A04 Bijlage 3 Oude fruitrassen in Noord-Nederland

Present van Engeland

Pnncesse Noble

Remetle van Ekenstein

15

Afbeeldingen Appel

. Ananasreinefte

Anna Boelens

Beauty ofBath

7, Boerma appel

Brabantse Bellefteur

Bramley Seedling

Cox dOrange

Doeke Marfens

Drenfse ßellefleur

Drentse Parad,js

Dubbe!e Zure Paradijs

Early Vicloria

G/orie van Holland

Golden Deiicious

Judine

Keswicl Codl,n

Goudreinette

Gron/nger Pippeling

Jonathan

17

,f.

Lemoen

Manks Codlin

Lomt,

Mav Queen

Noorderkroon

Notaris

Present van Engeland

Pnncesse Noble

QLdeen

18

Reinette van Ekenstein

Rode Tulpappel

Rode Pippel,ng

Royal Jubilee

Schellinkhouter

Schone van lephof

Schbner von f'Jordhausen

Signe Ti(lisch

Sterappel

Swaan

Transparente de Croncels

Valkappe/

19

Veendammer Glorie

Vlaamse Schijveling

Wlllem 11!

W,nschoter G/one

Zoete B/oernee

Zoefe Ermgaard

Zoefe Grauwe Reinefte

Zoefe Kroon

2

,

Zoete Pippehng

Zoote Kroon (Knoop .

.

.

.'

' , ' •.' ,. .. .

ø ‚-

.

...'

'

-,

-

4

p _'4•

„

f

.,

it.

•.;

',j

Zoete Roemel,ng

Zoete van deo Bent

Zoet Veentje

Zoefe Veger

Zijdenhemdje

21

Afbeeidingen Peren

Beurré Clairgeau

Beurré Hardy

Beurré de Mérode

Beurré Giffard

,Bonne Louise d'Avranches

Clapp 's Favon(e

,a

Com(esse de Pans

Conference

..

0ir1jespeer

;'

'

Goudbal

22

Emi!e d•Heysl

Franse Wijnpeer

Kwidenierspeer

Legiponl

,'

Juf

Maagdenpeer

Noord-Hollandse Suikerpeer

23

.

r •. ;

Nouveau Poifeau

Williams Bon Chré(ien

Précoce de Trévoux

Thomphe de Vienne

Trosjspeer

Zwijndrechlse Wijnpeer

24

Brederode

Kampervenus

!

K/eipeer

Spiegelpeer

De lwee fypes

51 Remy

Pondspeer

Provisiepee

Winlerlouwfje

Winlerrietpee

Afbeeldingen Pruimen

Czar

Dubbele ßoerenwifte

Early Laxt,

¿

!falaanse Kwefs

Early Rvers

a

$

p Hongaarse Kwefs

t

(—J Monsieur Hàt,f

26

Mirabelle de Nancy

Reine C!aude dOuilins

Opal

Reine Claude Verte

Re,re Claude dÄlthann

Wichters

, Reine Victoria

Rode Eierpruim

27

Royal Jubilee

Rode Tulp

sterappel

Transparente de Croncels

Schellinkhouter

Veendammer G!orie

1

.

¿ •\ '.i

l

•

a,

Swaanappel

Winschoter Glorie

Yellow Transparente

28

\

\\\,

(//

l \ .//

-

Ze

Zeete Aat

zoele Bloemée

Zoefe Grauwe Reinette

Zoefe Ermgaarde

Zoete Campagner

"

k1

' '

!I ; , SL

Zoete Paradijs

Zoete Roemeling

Zoete Vege,

29

HANDPEREN Bergamotfe Verzamelnaam van vaak zeer oude appelvormige (plat-ronde) peren, o.a Zomerbergamot. Herfstbergamot, Winterbergamot (kortstelige en langstelige) en vele andere. waarvan ook enkele in het Noorden nog voor komen. Beurré Clairgeau Franse haridpeer, in 1848 door Pierre Clairgeau in Nantes gewonnen. ln onrijpe toestand ook een prima stoofpeer. Middelgrote tot grote fraaie peer. Zeer variabel van vorm maar gewoonlijk wat buikig en scheef met een korte brede steel en vaak een vleesknobbel' bij de steel. Gladde, droge glanzende schil, geelgroen met bruinrode tot oranje blos en met veel kaneelbruine roestvlekken en lenticelleri. Half smelterid, sappig, zoet met een typisch maar zwak aroma. De kwaliteit als handpeer valt soms tegen. ln slechte zomers alleen als stoofpeer te gebruiken. Grof korrelig geelwit vruchtvlees, dat vaak wat stenig is. Zwak groeiende steile boom. Vruchten hangen niet windvast. Kan in de koelïng lang bewaard worden. Plukrijp begin oktober, consumptierijp oktober — december. Plantadvies: + Beurré Hardy. Grote lekkere handpeer, rond 1820 door Bollet in Boulogne-sur-mer gekweekt. Middelgrote tot grote stompe kegelvormige roestbruine vrucht. Smeltend zacht, sappig, harmonisch zoetzuur en zeer aromatisch. Niet vroeg vruchtbaar, vooral op zaailing. wat ndertijd als een bezwaar werd gezien. Vrij steile boom.

De resultaten met dit ras waren in het noorden van het land bevredigend, al werd het weinig aangeplant. Matig gevoelig voor schurft, verder goed gezond. Geschikt voor alle grondsoorten. Als de vrucht hard is goed als stoofpeer te gebruiken, ze kleurt dan roze. Slechts kort bewaarbaar. Pluktijd eind september, consumptierijp tot eind oktober. Plantadvies: + Beurré de Merode / Doyenné de Merode (Dubbele Flip) Oude handpeer, in 1819 door van Mons naar Graaf Mérode van westerloo vemoemd. Wordt regelmatig in oude boomgaarden in het noorden wordt aangetroffen. Grote robuuste vrucht, breed- stompkegelvormig, groen met veel roest. Smeltend, zeer sappig, zoet, ietsje rins en gekruid Vrij grof vruchtvlees en soms wat matig van smaak. Zeer gezond en groeit goed op alle gronden. Op natte gronden treedt schurft op. Zeer vruchtbaar, maar beurtjaargevoelig. Vormt op latere leeftijd een grote boom. De peer wordt vaak te laat geplukt, beter is het om vruchten te plukken die nog net niet rijp zijn en deze enige tijd te bewaren. Plukrijp september, consumptierijp oktober. Plantadvies; + Blanke Jut (Beurré Giffard) Lange tijd werd verondersteld dat de Blanke Jut. die in het Noorden sporadisch wordt aangetroffen, noordelijke streekras is. De vrucht is echter als een oude Franse varišteit gedetermineerd: Beurré Giffard.

De vrucht is middelgroot en lijkt op de Zwijndrechtse Wijnpeer, maar is wat breder, vroeger rijp en lichter (lichtgroen tot geelbruïn) van kleur. Smeltend rïnszoet en zeer sappig. Plukrijp augustus en kort bewaarbaar. Plantadvies: -/+ Bonne Louise d'Avranches. Franse handpeer. in 1778 door Lonqueval op zijri landgoed te Avranches gevonden of gekweekt en naar zijn vrouw Louise genoemd. Een van de allerfijnste handperen. Ook zeer geschikt als stoofpeer en gebakspeer. De forse vrucht peervormig, geelgroen tot bruinrood. Vol smeltend, zeer sappig, harmonisch zoetzuur. zeer aromatisch. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden en kleurt dan geel-wit. 0p kwee-onderstam minder vatbaar voor ziekten. Vatbaar voor schurft, maar bij goede behandeling gezond te kweken. Vraagt een beschutte niet te droge standplaats. Draagt regelmatig. Werd vanwege de goede kwatiteit vroeger graag gekocht. Daarom werd de teelt, behalve op lichtere gronden en in minder goed geleide bedrijven, zonder voorbehoud aanbevolen. Voor bewaring vroegtijdig plukken. ls ook zeer geschikt voor een wat beschutte moestuin. Voor cle handelsteelt te weinig productief gebleken Plukrijp eind september, consumptierijp oktober. Plantadvies: ++ Clapp 's Favorite. Grote sappige handpeer. Vóõr 1860 door Thaddeus Clapp in Dorchester (Massachusets, USA) gekweek(. Grote geelgroene lange peervormige vrucht.

