Bijlage 2 Beleidsadvies Gemeentelijke kunstcollectie Opsterland 2023-2026.docx

Deze pogingen moeten goed worden geadministreerd voor eventueel latere raadpleging.) niet baten of wanneer de kunstenaar of zijn erfgenamen het stuk niet wensen over te nemen, worden deze gevraagd om toestemming te verlenen voor vernietiging van het stuk. IV. VERNIETIGING Wanneer objecten niet herplaatst zijn leidt dit automatisch tot vernietiging van het werk. Vernietiging van moderne kunst is in strijd met het persoonlijkheidsrecht van de kunstenaar op grond van het auteursrecht.(Indien een kunstenaar meer dan 70 jaar (telling begint op 1 januari van het eerstopvolgende jaar) is overleden, vervalt het auteursrecht.) Toestemming van de kunstenaar 23

of zijn erfgenamen voor het vernietigen van het stuk is vereist. Vernietiging is onherroepelijk. Stel een bezinningsperiode op tussen de beslissing en het vernietigen. Zorg ervoor dat stukken die vernietigd zijn niet op een andere wijze op de markt kunnen komen. Maak foto’s van de objecten voor vernietiging.

24

Bijlage 4. Afstoting BKR-kunstwerken I. TOTAL LOSS In eerste instantie zal er gekeken moeten worden of een stuk total loss is. Is dit het geval dan moet wordt er gekeken of het stuk ooit in de openbaarheid is geweest. Dit punt moet zeer zorgvuldig behandeld worden, aangezien een stuk al snel in een hal kan hebben gehangen waar mensen kennis van hebben genomen. Is het stuk niet in de openbaarheid geweest, bijvoorbeeld wanneer het altijd in opslag heeft gelegen, dan mag het zonder toestemming vernietigd worden. Echter is het alsnog aan te raden om contact te leggen met de kunstenaar en deze het stuk aan te bieden. Mocht de schenking geweigerd worden zal de kunstenaar geïnformeerd worden over de vernietiging van het stuk. Is het wel in de openbaarheid geweest dan is het van belang dat er contact wordt gelegd met de kunstenaar, of zijn nabestaanden, en zal het stuk aan hen worden geschonken. Mocht dit niet baten kan het stuk vernietigd worden. II. BESCHADIGD Is het stuk niet total loss dan zal gekeken worden of het stuk beschadigd is. Is dit het geval zijn er twee opties: óf het stuk wordt hersteld voordat het zal worden afgestoten, óf bij het overdragen wordt een overeenkomst gesloten dat verantwoording voor herstel bij de nieuwe eigenaar ligt. Om de kosten voor het project zoveel mogelijk te beperken gaat de voorkeur uit naar de laatstgenoemde optie. III.

RETOURNEREN Vervolgens dient het voorkeur om contact op te nemen met de kunstenaar en deze aan te bieden zijn/haar stuk(ken) terug te nemen. Dit omdat binnen de BKR is gesteld dat de maker van het werk toestemming dient te geven alvorens een werk wordt afgestoten. Wanneer een kunstenaar hier niet mee akkoord gaat, heeft deze de optie om het werk van zijn/haar hand op te komen halen. Wanneer er na geruime pogingen die binnen redelijkheid van de gemeente verwacht kan worden (Het is van belang dat bij deze stap de contactpogingen duidelijk worden geregistreerd voordat een werk wordt afgestoten. Dit om, in het geval van een eventuele juridische procedure, aan te tonen dat de gemeente geruime pogingen tot contact in alle redelijkheid heeft ondernomen.), geen contact kan worden gelegd met de kunstenaar of zijn nabestaanden, of wanneer de kunstenaar of zijn nabestaanden na geruime tijd niet reageert kunnen volgende stappen ondernomen worden in het afstoten van het werk. Wanneer de kunstenaar of zijn nabestaanden de schenking niet wil ontvangen wordt dit vastgelegd met dien verstande dat de rest van de stappen worden gevolgd, wat uiteindelijk kan leiden tot vernietiging van het werk. IV. HERPLAATSEN De herplaatsingsprocedure is gelijk aan die van stukken die in het eigendom van de gemeente liggen.

