Bijlage 1 - Begroting 2024 - herzien 09-10
Tekst van het document
Begroting 2024 Versie: 4 oktober 2023 - BW
Pagina 49 - Jaartal gecorrigeerd van 2025 naar 2035 Pagina 77 - Paragraaf bedrijfsvoering: Tekst informatiebeveiliging vervangen voor de juiste tekst voor het jaar 2024.
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................3 Inleiding ....................................................................................................................................................5 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................7 Thema Bestuur .....................................................................................................................................8 Thema Dienstverlening en Organisatie ................................................................................................8 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 10 Programma 1 | Veiligheid ...................................................................................................................... 14 Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 14 Thema Openbare orde en veiligheid .................................................................................................
15 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 16 Programma 2 | Verkeer en vervoer ....................................................................................................... 17 Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 17 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 18 Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 20 Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 20 Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 21 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 21 Programma 4 | Onderwijs ......................................................................................................................
24 Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 24 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 27 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 29 Thema Cultuur ................................................................................................................................... 29 Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 30 Thema Openbaar groen .................................................................................................................... 30 Thema Sport ...................................................................................................................................... 31 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 32 Programma 6 | Sociaal domein .............................................................................................................
35 Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 36 Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 38 Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 40 Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 42 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 43 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 46 Thema Milieu ..................................................................................................................................... 46 Thema Gezondheid en Leefstijl ......................................................................................................... 47 Thema Duurzaamheid .......................................................................................................................
48 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 51 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 54 Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 55
3
Thema Wonen ................................................................................................................................... 55 Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 56 Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 56 Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 58 Paragrafen ............................................................................................................................................. 60 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 60 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 65 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 69 Financiering .......................................................................................................................................
73 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 76 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 78 Verbonden partijen ............................................................................................................................ 78 Grondbeleid ....................................................................................................................................... 91 Projecten............................................................................................................................................ 94 OWO samenwerking ......................................................................................................................... 96 Financiële begroting .............................................................................................................................. 99 Overzicht
van baten en lasten ........................................................................................................ 99
Incidentele baten en lasten .......................................................................................................... 104 Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 106 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ................................................................. 111
4
Inleiding Inleiding Perspectiefbrief In de perspectiefbrief 2023 - in de gemeenteraad besproken op 10 juli 2023 - staat uitvoerig beschreven in welke situatie we onze plannen voor 2024 en verder maken. In deze inleiding op de begroting 2024 vatten we dat kort samen. Sluitend De begroting van de gemeente moet structureel sluitend zijn. Dat betekent dat we de structurele uitgaven kunnen betalen met structurele inkomsten. Daarbij hebben we als gemeente een keuze: we kunnen de jaarbegroting voor het volgende jaar sluitend maken (dus 2024). Of we maken de meerjarenraming sluitend (dus 2025 tot en met 2027). Beide mag overigens ook. Gemeenteraad en B&W hebben beide uitgesproken te kiezen voor de eerste mogelijkheid: een begroting die in 2024 sluitend is. Daarmee blijft de situatie voor de jaren erna onzeker. Want zoals de feiten nu liggen, krijgen we als gemeenten vanaf 2026 te weinig geld van het Rijk om ons werk goed te kunnen doen. Kortgeleden heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarin een helder standpunt ingenomen: laat het tekort vanaf 2026 in de begroting staan, zolang het Rijk niet over de brug komt. Die lijn vindt u terug in deze begroting. Ontwikkelingen Anders dan een paar jaar terug, stellen we een begroting vast in een tijd van grote onzekerheden. Daarbij gaat het om verschillende dingen. Er is nog steeds een oorlog aan de gang, dicht bij ons.
Met allerlei menselijke en economische gevolgen. De klimaatcrisis vraagt om maatregelen. De verhouding tussen overheid en inwoners staat onder druk; het terugwinnen van vertrouwen is een grote en belangrijke opgave. Het Rijksbeleid is onzekerder dan ooit en daarmee ook de gevolgen voor de (financiën van) de gemeenten. Tot slot hebben we ook zelf als gemeente Opsterland te maken met stijgende kosten. Er is bij al deze onzekerheden na de bespreking van de perspectiefbrief nog een extra onzekerheid bijgekomen: de val van kabinet Rutte IV en de komende Tweede Kamerverkiezingen. Uitkomsten gesprek perspectiefbrief verwerkt De uitkomsten van het gesprek in de raad over de perspectiefbrief 2023 zijn in de begroting verwerkt. Alle financiële wensen uit de perspectiefbrief staan in de begroting. In deze begroting zijn ook de eerst stappen gezet om motie om de begroting meer smart te formuleren uit te voeren. Doelstellingen en maatregelen zijn zo veel mogelijk smart geformuleerd. De cijfers in deze begroting gaan over alles wat we als gemeente in 2024 gaan doen: het lopende werk (het verstrekken van uitkeringen, vergunningen en paspoorten, het onderhouden van contacten met onze partners enzovoort). De teksten in de begroting gaan vooral over wat er nieuw of extra is en wat voldoende smart is voor 2024.