Matig tot sterke groeier met veel slap hangend hout. Bijna smeltend vruchtvlees, sappig, rond het klokhuis wat korrelig, zoet en iets rins, weinig aroma Smaak kan zeer wisselend zijn. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan geelwit. Vatbaar voor schurft. Laat vruchtbaar, maar draagt op den duur goed en regelmatig en kan daarom hoge opbrengsten geven. Het duurt wel 15 jaar voordat een hoogstam gaat dragen Gevoelig voor aantasting door perenbloesemsnuitkever. Werd zowel door de handel als de consument zeer gewaardeerd. Kort houdbaar. Voorkleur voor kleigrond, is op zandgrond vaak smakeloos. Pluk- en consumptietijd eind augustus - begin september. Plantadvies: -

30

r Comtesse de Paris. Late handpeer, gekweekt eind 19e eeuw door William Fourcien uit Dreux (Dep. Eure-et-Loire). Middelgrote. bleekgroene roestige langwerpige vrucht. ln een goede zomer smeltend tot half smeltend vruchtvlees, sappig. zoet, ietwat rins. Bij gebruik als stoofpeer kleurt de vrucht geelroze. Smaak stelt op ongeschikte standplaatsen en in koele zomers vaak teleur. Ook zijn de vruchten dan vaak stenig. Vooral bij een koude en natte herfst werd de vrucht niet goed rijp en was ze alleen als stoofpeer konden worden gebruikt. Kan zowel op zaailing als op kwee met tussenstam worden veredeld. Zeer gezond en gemakkelijk te telen. Vanwege de matige groei geschikt voor bovenbeplanting iri moes- of bessentuin Soms groeischeuren tegen de pluktijd. De peren op een warme plaats leggen tegen de gebruikstijd blijkt de rijping te bevorderen. Pluktijd eind oktober. gebruikstijd tot halfjanuari. Plantadvies: +

Conference. Goede handpeer, door kwekerij Rivers en zoon in Sawbridge (Engeland) vanaf 1884 gekweekt. Middelgrote heldergroerie langwerpige vrucht met vooral aan de onderste helft veel roest. Vol smeltend, suikermeloenachtig vruchtvlees. zeer sappig en zoet, nauwelijks rins, kruidig. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan geelwit. Zwakke tot matige groeier. Kan zowel op zaailing als op kwee aangeplant op resp. 5-6, 3-4 meter afstand. Moet op minder vruchtbare gronden op zaailing onderstam staan. Groeit op alle gronden mits niet te droog of te nat. Schurftgevoelig. maar verder gezond en vanaf het begin vrucbtbaar. Minder geschikt op hoogstam Dient flink gedund ter worden Pluktijd half oktober, gebruikstijd tot half november. Plantadvies: +

Dirkjespeer (Fondspeer). Zeer oude Nederlandse hand- en keukenpeer voor de late zomer. Vrij goed van smaak. Beter als stoofpeer- dan als handpeer te gebruikeri. Klein tot middelgroot. Brede. regelmatig gevorrnde vrucht. Afgestompt elliptisch van vorm. Stevige gladde schil, die vari groen via matgeel tot citroengeel kleurt waarbij veel grijze stipjes vaag zichtbaar worden. Aan de zonzijde bruinrode vlammen met gele lenticellen en bij de kelk een beetje bwin roest. Vaak een geheel roodbruine blos. Open oog eri een vrij korte stevige steel, die in een kleine diepe holte staat, omnngd in ribben die niet op de vrucht door lopen. Wit grotkorrelig vruchtvlees, zoet eri met een aangenaam rins aroma. De boom heeft een hoekig silhouet, wordt compact en tamelijk fors en heeft grote hout- en vruchtknoppen op de twijgen. Vrij kleine ovale blaadjes, met een lang puntje en matgroen van kleur. De boom draagt goed en groeit snel. Op klei en natte grond ziektegevoelig. De peren hangen windvast. Gebruikstijd augustus / begin september Plantadvies: -/+

Doyenné du Comice Oude Franse handpeer, die door velen als de lekkerste handpeer wordt beschouwd. ln 1849 iri de proeftuin te Angers (Fr) gewonnen. Middelgrote tot zeer grote, brede en buikige vrucht met korte steel. Groengeel met bruinrode blos. Fijncellig, stevig, zoet, smeltend vruchtvlees met heerlijk aroma. Middelsterke groeier. Hoog piramidale kruin. Enigszins schurftgevoelig. Vraagt goede grond en een beschutte standplaats. Plukrijp eind oktober, consumptierijp november. Plantadvies: +.

Durondeau (Beurré Durondeau, Tongeren). Oude Belgische handpeer, als toevalszaailing n 1811 door bierbrouwer Durondeau in Tongeren gevonden. Middelgrote tot grote langwerpige, roodbruine peervormige vruchten. Het korte steeltje wordt door een vleesknobbel terzijde gedrukt. Crèmewit vruchtvlees, half smeltend, sappig, rins en aromatisch. Sterke schurftvrije soort. Draagt al snel en daarna regelmatig Eind september — oktober. Plantadvies +

Emile d'Heyst Lekkere sappige Belgische handpeer, teelt van majoor d'Esperen uit 1847. Lange eivormige vrucht, donkergroen en roestig. Smeltend, zeer sappig, fris zoet met licht rinse smaak en aangenaam zacht aroma. Matig tot sterke, tamelijk steile groeier. Vruchtbare peer, die in het noorden, waar hij ruim was aangeplant, behoorlijke resultaten gaf Kwaliteit bleek vaak matig, enige tijd bewaarbaar. Op goede grond een gezonde boom. Pluktijd eind oktober - begin november. Bij het oogsten de vruchten op de steelknobbel afbreken omdat deze anders snel uitdrogen. Vwchten hangen windvast. Late herfstpeer. Gebruikstijd tot eind november. Kan in de koeling lang bewaard worden. Plantadvies: +

Franse Wijnpeer Sappige zoete, aromatische handpeer. Smaak valt echter meestal tegeri. Middelgrote, vrij egaal roestbruin gekleurd, matig groot en langwerpig. Kenmerkend is de lange gekromde steel. Gezonde boom, die op elke grond groeit. De vrucht is kort houdbaar en al snel buikziek. De smaak haalt het niet bij de Juttepeer, maar de Franse Wijnpeer werd door malalide handelaren vaak als Juttepeer verkocht en werd daarom door fruittelers veel aangeplant. Rijp- en gebruikstijd half september - oktober. Plantadvies: -

31

Goudbal Fraaie, ronde zomerhandpeer. Typisch streekras in de noordelijke provincies. De middelgrote vrucht is bergamotachtig tot breed peervormig. De bijna ronde peer heeft een ondiep oog en een zeer korte steel. gladde schil, witachtìg groen met zachte rode blos. Bij njping wordt ze prachtig egaal lichtgeel van kleur met lichte grijsbruine stipjes. Soms wat rozepaarse vlekjes. Om de steel wat roest. Bij de steel een knobbeltje, waarop ze vaak als op een kussentje rust, Moet eigenlijk als de peer begint te kleuren direct van de boom gegeten worden. Aangenaam rinse smaak. Als ze fraai gekleurd is, is ze vaak al melig. Onrijpe vruchten zijn pnma geschikt als stoofpeer, De boom groeit sterk en draagt flink. Komt van oudsher in het Noorden voor. Vermeld is dat bij de bouw van koloniehuisjes in het Fries-Gronings veengebied aan het eind van de vorige eeuw een Goudbal voor het huis werd geplant. De peer is eind augustus rijp en slechts kort houdbaar. Ptantadvies: -/+

