Beantwoording Technische vragen Begroting 2023.pdf

BEGROTING 2023 Beantwoording Technische vragen

Gemeente Opsterland

Inhoud 1

2

Opsterlands Belang ......................................................................................................................... 7 1.1

Besluitvorming over beleidsvoornemens................................................................................ 7

1.2

Gereed doelstelling/maatregel ............................................................................................... 7

1.3

Beoordeling beleidsvoornemens............................................................................................. 7

1.4

Voortgang bij gelijke teksten 2022 .......................................................................................... 7

1.5

Doorberekening personeelslasten .......................................................................................... 7

1.6

Nieuwe opgaven met actieve rol gemeente ........................................................................... 7

1.7

Beschikbaar stellen middelen.................................................................................................. 8

1.8

Beschikbaarheid extra personeel ............................................................................................ 8

1.9

Ontwikkeling en sturing deelname externe activiteiten ......................................................... 8

1.10

Personeelskosten sociaal domein ........................................................................................... 8

1.11

Prijsstijging gas en elektra ....................................................................................................... 9

1.12

Totaal Baten en lasten mutatie 2022-2023 – programma 3 ................................................... 9

1.13

Preventie thuiszitters .............................................................................................................. 9

1.14

Taalvaardigheid leerlingen .................................................................................................... 10

1.15

Beleidsindicatoren programma 5 .......................................................................................... 10

1.16

Regionale benchmark gemiddelden ...................................................................................... 10

1.17

Vaststelling omgevingsvisie ................................................................................................... 10

1.18

Financiële toelichting GIDS-gelden........................................................................................ 11

1.19

Natuurinclusieve landbouw................................................................................................... 11

1.20

Stijging woonlasten ............................................................................................................... 11

1.21

Stijging afvalstoffen- en rioolheffing opbrengst.................................................................... 12

1.22

Verloop baten en lasten programma 3 ................................................................................. 12

1.23

Incidentele baten en lasten ................................................................................................... 12

1.24

Geprognotiseerde balans ...................................................................................................... 13

1.25

Reserve Recreatie & Toerisme .............................................................................................. 13

1.26

Ontwikkeling reserves ........................................................................................................... 13

1.27

Bijlagenboek staat van investeringen.................................................................................... 13

FNP ................................................................................................................................................ 13 2.1

Partisipaasjeferoardening ..................................................................................................... 14

2.2

Regiodeal ............................................................................................................................... 14

2.3

AVG ........................................................................................................................................ 14

2.4

Priisstiging gas en elektra ...................................................................................................... 14

2.5

Hybride wurkjen .................................................................................................................... 15

2.6

OWO-ferbân persoaniel sykje ............................................................................................... 15 1

3

2.7

Ûndermining .......................................................................................................................... 15

2.8

Sifers kriminaliteit Opsterlân ................................................................................................. 15

2.9

Berikberens minsken offline .................................................................................................. 15

2.10

Fersterken Tumba ................................................................................................................. 15

2.11

Deltaplan/Lelyline ................................................................................................................. 16

2.12

Programma’s ferbetterjen taalfeardigens ............................................................................. 16

2.13

Utkomsten Divosa Benchmark .............................................................................................. 17

2.14

Maatskiplike partners skuld problematyk ............................................................................. 17

2.15

Maatregelen krapte yn de arbeidsmerke .............................................................................. 17

2.16

Oansluting by fraachstikken yn en neffens it doarp.............................................................. 17

2.17

Mienskip ................................................................................................................................ 18

2.18

Ûndersyk/analyze soarch en wenjen .................................................................................... 18

2.19

Trochûntwikkeling yntegrale oanpak ûnderwiis en soarch................................................... 18

2.20

Informele kontakten gemeente ............................................................................................ 18

2.21

Doarpskeamer ....................................................................................................................... 18

2.22

Doarpswethâlder ................................................................................................................... 19

2.23

Himmelploech ....................................................................................................................... 19

2.24

Wenten wenningkorporaasjes mei enerzjylabel leger as C .................................................. 19

2.25

Enerzjycoaches ...................................................................................................................... 19

2.26

Húsfêstingsferoardering ........................................................................................................ 19

PvdA............................................................................................................................................... 20 3.1

Financiële ruimte begroting voor (energie) armoede ........................................................... 20

3.2

Uitbreiding formatie loonkosten ........................................................................................... 20

3.3

Stijging FTE’s .......................................................................................................................... 20

3.4

Beleidsindicatoren programma 0 .......................................................................................... 20

3.5

Duurzaamheidsreserve.......................................................................................................... 20

3.6

Herijking afspraken gebruik gemeentelijke buitensportaccommodaties ............................. 21

3.7

Budget sportbeleid en activering .......................................................................................... 21

3.8

Burgerinitiatieven openbaar groen ....................................................................................... 21

3.9

Activerend week vullend programma statushouders ........................................................... 21

3.10

Dataspecialist sociaal domein ............................................................................................... 22

3.11

Monitoring effecten preventieve maatregelen..................................................................... 22

3.12

Financiële risico’s sociaal domein c.q. jeugdzorg .................................................................. 22

3.13

Energie armoede onderzoek Data Fryslân ............................................................................ 22

3.14

Waterbeleid ........................................................................................................................... 24

3.15

Vervanging wagens en gereedschap ..................................................................................... 25 2

4

5

CDA ................................................................................................................................................ 25 4.1

Ontwikkeling begrotingssaldo ............................................................................................... 25

4.2

Gemeentefonds 2026 ............................................................................................................ 25

4.3

Rioolheffing en afvalstoffenheffing ....................................................................................... 25

4.4

Financieel overzicht begroting .............................................................................................. 26

4.5

OWO bedrijfsvoering ............................................................................................................. 26

4.6

Rijksbijdrage Regiodeal ......................................................................................................... 26

4.7

Formatie ................................................................................................................................ 27

4.8

Beoordeling dienstverlening ................................................................................................. 27

4.9

Uitbreiding formatie .............................................................................................................. 27

4.10

Kosten per FTE ....................................................................................................................... 27

4.11

Kosten ondersteuning extra wethouder ............................................................................... 27

4.12

Klanttevredenheidsonderzoek .............................................................................................. 28

4.13

Energielasten stijging taakveld 0.3 ........................................................................................ 28

4.14

Inventarisering dienstverlener ondernemers ....................................................................... 28

4.15

Peuter Plus............................................................................................................................. 28

4.16

Vrijetijdsbesteding icm dorpshuizen en de Skâns ................................................................. 29

4.17

Kunstgrasvelden .................................................................................................................... 29

4.18

Samenwerking professionals en mantelzorgers.................................................................... 29

4.19

Dorpshuizenbeleid................................................................................................................. 29

4.20

Toelichting financiën programma 6 ...................................................................................... 30

4.21

100% Duurzaam inkopen....................................................................................................... 30