Reguliere werkzaamheden In de begroting staan in beginsel geen teksten over wat we als reguliere werkzaamheden beschouwen. U kunt dan denken aan het verlenen van uitkeringen en vergunningen, het verstrekken van paspoorten, het onderhouden van contacten met partners in onze netwerken e.d. Alles wat we als reguliere werkzaamheden beschouwen hebben we wel in de cijfers verwerkt, maar niet apart in de teksten benoemd. Het betekent overigens niet dat die werkzaamheden niet van belang zijn, integendeel. In onze verantwoordingsdocumenten komt dat deel van het werk nadrukkelijk aan de orde. Maar we schrijven volgens vast gebruik niet elk jaar opnieuw in de begroting hetzelfde op voor wat reguliere werkzaamheden zijn. We geven wel aan het begin van alle programma's, na de kaderstellende documenten, een korte opsomming van de belangrijkste reguliere werkzaamheden binnen dat programma. Daarbij hebben we
5
beleidsvoorbereiding en ondersteuning van het bestuur niet bij elk programma apart benoemd. Ook dat is wel een belangrijk onderdeel van het werk dat de ambtelijke organisatie voor raad en college doet. Vaststellen begroting Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 6 november 2023. Financieel beeld Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden. Het financiële beeld ziet er als volgt uit: Financieel overzicht begroting 2024 (bedragen x € 1.000,-) Omschrijving Saldo baten en lasten
2024
2025
2026
2027
3.846
6.470
-1.129
-911
84
64
64
64
3.930
6.534
-1.065
-847
Incidenteel begrotingssaldo
442
173
-162
-162
Structureel begrotingssaldo
3.488
6.361
-903
-685
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo Verdeeld in
6
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Coalitieakkoord Deze bestuursperiode is het coalitieakkoord van Opsterlands Belang, de FNP, de PvdA en de ChristenUnie leidend. Tegelijk passen we beleid en uitvoering aan, als nieuwe omstandigheden daarom vragen. Samen met de samenleving Als gemeentelijke overheid staan we dicht bij de samenleving. Dat blijkt op verschillende manieren. We betrekken inwoners, instellingen en bedrijven bij onze plannen. We zijn duidelijk over hun rol. We laten zien welke stappen we zetten en welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is duidelijk. Daarbij houden we rekening met al onze inwoners. Daarom gebruiken we digitale middelen én is er de mogelijkheid van persoonlijk contact. Gemeenteraad De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de kaders, voor de budgetten en voor de controle op de uitvoering. Daarom betrekken B&W de gemeenteraad aan het begin van de belangrijke processen. Zelfstandige gemeente - samenwerken We zijn als Opsterland een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en dat willen we blijven. Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te halen. Vooral omdat de opgaven voor gemeenten groter en ingewikkelder worden. Daarom werken we samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf in OWO-verband. Ook met andere gemeenten, zoals Heerenveen en Smallingerland, werken we samen.
Wij zijn lid van de P10, een samenwerkingsverband van meer dan 30 grote plattelandsgemeenten. We brengen onze belangen onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG. Organisatie We hebben een professionele organisatie, die aansluit op de koers die de gemeenteraad en B&W bepalen. De organisatie past haar manier van werken aan op de netwerksamenleving. De organisatie is een lerende organisatie. Een professionele organisatie vraagt om goed werkgeverschap en werknemerschap. De organisatie doet haar werk met voldoende kwaliteit en voldoende menskracht. Kaderstellende documenten Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút Romte en ferskaat 2013 Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking (2015) Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking (2016) OWO-visie (2021) Reguliere werkzaamheden Interne advisering en ondersteuning bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control, inkoop, ICT) Behandelen juridische procedures (bezwaar, beroep) Verstrekken van documenten (rijbewijs, paspoort en uittreksels) Vastleggen van levensloop bepalende momenten (geboorte, huwelijk, partnerschap, overlijden en verhuizingen) Het te woord staan van burgers, ondernemers en andere partijen die informatie over en van de gemeente zoeken.
7
Thema Bestuur Doelstellingen Wij versterken de mienskip en het vertrouwen in de overheid Het vertrouwen van inwoners in de overheid staat onder druk. Beide - de mienskip en dat vertrouwen zijn onmisbaar. Wij gaan daarom met de samenleving de mienskip versterken en het vertrouwen in de overheid vergroten. We geven concreet invulling aan participatie door de samenleving. Daarbij zijn de verwachtingen over en weer vanaf het begin helder.
Maatregelen We betrekken jongeren bij de politiek Omschrijving (toelichting) 1. In 2024 evalueren we de instelling van de kinderburgemeester. Op basis van de evaluatie bepaalt de gemeenteraad of en hoe we ermee verdergaan. 2. We hebben een jeugdraad en/of andere vormen van betrokkenheid van jongeren. Jongeren hebben daardoor een concrete rol in of rond het politieke proces. Wij hebben een visie op participatie en een participatieverordening Omschrijving (toelichting) 1. De gemeenteraad stelt een visie op participatie vast en een participatieverordening. Daarin staan de spelregels voor het samenwerken van inwoners en gemeente. Bijvoorbeeld hoe de gemeente inwoners betrekt bij het maken en uitvoeren van beleid. In de visie en de verordening regelen we in elk geval dat vanaf het begin helder is welke rollen en verantwoordelijkheden de samenleving en de gemeente hebben. 2. Na een jaar doen we een eerste evaluatie hoe de visie en de verordening werken.
Doelstellingen (Digitale) informatie bij de gemeente is veilig Er gelden duidelijke regels voor hoe we als gemeente omgaan met (digitale) informatie. Een belangrijk voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Maatregelen In 2024 onderzoeken we 20 bedrijfsprocessen op informatieveiligheid Omschrijving (toelichting) 1. In 2024 versterken we de gelegde basis. We voeren de basisprincipes van de AVG verder in. Dit doen we door privacy-onderzoeken uit te voeren binnen bestaande en nieuwe bedrijfsprocessen. In 2024 onderzoeken we 20 processen. Dit zorgt er voor dat we persoonsgegevens alleen verwerken wanneer dat mag en nodig is. De kans op misbruik van gevoelige informatie wordt zo kleiner. 2. Daarnaast blijven we inzetten op privacy bewustzijn en het trainen van medewerkers. In 2024 volgen nieuwe medewerkers een klassikale training en spelen ze een virtual reality game. Alle medewerkers krijgen elke week een privacy-vraag voorgelegd.
Thema Dienstverlening en Organisatie Doelstellingen De gemeentelijke organisatie is professioneel en eigentijds De ambtelijke organisatie is dienstverlenend aan de gemeenteraad en B&W en aan de samenleving. Zij doet haar werk professioneel en eigentijds.
8
Maatregelen Wij brengen de actuele positie van de ambtelijke organisatie in beeld Omschrijving (toelichting) 1. We brengen in beeld welke opgaven er liggen voor de ambtelijke organisatie, wat dat van de organisatie vraagt en wat er voor nodig is om die opgaven aan te kunnen. Daarbij is gezonde werkdruk een randvoorwaarde. 2. We onderzoeken wat nodig is om een sterke positie op de arbeidsmarkt te hebben en te houden. 3. We onderzoeken of en hoe het mogelijk is om de arbeidsvoorwaarden in de OWO-gemeenten te harmoniseren. 4. We gaan het gemeentehuis herinrichten. Daarbij verduurzamen we het gebouw en we maken het geschikt voor eigentijds werken.