Groninger Juttepeer Handpeer. ln 1928 als zaailing van de Beurré Beucke te Leermens gevonden. Was sinds 1940 enige tijd voor onderzoek op de proeftuin te Noordbroek. Lijkt wat op de Hertogin Elza. Smaakt en rijpt als de Juttepeer. Sterke groeier. Draagt pas laat. Pluk- en gebruikstijd augustus. Schijnt helaas verdwenen

Juf ofJuttepeer Een zeer oude - waarschijnlijk Nederlandse - handpeer. Werd al in de Middeleeuwen vermeld. Er zijn selecties als de Dubbele Jut en de Koningsjut in omloop geweest. De Jut is al vele eeuwen in ons land een gewilde late zomerpeer. De peren zijn middelgroot tot klein met een dikke taaie schil, grauwgroen, later geelgroen, en roestig. Ze zien er wat onooglijk uit: kleín en grauw, maar het vruchtvlees is heerlijk smeltend sappig, wat korrelig en zeer aromatisch zuurzoet. Kan in harde toestand goed als stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan roze Prachtige, grote boom. De boom groeit traag maar gestaag tot een grote boom met een brede piramidale kroon met uitstekende takken. Kan goed tegen strenge vorst, is zeer productief en kan heel oud worden. Voldoet ook op een ruwe standplaats. Op een ongunstige standplaats kunnen de vruchten wat stenig worden, op droge grond blijven de vruchten te klein. Laat vruchtbaar. Het ras is verdwenen vanwege het onaanzienlijk uiterlijk van de overigens heertijke peertjes. Ook de gevoeligheid voor beurtjaren en voor schurft en ook de slechte bewaarbaarheid van de vruchten droegen aan haar verdwijnen in de handelsteelt bij. Een vroege handpeer (september) die kort houdbaar is Plantadvies: ++

Kruidenierspeer (Oomskinderpeer) Zeer vroege smakelijke handpeer, waarschijnlijk afkomstig uit Zuid-Holland. Verspreid door farnilie Kruidenier, vandaar de naam Zeer oude Nederlandse peer. Kwam in Friesjand rneer voor dan in Groningen en Drenthe. Werd in de rassenlijsten van 1934 en 1936 voor Groningen aanbevolen. Middelgrote brede geelgroene vrucht, bijna een bergamotte vorm. Sappig, zoet, weinig aromatisch en snel melig. Kan in harde toestand als stoofpeer gebruikt worden. Forse boom. Kan op alle gronden aangeplant worden, maar geeft de voorkeur aan kleigrond. Uit de teelt verdwenen vanwege de late en slechte vruchtbaarheid en geringe productiviteit Gebruikstijd augustus. Plantadvies: +

Legipont Franse handpeer, die rond 1800 als toevalszaailing door Martin Legipont in Charneux (nabij Luik) is gevonden. Onder rneerdere namen bekend (m.n. Fondante de Chameux). Wordt regelmatig aangetroffen. Middelgrote handpeer, waarvan de smaak vaak teleurstelt. Groen, peervormig. met aan de zonzijde een lichte oranje blos, gladde schil. boterzacht, zeer sappig, krachtig zoet, ietsje rins en zoet, op koele standplaatsen half smeltend. Kan in harde toestand als compote - of stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan licht geel. Matig sterke, steile groeier met een zeer sterke harttak. kan zowel op zaailing als op kwee veredeld worden. Vatbaar voor schurft. Gezien haar groeiwijze is een flirike en regelmatige terugsnoei in de jeugdjaren nodig. Aanvankelijke weinig, later regelmatig vruchtbaar. De ervaringen in het noorden met dit ras waren gunstig. Vraagt warme standplaats, geschikt op zand en klei. Slecht bewaarbaar. Pluktild begin oktober, gebruikstijd tot half november. Plantadvies: +

Maagdenpeer Oude Nederiandse handpeer Kwam in Friesland meer voor dan in Groningen en Drenthe. Er is een blanke variëteit die vroeger minder geld opbracht en een later rïjpende, die in Amsterdam ook wel 'Henegouwer" werd genoemd. Middelgroot, licht roestbwin met lenticellen. Aan de schaduwzijde wat geel. Zoet en sappig. maar wat grof en vaak stenig, vooral op mindere groriden. Op hetjuíste moment geplukt wel Iekker, maar snel buikziek. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden. Slecht vervoerbaar. Brede boom, die weinig vertakt. Plukrijp september oktober. Plantadvies: -I+'

32

Nouveau Poi(eau. Een vaak wat matig smakende Belgische handpeer, gekweekt door van Mons en die dateert uit 1827. ln Groningen vroeger ook wel Snotpeer" genoemd. Wordt nog regelmatig aangetroffen. Middelgroot, buikig peervormig, dofgroen met veel roest, soms een blos. Op een goede warme standplaats is de peer smeltend, zeer sappig, zoet en fijn zurig, op mindere standplaatsen flauw zoet. Weinig aroma. Matige en steile groeier. Goed gezond en enigszins gevoelig voor schurft. Geregeld vruchtbaar. Bezat weinig handelswaarde, omdat de vruchten geen kleur hadden spoedig zacht en buikziek werden en de smaak vaak matig was. Pluktijd en gebwikstijd eind oktober tot begin november Plantadvies: -/+

Noord-Hol!andse Suikerpeer Zeer vroege zomerhandpeer. Ook wel Dubbele Franse suikerpeer genoemd n het Noorden vaak Koningspeer of Suikerpeer genoemd,. Wordt vaak als forse boom aangetrofferi. Tamelijk kleine tot middelgrote, buikige peer, hardgroen tot geelgroen met wat rood. De smaak is niet bijzonder. Vrij droog en grof zoet vruchtvlees, vaak stenig Vroege peer die slecht bewaard kan worden. Groen geplukt is ze ook een goede stoofpeer. Vormt grote steile boom met zware stugge takken, die weinig vertakken. Zeer gezond. lndertijd verdrongen door de Clapp's Favorite. Pluk en gebruikstijd begin augustus. Plantadvies: +

Précoce de Trévoux. Vroege handpeer, gevonden door Treyve in Trévoux bij Lyon en verspreid vanaf 1862. Middelgroot, lichtgroen. zeer variabel van vorm met een forse steel, bij rijpheid geelgroen met aan de zonzijde een rode blos. Goede smaak: sappig. fris en fijn rins. Niet stenig. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan wit. Wordt incidenteel nog aangetroffen. Matig sterke groeier. Ervaringen op kwee zijn gunstiger dan op zaailing. Zeer vatbaar voor schurft, niet alleen de vrucht maar ook op het hout en daarnaast gevoelig voor topkanker. Regelmatige drager en vanaf het begin vruchtbaar. Eén der vroegst rijpende peren. Kan in de koeling enige tijd bewaard worden. Verdrongen door Supertrévoux, een grotere mutant. Begin september, groen plukken. Plaritadvies -

Triomphe de Vienne Goed smakende Franse handpeer, door Jean Collaud bij Montignon gevonden en vanaf 1874 in de handel gebracht. Bekende peer die vroeger vaak is aangeplant. Grote bronskleurige grote vruchten. Smeltend, sappig en zoet, ietsje rins, maar de smaak kan nogal uiteenlopen. Kan in harde toestand als compote- of stoofpeer gebruikt worden, kleurt dan witrose. Matige tot zwakke tamelijk steil groeíende bocm. Zeer vatbaar voor perevuur. Matig schurftgevoešig. Vruchtbaarheid kan nogal willekeurig sterk wisselen, maar als de eenmaal boom draagt, geeft deze een hoge opbrengst. Gemakkelijk in cultuur, wel wordt de vrucht gauw beurs. Aaribevolen op warme zandgronden, omdat de vruchtbaarheid daar doorgaans goed is gebleken. Pluktijd en gebruikstijd half / eind september. Niet te vroeg plukken! Plantadvies' +