4.22

Gerealiseerde besparing mwh .............................................................................................. 30

4.23

Gerealiseerde opwekking duurzame energie........................................................................ 31

4.24

Omgevingsvisie en omgevingsplan........................................................................................ 31

4.25

Doorstroming woningvoorraad ............................................................................................. 31

4.26

Voorrang woningmarkt ......................................................................................................... 31

4.27

Toekomstbestendige landbouw ............................................................................................ 31

4.28

Grondgebonden landbouw ................................................................................................... 32

4.29

Kostendekkendheid afvalstoffenheffing en rioolheffing....................................................... 32

4.30

Financiële tegenvallers projecten ......................................................................................... 32

4.31

Kosten de Skâns ..................................................................................................................... 32

ChristenUnie .................................................................................................................................. 33 5.1

Apparaatskosten.................................................................................................................... 33

5.2

Kwaliteit dienstverlening ....................................................................................................... 33

5.3

OWO indexatie en verhouding apparaatskosten .................................................................. 33 3

6

5.4

AVG ........................................................................................................................................ 33

5.5

Ondermijning......................................................................................................................... 33

5.6

Verwijzing bureau Halt .......................................................................................................... 34

5.7

Crisisorganisatie .................................................................................................................... 34

5.8

Animo bedrijven voor Opsterland ......................................................................................... 34

5.9

Peuter Plus............................................................................................................................. 34

5.10

Stichting Sportgebouw Kortezwaag ...................................................................................... 35

5.11

Voorkomen thuiszitten .......................................................................................................... 35

5.12

Noodgebouwen de Oanrin Bakkeveen.................................................................................. 35

5.13

Varen in de Friese Wouden ................................................................................................... 35

5.14

Klachten onderhoud binnen de bebouwde kom................................................................... 35

5.15

Kwalitatief goede sportlocatie .............................................................................................. 36

5.16

Actieplan dorpshuis ............................................................................................................... 36

5.17

Led verlichting ....................................................................................................................... 36

5.18

Gezondheidsprojecten .......................................................................................................... 36

5.19

E-sports gezondheidsproject ................................................................................................. 36

5.20

Ontwikkeling bouwgronden .................................................................................................. 37

5.21

Percentage LED verlichting .................................................................................................... 37

5.22

Tiny houses ............................................................................................................................ 37

5.23

Nieuwe investeringen............................................................................................................ 37

GroenLinks ..................................................................................................................................... 37 6.1

Gemeentefonds 2026 ............................................................................................................ 37

6.2

Geweldig Gorredijk ................................................................................................................ 38

6.3

Waardering dienstverlening .................................................................................................. 38

6.4

Externe inhuur ....................................................................................................................... 38

6.5

OWO Samenwerking ............................................................................................................. 38

6.6

Brandweer ............................................................................................................................. 39

6.7

Laaggeletterdheid.................................................................................................................. 39

6.8

Schuldhulpverlening .............................................................................................................. 39

6.9

Bewustwording dementie ..................................................................................................... 39

6.10

Actieplan preventie ............................................................................................................... 39

6.11

Dorpswethouder ................................................................................................................... 40

6.12

Begroot bedrag Jeugdzorg..................................................................................................... 40

6.13

Maatregelen klimaatbestendig Opsterland .......................................................................... 40

6.14

Duurzaam bouwloket ............................................................................................................ 40

6.15

Lelylijn/Deltaplan................................................................................................................... 40 4

7

8

6.16

DSO investering ..................................................................................................................... 41

6.17

Energiecontract ..................................................................................................................... 41

6.18

Rentepercentage ................................................................................................................... 42

6.19

Ontbinding PBE ...................................................................................................................... 42

VVD ................................................................................................................................................ 42 7.1

Gemeentefonds 2026 ............................................................................................................ 42

7.2

Krappe arbeidsmarkt ............................................................................................................. 42

7.3

Rol gemeente stikstof discussie ............................................................................................ 43

7.4

Verbruik Gas en Electra gemeente ........................................................................................ 43

7.5

Fietspaden ............................................................................................................................. 44

7.6

Beschermen bermen ............................................................................................................. 44

7.7

Invloed oorlog Oekraïne en inflatie op ondernemers ........................................................... 44

7.8

Lelylijn/Deltaplan................................................................................................................... 44

7.9

Vergunningen met stikstof effecten...................................................................................... 45

7.10

Betrokkenheid ondernemers bij economisch beleid ............................................................ 45

7.11

MKB onderzoek ..................................................................................................................... 45

7.12

Detailhandelsvisie.................................................................................................................. 45

7.13

Cultuurcoach ......................................................................................................................... 45

7.14

Preventie bij thuiszitten ........................................................................................................ 46

7.15

Vrijetijdsbesteding................................................................................................................. 46

7.16

Musea Opsterland ................................................................................................................. 46

7.17

Opsterland-pas ...................................................................................................................... 46

7.18

Wet inburgering .................................................................................................................... 47

7.19

Ambitie tegenprestatie uitkering .......................................................................................... 47

7.20

Water bufferen ...................................................................................................................... 47

7.21

(Ver)nieuwbouw Sportcentrum Kortezwaag ........................................................................ 47

7.22

Mogelijkheden woningbouwlocaties .................................................................................... 47

7.23

‘spoorboekje’ woonplannen.................................................................................................. 47

7.24

Actieplan Wonen ................................................................................................................... 48

7.25

De Skans ................................................................................................................................ 48

D66 ................................................................................................................................................ 48 8.1

Tarief afval- en rioolheffing ................................................................................................... 48

8.2

Projectmatige aanpak............................................................................................................ 48

8.3

Specificatie fte uitbreiding .................................................................................................... 48

8.4

Begrote kosten OWO............................................................................................................. 49

8.5

Circulaire economie ............................................................................................................... 49 5

8.6

Stichting Sportgebouw Kortezwaag ...................................................................................... 49

8.7

Stimulering initiatieven leefomgeving .................................................................................. 49

8.8

Monitoring voortgang WEN .................................................................................................. 50

8.9

Doorstroming lokale woningvoorraad .................................................................................. 50

6

1 Opsterlands Belang 1.1 Besluitvorming over beleidsvoornemens De (beleids)-voornemens voor 2023 staan in de begroting vermeld. Zijn de genoemde beleidsvoornemens ook meteen goedgekeurd als we de begroting goedkeuren of komt daar nog een separaat besluitvormingsstuk over? Met het vaststellen van de begroting worden de genoemde beleidsvoornemens vastgesteld.

1.2 Gereed doelstelling/maatregel Zijn de voornemens gereed per ultimo 2023(tenzij anders vermeld)? De doelstellingen die geformuleerd zijn, zijn de doelstelling uit het coalitieakkoord. Deze doelstelling hebben dus betrekking op de gehele bestuursperiode. De maatregelen zijn de acties die er in 2023 uitgevoerd gaan worden om de doelstelling te bereiken.