Doelstellingen De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is goed De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is klantvriendelijk, professioneel en gericht op het vinden van oplossingen. In de basis is het antwoord op een vraag 'ja, mits...'.
Maatregelen Onze dienstverlening krijgt minstens een 7 Omschrijving (toelichting) Wij meten hoe de samenleving de gemeentelijke dienstverlening waardeert. Daarbij is de minimale score een 7. In die metingen krijgen in elk geval diverse onderdelen van de dienstverlening aandacht. Bijvoorbeeld of we goed bereikbaar zijn en of onze digitale diensten goed functioneren. Beleidsindicatoren De formatie neemt in 2024 met 2 fte toe. Deze toename is de formatie die in de perspectiefbrief 2023 is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2024 e.v. In de perspectiefbrief 2023 is deze formatie-uitbreiding verder toegelicht. Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke omvang van de organisatie. Voor de begroting 2024 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2023 opgehoogd met de toename van de formatie met 2 fte. Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld. Naar verwachting zal de bezetting wel lager uit gaan vallen omdat het aantal moeilijk in te vullen vacatures blijft stijgen De stijging van de apparaatskosten komt vooral doordat OWO-kosten en de loonsom zijn toegenomen. De kosten voor de OWO-uitvoering zijn een aantal jaren constant gehouden.
Echter ook daar geldt dat de (ICT) risico's toenemen en de bedrijfsvoering steeds afhankelijker wordt van deze diensten. In de perspectiefbrief 2023 was voor 2024 een bijstelling van ongeveer € 0,23 mln. geraamd. De tweede oorzaak voor de stijging van de apparaatskosten zijn de loonkosten. Deze stijgen door twee oorzaken. De eerste is de indexatie van de loonkosten voor 2024. Voor de begroting is uitgegaan van 3,1% o.b.v. de macro economische verkenning maart 2023 van het CBS. De begrote loonkosten stijgen hierdoor met € 1,1 mln. Daarnaast stijgen de loonkosten met € 0,17 mln. door de uitbreiding van de formatie met 2 fte. De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2023 en 2024. Het percentage overhead daalt met 2,3%. In absolute zin is de omvang van de overhead niet afgenomen. De de uitvoeringskosten, inclusief de bijbehorende salarislasten, zijn wel toegenomen. Hierdoor is de totale omvang van de lasten gestegen waardoor de overhead naar verhouding dus een kleiner deel uitmaakt van de totale lasten.
9
Beleidsindicatoren
Eenheid
2021
2022
2023
2024
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
7,6
8,1
8,5
8,5
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
7,1
6,9
7,9
7,6
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
€ 735
€ 833
€ 893
€ 959
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
14,4%
19,6%
x
x
Overhead
% van totale lasten
13,0%
14,2%
17,4% 15,1%
Bron: eigen gegevens De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en organisatie´.
Verbonden partijen CSV Amsterdam B.V. (voormalig Claim Staat Vennootschap B.V.) voortgekomen uit de verkoop van Essent.
NV Bank Nederlandse Gemeenten.
Vennootschapsbelasting De verwachte lasten voor de vennootschapsbelasting worden voor 2024 ingeschat op nihil. Onvoorzien Voor onvoorziene uitgaven is in 2024 € 37.500 beschikbaar (€ 1,25 per inwoner).
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel enkel de mutaties van programma 0 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
(incl wijzigingen) Lasten
21.149
21.624
19.828
19.102
18.819
18.646
Baten
70.509
66.230
69.699
71.735
65.243
64.967
Saldo voor bestemming
49.360
44.606
49.871
52.633
46.424
46.321
Lasten
260
13.575
-
-
-
-
Baten
1.146
14.350
17
137
137
137
Saldo na bestemming
50.246
45.381
49.888
52.770
46.561
46.458
Mutaties reserves
10
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Mutatie begroting 2023/2024
Saldo per taakveld 0.1 Bestuur
-1.571
-1.659
-88
0.10 Mutaties reserves
1.512
84
-1.428
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
186
-3.930
-4.116
0.2 Burgerzaken
-948
-884
64
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
-656
-1.024
-368
-16.375
-14.316
2.059
0.4 Overhead 0.5 Treasury
215
233
18
0.61 OZB woningen
2.447
2.474
27
0.62 OZB niet-woningen
1.546
1.594
48
0.64 Belastingen overig
94
94
-
59.894
63.399
3.505
-40
-40
-
46.304
46.025
-279
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten Saldo voor bestemming Stortingen reserves Kapitaallastendekkingsreserve Verduurz. gemeentelijke gebouwen Opvang en begeleiding ontheemden Kapitaallastendekkingsreserve projecten Kapitaallastendekkingsreserve Werkplek van de toekomst Totaal stortingen reserves
-3.000
3.000
-500
500
-10.000
10.000
-75
75
-13.575
13.575
14.350
-14.350
Onttrekkingen reserves Perspectiefbrief 2023 Kapitaallastendekkingsreserve Werkplek van de toekomst
17
17
Totaal onttrekkingen reserves
14.350
17
-14.333
Saldo na bestemming
47.079
46.042
-1.037
Tussen het hoofdoverzicht en de specificatie per taakveld zit een verschil van €3.846.000,- Dit ontstaat doordat alle mutaties reserves op taakveld 0.10 geboekt zijn ( € 84.000). Om het juiste inzicht per programma te krijgen worden de mutaties in de reserve toegelicht in het desbetreffende programma ipv in programma 0. Verder is in het hoofdoverzicht het resultaat van de begroting er uit gehaald, in de specificatie is dit zichtbaar op taakveld 0.11 (€3.930.000).