Trosjespeer Oud handpeertje, die beter in harde toestand als stoofpeertje gebruikt kan worden. Zeldzaam streekras uit Groningen en Drenthe. Kwam elders in Nederland nauwelijks voor. De kleine heerlijk smakende en sappige peertjes groeien in groepjes bij elkaar, vandaar de naam. Ze zijn klein en groen, als ze geel kleuren zijn ze melig. Bij het stoven kleuren ze mooi rood. Gezonde groeier. Half augustus begin september. Plantadvies:-/+ -

Wi!liams (Bon Chrétien Williams, Bartlett en vele andere). Váár 1770 in Aldermaston, Berkshire (Eng) gevonden. Wereldwijd de meest geteelde peer. Prima handpeer, inmaak- en stoofpeer Stompe middelgrote, geelgroene vrucht, soms met een licht blos en strepen. Hier en daar wat roest. Geelwit, fijn, sappig, zoetzuur en typerend aromatisch vruchtvlees. Dtaagt vroeg, rijk en regelmatig Voor topkwaliteit is een zwakke onderstam nodig. Schurftgevoelig en slechts kort bewaarbaar. Begin september, slechts enkele weken houdbaar. Tijdig plukken: niet geeš aan de boom laten worden. Plantadvies: -/~

Zwijndrech tse Wijnpeer Heerlijk zoete en sappige handpeer. Waarschijnlijk een oude inheemse peer, oorspronkelijk uit Zuidwest Neder1and afkomstig. Wordt ook in het Noorden regelmatig aangetroffen. Groengele tamelijk kleine vruchten. Gezonde groei en regelmatig vruchtbaar. Gemakkelijk in cultuur. De vrucht blijft klein en bij oudere bomen spoedig te klein, waardoor dunnen nodig zal zijn. Bewaarbaarheid zeer matig. Wordt zeer gauw beurs. Uit de handelsteelt verdwenen vanwege de te kteine vruchten en omdat deze snel buikziek en stenig zijn. Sterke, aanvankelijk steile, later meer uitgaande groeiwijze. Ongeschikt voor veredeling op kwee onderstani. Gezonde groei en regelmatig vwchtbaar. Gemakkelijk in cultuur. Pluktijd tweede helft van oktober, korte gebruikstijd tot eind november. Plantadvies: ++

33

STOOFPEREN

Brederode Oude Nederlandse stoofpeer van het bergamottetype (appelvormig), die fraai rood kookt. We kennen de Zoete en de Zure Brederode. De Zoete Brederode werd ook wel Herfst Suikenjpeer genoemd Tarnelijk kleine ronde peer. groen met veel roest. De Zure Brederode heeft bij de steel een knobbeltje en is fraaier meer blos op de vrucht De Zoete Brederode smaakt echter het beste vari de twee, wat rins en aromatisch, en is soms ook bruikbaar als handpeer Het zijn beide torse groeiers. laat vruchtbaar, maar dan rijk dragend. Gezonde boom met een voorkeur voor zware klei, die zelfs op natte zware en slechte gronden goed gedijt. Plukrijk oktober Gebruikstijd tot mei. Plantadvies: ++

Gieser Wildeman Zeer gewaardeerde stoofpeer. Fijnproevers noemen het de lekkerste stoofpeer. Omstreeks 1850 door de Gies Wildeman nabij Giessendam (ZH) gewonnen De vrucht is vaak nogal klein, geelbruin en slank. Matig sterke groeier Geeft kleine gedrongen boom. Matig schurftgevoelig. maar gemakkelijk gezond te houden. Zeer vatbaar voor perenringworm (Agrillus sinuatis). Vruchtbaar, maar heeft soms ast van beurtjaren Kookt licht rood tot bruinrood af Stelt hogere eisen aan de verzorging, vooral op natte gronden. Tot ver in de lente bewaarbaar. Plantadvies

Kampervenus (Chat Brulée) Oude waarschijnlijk Nederlandse stoofpeer Kwam iri Groningen en Drenthe meer voor dan in Friesland. Boom groeit slecht en is tamelijk schurftgevoelig. De middelgro(e vruchten zijn langwerpig flesvormig. geelgroen tot geel eri lijken op die van de Gieset Wildeman, maar hebben meer kleur. De vrucht is groter en fraaier. maar de smaak is minder. Nogat smakeloos matig zoet en weinig aromatisch. Mogelijk meer geschikt als siervrucht! Gebruikstijd november - maart Kookt licht rood Plantadvies +

Kleipeer Oude Nederlandse stoofpeer met vele streeknamen. Ook wel Win(erjan genoemd: in Groningen Mandjespeer. Klein tot zeer kleine ronde roestige peertjes, die wel wat op kievitseitjes lijken, en in de zon geel verkleuren. Hard en korrelig vruchtvtees, tris zoet en zacht vlezig Kookt ticht rood tot rood. Vormt kleine boom met windvaste peren en s daarom ook geschikt als haagboorn n boomgaarden. De vruchten blijven lang aan de boom hangen en kunnen dus taat geptukt worden. De boom is erg gevoelig voor aantasting door insecten (wantsen, perenringworm). Uit de handelsteelt verdwenen omdat de vruchten te klein waren en de kwaliteit van de Gieser Wildeman en de St. Rémy vaak beter was. Zeer geschikt voor aanplant in de particuliere tuin. Houdbaar tot maart Ptantadvies: -l+

Pondspeer (Harm Harkespeer) Zeer oude Franse stoofpeer, Kwam n Friesland en Groningen meer voor dan in Drenthe. ls vooral iri Groningen (daar Harm Harkespeer genoemd) vroeger veel aangeplant De naam is ontteend aan de omvang van de vruchten die tot 500 gram zwaar kunnen worden Het zijn keiharde grote tot zeer grote stoofperen. dikbuikig en met een stevige schil Ze zijn groen van kleur met bruine puntjes, later wat getig Wit, sappig. tamelijk zoet en vrij grof vruchMees. Kookt gelig-rose tot licht rood. De boom is een sterke groeier met flinke uitstaande takken en kan heei oud worden. De boom is sterk en gezond, maar vraagt een beschutte standplaats om het afwaaien van de enorme vruchten te voorkomen Ronde vruchten vertonen bij bewaring eerder rotting dan lange vruchten. Verdwenen omdat de kwaliteit, gezondheid en de houdbaarheid iets minder waren dan die van de St Rémy. Overigens komt er elders, o.a. in de Achterhoek, een nog groter type 'Pondspeer" voor, de Catillac, Grand Monarque of Grand Mogul (Knoop 1758). Tot in april bewaarbaar. Plantadvies +

st. Remy (Bellissime dHiver). Bekende oude stoofpeer van Beigische oorsprong. Wordt vaak aangetroffen. Pas in de 20o eeuw in ons land populair geworden Grote stompe groene tot groengele vruchten met een rode wang en veel met lenticellen Vrij zoet en aromatisch. Stooft roze Sterke groeier op zaailing Aanvankelijk een slappe trage groeiwijze. wat na enkele jaren verbetert. Matig gevoelig voor schurft en soms voor kanker. Beschutte standplaats omdat de vruchten gemakkelijk af vallen. Geeft een regetrnatige en hoge opbrengst. Geeft ook op zandgrond goede resultaten. ls tegenwoordig naast de Gieser Wildeman de belangrijkste stoofpeer en volop in de winkels verkrijgbaar, daarom hoeft aanplant niet gestirnuleerd te worden Ptuktijd eind oktober - begin november, gebruikstijd tot in mei. Plantadvies: +

