwetsbare kinderen Wat gaan we er voor doen We maken met de samenwerkende organisaties afspraken over de vroeg signalering van kwetsbare kinderen. Deze organisaties weten dat ze de ouders van kinderen die zorg nodig hebben kunnen verwijzen naar het gebiedsteam.

We ontwikkelen een integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd Wat gaan we er voor doen De integrale aanpak is gebaseerd op goede afspraken en samenwerking met de scholen in Opsterland en het project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED). In 2023 ontwikkelen we de integrale aanpak onderwijs en zorg verder door.

Doelstellingen Wij willen effectieve toegang tot zorg De toegang tot zorg richten we zo in dat we preventief te werk gaan, waarbij we ons richten op het voorkomen en beperken van zorg. We willen jeugdhulp verlenen daar waar het nodig is. De toegang moet voor iedereen bereikbaar en bekend zijn.

Maatregelen Samen met zorgaanbieders richten we ons op het voorkomen van de inzet van zware zorg. Wat gaan we er voor doen Samen met de externe verwijzers, ook in SDF verband, gaan we afspraken maken over het monitoren en controleren op de hoge intensiteiten om de juiste zorg te leveren. Zo willen we voorkomen dat cliënten doorstromen naar onnodig zware en langdurige zorg.

We borgen de gemaakte afspraken inkoop Jeugdhulp 2023 en contractmanagement Wat gaan we er voor doen We gaan de nieuwe inkoop Jeugdhulp verwerken in de nieuwe verordening jeugdhulp en zorgen dat deze geborgd wordt in onze gemeente. De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het Gebiedsteam bekend.

We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden Wat gaan we er voor doen We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden, waarvoor we gerichte samenwerkings- en resultaatafspraken maken. We maken samenwerkings- en resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, WMO en WLZ zorg is. Hierbij moeten wij over voldoende informatie en kennis beschikken.

Doelstellingen Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam en de samenwerking met partners die bij het kwetsbare kind betrokken zijn. Dit alles gericht op kortdurende, snelle en efficiënte hulp waaronder het doorverwijzen naar passende hulp.

Maatregelen 46

We ontwikkelen en monitoren een eenduidige werkwijze voor de indicaties van de jeugdwet Wat gaan we er voor doen Met het Friese ondersteuningsplan als leidraad werken we op een eenduidige werkwijze. Daarvoor gaan we het Friese ondersteuningsplan Jeugd, het toekomstplan en het veiligheidsplan aan de werkwijze van het gebiedsteam toevoegen. We monitoren de werkwijze voor de indicaties en passen eventuele verbeteringen toe.

Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Doelstellingen In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig. We willen bereiken dat in elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, een toekomstbestendige dorpshuisfunctie aanwezig blijft voor het vergroten van de sociale cohesie waarbij we uitgaan van maatwerk per dorp. De verschijningsvorm van deze ontmoetingsruimten kan divers zijn. De kracht van de dorpshuisbesturen is het grote zelf organiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving en het coalitieakkoord “Mei-inoar foarút”. De gemeente heeft een verbindende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een zelfstandige duurzame exploitatie te realiseren. We streven ernaar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren, exploiteren en onderhouden de dorpshuizen in hun eigen dorp.

Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen en multifunctionele accommodaties. Wat gaan we er voor doen We willen zorgen dat dorpshuisbesturen en belanghebbende partijen de beschikking houden over een toekomstbestendige dorpshuisfunctie. We maken samen met de dorpshuizen een actieplan per dorpshuis.

Doelstellingen Waar mogelijk faciliteren en ondersteunen wij initiatieven vanuit de mienskip. Wanneer inwoners een initiatief hebben, denkt de gemeente mee vanuit de mogelijkheden. De gemeente ontwikkelt heldere en duidelijke kaders. We beseffen ons dat er maatwerk mogelijk moet zijn in ieder dorp en voor elk initiatief.

Maatregelen Ieder dorp krijgt een eigen dorpswethouder Wat gaan we er voor doen Naast dat de Plaatselijke Belangen en dorpshuisbesturen de dorpencoördinator en beleidsadviseur dorpen als vast aanspreekpunt binnen de gemeente hebben, krijgt ieder dorp vanaf 2023 ook een dorpswethouder. De dorpencoördinator en dorpswethouder trekken met elkaar op in de contacten met de dorpen, o.a. door de ledenvergaderingen van Plaatselijke Belangen bij te wonen.

De dorpencoördinator is bekend bij alle dorpen in Opsterland Wat gaan we er voor doen De dorpencoördinator werkt nauw samen met de beleidsadviseur dorpen. De dorpencoördinator en dorpswethouders trekken met elkaar op in de contacten met de dorpen.