Bij het afstoten van BKR-werk wordt pas als laatste gekeken of het werk via een openbare verkoop herplaatst kan worden. Omdat de werken niet aangekocht zijn door de gemeente, maar als verdienste voor de gemeente zijn gemaakt, heeft afstoten via schenking, ruil of gift de voorkeur. V. VERNIETIGING Na het doorlopen van de bovengenoemde stappen blijft een zogenaamde restcategorie over van werk dat niet total loss is, maar waarvoor geen mogelijkheid bestaat tot schenking, ruil of verkoop. In dit geval kan overgegaan worden tot vernietiging van het werk. Hierbij is het van belang dat de kunstenaar of zijn nabestaanden, indien mogelijk, hiervoor toestemming heeft verleend (dit wordt ondernomen in stap III).

25

Bijlage 5. Criteria voor beoordeling kunstcollectie Opsterland Criteria tot behoud en afstoting (werken na 1900) Het kunstwerk heeft een kunsthistorische waarde voor de collectie. Om behouden te kunnen worden, moet aan minimaal één van de volgende toelatingscriteria worden voldaan: 1. De kunstenaar wordt internationaal of nationaal erkend in de Nederlandse kunstgeschiedenis vanaf de 20e eeuw, of; 2. De kunstenaar is regionaal of lokaal van betekenis geweest binnen het kunstklimaat van de gemeente Opsterland, of; 3. De kunstenaar draagt, of droeg, bij aan ontwikkelingen in de hedendaagse of moderne kunst; In combinatie met minstens één van de onderstaande criteria: 4. Het kunstwerk is representatief voor het oeuvre van de kunstenaar en laat zijn/haar handschrift zien; 5. Het kunstwerk laat samen met andere werken in de collectie een ontwikkelingslijn binnen het oeuvre van de kunstenaar zien, of; 6. Het kunstwerk representeert samen met andere werken van andere kunstenaars een belangrijke stroming, groep of discipline, of; 7. Het kunstwerk heeft artistieke kwaliteit, zeggingskracht/verbeeldingskracht of monumentaliteit en is origineel; En: 8. De conditie van het object, ofwel de restauratie-, beheer- en onderhoudskosten, weegt op tegen het belang dat het heeft voor de collectie Opsterland, en; 9. De kunstcollectie Opsterland moet passen bij de kenmerken van de gemeente.

Die zijn te omschrijven als: idyllisch en pittoresk, landelijk, statig en luisterrijk, verfijnd, revolutionair, eeuwenoud en met een rijke historie. Criteria en behoud (werken voor 1900) Bij kunstwerken die gemaakt zijn voor 1900 werd de keuze gemaakt op basis van de onderstaande punten. Allereerst moest het historische- of kunstobject een representatieve en cultuurhistorische waarde voor de gemeente Opsterland hebben. Vervolgens werd gekeken naar het volgende: 1. Het voorwerp verwijst naar of herdenkt (een of meerdere) belangrijke perso(o)n(en) of gebeurtenis(sen) in de geschiedenis van de gemeente, en/of; 2. Het object geeft fysieke elementen van (plaatsen binnen) de gemeente weer: gebouwen, straten, interieurs, water, landschappen en complementeert het historisch of actuele beeld van (plaatsen binnen) de gemeente, en/of; 3. Het voorwerp is extraordinair en heeft een mate van uniciteit, en/of; 4. Het object is onderdeel van een serie die in zijn geheel binnen de criteria van de collectie valt (alleen van toepassing wanneer de afzonderlijke waarde van de stukken komen te vervallen wanneer deze niet meer tot de serie behoren); En: 5. De conditie van het object, ofwel de restauratie-, beheer- en onderhoudskosten, weegt op tegen het belang dat het heeft voor de collectie Opsterland, en; 6. De kunstcollectie Opsterland moet passen bij de kenmerken van de gemeente.

Die zijn te omschrijven als: idyllisch en pittoresk, landelijk, statig en luisterrijk, verfijnd, revolutionair, eeuwenoud en met een rijke historie.