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2024 € 1.037.000 nadeliger dan in 2023 Algemeen De directe personeelslasten worden verplicht toegerekend aan die taakvelden waar het personeel in kwestie wordt ingezet. De gedachte hierachter is dat zo inzichtelijk wordt hoeveel van de lasten in taakveld nodig zijn voor de personele inzet op dat taakveld. De toerekening van de personeelslasten over de verschillende taakvelden is in 2024 gestegen. Dit is het gevolg van de hogere personele kosten (zie toelichting hieronder bij taakveld 0.4). Over alle programma's gerekend, is deze toerekening budgettair neutraal. Toelichting per taakveld:
11
Taakveld 0.1 Bestuur geeft in 2024 een nadeel van € 88.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten naar dit taakveld geeft een nadeel van € 84.000. De indexatie van de vergoedingen van het college en de raad geven een nadeel van € 65.000. In de perspectiefbrief 2023 (jaarschijf 2024) was deze indexatie volledig begroot (in taakveld 0.4). De eenmalige budgetten in 2023 uit de perspectiefbrief 2023 geven een voordeel van € 68.000. Het betreft kosten voor: de werving van de burgemeester (€ 30.000), de bijdrage aan de wederopbouw Syrië en Turkije (€ 30.000) en het afscheid van de waarnemend burgemeester en de installatie van de nieuwe burgemeester (€8.000). De overige posten geven per saldo een nadeel van € 7.000. Taakveld 0.10 Reserves geeft in 2024 een nadeel van € 1.428.000 ten opzichte van 2023 De mutaties in de reserves worden steeds bij het desbetreffende programma toegelicht. Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening baten en lasten geeft in 2024 een verschil van € 4.116.000 ten opzichte van 2023 Het verwachte resultaat van de begroting 2023 na verwerking van alle raadsbesluiten bedraagt € 186.000 nadelig. Het verwachte voordelige begrotingsresultaat 2024 is € 3.930.000. Het begrotingsresultaat is in 2024 dus € 4.116.000 voordeliger dan in 2023.
Taakveld 0.2 Burgerzaken geeft in 2024 een voordeel van € 64.000 ten opzichte van 2023 De doorberekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 64.000. Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden geeft in 2024 een nadeel van € 368.000 ten opzichte van 2023 De effecten van de nieuwbouw Langezwaag Noord en Landerijen (beide perspectiefbrief 2023) geven in 2023 eenmalig een voordeel van € 283.000. Ten opzichte van 2024 is dit een nadeel van € 283.000. De doorbelasting van de directe personeelskosten geeft een nadeel van € 204.000. Als gevolg van de verbetering en de verduurzaming van het voormalig Groene Kruis gebouw (raadsbesluit 4-11-2022) worden deze kosten (€ 12.000) vanaf 2024 afgeschreven. Dit geeft vanaf 2024 hogere kosten Dit is een nadeel. De eenmalige verlaging van energiekosten in 2023 (perspectiefbrief 2023, € 9.000) geeft, voor de gebouwen in dit taakveld, een nadeel in 2024. In 2023 is de inventarisatie van ruimtelijke projecten (€ 140.000, begroting 2023) begroot, dit eenmalige budget geeft een voordeel in 2024. Taakveld 0.4 Overhead geeft in 2024 een voordeel van € 2.059.000 ten opzichte van 2023 De personeelskosten zijn in 2024 gestegen € 300.000 ten opzichte van 2023. Dit is een nadeel. De personeelskosten zijn begroot op basis van de werkelijke salariskosten voor 2024.
In de perspectiefbrief 2023 zijn voor zowel formatie als indexatie middelen opgenomen. Ten opzichte van de perspectiefbrief is in de begroting 2024 geen aanvullende formatie opgenomen. In de begroting 2024 is voor knelpunten in de ambtelijke organisatie € 120.000 opgenomen. Dit bedrag is vanaf 2024 structureel opgenomen. In 2024 geeft dit een nadeel. In de perspectiefbrief 2023 zijn de financiële gevolgen verwerkt van de eerste management rapportage 2023 en de kaders 2024 van de drie OWO-afdelingen. Dit geeft in 2024 een lagere last van € 28.000 ten opzichte van 2023. De personeelskosten voor de OWO-afdelingen zijn in 2024 gestegen € 307.000 ten opzichte van 2023. Dit is een nadeel. De totale kosten voor het derde deel van de OWO-afdelingen zijn in 2024 met € 279.000 gestegen ten opzichte van 2023. In de perspectiefbrief 2023 zijn eenmalige budgetten voor 2023 beschikbaar gesteld voor: Opleidingen € 75.000, RI&E werkplek klimaat € 50.000, RI&E verbouw balies Publiekscentrum € 50.000, Informatiebeveiligingsplan € 25.000 en media-apparatuur € 20.000. In 2024 geeft dit een voordeel van € 220.000. In 2023 zijn de energielasten eenmalig verlaagd met € 45.000 (perspectiefbrief 2023). Voor 2024 geeft deze eenmalige verlaging een nadeel van € 45.000 in dit taakveld.
12
De toerekening van de directe personeelslasten naar alle taakvelden in de begroting 2024 geeft een voordeel van € 3.109.000. De toerekening van de directe personeelslasten geeft aan taakveld 0.4 een nadeel van € 505.000. Per saldo geeft dit een voordeel van € 2.604.000. De kapitaallasten voor de Werkplek van de toekomst zijn vanaf 2024 € 17.000. Dit geeft een nadeel. In de reserve mutatie worden deze onttrokken de kapitaallastendekkingsreserve. De overige verschillen geven een nadeel van € 4.000. Taakveld 0.5 Treasury geeft in 2024 een voordeel van € 18.000 ten opzichte van 2023 Dit is veroorzaakt doordat in 2024 geen rente meer wordt toegerekend aan de kapitaalslasten. Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen geven in 2024 een voordeel van € 75.000 ten opzichte van 2023 Er is een een hogere opbrengst OZB van € 149.000. Dit voordeel is het gevolg van de jaarlijkse indexering van de OZB-tarieven. Daarnaast zijn de kosten (in OWO-verband) voor de aanslagoplegging (zowel personeel als materieel) met € 74.000 gestegen. Per saldo een voordeel van € 75.000.