1.3 Beoordeling beleidsvoornemens Uit eerdere sessies hebben we begrepen dat de beoordeling in welke mate een beleidsvoornemen is geslaagd, getoetst moet worden tegen het beschreven beleidsvoornemen (“Wat willen we bereiken”). Hoe doen we dat als de beleidsvoornemens vaag zijn opgesteld (zoals “meer inzetten op”)? De verantwoording is dan gericht op het beantwoorden van de inputvraag (is er daadwerkelijk meer inzet gepleegd). Dit omdat niet altijd het effect (output / outcome) van een maatregel is te bepalen

1.4 Voortgang bij gelijke teksten 2022 Sommige teksten waarin acties zijn benoemd, zijn nog dezelfde als begroting 2022. Betekent dit dat er geen voortgang is geboekt? Dit betekent dat de activiteit in kwestie nog loopt en dat het doel uit 2022 ook voor 2023 het te realiseren doel is.

1.5 Doorberekening personeelslasten Er wordt op vele plaatsen met “doorberekening personeelslasten” geschoven tussen de programma’s. Hoe kunnen we de financiën per programma dan nog goed beoordeeld worden? (bijvoorbeeld sociaal domein, prog 6 met half miljoen euro) Tot en met de begroting 2022 werden een aantal medewerkers dmv interne facturering doorbelast naar programma 6. Deze medewerkers zijn nu meegenomen in de totale personele doorbelasting. Bij de financiële analyse is per taakveld aangegeven waar de mutaties in zitten. Daarbij is zichtbaar welk deel betrekking heeft op doorbelasting personeel en welk deel andere oorzaken heeft. Op deze wijze kan er alsnog een goede vergelijking plaatsvinden.

1.6 Nieuwe opgaven met actieve rol gemeente Pag 6 “Aan de ene kant zijn er namelijk veel opgaven waarin de gemeente een actieve rol moet gaan spelen en waarvoor in 2023, 2024 en 2025 ook aanzienlijk meer middelen voor beschikbaar zijn gesteld.” Kunt u ons een overzicht geven van de opgaven en de bijbehorende middelen met de bijbehorende invloed op de inspanning van de organisatie (aantal Fte, ICT, ….)?

7

De uitspraak in de inleiding is algemeen gericht. Het gaat hier om opgaven zoals de energietransitie, woningbouwopgave en stikstofproblematiek. In het verlengde van de ambities in het landelijk coalitieakkoord zijn er extra middelen aan het gemeentefonds toegevoegd. Deze extra middelen zijn niet specifiek gelabeld. Qua inzet, er is in de begroting 2023 voor de komende drie jaren budget opgenomen voor een project/programma manager stikstof en een adviseur energietransitie. Hierbij is er bewust voor gekozen om dit te beperken tot maximaal drie jaar omdat voor het jaar 2026 e.v. er geen duidelijkheid is over de bestendigheid van het gemeentefonds. Daarbij is het op dit moment ook niet te voorzien óf er over drie jaar nog behoefte is aan deze inzet.

1.7 Beschikbaar stellen middelen Wat bedoekt u met “zijn beschikbaar gesteld”? Heeft het Rijk beschikbaar gesteld of heeft het college door bijgaande begroting beschikbaar gesteld? Als deze vraag betrekking heeft op “Aan de ene kant zijn er namelijk veel opgaven waarin de gemeente een actieve rol moet gaan spelen en waarvoor in 2023, 2024 en 2025 ook aanzienlijk meer middelen voor beschikbaar zijn gesteld.” dan is het antwoord twee keer ja. In het gemeentefonds zijn hier extra middelen voor opgenomen die het college vervolgens in deze begroting voorstelt beschikbaar te stellen voor de uitgave.

1.8 Beschikbaarheid extra personeel Pag 6 “De VNG is in overleg met het Rijk om te komen naar een oplossing voor dit ravijn.” Dit is maar 1 kant van het verhaal. Er is (momenteel) nauwelijks extra personeel beschikbaar is; er zijn geen handen. Hoe anticipeert de gemeente daarop? Los van de uitdaging van het werven en vasthouden van het personeel leidt de afname in de algemene uitkering met 5 miljoen in 2026 nu al tot een tekort in de jaarschijf 2026. Dat tekort zorgt er voor dat al in alle beslissingen rekening mee moet worden gehouden dat dit tekort niet verder oploopt met alle risico’s van dien.

1.9 Ontwikkeling en sturing deelname externe activiteiten VNG heeft in 2021 in een onderzoek vastgesteld dat er bij de gemeentelijke organisatie keuzes moeten worden gemaakt. Dit gaat niet over de taken, maar de invulling van de taken, zoals bezoeken bijeenkomsten. Kunt u aangeven hoe de ontwikkeling is van deelname aan externe activiteiten en hoe hier op wordt gestuurd? Als medewerkers willen deelnemen aan een externe activiteit, zoals een congres of opleiding, overleggen zij dit met hun leidinggevende. De leidinggevende geeft al dan niet toestemming voor de deelname en houdt hierbij rekening met de tijd die het kost, het nut van deelname en de kosten. Wij houden geen overzichten bij van deelname aan externe activiteiten, maar de inschatting is dat de deelname in de afgelopen jaren door corona lager is geweest dan daarvoor.

1.10

Personeelskosten sociaal domein

Pag 15 “Tot en met 2022 werd een gedeelte van de salariskosten rechtstreeks aan programma 6 doorberekend. Vanaf 2023 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, in overeenstemming met de andere programma's. Hierdoor wordt er in 2023 €497.000 minder rechtstreeks doorberekend naar programma 6.” Net als vorig jaar vindt er een verschuiving plaats naar programma 0, deze keer een half miljoen. Wat zijn de daadwerkelijk begrote kosten voor de onderdelen van het sociaal domein en hoe liggen deze in relatie tot de toegerekende inkomsten uit het accres (zie ook pag 113). Vorig jaar is een tabelletje verstrekt.