26

Bijlage 6. Rapport beoordeling kunstwerken collectie Opsterland Op verzoek van de Gemeente Opsterland hebben Steven Sterk (galeriehouder, uitgever te Gorredijk), Atze Hoogeveen (galeriehouder te Gorredijk) en Han Steenbruggen (directeur-conservator Museum Belvédère te Oranjewoud) de collectie kunstwerken in eigendom van de gemeente beoordeeld. De commissie heeft daarbij rekening gehouden met de criteria die de heer Libbe de Vries, Portefeuillehouder Beeldende Kunst heeft geformuleerd in de door hem opgestelde opdracht. De beoordeling van de objecten vond plaats op maandag 5 juli in de ruimten waar deze waren opgesteld. In algemene zin werd de gehele collectie door de commissie beoordeeld als weinig relevant binnen de Collectie Nederland en binnen de Collectie Fryslân. Op uitzonderingen na bevinden zich geen topstukken in de gemeentelijke collectie en vertegenwoordigen de afzonderlijke objecten geen bijzondere geldwaarde. Om die reden heeft de commissie afgezien van een grondige beschrijving en waardentoekenning van de objecten. In de uiteindelijke keuze werd vooral rekening gehouden met artistieke kwaliteit en lokale betekenis van de kunstenaar en/of het desbetreffende object. Daarbij nam de commissie een ruimhartige en welwillende houding aan.

In bijgaande lijst (op aangeven van de commissie opgesteld door mevrouw Aafke Bekkema) staan de objecten vermeld waarvan de commissie van oordeel is dat deze behouden moeten blijven. De commissie adviseert de overige objecten (die niet door de commissie werden geselecteerd) te ontzamelen op welke wijze ook. De commissie wil voorts de belangrijke kunstenaars – binnen de Friese context – onder uw aandacht brengen die met kunstwerken zijn vertegenwoordigd in de gemeentelijke collectie. Jan Loman Loman woonde en werkte lange tijd in Beetsterzwaag en zijn werk is binnen de noordelijke kunst van wezenlijk belang. De kunstenaar is in de collectie Opsterland vertegenwoordigd met representatieve werken. In het bijzonder de nrs. 245, 246, 306, 307 zijn van grote betekenis. De commissie geeft de gemeente als overweging mee, zich nadrukkelijk(er) te concentreren op het werk van deze relatief belangrijke kunstenaar. Jeanne Bieruma Oosting Belangrijke kunstenaar die met minder relevante stukken vertegenwoordigd is in de collectie Opsterland. De grafiek meer dan het schilderij is van betekenis. Mare van der Woude Interessant maar wisselvallig oeuvre. Van belang zijn de geselecteerde bloemstillevens en in het bijzonder de abstracte schilderijen nrs. 189, 280. Gerrit Offringa Belangrijke kunstenaar binnen de context van de collectie Fryslân.

Anne Huitema Belangrijke Friese graficus Klaas Gubbels Geen Friese connectie, maar kunstenaar met landelijke importantie die met enkele interessante schilderijen is vertegenwoordigd in de collectie Opsterland. De commissie dankt u voor het in ons gestelde vertrouwen en wenst de gemeente Opsterland succes met het verder uitwerken van haar kunstplannen. Atze Hoogeveen Steven Sterk Han Steenbruggen

27

Bijlage rapport: Overzicht te behouden en af te stoten werken Nummers goedgekeurde kunstwerken zolder Andraeahus: - Bruin: 70, 89; 137, 146 - Loman: 150, 151, 152, 245, 246, 277 - Bieruma-Oosting: 188, 229 - Gerrits: 232 of 179 - Mare: 189, 166, 157, 171, 158 - Diederen: 190 - Huitema: 216, 218, 219 - Offringa: 193-201 158, 173-178, 181, 182, 191, 192, 211, 212, 227, 235, 237, 238, 247, 257. Nummers werken in gebouwen, wel behouden 248, 250, 251, 252, 253, 254, 255, 258, 267, 274, 280, 281, 292, 308, 309, 310, 311, 319, 320, 322 Mare in hal gemeentehuis: 162, 163, 167, 168 Loman: 306 + 307 Neumann: 289 + 283 Onbekende kunstenaar: 284-288, 290, 294, 295, 297 Overige te behouden nummers: Mare: 249, 260, 300 Pasma: 269 Offringa: 279 Van der Poll: 292 Onbekende kunstenaar: 313 (muurornament)