Taakveld 0.64 Belastingen overig geeft in 2024 geen verschil ten opzichte van 2023 Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds geeft in 2024 een voordeel van € 3.505.000 ten opzichte van 2023 Dit voordeel is ontstaan door diverse voor- en nadelen waaronder de uitkeringsfactor (€ 4.180.000 voordelig), de herijking van het gemeentefonds (€ 321.000 nadelig), diverse integratie en decentralisatie uitkeringen (€ 240.000 nadelig) en mutaties in de grondslagen van de maatstaven (€ 114.000 nadelig). Taakveld 0.8 Overige baten en lasten geeft in 2024 geen verschil ten opzichte van 2023 De mutatie in de reserves De stortingen in de reserves in 2023 zijn besloten in de perspectiefbrief 2023. In 2024 zijn geen stortingen begroot. De onttrekking uit de reserve in 2023 is besloten in de perspectiefbrief 2023. In 2024 worden de afschrijvingslasten uit de reserve Werkplek van de toekomst onttrokken.
13
Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Doelstelling De leefomgeving in Opsterland is veilig en gezond. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Ervaring en feiten Veiligheid gaat over ervaring (hoe veilig voelen inwoners zich) en feiten (bijvoorbeeld hoeveel inbraken zijn er). Integraal Het gaat bij veiligheid over veel verschillende onderdelen. Dat varieert van overlast door personen met verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. In het bevorderen van veiligheid, is er integraal aandacht voor die verschillende onderdelen. We letten op alle schakels in de veiligheidsketen, we werken samen met partners en we houden rekening met andere beleidsterreinen. Mienskip We stimuleren en ondersteunen eigen initiatieven van inwoners en organisaties om de veiligheid te vergroten. Kaderstellende documenten Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2019-2022 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Reguliere werkzaamheden Procesregie op complexe casuïstiek openbare orde en veiligheid Regie op aanpak ondermijning Regie op inbraakpreventie Regie op jeugdoverlast Regie op aanpak jaarwisseling Advisering evenementen op gebied van veiligheid Beheer crisisorganisatie
Thema Crisisbeheersing en brandweer Doelstellingen Wij zijn voorbereid op een crisis of incident Wij zijn als gemeente goed voorbereid op een crisissituatie of incident.
Maatregelen In 2024 actualiseren we de plannen en processen Omschrijving (toelichting) We actualiseren in 2024 alle plannen en processen die vallen onder crisisbeheersing. We organiseren opleidingen en oefeningen. Daarmee professionaliseren we de crisisorganisatie om zo goed voorbereid te zijn op inzet bij een ramp, crisis of incident.
14
Thema Openbare orde en veiligheid Doelstellingen Wij hebben zicht op ondermijnende criminaliteit en verminderen die In 2024 geven we uitvoering aan het uitvoeringsprogramma ondermijning. We zetten verschillende instrumenten in om ondermijnende criminaliteit te ontdekken en krachtig te bestrijden. Bijvoorbeeld door de bewustwording te vergroten. We zorgen er zo voor dat er minder maatschappelijke voedingsbodem voor is.
Maatregelen We actualiseren het Bibob- en Damoclesbeleid Omschrijving (toelichting) In 2024 actualiseren we het Bibob- en Damoclesbeleid. Hiermee sluiten we aan op actuele wet- en regelgeving. Met het Bibob-beleid kunnen we de integriteit beoordelen van personen en instanties waarmee we als lokale overheid zaken doen. Met het Damoclesbeleid kunnen we bestuursrechtelijke maatregelen nemen tegen panden die met drugshandel te maken hebben.
Doelstellingen Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid in de samenleving Opsterland is een veilige gemeente. Dit houden we in 2024 vast. Met de inzet van handhaving, het jongerenwerk en andere ketenpartners verminderen we (ernstige) overlast in de buurt en beperken we escalatie. In 2024 gaan we maatregelen uitvoeren om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen woninginbraken en heling.
Maatregelen De gemeenteraad stelt het Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2026 vast Omschrijving (toelichting) 1. In 2024 stelt de gemeenteraad nieuw veiligheidsbeleid vast. Onderdeel daarvan is de veiligheidsagenda. 2. Na vaststelling door de gemeenteraad, geven we uitvoering aan de prioriteiten in het beleid en de agenda. Beleidsindicatoren
Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2020 2021 2022
2020 2021 2022
Winkeldiefstallen
Per 1.000 inwoners
0,5
0,3
0,7
2,0
1,8
2,3
Diefstallen uit woning
Per 1.000 inwoners
0,8
0,5
0,8
1,8
1,3
1,4
Geweldsmisdrijven
Per 1.000 inwoners
1,8
2,0
1,8
4,5
4,3
4,6
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Per 1.000 inwoners
3,4
4,0
3,5
6,2
6,0
6,0
Verwijzingen Halt
Per 1.000 jongeren
3,0
8,0
4,0
11,0
8,0
8,0
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
15
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 1 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
(incl wijzigingen) Lasten
3.087
6.243
6.527
2.465
2.449
2.449
Baten
3.541
4.125
4.118
18
18
18
454
-2.118
-2.409
-2.447
-2.431
-2.431
Lasten
-
-
-
-
-
-
Baten
-
-
-
-
-
-
454
-2.118
-2.409
-2.447
-2.431
-2.431
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Mutatie begroting 2023/2024
Saldo per taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-1.940
-2.108
-168
1.2 Openbare orde en veiligheid
-178
-301
-123
-2.118
-2.409
-291
-
-
-
-
-
-
-2.118
-2.409
-291
Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2024 € 291.000 nadeliger dan in 2023 Taakveld 1.1. Crisisbeheersing en brandweer geeft in 2024 een nadeel van € 168.000 ten opzichte van 2023 De kosten van dit programma zijn gestegen door een hogere bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel brandweer en rampenbestrijding. Dit om aan te sluiten met de vastgestelde begroting 2024 van de VRF. Dit geeft een nadeel van € 158.000. De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 10.000. Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid geeft in 2024 een nadeel van € 123.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 123.000.