47

De dorpencoördinator is samen met de beleidsadviseur dorpen het aanspreekpunt voor besturen van Plaatselijke Belangen en dorpshuizen. De dorpencoördinator is bekend met alle dorpen in Opsterland, is eerste contactpersoon voor de Plaatselijke Belangen en neemt de operationele taken op zich.

Wij organiseren periodiek een dorpstafel Wat gaan we er voor doen We organiseren periodiek dorpstafels in de dorpen om met zoveel mogelijk mensen in gesprek te gaan over wat er speelt in het dorp.

We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Wat gaan we er voor doen We gaan een proces beschrijven zodat het voor Plaatselijke Belangen, bestuurders en medewerkers van Opsterland duidelijk is wat we van elkaar mogen verwachten. In 2022 zijn de dorpsspiegels uitgevoerd. Met ieder Plaatselijk Belang gaan we in gesprek over de uitkomsten van de dorpsspiegel en hoe deze kunnen worden vertaald in het actualiseren van de dorpsvisies.

Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen Wat gaan we er voor doen Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente. We hebben met de dorpencoördinator proactief contact met de besturen van Plaatselijke Belangen. We informeren hen over relevante ontwikkelingen en gaan in gesprek over uitdagingen en kansen voor hun dorp.

48

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2018

2019

2020

2021

2018

2019

2020

2021

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de

604

614

633

654

777

794

796

806

% 12 tot en met 21 jarigen

1%

1%

1%

*

1%

1%

1%

*

% Kinderen in uitkeringsgezin

5%

5%

4%

*

7%

6%

6%

*

% Werkloze jongeren

2%

2%

3%

*

2%

2%

2%

*

% Van de werkzame

68%

70%

68%

71%

68%

69%

68%

70%

Aantal per 10.000 inwoners

310

287

379

292

401

382

460

431

Lopende re-

Aantal per 10.000 inwoners van 15-

246

193

173

*

305

207

202

*

integratievoorzieningen

64 jaar

Jongeren met jeugdhulp

% Van alle jongeren tot 18 jaar

10,6% 11,0% 10,2% 11,8% 11,8% 12,3% 11,9% 12,9%

Jongeren met jeugdbescherming

% Van alle jongeren tot 18 jaar

1,8%

1,7%

1,9%

0,3%

1,2%

1,2%

1,2%

1,2%

Jongeren met jeugdreclassering

% Van alle jongeren van 12 tot 23

0,2%

0,2%

0,2%

0,3%

0,4%

0,4%

0,4%

0,3%

570

600

610

610

640

680

700

*

leeftijd 15-64 jaar Jongeren met een delict voor de rechter Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren Netto arbeidsparticipatie

beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking Personen met een bijstandsuitkering

jaar WMO Clienten met een

Aantal per 10.000 inwoners

maatwerkarrangement * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland

49

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 6 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