8

De algemene uitkering kent geen opdeling taakvelden. De algemene uitkering kent een indeling in clusters. Die verdeling komt in alle gevallen niet 1-op-1 over met de taakvelden ook al lijken ze qua naamgeving op elkaar. De informatie over het gemeentefonds (op gemeenteniveau) is openbare informatie en is door het ministerie van BZK gepubliceerd op de website: https://findo.nl/dashboard/dashboard/gemeentefonds--nieuw-modelDit overzicht laat de bedragen per cluster zien. Gemeentefonds 2023 Totale uitkering naar cluster Participatie Individuele voorzieningen Wmo Individuele voorzieningen Jeugd € x 1000

1.11

Clusters € 8.438 € 6.805 € 11.296

Taakvelden € 6.632 6.1, 6.4 & 6.5 € 8.884 6.6, 6.71 & 6.81 € 9.655 6.72 & 6.82

Prijsstijging gas en elektra

Pag 16 “De raming van de kosten van huisvesting zijn in 2023 met €160.000 gestegen i.v.m. de te verwachten prijsstijging voor gas en elektra.” Wat doet de organisatie er in concreto aan om de kosten zo weinig mogelijk te laten stijgen? Het is belastinggeld en de gemeente wil voorbeeldfunctie vervullen. Dan is toch transparantie belangrijk en dienen goede voorbeelden te worden gegeven. Er is al veel gedaan voor de gebouwen voor de eigen organisatie. Het gemeentehuis (energielabel B) met isolatie, nieuwe techniek en grondwarmte. De Wetterwille 5 (energielabel A) is al bijna energieneutraal met zonnepanelen en een houtkachel. Voor het gemeentehuis worden de mogelijkheden van zonnestroom beoordeeld. Mogelijke aanvullende maatregelen zijn beperkt. Bij aanpassingen en vervangingen worden duurzame alternatieven toegepast. Overigens is het toepassen van duurzaamheidsmaatregelen aan historische en monumentale gebouwen niet eenvoudig.

1.12

Totaal Baten en lasten mutatie 2022-2023 – programma 3

Pag 27 Tabel. Waardoor zijn de lasten en baten ongeveer 8 ton lager geworden in vergelijking met 2022? Dat is niet toegelicht. En m.b.t. MJB 2024 gaat er bij beiden weer 5 ton af. Dit heeft twee oorzaken. 1) Regiodeal. In 2022 en 2023 zijn € 226.000 aan baten en lasten opgenomen en in 2024 € 180.000. Daarna zijn er geen baten en lasten meer opgenomen doordat het project afgerond is. 2) Grondexploitatie. De baten en lasten van de grondexploitatie in 2022 zijn €1.618.000, 2023 €909.000, 2024 €326.000, 2025 €283.000 en vanaf 2026 €0,-. Hoe verder in de tijd des te lastiger is het inschatten van de baten en lasten van de grondexploitatie. Daarom wordt een voorzichtigheidsprincipe toegepast

1.13

Preventie thuiszitters

Pag 30 “Door proactief te handelen en in te zetten op preventie, willen we voorkomen dat kinderen die het risico lopen uit te vallen thuiszitters worden.” Wat moeten we ons hierbij voorstellen ? Wat is het effect? (zie ook vraag 1.3) Er zijn wettelijke verplichtingen over het melden van verzuim. Wanneer de leerplichtambtenaar eerder betrokken wordt bij het verzuim is er een grotere kans dat er gezamenlijk een passend plan opgesteld kan worden, waarmee thuiszitten voorkomen wordt. Tegelijkertijd is er een groep leerlingen die geoorloofd thuiszit. Dit zijn bijvoorbeeld kinderen die ziek 9

gemeld zijn. Deze geoorloofde thuiszitters hoeven formeel niet gemeld te worden bij de leerplichtambtenaar, terwijl in de praktijk vaak blijkt dat er bij deze leerlingen veel speelt dat de schoolgang belemmerd. Om schoolverzuim en uitval te voorkomen is er afstemming nodig met verschillende betrokken partijen als scholen en samenwerkingsverbanden en daar gaan we aan werken vanuit een gezamenlijk doel, namelijk dat leerlingen naar school gaan en een startkwalificatie halen (=effect).

1.14

Taalvaardigheid leerlingen

Pag 30 “Door het inzetten van diverse programma’s op scholen wordt de taalvaardigheid van leerlingen verbeterd.” Is dit niet een verantwoordelijkheid van de scholen? Natuurlijk zijn scholen verantwoordelijk voor het verbeteren van taalvaardigheden. Dat sluit niet uit dat er in een samenwerking tussen school en gemeente extra op ingezet kan worden. Het goed beheersen van taalvaardigheden is niet alleen een vereiste bij veel andere schoolvakken, maar raakt ook aan het volwaardig mee kunnen doen in de maatschappij. Laaggeletterdheid bij volwassenen kan veel problemen veroorzaken op sociaal-, maatschappelijk- en financieel vlak. Het gevoel van welbevinden ligt lager en de gezondheid van mensen die laaggeletterdheid zijn is over het algemeen slechter. Al deze redenen maken vroeg investeren in taalvaardigheid belangrijk.

1.15

Beleidsindicatoren programma 5

Pag 38 (ook pag 56) Hoe worden de gegevens in de tabel gemeten? Het gaat toch over bewegen in het algemeen, dan is verenigingsverband toch geen verplichting? (geeft ook minder gedoe bij vergunningen). Het % niet-sporters in Opsterland is 53,3%: dit betreft inwoners van 19 jaar en ouder die niet minstens één keer per week aan sport doen. Hiermee wordt bedoeld sporten in verenigingsverband én individueel sporten. Deze informatie is afkomstig uit de Gezondheidsmonitor volwassenen van GGD. In de tabel daaronder staat het aantal inwoners dat lid is van een sportvereniging: mannen 19,8% en vrouwen 11,3%, in totaal 31,1%. Deze gegevens zijn afkomstig van NOC*NSF via het Kennis en Informatie Systeem Sport (KISS)

1.16

Regionale benchmark gemiddelden

Pag 41 “We willen zowel meer cliënten uit de bijstand laten uitstromen als minder inwoners de bijstand laten instromen ten opzichte van de regionale benchmarkgemiddelden.” “Op zijn minst” nog toevoegen, lijkt ons. Waar vinden we de regionale benchmark gemiddelden? Landelijke cijfers zijn wel vermeld. De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van Werk & Inkomen meten en kunnen vergelijken met meer dan 220 andere gemeenten, met de regio, met de provincie en met het landelijke gemiddelde. Deze benchmark wordt periodiek geactualiseerd.

1.17

Vaststelling omgevingsvisie

Pag 55 “In 2023 gaan we op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik” De omgevingsvisie is nog niet vastgesteld. Hoe kunt u hier dan op vooruit lopen? (zie ook vraag 1.1)

10

De omgevingsvisie wordt volgens de huidige planning in 2023 door uw raad vastgesteld. Met de Omgevingsvisie geeft u een kader voor het onderzoek naar mogelijke duisternisgebieden. Wij gaan hier uiteraard pas na vaststelling van de Omgevingsvisie mee aan de slag.

1.18

Financiële toelichting GIDS-gelden

Pag 62 “In 2022 is €81.000 opgenomen voor GIDS-gelden. De GIDS-gelden bedragen €43.000 (meicirculaire) en €38.000 (resultaatbestemming jaarrekening 2021). Vanaf 2023 zijn geen deze gelden niet opgenomen. Dit geeft een voordeel €81.000.”. Kunt u uitleggen waarom dit (en voor wie) een voordeel is. Waarom zijn deze in 2023 niet meer opgenomen? Technisch gezien is het een voordeel omdat we een vergelijking maken tussen 2022 en 2023. Wanneer er minder uitgegeven wordt in 2023 ten opzichte van 2022 noemen we dat een voordeel. De uitgave is niet meer opgenomen omdat in de decentrale uitkering GIDS gelden in 2022 voor het laatst in het gemeentefonds zat.