16
Programma 2 | Verkeer en vervoer Programma 2 | Verkeer en vervoer Goed bereikbaar Opsterland is goed bereikbaar. Daarbij zijn de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen van belang. Opsterland is daardoor een prima gemeente om te wonen en te werken. De goede verbindingen zijn ook van waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijke wegenstelsel van groot belang. Beeldkwaliteitsplan Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt daarbij nadrukkelijk aandacht. We onderhouden onze wegen, bruggen, duikers, kades en dergelijke op de manier die vastligt in het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin is sprake van een verantwoorde balans in de kwaliteitsniveaus van deze belangrijke kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal. Fiets- en voetpaden Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft een belangrijke fijnmazige functie. Niet alleen voor wonen en werken. Maar zeker ook voor recreatie & toerisme in onze gemeente. We onderhouden de fiets- en voetpaden goed, zodat ze uitnodigen tot gebruik. Openbaar vervoer Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten.
We zoeken - waar we als gemeente een rol hebben - naar maatwerk. Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag. Kaderstellende documenten Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP) Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011) Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019 Reguliere werkzaamheden In stand houden bovengrondse infrastructuur (wegen, fiets- en voetpaden, parkeerterreinen) Onderhoud wegen combineren met verbeteren verkeersveiligheid Monitoren verkeer (intensiteit, snelheid en categorie) op gemeentelijke wegennet Diverse activiteiten verkeerseducatie
Thema Verkeer, vervoer en wegen Doelstellingen De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk Weggebruikers kunnen zich veilig en snel binnen de gemeente verplaatsen. Het wegennet is afgestemd op gebruik en functie.
Maatregelen We breiden het netwerk van elektrische laadpunten voor auto’s met 20 uit Omschrijving (toelichting) Als onderdeel van de Provinciale concessie breiden we het aantal elektrische laadpalen in de gemeente verder uit. Op basis van het aantal aanvragen, gaan we ervan uit dat we twintig nieuwe laadpalen realiseren in de openbare ruimte.
17
We onderzoeken de mogelijkheden om bermschade te verminderen Omschrijving (toelichting) Langs verschillende erftoegangswegen buiten de bebouwde kom komt periodiek bermschade voor. We onderzoeken in 2024 de mogelijkheden om deze schade te verminderen. We vertalen dit naar concrete acties om uit te voeren. We werken mee aan de Doorfietsroute Drachten – Heerenveen Omschrijving (toelichting) Samen met de provincie en met Heerenveen en Smallingerland gaan we een doorfietsroute maken tussen Drachten en Heerenveen. Dit wordt een onderdeel van een nog langere route. Daarmee stimuleren we het (elektrisch) fietsgebruik. Op dit traject kunnen fietsers zich comfortabel, veilig en aantrekkelijk verplaatsen van, naar en tussen de kernen. We onderzoeken de parkeersituatie in Beetsterzwaag Omschrijving (toelichting) In Beetsterzwaag ervaart een aantal inwoners, ondernemers en bezoekers parkeeroverlast. Samen met Plaatselijk Belang en de ondernemersvereniging gaan we de parkeersituatie onderzoeken. Daarbij houden we rekening met de subjectieve (wat mensen ervaren) en objectieve (feiten) kant.
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 2 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
(incl wijzigingen) Lasten
3.687
3.827
4.004
4.072
4.072
4.072
Baten
292
188
200
200
200
200
-3.395
-3.639
-3.804
-3.872
-3.872
-3.872
-
-
-
-
-
185
71
-
-
-
-
-3.210
-3.568
-3.804
-3.872
-3.872
-3.872
Saldo voor bestemming Mutaties reserves Lasten Baten Saldo na bestemming
18
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Mutatie begroting 2023/2024
Saldo per taakveld 2.1 Verkeer en vervoer
-3.626
-3.796
-170
2.5 Openbaar vervoer
-13
-8
5
-3.639
-3.804
-165
-
-
-
Perspectiefbrief 2023
71
-
-71
Totaal onttrekkingen reserves
71
-
-71
-3.568
-3.804
-236
Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves
Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2024 € 236.000 nadeliger dan in 2023 Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer geeft in 2024 een nadeel van € 170.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 621.000. In de perspectiefbrief 2023 is voor 2023 een eenmalig budget beschikbaar gesteld voor: het afwaarderen Leidyk in Wijnjewoude € 150.000, een proef met de toepassing van plastic roads € 50.000 en de realisatie voetgangersoversteekplaats (zebrapad) in Frieschepalen € 10.000. Deze eenmalige budgetten in 2023 geven lagere kosten in 2024. Dit is een voordeel van totaal € 210.000. Bij de vaststelling van het Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 is het budget verhoogd. Voor de jaren 2022 en 2023 was de verhoging € 400.000 per jaar, voor de jaren na 2023 is de verhoging € 200.000. Deze bijstelling geeft in 2024 een voordeel van € 200.000. In de begroting 2023 is eenmalig een onderzoek naar bermschade op 60km/u-wegen (€ 20.000) opgenomen. Dit geeft een voordeel in 2024. In 2023 zijn de energielasten voor openbare verlichting eenmalig verlaagd met € 59.000 (perspectiefbrief 2023). Voor 2024 geeft deze eenmalige verlaging een nadeel van € 59.000. In de perspectiefbrief 2023 is een resultaatsbestemming voor zwerfafval opgenomen. Hierdoor is het budget in 2023 € 71.000 hoger dan in 2024.