-

Nummers afgekeurde werken zolder Andraeahus: Bruin: 1-69; 71-87; 90-94; 115-117; 118-136; 138, 139-145, 147-149; 270; 323-325. Boer, de: 202-208 Groenendijk- 109-114 Nauta - 95-108 Mare: 153, 154, 155, 156, 159, 160, 161, 164, 165, 169, 172, 170, 210 180, 183, 184, 185, 186, 187, 209, 213, 214, 215 221, 222, 223, 224, 225, 226, 228, 231, 233, 234 239, 240, 241, 242, 243, 244 Nummers afgekeurd andere locaties / in gebouwen: 236, 275, 278, 301, 303, 304, 305 , 314, 321 Mare Visser-van der Woude: 249, 256, 260, 262, 291, 293 Snijder & Gimenez: 316, 317 Schimmel: 298 Noordhuis: 273 Nauta: 263, 264, 265 Lubarow: 266 Lambeck-Groeneveld: 272 Kerrebijn: 276 Eekman: 299, 302 Deunhouwer: 259 Corneille: 271 Brouwer: 268 Bisschoff: 261 Gerrits: 232 of 179 (staat juist gesorteerd op zolder) Beelden: 318, 315, 312 28

Bijlage 7: Geraadpleegde dossiers Dossiernummer 1.851.6/ 5416 1.853.11/ D003170/ C1430 2.07.351.14/ 2257 2.07.351.14/ 5322 2.07.351.14/ 5506

2.07.351.52/ 2270

2.07.354/ 4949

2.07/354/ 4317

Onderwerp dossier Kunstzinnige vorming – Nota beeldende kunst Opsterland Inventarisatie van kunstwerken/ schilderijen in eigendom van de gemeente Opsterland. Ook overzichten uit 1972 en 1990 Schenking – Aanvaarding legaat wijlen J. Laverman, dr. H.J. Backer Schenking – Legaat mw. T. de Vries onderhoud graf, schilderij tolhuis R. Rodenburg Schenking – Collectie poppen mw. G. Oenema – van der Molen Beetsterzwaag Verzekering van gemeenteeigendommen – Transportverzekering schilderijen en porcelein Friesch Museum Gemeentehuis en dienstgebouwen – Kunstcommissie bouw gemeentehuis Hoofdstraat 80/84 Beetsterzwaag

Gemeentehuis en dienstgebouwen Wijziging huisvesting Hoofdstraat 17 (+ woning) en 23 Beetsterzwaag, bouw kluis, bruikleen schilderijen + verzekering

29

Bruikbare informatie Beleidsplannen 1984, beeldende kunst Opsterland Verschillende lijsten met aankoopprijs en datum van verdeling. Zowel percentageregeling als BKRkunstwerken. Schenking schilderij Tjeerd Bottema, 1954 en schenking plaquette brons, Lammert Heringa, 1956 Schenking schilderij “Tolhuisje”, Jacobi, 1983 Schenking poppen in klederdracht door mevr. Tj. Oenema- v.d. Molen, 1984. In 2009 geschonken door gemeente aan Museum Opsterlân Bruikleenakte porselein en schilderijen; Fries Museum, 1952 Inrichting van het nieuwe gemeentehuis (1975), aankopen van: - Etsen Anne Huitema - 4 houtsneden Jan van der Zee - 2 werken G. Offringa - 10 tekeningen M. Visser-van der Woude - Tegels voor de bruidskamer, Gerard van Westerloo - Hangplastiek trouwzaal en honorarium vloerkleed, Ruloff - 5 (?) werken dhr. De Bruin - Portret koningin (Visser- v.d. Woude), - Schilderij Jan van der Zee - Schenking rouwbord Martinus Fokkens - 3 werken Anne Bijlsma - 3 werken Klaas Gubbels - Schenking J. Bieruma Oosting, door Provincie Friesland - Bruikleen Bottema (niet zeker) - Kei in Park Lijst met plaatsing kunstwerken Bruikleenovereenkomst porselein en schilderijen; Fries Museum, 1977