1.19

Natuurinclusieve landbouw

Pag 69 “De provincie streeft naar duurzame, natuurinclusieve landbouw in 2025. Wij sluiten ons hierbij aan en ondersteunen daarvoor de provinciale landbouwdeals.” Wat wordt hier bedoeld, klopt het jaartal? Wat betekent het woord “ondersteunen”? Het jaartal 2025 is juist. Het provinciale landbouwbeleid is samengevat in de beleidsbrief ‘Naar een duurzame landbouw’ uit 2017: ‘De provincie streeft daarbij naar een duurzame, natuurinclusieve landbouw in 2025. Dat wil zeggen “een landbouw die grondgebonden en circulair is, bijdraagt aan het herstel van biodiversiteit, maatschappelijk draagvlak heeft én, niet in de laatste plaats, duurzaam economisch renderend is”. Met “ondersteunen” bedoelen we dat we dit streven onderschrijven en dus ook deze benadering volgen als uitgangspunt bij beleid en maatregelen en bij relevante overleggen met de sector en tussen overheden.

1.20

Stijging woonlasten

Pag 71 Waardoor zijn de woonlasten in 2022 zo snel gestegen? En wat is de verwachting voor 2023 (en hoe is deze bepaald)? Dit zijn de woonlasten zoals ze berekend worden door COELO. Zij hanteren; Ozb, rioolheffing en afvalstoffenheffing; woning met gemiddelde waarde; na aftrek van eventuele heffingskorting; euro per jaar per huishouden. (Let op, voor afval is dit niet alleen het vast tarief maar wordt ook rekening gehouden met een gemiddeld aantal ledigingen. In de begroting staat het vaste tarief opgenomen) Als we naar de specificatie op COELO kijken dan zit de stijging voor een groot deel in de OZB heffing. Dit komt doordat zij rekenen met een gemiddelde woningwaarde per gemeente. De gemiddelde woningwaarde waarmee ze rekenen is met bijna €70.000 gestegen. Dit wil niet zeggen dat elke woning een WOZ-waarde stijging van €70.000 heeft gehad.

Afvalstoffenheffing Rioolheffing OZB

2021 250 248 255

2022 verschil 266 16 256 8 301 46 11

Totaal Gem woningwaarde

753

823

70

260.072

329.810

69.738

Voor 2023 blijft het saldo van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing gelijk. De enige stijging in de woonlasten is de stijging van de OZB last. De OZB opbrengsten zijn enkel geïndexeerd met het CPI (2,4%). Het tarief zal dalen voor 2023 omdat de WOZ-waarde van de totale woningvoorraad binnen Opsterland harder stijgt dan 2,4%. Wat het exacte effect is dus afhankelijk van de WOZ-waarde ontwikkeling van de individuele woning. Simpel gerekend OZB 2022 €301 + indexatie van 2,4%= OZB 2023 €308. De totale woonlasten zouden dan stijgen van € 823 naar € 830. Wat een procentuele stijging is van 0,85%

1.21

Stijging afvalstoffen- en rioolheffing opbrengst

Pag 75 De som van afvalstoffenheffing en rioolheffing stijgen met 2,86% t.o.v. begroting 2022. Dat is toch in tegenspraak met dat de som gelijk blijft t.o.v. 2022. Of speelt er nog wat anders? Het bedrag in de tabel op pagina 75 is per abuis niet aangepast na het besluit om de rioolheffing niet kostendekkend te laten zijn. Het juiste bedrag moet €3.180 ipv €3.287 zijn. Dit zal aangepast worden voor de raadsvergadering. Op basis van de juiste baten blijft een stijging van 1,35% over (€ 87.000) Dit ontstaat door mutatie in de kengetallen waarop de berekening gebaseerd is zoals aantal aansluitingen, aantal een-persoons/meer-persoonshuishoudens, aantal ledigingen etc.

1.22

Verloop baten en lasten programma 3

Pag 116 Begroting prog 3 economie: het verloop van baten en lasten in de tijd gezien: kunt u dat toelichten? Is eigenlijk dezelfde vraag als 1.12. Dit heeft twee oorzaken. 1) Regiodeal. In 2022 en 2023 zijn € 226.000 aan baten en lasten opgenomen en in 2024 € 180.000. Daarna zijn er geen baten en lasten meer opgenomen doordat het project afgerond is. 2) Grondexploitatie. De baten en lasten van de grondexploitatie in 2022 zijn €1.618.000, 2023 €909.000, 2024 €326.000, 2025 €283.000 en vanaf 2026 €0,-

1.23

Incidentele baten en lasten

Pag 118 “Lasten die we vorig jaar nog incidenteel opnamen, zoals personele lasten en subsidies, zijn dus niet als incidenteel verwerkt als structureel”. Welke mogelijke lasten zijn er die geen kerntaak van de gemeente zijn? De lijst incidenteel gaf een goed beeld van uitgaven. Die lijst is blijkbaar nog steeds te maken als “tijdelijk structurele uitgave” (wat voorheen incidenteel werd genoemd). Kunt u ons die lijst verstrekken? De handreiking geeft weinig ruimte tot het inzetten van incidentele middelen. Ook in gesprek met de toezichthouder blijkt dat er weinig uitgaven in aanmerking komen voor incidentele lasten. Een van de manieren waardoor we nog wel onze reserves kunnen inzetten is door het gebruik van structurele onttrekkingen van reserves. De voornaamste mogelijkheid is de reserve dekking kapitaallasten. Hierbij worden de afschrijvingslasten van een investering door de reserve gedekt waardoor de structurele last nihil is. Dit hebben wij nog niet toegepast omdat dat als nadeel heeft dat wanneer het actief helemaal afgeschreven is en geen ruimte in de begroting is voor de 12

afschrijvingslast van de vervanging. Dan zou er opnieuw gedoteerd moeten worden aan de reserve dekking kapitaallasten. Er is geen specifieke lijst meer met tijdelijke budgetten.

1.24

Geprognotiseerde balans

Pag 119 Hoe is het blijkbaar standaard bedrag van overlopende passiva opgebouwd? Elk jaar 19 mln. Dit betreft de geprognotiseerde balans. De bedragen zijn schattingen en veelal in lijn met de laatste vastgestelde balans per 31-12-2021. Wij houden geen exacte lange termijn prognose bij van de balansstanden.