Ten opzichte van 2024 geeft dit een voordeel. Deze resultaatsbestemming is onttrokken uit de Algemene reserve. De overige verschillen geven een voordeel van € 9.000. Taakveld 2.5 Openbaar vervoer is in 2024 € 5.000 voordeliger dan in 2023 Het budget van dit taakveld is aangepast naar de werkelijk uitgaven. Dit geeft een voordeel van € 5.000. De mutatie in de reserve wordt toegelicht in taakveld 2.1
19
Programma 3 | Economie Programma 3 | Economie Doelstelling Opsterland heeft een gezonde lokale economie. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Ondernemingsklimaat en welvaart Opsterland heeft een goed economisch en ondernemingsklimaat. Er is ruimte voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. De lokale economie heeft diverse pijlers. Daarbij valt te denken aan: het MKB, de industrie, detailhandel, horeca, de agrarische sector en werkgevers op het gebied van welzijn & zorg en recreatie & toerisme. Al deze werkgevers zorgen voor werkgelegenheid en voor bestedingen in onze gemeente. Daarmee dragen ze bij aan onze brede welvaart en leefbaarheid. Duurzaamheid en groei Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid. We geven tegelijk ruimte aan nieuwe werkgelegenheid. Samen ontwikkelen De lokale economie is steeds in beweging. Daar spelen we tijdig op in. We doen dat samen met de ondernemers in de gemeente. Waar we dat kunnen, bieden we informatie, advies en ondersteuning. In het overleg met de ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Ook de transformatie van bedrijventerreinen is iets wat we alleen maar samen met de werkgevers kunnen realiseren.
Regionaal De drie noordelijke provincies hebben eerder al onder de noemer 'Deltaplan voor het Noorden' input geleverd aan de Rijksoverheid. Samen met een positief adviesrapport over de Lelylijn, is Zuidoost Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Ook de regionale samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland speelt daarin een rol. We haken aan bij deze (boven)regionale ontwikkelingen, waar ze bijdragen aan de door onze gemeente gewenste economische ontwikkeling. Kaderstellende documenten Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân Detailhandelsvisie 2015 Reguliere werkzaamheden Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven
Thema Ondernemen en werkgelegenheid Doelstellingen Opsterland kent een goed economisch en ondernemersklimaat Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.
Maatregelen We actualiseren ons economisch beleid Omschrijving (toelichting) Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. In 2024 actualiseren we ons economisch beleid, samen met de ondernemers in onze gemeente.
20
In 2024 stelt de gemeenteraad een nieuwe Detailhandelsvisie vast Omschrijving (toelichting) In 2024 stellen we een nieuwe Detailhandelsvisie vast. Dat doen we samen met het bedrijfsleven.
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Een belangrijke pijler onder het economisch beleid is de beschikbaarheid van voldoende bedrijventerreinen. De provincie heeft enige tijd geleden geanalyseerd welke behoefte er aan zulke terreinen is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. De provincie geeft beleidsmatig en planologisch ruimte. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. De ontwikkelingen op dit gebied concentreren zich in onze gemeente in de kernen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Daarnaast is er het bedrijventerrein Drachten-Azeven. Dat terrein is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten. Het valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.
Doelstellingen We hebben inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen We hebben goed inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van onze bedrijventerreinen. Dat geldt voor alle bedrijventerreinen in alle dorpen. Die mogelijkheden benutten we.
Maatregelen De gemeenteraad stelt in 2024 een visie op bedrijventerreinen vast Omschrijving (toelichting) De gemeenteraad stelt in 2024 een visie vast op alle bedrijventerreinen in de gemeente Opsterland. De voorbereidingen daarvoor gebeuren in nauwe samenwerking met de ondernemers. Ook betrekken we tijdig omwonenden, als hun belangen een rol spelen. Beleidsindicatoren
Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2020
2021
2022
2020
2021
2022
Functiemenging
%
47,3%
47,9%
47,5%
53,2%
53,3%
0,5
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners (tussen 15
160,7
167,2
175,2
158,4
165,1
174,1
t/m 64 jaar) De functievermengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen.
21
x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
(incl wijzigingen) Lasten
1.715
981
829
794
514
500
Baten
1.316
778
495
523
-22
241
Saldo voor bestemming
-399
-203
-334
-271
-536
-259
Lasten
225
155
220
220
220
220
Baten
35
-
-
-
-
-
-590
-358
-554
-491
-756
-479
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Mutatie begroting 2023/2024
Saldo per taakveld 3.1 Economische ontwikkeling
-98
-228
-130
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-155
-158
-3
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-33
-121
-88
3.4 Economische promotie
83
173
90
Saldo voor bestemming
-203
-334
-131
Recreatie en toerisme
-155
-220
-65
Totaal stortingen reserves
-155
-220
-65
-
-
-
-358
-554
-196
Stortingen reserves
Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2024 € 196.000 nadeliger dan in 2023 Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2024 een nadeel van € 130.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 87.000. Het ontwikkelen van een visie bedrijventerreinen in 2024 geeft een nadeel van € 50.000 (perspectiefbrief 2023). De overige budgetten binnen dit taakveld geven een voordeel € 7.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2024 een nadeel van € 3.000 ten opzichte van 2023 In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2024 een nadeel van € 88.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 88.000. Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2024 een voordeel van € 90.000 ten opzichte van 2023 In 2024 zijn de inkomsten van de toeristenbelasting geactualiseerd. De totale inkomsten voor 2024 zijn begroot op € 220.000, dit geeft een voordeel van € 42.000 ten opzichte van 2023.
22
Het budget voor recreatie en toerisme van € 22.000 is in 2024 verschoven van programma 3 naar programma 5. Deze lagere kosten geven in dit taakveld een voordeel van € 22.000. Beide voordelen zijn verwerkt in een hogere storting in de reserve Recreatie en toerisme (€ 65.000). De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 27.000. De overige verschillen geven een nadeel van € 1.000. De mutatie in de reserve wordt toegelicht in taakveld 3.4
23
Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Onderwijshuisvesting Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Bewegingsonderwijs Elk kind kan gebruik maken van bewegingsonderwijs. Leerplicht Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar voorkomen we dat kinderen thuiszitten en achterstanden oplopen in educatie. We werken samen met RMC Regio Friese Wouden. Met elkaar signaleren we vroeg welke kinderen uitvallen. Zo kan ons gebiedsteam snel ondersteuning bieden of organiseren. Leerlingenvervoer Wanneer een kind geen onderwijs op korte afstand van huis kan volgen, is er de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Aansluiting op de arbeidsmarkt Onderwijs biedt kansen aan alle kinderen. Daarbij is een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.