34

Provisiepeer Mooie niet ai te grote stoofpeer, gekweekt door de fa. G.A. van Rossum te Naarden. Dateert van 1916. Heeft ten onrechte weinig opgang gemaakt in Nederland. Tamelijk kleine tot middelgrote, grijsbruine tot bronskleurige peervormige vrucht. Korrelig tamelijk zoet en aromatisch vruchtvlees dat mooi rozerood kookt. Kleine boom. Goed gezond. Kan heel lang bewaard worden: Pluktijd oktober, gebruikstijd november tot maart Plantadvies. + Spiege!peer (Baron d'Híver) (Baronpeer, Baron dHiver, Valse ljsbout, Rotneus). Oude stoofpeer, waarschijnlijk van Groningse oorsprong. Na lange bewaring geschikt als handpeer. Wordt regelmatig in Noord-Nederland aangetroffen en dan vaak verward met de Gieser Wildemans. De peren zijn geelgroen met veel kleine lenticellen. aan de zonzijde bruin roest en met langere kelkbuis. Om de steel vaak wat zwarte roestplekken, van waaruit snel bederf kan ontstaan. Werd daarom ook wel rotneus genoemd. De vrucht lijkt op de Gieser. maar is wat groter Kookt minder goed rood en smaakt wat zoeter en flauwer dan de Gieser. Ook de boom wordt groter en vormt sterk gedraaide zijtakken. Oude bomen geven goede opbrengsteri. Vraagt alleen enige verjongingssnoei. Zeer gezond en weinig schurftgevoelig. Groeit op bijna alle gronden. Goede boom voor de particuliere teelt. Pluktijd oktober. Gebruikstijd november - maart.

Plantadvies: ++ WeI!eman Heeft alle kenmerken van de Kleipeer, maar is een maatje groter. Ook wel Dubbele Kleipeer genoemd. Vrucht is breed peervorrnig en geelbruin van kleur. De smaakkwaliteit is echter minder: nogal flauw. Slechts in combinatie met St-Remy of Brederode kon het een smakelijk maaltje stoofperen even. Zeer gezond. maar de vruchten hangen niet windvast Waarschijnlijk zelffertiel. Gebruikstijd tot maart. Plantadvies; -l+ Winterbergamof (Knolpeer, Bergamotte Hiver, Bergamotte de Paques). Er zijn meerdere oude bergamotten die in de volksmond Winterbergamot worden genoemd eri als stoofpeer worden gebruikt. We komen een variëteit met een korte en een met een lange steel tegen. De langstelige wordt ook wel Knolpeer genoemd en is waarschijnlijk de Bergamotte de Hollande van Knoop. De korstelige komt in het noorden het meeste voor en schijnt een oude Nederlandse variëteit. Beide hebben een brede platronde vorm en hebben een oneffen, zacht geelgroene tot gele schil met bruine vlekken. Het zijn middelgrote tot grote stoofperen met wit, zacht, korrelig en wat stug vruchtvlees. Weinig geur. Rijk aan suiker. Bros sappig vruchtvtees van een goede smaak eri fijn aroma. Wat stenig. De boom draagt goed en wordt groot. Zeer lang bewaarbaar (tot in juni). De langstelige is na lange bewaring ook als handpeer geschikt, al is ze wat droog.

Plantadvies: ++ Winterlouwtje Zeer oude stoofpeer, waarschijnlijk van Nederlandse oorsprong. Bijzonder fraaie, kleine tot middelgrote, slanke peervormige, vrucht, bleek groengeet. bij rijping geel met oranjerode blos Veel kleine grijLe stipjes. Wit vast vruchtvlees, rins zoet en aromatisch. Kookt mooi rood en heeft een goede smaak. Kookt niet gauw stuk. De boom wordt middelgroot en is vrij open. De vruchten zitten goed vast, zodat ze zonder probleem op de windzijde van een boomgaard geplant kunnen worden. ln de jeugdfase zijn de takken wat slap, zodat ze wat hangen. Zeer vruchtbaar. Geschikt voor de teelt op zand en kleigrond. Pluktijd eind oktober, tot maart bewaarbaar. pjantadvies: +.iWinferrietpeer Uitstekende stoofpeer. Zeer oud Nederlands ras, dat om onduidelijke redenen niet populair is geworden. Middelgrote tot grote vrucht, buikig, grauwbruin tot geel bwin, roestig. Lang bewaarbaar, zoet en zéér aromatisch. Kookt rozerood. De naam "winterriet" komt van het opslaan tijdens de winter in kuilen op rieten matten tijdens de winter. Sterk en gezond. Schurftgevoetig en op natte grond kankergevoelig. Matig grote boom met hangende takken. Half oktober tot in februari bewaarbaar. Ptantadvies: +

35

lj

PEREN0OORSNEDES

Beurré claiigeau

Beurré de Merode

Beurré Hardy

Clapps Favorite

Com(esse de Pars

-,-/

/

/

\\\\

,l

¡//

) \

Bonne Louise d'Avrar,chess

(•

\

/.

¡ /

,/ t'

\i

! Conference

Dirkjespeer

Durondeau

Emile dHeysf

36

I

•

\\

!

\\

/

i

Franse Wijnpeer

Goudbal

Gieser Wildeman

;

(

Ò

•

;

)

Juttepeer

Kampervenus

Kleipeer

Legipont

Maagdenpeer

í:

// / \

\

Kruidenierspeer

37

, ,

Pondspeer

Nouveau Poiteau Noorriho!landse Suikerpeer

it

li

Provisiepeer

St Remy

'

Triomphe de Vienne

?J

\

Trosjespeer

Winterbergamotte

Wintertouwtje

Zwjndrechtse Wijnpeer

38

,

PRUIMEN

Boerenblauwijes, Boerengee!ijes en Boerenwitjes ln hagen en wlndsingels van veel boerenerven en grote tuinen in het Noorden stonden in de windsingel vaak heesters en pruimenboompjes met kleine, ronde, gele, witte of blauwe pruimen. die uit pitten of als wortelopslag waren opgekomen De blauwe zijn fraai donkerblauw, met groenig vruchtvlees. Ze worden in Oost-Nedertand Belsen genoemd. ln Drenthe Effies of Affies. De geeltjes lijken veel op mirabeller,, maar zijn nog wat kleiner. De smaak kan zeer verschïllend zijn. maar stelt vaak teleur. Ook nu worden die pruimpjes nog regelmatig aangetroffen. Rijptijd: augustus. Plantadvies: -

Czar Gekweekt door Th. Rivers, in Sawbrtdgeworth, Herts, (Eng.) ln 1875 geïntroduceerd, maar dateert waarschijnlijk al van vóór 1871. Late, blauwe dessertpruim, van vaak matige kwaliteit Paarsblauwe. wat kleine vrucht, met geelgroen vwchtvlees en taaie schil. Matig sterke en aanvankelijk steile groei. Veel aangeplant. De varkenspruim (Brussels) is ongeschikt als onderstam. Evenals de Reine Victoria geschikt voor teelt in de bessentuin. Matig vatbaar voor loodglans en gomvorming. Soms treedt spint op. Vroeg en regelmatig vruchtbaar. Dunnen is gewenst, maar is minder noodzakelijk dan bij de Reine Victoria. Tamelijk vatbaar voor loodglans. Rijptijd half augustus. Plantadvies: +

Dubbe!e Boerenwitte Zeer oude, Nederlandse dessertpruim. Het voorvoegsel 'Boeren' is waarschijnlijk een verbastering van 'Beurré' Komt regelmatig voor in oude boomgaarden en op boerenerven. De ronde, gele vrucht lijkt wat op de Reine Claude Verte. maar is geler en heeft een minder uitgesproken naad. Zeer zoete en sappige vrucht, met een fijn aroma. Dunne huid. Pit Iaat gemakkelijk Ios. Vatbaar voor spint. Boom vormt een mooie, bolronde kroon. De boom draagt laat en de opbrengst is matig Door late bloei minder nachtvorstgevoelig. Mogelijk is de Dubbele Boerenwitte een mutant van de Enkele Boerenwitte, die wat kleiner is. Rijptijd: half augustus. Plantadvies: -/+