MJB 2024

MJB 2025

MJB 2026

(incl wijzigingen) Lasten

37.947

38.763

37.241

36.542

36.218

36.070

Baten

11.783

10.926

9.771

9.721

9.721

9.721

Saldo voor bestemming

-26.164

-27.838

-27.470

-26.822

-26.498

-26.349

Lasten

30

30

30

30

30

30

Baten

37

130

-

-

-

-

-26.157

-27.738

-27.500

-26.852

-26.528

-26.379

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Begroting 2023

Mutatie begroting 2022/2023

Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

-2.097

-1.949

148

-645

-620

25

6.3 Inkomensregelingen

-1.995

-2.043

-48

6.4 Begeleide participatie

-3.368

-3.242

126

6.5 Arbeidsparticipatie

-1.226

-1.228

-2

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

-866

-1.243

-377

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

-7.020

-7.068

-48

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

6.2 Wijkteams

-8.922

-8.351

570

6.81 Geëscaleerde zorg 18+

-353

-423

-69

6.82 Geëscaleerde zorg 18-

-1.346

-1.304

41

Saldo voor bestemming

-27.838

-27.470

367

Verbouw dorpshuizen

-30

-30

-

Totaal stortingen reserves

-30

-30

-

Onttrekking AR vrije deel tbv Jeugd en jongerenwerk

19

-

-19

Onttrekking AR vrije deel tbv Invoering wet inburgering

34

-

-34

Onttrekking AR vrije deel tbv GIDS gelden

38

-

-38

Onttrekking AR vrije deel tbv Uitbreiding dorpsbudgetten

14

-

-14

Onttrekking AR vrije deel tbv Geweldig Gorredijk dorpsdialoog

25

-

-25

Totaal onttrekkingen reserves

130

-

-130

-27.738

-27.500

237

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

50

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 €237.000 voordeliger dan in 2022. Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2023 een voordeel van €148.000 ten opzichte van 2022. In 2022 is er eenmalig een budget beschikbaar gesteld van €96.000 voor het uitvoeren van de dorpsspiegels. Dit budget vervalt in 2023, dit is een voordeel. Vanaf 2023 is er een structurele formatieplaats opgenomen voor dorpencoördinator. Deze is verantwoord in programma 0. In 2022 was hiervoor een incidenteel budget beschikbaar van €60.000 in programma 6. In dit programma geeft dit nu een voordeel omdat de kosten vanaf 2023 dus in programma 0 zijn verantwoord. Er is ook een voordeel van €99.000 op welzijnswerk, Jeugd- en Jongerenwerk en inburgering. Het budget voor welzijnswerk is €25.000 lager, het budget voor Jeugd- en Jongerenwerk €19.000 en het budget voor inburgering €55.000 lager omdat er in de budgetten voor 2022 voor deze bedragen resultaatbestemmingen en budgetoverhevelingen verwerkt waren. Ook de dorpsbudgetten zijn €14.000 lager omdat er in 2022 eenmalige extra middelen waren. Dit geldt ook voor Geweldig Gorredijk (€25.000). Op de overige budgetten is een nadeel van €13.000. De doorbelasting van de personeelskosten geeft een nadeel van €133.000.

Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2023 een voordeel van €25.000 ten opzichte van 2022 Dit voordeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen geeft in 2023 een nadeel van €48.000 ten opzichte van 2022 Op bijzondere bijstand is een voordeel van €6.000. Omdat de gemeente een gebouw beschikbaar heeft gesteld aan de Voedselbank is de subsidie aangepast. De doorbelasting van de personeelskosten geeft een nadeel van €58.000. Op de overige budgetten is een voordeel van €4.000. Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2023 een voordeel van €126.000 ten opzichte van 2022 Op basis van het meerjarenperspectief uit de begroting 2022 van SW Fryslân (Caparis) is de bijdrage van de gemeente met €120.000 naar beneden bijgesteld. De doorbelasting van de personeelskosten geeft een voordeel van €6.000. Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2023 een nadeel van €2.000 ten opzichte van 2022 Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) geeft in 2023 een nadeel van €233.000 ten opzichte van 2022 Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.

Taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ geeft in 2023 een nadeel van €192.000 ten opzichte van 2022 Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- geeft in 2023 een voordeel van €570.000 ten opzichte van 2022 Tot en met 2022 werd een gedeelte van de salariskosten rechtstreeks aan dit taakveld doorberekend. Vanaf 2023 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, in overeenstemming met de andere taakvelden. Hierdoor wordt het budget verlaagd met €497.000, dit is een voordeel in dit programma. In programma 0 geeft dit eenzelfde nadeel. Dit is dus budgettair neutraal, zie ook de toelichting bij programma 0. Verder is het budget in 2023 nog verlaagd met €158.000 als gevolg van het meerjareneffect van de bij de begroting 2020 afgesproken bezuinigingen. De doorbelasting van de personeelskosten geeft een nadeel van €85.000. Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ geeft in 2023 een nadeel van €69.000 ten opzichte van 2022 Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18- geeft in 2023 een voordeel van €41.000 ten opzichte van 2022 Dit voordeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.

51

De mutaties in de reserves geven in 2023 een nadeel van €130.000 ten opzichte van 2022. In 2022 zijn een aantal budgetten incidenteel verhoogd door een resultaatbestemming jaarrekening 2021. Dit betreft inburgering, jeugd- en jongerenwerk, dorpsbudgetten en Geweldig Gorredijk (zie taakveld 6.1). Ook was er een incidenteel budget beschikbaar gesteld voor GIDS-gelden. Deze laatste uitgave is geboekt in programma 7, taakveld 7.1 Volksgezondheid. Deze resultaatbestemmingen zijn in 2022 bij dit programma aan de algemene reserve onttrokken, hier dus een bate. Deze bate is er niet in 2023. Daarom hier nu een nadelig effect van €130.000.

52

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar verbetering van de biodiversiteit, vermindering van CO2-uitstoot en het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’. Hierbij schatten we gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen op waarde. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.

Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) & Evaluatie Milieubeleidsplan 2005 - 2015 Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2020 – 2025 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland Omgevingsvisie 2015-2030 Uitvoeringsplan Energietransitie Zonneplan Opsterland

Thema Milieu Inleiding In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan de plannen van de overheid om alle steden, dorpen en buitengebieden op zo’n manier te hebben ingericht dat Nederland voorbereid is op de gevolgen van toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 is al besloten dat het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen samen de ambitie vastleggen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en water robuust is ingericht. Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de risico’s door extreem weer en overstromingen niet verder toenemen en moeten we de bestaande ruimte zo beheren en onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt. Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd als eerste stap naar een klimaat adaptieve en water robuuste omgeving; denk hierbij aan hittestress en wateroverlast. Daarin is onderzocht welke kwetsbaarheden er zijn binnen de gemeente. Tijdens een risicodialoog zijn deze nader in beeld gebracht en geprioriteerd. Ook mogelijke oplossingsrichtingen worden geïnventariseerd voor het maken van definitieve keuzes.

Doelstellingen De gemeente kent een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving en rioolstelsel Wanneer riolering aan vervanging toe is vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden stelsel. Nieuw aan te leggen riolering bij uitbreidingsplannen leggen we zodanig aan dat deze klimaat adaptief en toekomstbestendig is. Alleen daar waar gescheiden riool niet doelmatig kan worden aangelegd vervangen we het riool door een gemengd riool. Naast het aanpassen van de riolering op 53

het moment van vervanging kijken we naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om te zorgen voor opvang van de klimaatveranderingen. Te denken valt hierbij aan het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de weg om tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg mogelijk te maken.

Maatregelen Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten is onderdeel van alle werkzaamheden in de ruimtelijke inrichting. Wat gaan we er voor doen In onze Omgevingsvisie leggen wij de hoofdlijnen voor een een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving vast. We geven uitvoering aan het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie.

We hebben 100% van de huidige en de te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld gebracht Wat gaan we er voor doen In 2025 hebben we alle huidige knelpunten van wateroverlast in beeld en hebben we een plan om deze knelpunten op te lossen.

We geven uitvoering aan het huidige Watertakenprogramma en stellen een nieuw watertakenprogramma voor 2026-2030 vast. Wat gaan we er voor doen Elk jaar controleren we 10 % van onze riolering. Voor geconstateerde problemen plannen we maatregelen in. Bij nieuwe riolering worden vuil- en hemelwater gescheiden aangelegd. Daarnaast wordt gekeken naar aanvullende maatregelen voor piekbelasting, zoals de aanleg van wadi’s of aanpassingen aan de weg voor het tijdelijk opvangen van water.

Doelstellingen Het zwerfafval wordt met vrijwilligers opgeruimd Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren.

Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat gaan we er voor doen De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, volgens vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te hebben en te faciliteren. Ook in 2023 benaderen we actief de dorpen, via de plaatselijk belangen, waar nog geen himmelploeg aanwezig is.

Doelstellingen Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving Het verlichten van de openbare ruimte kent voor- en nadelen. Gezocht wordt naar een gezonde balans tussen lichtvervuiling en energielasten enerzijds en veiligheid en leefbaarheid anderzijds.

Maatregelen 95% van de huidige installatie is voorzien van LED om energie te besparen en strooilicht te beperken

54

Wat gaan we er voor doen In 2025 is 95% van het huidige areaal voorzien van het energiezuinige en duurzame LED-techniek. Dit wordt bereikt met het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven of met retrofit waarbij het binnenwerk wordt omgezet.

In het kader van de Omgevingswet zal het voorkomen van lichthinder verder geïmplementeerd worden Wat gaan we er voor doen In 2023 gaan we op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik

We onderhouden de huidige installaties met als uitgangspunt; verlichten waar het moet, duister waar het kan. Wat gaan we er voor doen Bij het onderhouden van de huidige installatie wordt bij vervangingen gebruik gemaakt van de meest actuele technieken waarbij strooilicht en energieverbruik worden beperkt tot een minimum.

Thema Gezondheid en Leefstijl Doelstellingen Wij willen met sport en bewegen de gezondheid van onze inwoners bevorderen. Door actief sporten en bewegen doen inwoners mee aan de samenleving en werken ze aan de eigen lichamelijke en geestelijke conditie. Sport en bewegen zorgt dat men zich fitter en energieker voelt. Dit past in ons streven naar een gezonde leefstijl en een samenleving waarin iedereen meedoet.

Maatregelen We ontwikkelen het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland tot een aanjager voor sporten beweeginitiatieven Wat gaan we er voor doen Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland heeft als doel om inwoners meer en beter te laten bewegen en sportaanbieders te versterken. De start vond plaats bij aanvang van de Coronapandemie, waardoor dit project niet de gewenste start en bekendheid heeft gekregen. In 2023 wordt het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland doorontwikkeld met als doel dat in elk dorp een vereniging actief deelneemt. Dit vergroot de bekendheid waardoor sportaanbieders meer initiatieven gaan opstarten en meer inwoners gaan bewegen. Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland is dé aanjager voor nieuwe sport- en beweeginitiatieven.