Kaderstellende documenten Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035 Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Reguliere werkzaamheden Zorgen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Overleggen met onderwijsbesturen Toezicht en handhaving kinderopvang Zorgen voor leerlingenvervoer Uitvoering leerplicht Subsidiëren cultuureducatie op scholen Faciliteren onderwijshuisvesting
Thema Onderwijs Doelstellingen Kinderen hebben gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen Kinderen hebben recht op gelijke kansen om zich met hun eigen individuele mogelijkheden te ontwikkelen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten: 'weten waar je goed in bent' is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en halen betere schoolresultaten.
24
Maatregelen In 2024 monitoren we
het effect van de PeuterPlus-voorziening
Omschrijving (toelichting) De PeuterPlus-voorziening biedt maatwerk aan peuters die extra zorg en ondersteuning nodig hebben. Het gaat om zorg die er niet is in de reguliere kinderopvang. In het laatste kwartaal van 2023 is de pilot voor een PeuterPlus-voorziening gestart. In 2024 monitoren wij hoeveel kinderen daadwerkelijk gebruik maken van de PeuterPlus. We monitoren ook of het zorgt voor minder doorverwijzingen naar specialistische jeugdzorg. In 2024 evalueren we de werkwijze van de Gelijke Kansen Alliantie Omschrijving (toelichting) In de Gelijke Kansen Alliantie werken scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs. Daarbij is er aandacht voor thuis, school en leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talentgedreven werken. In 2024 gaan we onderzoeken wat de effecten zijn van talentgedreven werken. Met de opbrengsten van die evaluatie gaan we deze werkwijze borgen en eventueel verder verspreiden.
Doelstellingen Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk We zetten er op in dat jongeren een baan vinden of een startkwalificatie in het onderwijs halen. Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.
Maatregelen We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen Omschrijving (toelichting) We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen. Centraal daarin zal staan dat we inzetten op proactief handelen en op preventie. Zo voorkomen we dat kinderen uitvallen en hierdoor het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie.
Doelstellingen We verbeteren de taalvaardigheid In Opsterland is ongeveer 13% van de bevolking van 16 jaar en ouder laaggeletterd. Dit is vergelijkbaar met de rest van Friesland, maar hoger dan in Nederland als geheel (in 12%). Taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie: ‘Iedereen doet mee en heeft regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder makkelijk gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken. We hebben hierbij de volgende subdoelstellingen:
Vaardigheden rond begrijpend lezen zijn in 2025 verbeterd.
De gemeente ondersteunt het onderwijs waar nodig en interventies zijn effectief.
Laaggeletterdheid neemt af (langetermijneffect) en is in 2025 gedaald tot op of onder het landelijk gemiddelde.
Maatregelen We monitoren en evalueren in 2024 de extra inzet op taalvaardigheid op de scholen Omschrijving (toelichting) Door het inzetten van diverse programma’s (op scholen) verbetert de taalvaardigheid van jeugdigen. Ook voorkomen we dat de jeugdigen van nu later tot de groep laaggeletterden behoren. We monitoren en evalueren in 2024 de effecten van deze programma’s. Op basis van de evaluatie kijken we of het
25
nodig is deze inzet uit te breiden. De gemeente werkt hierin samen met ketenpartners, zoals het onderwijs, de bibliotheek en De Stipe. We voeren de jaarschijf 2024 van het actieplan laaggeletterdheid uit Omschrijving (toelichting) Het is moeilijk om de doelgroep in beeld te krijgen en mee te laten doen aan activiteiten. Met het actieplan gaan we dit verbeteren. We voeren de jaarschijf 2024 uit. Onderdelen daarvan zijn de aanjager laaggeletterdheid, het ketenpartneroverleg en het digi-taalhuis.
Doelstellingen Er zijn voldoende geschikte onderwijsgebouwen en –voorzieningen Met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs waarborgen we als gemeente dat er genoeg geschikte onderwijshuisvesting in onze gemeente is.
Maatregelen We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit Omschrijving (toelichting) 1. De gemeenteraad stelt in 2024 een actuele versie van de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland vast. 2. De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de bouw van KC De Finne in Beetsterzwaag en de inrichting van het openbaar gebied. 3. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van It Aventoer in Langezwaag. 4. De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de uitbreiding van CBS De Opdracht in Ureterp. 5. De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de BHS Gorredijk. Daarbij houdt hij rekening met de besluiten die al zijn genomen over de Skâns. We overleggen met het bestuur van de school om een toekomstbestendig schoolgebouw te realiseren. 6. De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de vernieuwbouw van School Lyndensteyn in Beetsterzwaag. Beleidsindicatoren
Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2020 2021 2022
2020 2021 2022
Absoluut verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
0
0
*
3
3
*
Relatief verzuim
Aantal per 1.000 leerlingen
11
15
27
20
20
24
Voortijdige schoolverlaters
% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs
1,2% 1,2%
*
1,7% 1,9%
*
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
26
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
MJB 2025
MJB 2026
MJB 2027
(incl wijzigingen) Lasten
3.713
4.308
3.048
3.263
3.400
3.492
Baten
720
884
361
379
379
379
-2.993
-3.424
-2.687
-2.884
-3.021
-3.113
Lasten
-
-
-
-
-
-
Baten
4.845
-
-
-
-
-
Saldo na bestemming
1.852
-3.424
-2.687
-2.884
-3.021
-3.113
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Mutatie begroting 2023/2024
Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs
-291
-209
82
4.2 Onderwijshuisvesting
-1.852
-1.438
414
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
-1.281
-1.040
241
Saldo voor bestemming
-3.424
-2.687
737
-
-
-
-
-
-
-3.424
-2.687
737
Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2024 € 737.000 voordeliger dan in 2023 Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2024 een voordeel van € 82.000 ten opzichte van 2023 De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 82.000. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2024 een voordeel van € 414.000 ten opzichte van 2023 De verwerking van het Integraal Huisvestingsplan 2022-2035 geeft een voordeel van € 346.000. De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 60.000. De huurinkomsten van PCBS De Librije te Gorredijk zijn vanaf 2024 verwerkt (perspectiefbrief 2023). De inkomsten geven een voordeel van € 8.000. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2024 een voordeel van € 241.000 ten opzichte van 2023