Eivormige Reine Claude Van dit uitgestorven geachte ras is een afgeleefde boom terug gevonden. Hiervan zijn enkele enten gehaald. Ronde vrucht, met een diepe, scheve naad. Licht bruinpaarse kleur, met gele ondertekening. Aan de zonzijde blauwpurper. Overal vele grijze lenticellen, die heldergeel omrand zijn. Sappig en zoet. Blauwe bewaasd. Grote, enigszins vastzittende pit. Dikke huid. Geel vruchtvlees, met onder de schil rosse adertjes. Vast, maar zeer sappig vruchtvlees. Forse, spoedig vruchtbare boom Rijptijd: augustus. Plantadvies: -/+

Early Laxton. Dessertpruim. Geel met rode vrucht. Matige zwakke groeier. Kleine ronde vrucht, geel met wat rood van kleur. Saprijk, met behoorlijk aroma, maar vaak wat flauw. Kleine pit, die vaak vast zit. Dichte, struikige groei, waardoor geregeld uitdunnen nodig is en waardoor veel snoeiwonden worden gemaakt. Zeer vatbaar voor loodglans. Daarom s zomers snoeien, om loodglansinfectie te voorkomen Gevoelig voor spint. Vroeg njpende pruim. Niet groot van stuk en zeer wisselvallig in opbrengst. Matige resultaten. Vermoedelijk beïnvloedt een warme standplaats de vruchtbaarheid in gunstige zin. Rijptijd: eind juli, begin augustus. Plantadvies: -l+

Ear!y Rivers, syn. Eldense Blauwe Rond 1834 Gekweekt door Thomas Rivers, ¡ Sawbridgeworth (Eng ) Kleine, ronde, donkerblauwe vrucht, met veel dauw. Het vruchMees is geelachtig groen, matig sappig. Slechts matig van smaak. De schil is hard en wrang. Kleine. losse pit. Oraagt snel en overvloedig. Rijptijd: eind juli, begin augustus. Plantadvies: -/~

Katerskloten Streekvariëteit uit Friesland. Grote tot zeer grote ovale vrucht met lange dunne steel. Brede naad. Aan beïde zijden, maar vooral aan de bovenzijde, een spits toelopend gepunt. Donkerpaars met licht waas. De grote steen zit vast. Geelgroen, sappig, zacht en zurig vruchtvlees. De smaak is matig. Beter als keukenvrucht. Gezonde sterk groeiende steile boom. Eerste helft augustus. Plantadvies: -/+

Kwetsen Keukenpruimen. ln een oude boomgaard hoort ook een kwets te staan. Deze vruchten zijn ondergewaardeerd. Enkele bekende rassen zljn de Duitse-, de Hongaarse- en de ltaliaanse Kwets. Ook de pruim Stanley is eigenlijk een kwets. De ltaliaanse verdient de meeste aanbeveling. Alle kwetsen zijn langwerpige blauwe tot blauwzwarte vruchten, aan de einden wat spits toelopend. Bij volledige rijpheid zijn ze ook als dessertpruim geschikt. Vast vlees. Zeer geschikt voor jam 01' te drogen. Zelfbestuivend. Vroeg vwchtbaar, De Hongaarse kwets is wat minder smakelijk, maar meer geschikt voor slechte standplaatsen (kan ook goed op veengrond). Als men kwetsen wil drogen, dan moet men ze aan de boom laten hangen tot ze gaan schrompelen. Gebruikstijd: tweede helft september. Plantadvies: ++

39

,

.,

t

Mirabelien Er zijn meerdere Mirabeile soorten: de bekendste ziin de Mirabelle de Nancy en de Mirabelle de Metz. Regelmatig worden er ook "wilde"mirabellen aangetroffen. zaailingen of Wichters (zie hierna). Mirabellen zijn kleine gele. soms geelroze pwimen. Het zijn prima dessertpruimen die ook ingemaakt of gekonfijt kunnen worden. Het vruchtvlees is tamelijk stevig, redelijk sappig en zeer zoet. De smaak is zeer goed, met een speciaal aangenaam gesuikerd aroma. De kleine bomen zijn erg gezond en zeer vructitbaar. Ze ziin zelfbestuivend. Augustus. Plantadvies: ++

Monsieur Hâtif Zeer oude Franse soort, ook bekend als Perzikpruim, B/auwe Frari.se Wijnpruim of Eariy Orleans. Vrij grote, ovaalronde, paarse vrucht. Geelachtig groen, sappig, zoet aromatisch vwchtvlees met zeer goede smaak. Soms wat melig Pit los van vruchtvlees. Schil is vnj taai en scheurt in sommige jaren. Vruchtdunning is gewenst. Sterke groeikracht. Vormt brede piatte boom. Pluktijdstip van begin tot half augustus. Hoge maar onregelmatige opbrengst. Plantadvies: ++

Opal Hoewel een vrij modern ras ( in 1925 gekweekt door K. Statens, in Alnarp, Zweden). dat pas na de tweede wereldoorlog in ons land is geïntroduceerd. mag de Opal, als vroege pruim met bijzondere goede eigenschappen in de fruittuin niet ontbreken. Het is de lekkerste vroege pruim en bovendien weinig gevoelig voor ziektes. De paarsrode vruchten zi,jrì echter vaak wat k!ein. Het groene vruchtvlees is zeer sappig en heeft buitengewoon goede smaak. Draagt vroeg, geeft een grote opbrengst. De boom groeit sterk en bestuift zichze!f. De pit ligt los in het vlees. Rijptijd: eind juli - begin augustus. Plantadvies: ++

Reine Claude d'Althan Dessertpruim Doortuinman Prochaskarond 1850 gevonden op hetlandgoed van Michaël GraafAlthan, te Swoyschitz (Tsjechië). Uitstekend smakende pruim. Grote, ronde, roodpaarse, bedauwde vrucht Sappig en zoet, met goudgeel vruchtvlees. De pit laat goed los. Matig sterke, aanvankeiijk steile groei. Geschikt voor teelt in de bessentuin. Vroeg vwchtbaar, Weinig vatbaar voor ziekten, maar kan, evenals Reine Claude d'Oullins, vooral in natte zomers veel last hebben van barsten. De resultaten met dit ras zijn desondanks gunstig. De boom groeit sterk. Rijptijd: eind augustus begin september. Plantadvies: +

Reine Claude d'0ullins Uitstekend smakende dessertpruim. Afkomstig uit Coligny (Fr.) Dateert van ca 1860 Vrucht rond en goudgeel van vorm. De pit zit wel eens vast. Waarschijnlijk een zaailing van de aloude Reine Claude Verte. Sterke groeier. Weinig gevoelig voor loodgians, maar wel spintgevoelig. Op jeugdige leeftijd onvruchtbaar, maar op oudere leeftrjd laat vwchtbaarheid niets te wensen over. ln natte zomers last van barsten en daardoor veei monilia- en wespenschade, waardoor de opbrengst kan tegenvallen. Rijptijd: 2e he!ft van augustus Steen laat moeitijk los. Plantadvies: ++

Reine C!aude Verte Zeer oude pruim, die wel de ede!ste der pruimen genoemd wordt. Ronde, vnj kleine groene vruchten, met spikkeitjes. Matig sappig, maar heerlijk zoet en aromatisch. De pit laat gemakkelijk los. Sterke groeier. De boom draagt echter erg laat en is vaak matig vruchtbaar. Zeer gezonde boom. De verwante Grosse Grune Reine Claude, die een maatje groter is, is meer geschikt als keukenpruim. Rijptijd: eind augustus. Plantadvies: -l+

Reine Vicforia. Dessert- en keukenpruim, die ooit als toevalszaailing gevonden was in een tuin te Alderston, Sussex (Eng.). Langwerpige, helderrode, tot licht paarse vrucht, met enig geel. ls veel aangeplant en wordt nog overal aangetroffen, hoewel de smaak door gomvorming en als er niet tijdig gedund wordt, vaak teleurstelt. Matig sterke groeier. Daarom geschikt voor teelt in de bessentuin. Werd vroeger vanwege de vroege en regelmatige vruchtbaarheid en de waardering door de consument, ondanks haar gevoeligheid voor loodglans en bacteriekanker, toch veelvuldig aangeplant. Moet altijd gedund worden om vruchten van een goede kwaliteit te verkrijgen en om uitputting van de boom te voorkomen. Rijptijd. eind augustus. Plantadvies: -