1.25

Reserve Recreatie & Toerisme

Pag 121 De toeristenbelasting brengt €178.000 op en in de reserves gaat 155.000. Waar wordt het verschil van 23.000 verklaard? Waar gaat de jaarlijkse onttrekking van 155.000 naar toe? De dotatie en onttrekking aan de reserve recreatie en toerisme zijn gelijk aan elkaar. De dotatie vindt plaatst in programma 3 waar de opbrengst van de toeristenbelasting zit. De onttrekking gaat naar programma 5 waar deze aan recreatie en toerisme uitgegeven wordt. De reserve recreatie en toerisme is een egalisatie reserve. Dat houdt in dat de daadwerkelijke dotatie gelijk is aan de ontvangen toeristenbelasting en de daadwerkelijk onttrekking gelijk aan de daadwerkelijke uitgaven.

1.26

Ontwikkeling reserves

Voorbeeld: reserve “zwembad Bakkeveen”: waarom wordt deze niet besteed aan de beoogde impuls? Er zijn meer reserves die in de tijd worden doorgetrokken, zoals ook omgevingswet en De Treffer. Energie transitie houdt ineens op, zonder dat er onttrokken wordt. Kunt u de filosofie hierachter uitleggen? Dat de energietransitie ineens ophoudt is onjuist. De formule is niet doorgetrokken. Het doel van de reserves is nog steeds dat ze besteed gaan worden. Wat dit overzicht laat zien qua mutaties zijn de begrote dotaties en onttrekkingen die ook in de programma’s zijn verwerkt. Een groot deel van de reserves zijn egalisatiereserves. Dat houdt in dat afhankelijk van de gemaakte kosten en het hoogte van het budget gedoteerd of onttrokken wordt aan de reserve. Deze dotaties en onttrekkingen worden door de onzekerheid van de hoogte niet begroot. Zoals zichtbaar in de jaarstukken vinden in de realisatie wel degelijk mutaties plaats in de reserves.

1.27

Bijlagenboek staat van investeringen

Waarom is dit jaar de “staat van de investeringen” niet opgenomen? Dit gaf een concreet beeld van de waarde van objecten en investeringen. Kan dit alsnog ? (incl. de leeftijd van de investering zoals vorig jaar ook gevraagd). Op dit moment is het gewenste overzicht nog niet beschikbaar. De activa module kon pas na het vaststellen van de jaarstukken gemigreerd worden. Daarna heeft men zich eerst gericht op diverse controles om vast te stellen dat alle brongegevens juist over zijn gezet en de berekende standen correct zijn. Mocht deze lijst voor de behandeling nog beschikbaar komen dan sturen we deze nog na.

2 FNP Thema bestuur

13

2.1 Partisipaasjeferoardening Der wurdt hjir sein dat der in partisipaasjeferoardering opstelt wurdt: wurdt hjir dan tocht oan ditsels opstellen of bin der bygelyks foarbylden yn oare gemeenten dy’t oernaam wurde kin ynstee fan sels it fiel op ‘e nij út te finen? Der binne gemeenten dy’t al wat fierder binne dan Opsterlân mei in partisipaasjeferoardering. By it opstellen fan ús feroardering sille wy dêrom graach gebrûk meitsje fan de ûnderfinings fan oare gemeenten en de kunde fan organisaasjes as de VNG.

2.2 Regiodeal Mei de Regiodeal is der in moai bedrach beskikber. Op grûn wêrfan wurde hjirfoar projekten kozen? Yn 2020 is de oanfraach Regio Deal Súdeast-Fryslân (fiif gemeenten tegearre mei Provinsje en Wetterskip) honorearre mei in ryksbydrage foar de perioade 2020 -2023. Neitiid is ien en oar fierder útwurke oant de Regio Deal Súdeast-Fryslân. De projekten binne selektearre op grûn fan de pylders “ Vitale Kernen ” en “ Veerkrachtig Landschap ” en de ferbinende tema’s “ Recreatie & Toerisme ” en “ Duurzame Energie ”. Foar in wiidweidich oersjoch sjoch: www.regiodealoostfriesland.nl De ried is mei in riedsbrief (d.d. 5 april 2022) ynformearre oer it kolleezjebeslút foar de besteging fan de oan Opsterlân takende ryksbydrage Regiodeal Zuidoost Friesland fan € 1.600.000, -. Yn dizze brief binne de ferskate projektûnderdielen taljochte. Yn 2022 en (uterlik) 2023 wurdt de ryksbydrage bestege oan de neamde (diel)projekten. By de perspektyfbrief 2021 hat de ried ynstimd mei it beskikber stellen fan € 1.200.000, - foar it Programma De Gordyk en € 400.000 foar De Brink Bakkefean.

2.3 AVG Der wurdt sein dat der yn 2023 AVG maatregels folslein ynfierd wurde, betsjut dit dat der kâns wie yn 2022 dat privé-gegevens net folslein beskerme wienen? De AVG is yn de basis in wetjouwing dy 't ús as organisaasje opleit om soarchfâldich om te gean mei persoansgegevens. It foldwaan oan de AVG en byhearrende maatregels betsjut net dat der gjin persoansgegevens lekt wurde kinne. It soarget der wol foar dat wy de kânsen op in datalek sa goed mooglik beheine. Ek helpt it ús om by in datalek op in soarchfâldige wize op te gean mei sa 'n ynsidint om de skea foar sawol de belutsenen as de organisaasje te beheinen. Yn 2022 waard der troch de organisaasje al soarchfâldich om gien mei persoansgegeven. Yn 2023 soargje wy derfoar dat de wurkwize en byhearrende prosedueres ek offisjeel fêstlein wurde, sa 't ús oplein wurdt troch de AVG.

2.4 Priisstiging gas en elektra Yn paragraaf 0.3 wurdt yn de lêste sin sein dat foar de ferwachte priisstiging fan gas en elektra yn 2023 35.000 euro oan de kant lein wurdt. Is dit in realistysk bedrach? Ek sjoen oare bedragen dy't yn de begrutting neamd wurde. Ja, it binne realistyske bedraggen. De enerzjy wurdt troch de gemeenten yn Fryslân mei-inoar ynkocht fia OVEF. Foar 2023 is in part fan de folumes enerzjy ynkocht. De rest fan de enerzjy moat noch op de merk ynkocht wurde. Dy merk hat no 3 oant 4 kear hegere prizen as oare jierren. De enerzjykosten foar de gemeente geane yn 2023 omheech mei € 575.000, - (en fan 2024 ôf sels € 700.000, - ). De ekstra kosten binne ferdield oer ferskate programma’s dêr ’t de kosten foar de enerzjy makke wurde (ôfrûne ): € 35.000 foar VMBO skoalle, €161.000 foar it gemeentlik apparaat, 14

€110.000 foar iepenbiere ferljochting, € 84.000 foar gymsealen, € 5.000 foar keunstwurken (wei / wetter) en € 180.000 foar rioelearring. Thema Dienstverlening en organisatie

2.5 Hybride wurkjen Al earder is der sprusten oer it hybride wurkjen en it oanpassen fan de gemeentlike gebouwen. Wat foar oanpassings moatte jo dan oan tinke en binne der al oanpassings dien, sa ja, wat foar? Yn it gemeentehûs binnen bygelyks in oantal fergaderromtes oanpast. Yn dizze romtes hingje goede skermen en kamera’s, sadat minsken ek fanút hûs meidwaan kinne oan in oerlis. Dêrnjonken binne der in oantal wurkromtes spesjaal ynrjochte as stiltewurkplak of keamer om te (fideo)beljen.