40

.,

t

Rode Eierpruim Zeer oude Nedertandse pruim, die door de NPV is teruggevonden. Geschikt als dessertpruim en keukenpruim Herkomst onbekend, maar al door Knoop (1758) beschreven Zoals de naam al zegt, heeft deze pruim grote tot zeer grote, rode, ei-vormig-langwerpige vruchten, die bovendien wat flesvormig zijn. Verder heeft ze een vlakke naad, die de vrucht in ongelijke helften verdeeld. Deze pruim lijkt op Reine Victoria, maar is duidelijk groter. Zachtrood tot helder violet, aan de zonzijde. Soms marmerachtig gevlekt. Wit bedauwd. Ook de boom, met haar hangende takken, lijkt op die van Reine Victoria, maar is forser. De btaderen zíjn zelfs veel groter De pruim ís sappig en heeft tamelijk zacht geel vruchtvlees. De pit laat gemakkelijk los. Vruchten die te weinìg zon hebben gehad, blijven smakeloos. Boom groeit sterk en vraagt een ruime. luchtige en zonnige standplaats. Rijptijd: eind augustus-begin september. Plantadvies -/+

Tonneboer Zeer oude. Nederlandse keukenpruim. Matig sterke groei. Minder geschikt voor teelt in de bessentuin Meer geschikt voor randbeplanting Weinig vatbaar voor loodglans, maarmatig gevoelig voor spint Geregelde drager. Vroeg vruchtbaar. Soms wortelecht. Werd veelvuldig geteeld in de omgeving van Loppersum. De groene pluk was, als fabriekspruim. speciaal gevraagd. Voor de rijpe pluk bleek ze mirìderwaardig, Alleen geschikt voor jam- en inmaak Oogsttijd, als groene pruim eindjuli-begin augustus. Plantadvies. Wichters (Wichfertjes) Smakelijke kleine gele pruimpjes met bruine vlekjes, die naar wij weten nog niet geclassificeerd zijn. Er bestaan diverse plaatseiijke varìanten, die als zaailing en uit wortelopslag zijn verspreid. Kwam en komt met name in Friesland voor op boerenerven, vooral in de Friese wouden en aangrenzende streken, zoals het Gronings Westerkwartier. Sterke, grote en gezonde bomen. Volrijp zijn ze sappig, zoet met een muskusachtig aroma De steen zit los. Overrijp neigen ze naar zuur worden. Piantadvies' -/"

i1 riii

ontwikkeiing van de pruim

41

,

,

KERSEN Hoogstamkersenbomen hebben een grote landschappelijke waarde. maar aanplant van kersen voor de consumptie moet in het noorden worden afgeraden. Vogels. vooral merels en spreeuwen. zijn de plukkers van de weinige kersenbomen steeds voor en de bomen worden te groot om ze met netten te bedekken. Tegenwoordig is er echter een zwakgroeiende kersenonderstarn beschikbaar: Gisela5 Daarop worden kleine bomen gevormd. die in kas of onder netten kunnen worden geteeld. Wil men toch een hoogstamkers planten. dan is de keuze beperkt tot zeer zure kersen, die soms door vogels met rust worden gelaten. De enige Noord-Nederlandse kers is de zeer zure Westerleesche Kriek. Naast deze is siechts de eveneens zeer zure morel voor aanplant aan te raden.

De Westerleesche kriek De Westerleesche kriek is de enige bekende kersensoort uít deze regio. Hoewel de kersenteelt in het Noorden vari geen belang was - men zag slechts hier en daar een Meikers of Zure Morel - werd ìn de eerste helft van de vorige eeuw in het oosten van de provincie Groningen zowel door particulieren als fruttelers, de Westerleese Kriek veel aangeplant. Pomologisch gezien is het eigenlijk geen kriek (zoete kers). maar een Waal (zure kers) Van de Walen is de morel het bekendste K. Bos. iri Sappemeer vond deze halverwege de 19e eeuw als zaaiiing en gaf haar de naam Westerleesche Kriek. lr l. Rietsema vermeldt in zijn proefschnft: Beschrijving en Rangschikking van de in Nederland voorkomende kersenvormen (Wageningen. 1928) dat deze kers n het Groningerland veel werd geteeld De vrucht is vrij klein en erg zuur Ze is wat plat, granaat- of bloedrood van kleur en zeer zacht De pit is tamelijk ktein. Ze heeft weinig waarde voor de directe consumptie. omdat de smaak te zuur en de vrucht te klein is. Eigenlijk is ze alleen voor verwerking geschikt. Ze werd door de industne graag gekocht voor bereiding van sap en vruchtenwijn. Ze barst níet bij regen De boom is vroeg vruchtbaar. De bloei is laat (eerste helft van april) De rijptijd is erg laat (eind juli. begin augustus). Waarschijnlijk is dit ras zelffertiel. De boom kan door opslag worden voortgekweekt (wortelecht).

Zwakke groeier en de boom blijft klein De vruchten en bladeren zijn wat kleiner dan die van de morel. maar de boom zelf is wat groter. De kroon is sterk vertakt. Groeit goed op zand- en kteigrond. Zeer gezond en heeft geen last van de monilia en taksterfte,

OVERIGE BOOMFRUIT Walnoot, hazelnoot, mispel en kweepeer Op veel erven en in veel tuinen stonden hazelnoten. Vroeger waren ze op de zandgronden een vast onderdeel van de randbeplanting van het boerenerf Bij de grote boerderijen vormden ze een onderdeel van de siertuin. lncidenteel trof men een mispel aan en alleen op grotere erven soms een vaak zeer grote walnoot Kweeperen kwamen slechts sporadisch voor. ln het geval van walnoot en mispel betroffen het gewoonlijk zaailingbomen. Bij de walnoot kwam dat omdat men vroeger niet in staat was deze te enten Een zaailingnoot kent een zeer lange jeugdperiode (vaak meer dan 10 jaar) voordat de eerste vruchten verschijnen. En, wanneer de boom eindelijk droeg, bleken de vruchten vaak niet te voldoen. Slechte nootkwaliteit, grote ziektegevoeligheid. onvoldoende winterhardheid maakte dat de resultaten vaak teleurstelden Tegenwoordig zijn gespecialiseerde telers in staat goede walnootrassen door middel van enten te vermeerderen. Hetzelfde geldt voor de hazelnoot en mispel. Hoewel hiervan al lang goede oude rassen in omloop waren, heeft het in het Noorden van het land aan handelsteelt, met geselecteerde rassen. ontbroken Goede rassen zijn zelden verspreid, omdat genoegen werd genomen met zaailingen

BESSENTEELT Vrijwel ieder. die vroeger een moestuin had, had wat bessen en frambozen. Hier en daar werd kleinfruit ook beroepsmatig geteeld, zoals bij Berlikum en in het Bildt in Friesland en iri en rondom het Groningse Loppersum. Daar was er van de eerste helft van de 19 eeuw tot rond 1950 een uitgebreide beroepsteelt van bessentuinen met bovenvrucht van appels, pruimen of peren. Vooral de z.g. Loppersummer of Lopster Aalbessen waren erg bekend en gewild Bij de rode bes kende men twee variéteiten: de groen- en de geelstelige aalbessen (met groene en geelachtige stelen aan de trosjes), de geelstelen waren het zoetst, maar de groenstelen brachten meer op. De frambozen, die hier gekweekt werden, noemde men Vroegrijper, en hadden een wit-grijze bast. De andere geteelde, de Hornet-framboos, beviel op den duur niet, ln de jaren na 1900 verdween de teelt van frambozen grotendeets, waarschijnlijk omdat de grond minder geschikt bleek. Bij de zwarte bes introduceerde kweker K Maring te Leermens in 1921 de Roodknop, een zeer forse zwarte besseristruik met een grote opbrengst, díe volkomen winterhard bleek. Deze vond een grote opgang in de streek. ln hetzelfde jaar introduceerde hij als rode bes Correction, die een betere smaak (zoeter) en een hogere opbrengst had dan de Loppersummer bes. Als de kruisbes vond men er de Engelse Witte en als frambozen de St. Walfried en de Preussen

42

,.