2.6 OWO-ferbân persoaniel sykje By it sykjen nei persoaniel wurdt der gearwurke yn OWO-ferbân, betsjut dit ek dat der persoaniel socht wurdt dy’t by mear as ien gemeente oan de slach kin? Troch de krapte op de arbeidsmerk moatte wy hieltyd kreativer wurde by it finen fan nij personiel. Yn guon gefallen kin gearwurking mei de oare OWO-gemeenten in goede oplossing wêze, bygelyks by it útfieren fan in mienskiplik projekt. Dêrnjonken is yn september it OWOtraineeprogramma úteinset. Yn dit programma fan twa jier wurkje 6 trainees in alle trije OWOgemeenten, hieltyd foar in perioade fan in healjier. Thema Openbare Orde en Veiligheid

2.7 Ûndermining Om hoefolle sinjalen rûnom ûndermining yn 2022 (oant no ta) gie it? We kinne net presys oanjaan hoefolle sinjalen rûnom ûndermyning we oant no ta ûntfongen ha yn 2022. Undermynjende kriminaliteit kin ferweevje yn ûnderskate aktiviteiten. Wy ûntfange geregeld meldingen út de yntern amtlike organisaasje, fan kolleezje en ried, mar ek fan netwurkpartners, ûndernimmers en ynwenners wêrby 't sinjalen oanwêzich wêze kinne dy 't mooglik tsjutte kinne op ûndermynjende kriminaliteit. Ek as dat net de oarspronklike oanlieding fan de melding oanbelanget. Under oare binnen it Lokaal Informatieoverleg Ondermijning wurde sinjalen mei-inoar besprutsen en ôfwoegen.

2.8 Sifers kriminaliteit Opsterlân Binne der oersichten fan sifers rûnom kriminaliteit yn de gemeente beskikber? Kriminaliteit sifers fan de gemeente kinne rieplachte wurde yn de online boarne fan de VNG: www.waarstaatjegemeente.nl. Dêrneist fersoarget de plysje yn de kwartaal -, heal - en jier in rapportaazje dy 't binnen de lokale Driehoek besprutsen wurdt.

2.9 Berikberens minsken offline De ynwenners en ûndernimmers wurde fia de hiemside en de Facebook ynformearre oer hoe’t sy harren beskermje kinne tsjin ynbraak. Hoe berik je de minsken dy’t net yn de digitale wrâld sitte? Neist de online kommunikaasjekanalen sette wy ek de Sa! yn foar it dielen fan ynbraakprevinsjetips.

2.10

Fersterken Tumba

Wat betsjut it fersterken fan Tumba? 15

Gemeenten ha de wetlike taak fan in anti-diskriminaasje foarsjenning. Yn Opsterlân fiert Tumba dizze wetlike taak út. It Ryk hat gemeenten de opdracht jûn om dizze foarsjenning te fersterkjen. Ynwenners moatte op ferskate manieren in oanfraach dwaan kinne (tillefoanysk, fia in app, fia in webside en sa fierder). Ek moat de foarsjenning better sichtber wêze (mear promoasje sadat alle ynwenners witte wat it is). Fierder moatte meldingen earder behannele en ôfhannele wurde. Thema Ondernemen

2.11

Deltaplan/Lelyline

Op side 24 stiet dat der in posityf advysrapport is wat it Deltaplan en de Lelyline oanbelanget. Om hokker advysrapport giet dit? En wat binne de mooglikheden as bliken docht dat de Lelyline en it Deltaplan der net komme? Yn de begrutting sketse wy oan it begjin fan elk programma en foar elk tema de relevante trends en ûntwikkelings. Mei jo fraach reagearje jo op ûndersteande alinea út sa ’n skets op side 24 (programma 3 – Ekonomy) fan de begrutting. Dizze alinea giet dus net oer in doelstelling of maatregel. ( p. 24) “ Door de drie noordelijke provincies is onder de noemer van Deltaplan voor het Noorden input geleverd aan het kabinet. Yn gearhing mei in posityf advysrapport oer de Lelyline is Súdeast Fryslân dêrmei op de noardlike en lanlike aginda kaam. De romtlike en ekonomyske potinsje fan de regio lâns de A 7 - as is mei klam nei foaren brocht. Wannear 't wy dizze yntinke kwaliteiten keppelje oan de regionale gearwurking fan de Regio Deal Súdeast Fryslân sjogge wy goede perspektiven foar romtlik ekonomyske ûntwikkeling. ” It Deltaplan voor Noord Nederland giet oer in útfraach fan de noardlike provinsjebestjoeren oer it romtlik ekonomysk perspektyf foar de noardlike regio.

Op 12 maart dit jier hat it (ferline) kolleezje yn gearspraak en goed oerlis mei de buorgemeenten yn Súdeast-Fryslân - in brief ferstjoerd oan DS dy 't tsjinnet as antwurd op de seis troch DS stelde fragen. Dizze brief hat de ried doe - ta ynformaasje - ûntfongen. Neitiid binne noch skriftlike fragen fan de fraksjes FNP en CDA beäntwurde oer dit dossier. Ien fan de kearnen dêrfan is dat de rezjy op de fierdere ûntwikkeling fan it Deltaplan Noord Nederland by de provinsje leit. De provinsje sil ús belûke by ferfolchaksjes. It Deltaplan Noord Nederland hat nei diel A in ferdjipjend ûndersyk (diel B ). Deel B is earder dit jier nei bûten brocht. Bedoeling is dat op basis dêrfan regio en Ryk ôfspraken meitsje yn it BO MIRT oer it ferfolch (diel C ). Wy binne benijd nei de ferfolchstappen en hoe ’t wy – en oare gemeenten – dêryn posysje, rol en taak krije. Bestjoerlik en amtlik folgje wy dit dossier op 'e foet. Thema Onderwijs