,

Provinciaal assortiment rond 1920

Provinciaal Sortiment voor hoog- of halfstam-appel. Alphabetisch gerangschikt. ir

'

'

-

?c

SOORTEN

— _5 - - o! c;

-!-

Rijptijd

i L&..

-

.

'

‚

!

z'

o ooI

,

Z

Zure appels. . Jan.-April — — — ,— — —, — -Bellefieur-Dréntsche Nov .Febr. -Bellefleur-Dubbele ' Nov -Jan. Bismarck .......Nov -Febr. — ßramley's Seedling . Dec -Febr — Eetensche Wijnappe! Dec.-Febr — Eysdener Klumpke . Jan.-April — Fransche zure .....Nov.-Febr. — Gamersche zure .....September Goudreinelte ...... Jan -April — — — —, — —, — — Ì - - , — —, — Groniner Kroon . Jan..Maart '_ — — — — — Kafappel ........Oct -Nov. — l — ' — — i Keswick Codlin .....September I Keulemans ......Jan -April Landsberger reinette . i Nov -Febr. —l Notarisappel ...... Dec -Febr. — — — — — — — — — Oranje reinette .....Oct -Jan. — Peterselie appel .....Oct -Nov. ¡ — , — Present vari Engeland Jan.-Maart — — .-, I Roode ulpappel Aug .Sept — — '— l — l_. ' — Sterappel ..... Oct -Jan. Bel!efleur-Brabantsche .

.

Zoete appels Bioemée

.

Campagnc. Ermgaarde

Holaart . Jacob Djrk Pippeling .

. .

. .

.

.

.

.

.

Winterkroon .

.

.

. . .

.

.

.

Sept -Oct. Dec.-Febr. Dec.-Mrt — Jan.-Mrt. Nov.-Dec. Nov -Mrt.

— :

-- — — — — -- — — —

--

Th

—

Nov.-April — — —

43

'

Provinciaal Sortiment voor hoog- of halfstam-peer. Alphabetisch gerangschikt. .iEj

SOORIEN

Rijptijd ZN

oE 000, ' '

Z

Handperen. Besy van Schonauwen . Beurré Hardy Beur,c de Mérode C/app's Favourik' Dr. Cornélis . . . Fondante de Chaineu Goudbal . . I lerístpeer van Geulle . . . J odenpeer Jlaagclepeer

.

.

.

Nouveau Poiteau . 00m3kinderenpecr . Roode suikeij . Noord- Ho/I Suikerpccr Triomphe de Vienne

Nov.-Dec. October • Spt-Oct. Aug-Sept. — • , September • Oct.-Nov. Aug .Sept. — — September • Oct-Nov. Sept .Oct. — November ! Augustus — Augustus Augustus — — Sept -Oct.

,H --

-1- 11 =

Stoofperen Brederode. . . Gieser 1'Vildeman Heerepeer . . Kampervenus. , Knolpeer . . Pond.speer. . . St. Germain St. Remy . . . Trojespeer . Winlerjan . . 1'Vinierlouwije

Witte Cousin

.

Jan.Mei l Dec.Febr. — ---------— Aug -Sept. , , Nov.-Fcbr Aug.-Sept. ' I — : Oct-Jan. — ec.Jan. , . Jan.Mrt. l '— Sept.Oct Jan'-Maart _'_ — Jan .Maart ' — ., '_l Oct..Dec.

44

.

'

INHOUDSOPGAVE INLEIDING

11

Welke varieteiten staan in deze brochure

11

Hetplantadvies ..................................................................................................................................................................................11 Deafbeetdingen............................................................................................................................................................................... Literatuur..............................................................................................................................................................................................11 Gespecialiseerde kwekers van oude fruitrassen .......................................................................................................................IV APPELS.................................................................................................................................................................................................... AnanasReinette ................................................................................................................................................................ AnnaBoelens....................................................................................................................................................................................

Beautyof Bath............................................................................................................................................................................ Bellefleur........................................................................................................................................................................................... Boerma-appel...................................................................................................................................................................................... Bramley•s Seedling ............................................................................................................................................................................ CoxsOrange Pippin .............................................................................................................................................................................

DoekeMartens ..................................................................................................................................................................................2 DokkumerNije....................................................................................................................................................................................2 DrentseBellefleur...................................................................................................................................................................................2 DrentseParadujs.............................................................................................................................................................................2 DubbeleZure Paradijs .........................................................................................................................................................................2 EarlyVictoria.......................................................................................................................................................................................2 English Winter Gold Pearmain (King of the Pippins Reine des Reinettes) .........................................................................................2 Glorievan

Holland.............................................................................................................................................................................2 GoldenDalicious .....................................................

.,

.......................................................................3

Goudreinette(Schone van Boskoop) ................................................................................................................................................3 Goudreinetteachtigesoorten..................................................................................................................................................................3 Gravensteiner.....................................................................................................................................................................................3 GroningerKroon................................................................................................................................................................................3 GroningerPippeling (Groninger Peppel)................................................................................................................................3 Guldelingen 1 Gulderlirugen ....................................................................................................................................................................4 Honingzoetje...........................................................................................................................................................................................4

jacquesLebel................................................................................................................................................................................4 JamesGrieve ......................................................................................................................................................................................4 JanMenks....................................................................................................................................................4 Jonathan....................................................................................................................................................................................4 Judine............................................................................................................................................................................................5 KeswickCodlin ......................................................................................................................................................................................5 Len,oen .................................................................................................................................................................................................5

LombartsCalvulle................................................................................................................................................................5 LuntersePippeling ..................................................................................................................................................................................5 Mank•s Codlin.......................................................................................................................................................................................5 MayOueen..............................................................................................................................................................................................6 Noorderkroon......................................................................................................................................................................................6 Notaris(Notarisappell ........................................................................................................................................................................6 Oranje Reinette en Oranje Reinette van Pomona ..................................................................................................................................6

PerzikrodeZomerappel..........................................................................................................................................................................6 Presentvan Engelarud (Heerappel).........................................................................................................................................................6 Presentvan Friesland ...................................................................................................................................................................7 PrincesseNoble..................................................................................................................................................................7 Oueen.........................................................................................................................................................................................7 Reinettevan Ekenstein ..........................................................................................................................................................7 45

,

4

e

Rode Tulp

.

.

.

Rode Peppeling

. 7 . 7

RoyalJubiiee............................................................................................................................................................................8 Schellinkhouter................................................................................................................................................................................8 Schonevan lephof ..................................................................................................................................................8 Schönervon Nordhausen ...................................................................................................................................................................8 SigneTillisch........................................................................................................................................................................................8 Sterappel.............................................................................................................................................................................................

s Swaanappel...........................................................................................................................................................................................8 Transparentede Croncels.......................................................................................................................................................8 Valkappel........................................................................................................................................................................................8 VlaamseSchijveling).........................................................................................................................................................................g VeendammerGlorie ...................................................................................................................................................................9 Willern111 ..................................................................................................................................................................g WinschoterGlorie...............................................................................................................................................,

9

YellowTransparente .............................................................................................................................................................................9 Zigeunerin........................................................................................................................................................................................... Zoe(e Aagt.............................................................................................................................................................................................g ZoeteBloemée...................................................................................................................................................................................10 Zoe(e Campagner (Blauswi(te, Blauwwitte) ..............................................................................................................................10 ZoeteErrngaard....................................................................................................................................................................................10 Zoe(e Guldeling..............................................................................................................................................................................10 ZoeteGrauwe