2.12

Programma’s ferbetterjen taalfeardigens

Oan wat foar programma’s moat jo tinke wêr’t it ferbetterjen fan taalfeardigens oanbelanget en giet it hjir ek om ferbetterjen fan it Frysk? De folgjende programma’s wurde ynsetten by it ferbetterjen fan de taalfeardigens: 1. Effektyf lêsûnderwiis fanút lêsmotivaasje. At âlden in leech taalnivo hawwe, kin dat fan grutte ynfloed wêze op de (taal)ûntwikkeling fan bern. Dizze bern hawwe in folle gruttere kâns om op lettere leeftyd leechlettere te wurden. Troch it stimulearjen fan âlden om harren eigen taalnivo te ferheegjen, kin der in taalrikere omjouwing foar it bern makke wurde. 2. Projekt Boekstart en de ynset fan de lêscoach. Mei dizze oanpak wordt de taalûntwikkeling yn de leeftyd 0-4 jier boartlik stimulearre troch it foarlêzen. It risseltaat fan dit belied is in 16

gruttere taalfeardigens, in gruttere wurdskat en in bredere sosjale, emoasjonele en kognitive ûntwikkeling fan jonge bern. Ek fryske foarlêsboeken wurde by dizze oanpak brûkt. Der is sprake fan in twatalige oanpak. 3. De bibleteek op skoalle (dBoS). Mei dizze oanpak wurkje bibleteken, skoallen en de gemeente op strategysk nivo struktureel gear oan taalûntwikkeling, lêsbefoardering en mediawiisheid fan bern en jongeren. It doel is in oantoanbere kwaliteitsferbettering fan it taalûnderwiis en it stimulearjen fan mear lêzen, op skoalle en thús. It Frysk komt yn dizze programma’s fansels oan de oarder, neist en as ûnderdiel fan de besteande lessen Fryske taal, dy’t ferplichte binne yn it basisûnderwiis en fuortset ûnderwiis. Thema Uitvoering sociale wetgeving

2.13

Utkomsten Divosa Benchmark

De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van Werk & Inkomen meten en kunnen vergelijken met andere gemeenten, met de regio, met de provincie en met landelijke cijfers. Wat binne de utkomsten hjirfan? De Divosa Benchmark mjit periodyk de prestaasjes op it mêd fan Wurk en Ynkommen. Alle jierren yn de hjerst fynt in managementpetear plak oer dat spesifike jier. Foar 2021 is de konklúzje dat it bystânsfolume ôfnimt foar de gemeente Opsterland en dat de útstream út de bystân heger is as it regionale en lânlik trochsneed. Foar 2022 set dizze trend troch.

2.14

Maatskiplike partners skuld problematyk

Wa binne njonken de wenningkorporaasjes de maatskiplike partners wêr't mei gearwurke wurdt op it mêd fan skuld problematyk? Wy wurkje breed gear mei ferskate maatskiplike partners om skuldeproblematyk foar te kommen en oan te pakken. Foarbielden fan dizze maatskiplike partners binne de soarchfersekerders, enerzjymaatskippijen en de Kredietbank Noord Nederland.

2.15

Maatregelen krapte yn de arbeidsmerke

Yn’t earste stik fan programma 6 wurdt oanjûn dat wurk helpe kin om it ynkommen te ferheegjen, om mear struktuer te ervaren en om de sûnens te ferbetterjen. By dit stik wurdt oanjûn dat der krapte is yn de arbeidsmerke en dat der in tanimmende fraach nei soarch is. Jim gean undersyk dwaan nei utdagingen en maatregelen dy’t hjirby helpe kinne. Oan wat foar maatregelen moatte wy tinke? Tegearre mei Caparis wurdt yn 2023 mear ynset om talinten fan klanten mei in gruttere ôfstân ta de arbeidsmerk better yn byld te krijen en om flugger yn beweging te krijen. Ek is it plan om mear trajekten yn te keapje fia re-yntegraasjebedriuwen om maatwurkstipe op de wurkflier oan te bieden. Ek wurdt ûndersyk dien nei trajekten dy’t klanten fysyk stimulearje, troch bygelyks mei-inoar te sporten. Yn regionaal ferbân wurdt tegearre mei belutsen partijen ûndersocht oft de metoade ‘open-hiring’ ek bydrage kin oan it personielstekoart yn de soarch.

2.16

Oansluting by fraachstikken yn en neffens it doarp

Der wurdt oansluten by fraachstikken yn en neffens it doarp. Wat matte wy ús hjir by foarstelle? Wy fine it wichtich om net allinich fanút de gemeente te betinken wat de ynwenner nedich hat, mar ek (of foaral) fanút ús ynwenners yn de doarpen. Yn elts doarp libje oare fraachstikken. Wy wolle graach oanslúte op wat yn it doarp libbet. Dit betsjut dat in oanpak per doarp oars wêze kin. Op dizze wize slúte wy oan op de leefwrâld fan de ynwenners. 17

Thema Maatschsappelijke ondersteuning

2.17

Mienskip

Der wurdt oanjûn dat de Mienskip in sterke basis foarmet wêr’t ynwenners op werom falle kinne. Wat moatte wy ús hjir by foarstelle, yn hoe fiere wurdt de mienskip hjir yn begeleidt en wat bard der as de ‘mienskip’ om wat foar reden dan ek fuort falt? It is wichtich om de basis yn de Mienskip te fersterkjen, sadat ynwenners leechdrompelich by mekoar terjochte kinne. Dit kin ûnder oare problemen as iensumens foarkomme. De earder neamde doarpskeamers en de doarpssteunpunten binne foarbielden fan de útwurking hjir fan. It fersterkjen fan de sosjale basis betsjut seker net dat ynwenners net mear by de gemeente of by professionals terjochte kinne. Ek dizze struktuer bliuwt bestean. It doel is om in sterke sosjale basis te foarmjen mei de gemeente en de professionals op de achtergrûn foar as it nedich is.

2.18

Ûndersyk/analyze soarch en wenjen

It ûndersyk/analyze nei de opjefte oangeande soarch en wenjen, wannear yn 2023 sil soks plak fine. Wy stribje dernei om dizze analyse uterlik yn it tredde fearnsjier ôf te ronden.

2.19

Trochûntwikkeling yntegrale oanpak ûnderwiis en soarch

De integrale aanpak is gebaseerd op goede afspraken en samenwerking met de scholen in Opsterland en het project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED). In 2023 ontwikkelen we de integrale aanpak onderwijs en zorg verder door. Foarich jier stie dit ek yn de begrutting. Wat is der op dit stuit oan ûntwikkelingen dien? It oanbieden fan in taalrike omjouwing foar eltse learling, wêrby learlingen dy”t ekstra ûndersteuning nedich hawwe, dizze krije yn de kontekst fan de skoalle, giet foarôf oan dysleksy diagnostyk. Yn it skoaljier 2021-2022 is der in pilot “Effektyf lêsûnderwiis” starten troch Stichting Lezen yn gearwurking mei de bibleteek Zuid Oost Fryslân en de IJsselgroep. Hjir wienen trije skoallen by belutsen. Fierder is de ôfspraak makke dat de Stichting Lezen en Schrijven foar it ûnderwiis in training organisearret rjochte op signalearing en it besprekber meitsjen fan leechletterdheid ûnder âlden en fersoargers. It doel is no om de pilot “Effektyf lêsûnderwiis” fierder út rôljen, troch dizze op seis nije skoallen yn te fieren.