P08187_Koersdocument_Omgevingsvisie_Gemeente_Opmeer_20250512
Tekst van het document
Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer Gemeente Opmeer Definitief
Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
1
colofon
projectnaam Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer datum 24 april 2025 projectnummer P08187 opdrachtgever Gemeente Opmeer BRO projectleider JV projectteam IBo, ICo, LFa, SAi bron kaft BRO review JV
Willemsplein 2 5211 AK ’s-Hertogenbosch +31 (0)73 208 91 55 info@bro.nl www.bro.nl
Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
2
Inhoudsopgave 5.5.2
1
2 3
4
5
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3
Basis voor de omgevingsvisie Wat is een omgevingsvisie? De omgevingsvisie van gemeente Opmeer
5 5 5
Aandachtspunten en wettelijke kaders
6
Structuur omgevingsvisie
9
3.1 3.2
10 11
Detailniveau Gebiedsgerichte uitwerking
Evaluatie Toekomstvisie
12
4.1
Evaluatie Toekomstvisie
13
4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.1.6
13 13 13 14 14 14
Opgaven en trends in Toekomstvisie Toekomstvisie op hoofdlijnen Ambities uit de Toekomstvisie Mogelijke strijdigheden Toekomstvisie en ander beleid Toekomstvisie, een goede basis Gebruik van Toekomstvisie in de omgevingsvisie
Koers Opmeer ambities
15
5.1 5.2
Kernwaarden van gemeente Opmeer Vitale dorpen in een vitale gemeente
17 18
5.2.1 5.2.2
Welke opgaven spelen er? Wat zijn onze ambities?
18 18
Een zorgzame veilige gemeenschap
20
5.3.1 5.3.2
20 20
5.3 5.4
5.5
Welke opgaven spelen er? Wat zijn onze ambities?
Een duurzame toekomst
22
5.4.1 5.4.2
22 22
Welke opgaven spelen er? Wat zijn onze ambities?
Een aantrekkelijk landschap en hoogwaardig erfgoed
24
5.5.1
24
Welke opgaven spelen er?
5.6 5.7
6
5.6.1 5.6.2
26 26
Welke opgaven spelen er? Wat zijn onze ambities?
Economisch vitaal
28
5.7.1 5.7.2
28 28
Welke opgaven spelen er? Wat zijn onze ambities?
Ruimtelijke dillema’s
30
6.1
31
Thematische botsingen
6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.1.5 6.1.6 6.1.7
8
24
26
6.1.1
7
Wat zijn onze ambities?
Bereikbaar Opmeer
Woningbouw vs. behoud van het agrarisch karakter en behoud identiteit Recreatie vs. bescherming van het landschap: Bereikbaarheid vs. duurzaamheid: Landbouw en natuurbehoud Energieopwekking en ruimtelijke kwaliteit Maatschappelijke voorzieningen geclusterd vs. voorzieningen verspreid Inbreiding/verdichting bij woningbouw en behoud identiteit van de dorpen
31 31 31 31 31 31 31
Participatie
32
7.1
33
Participatieplan Wijde Blik
Toekomstbestendigheid en beleidshuis
34
8.1
Borgen actualiteit
35
8.1.1 8.1.2
35 35
8.2
Hoe omgaan met in ontwikkeling zijnde beleidsstukken Omgevingsvisie dagvers houden
Beleidshuis, uitwerking programma’s en bevoegdheden Raad en College
35
3
1
Inleiding
Wat is een omgevingsvisie en welke hoofdstukken bevat het koersdocument?
4 Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
1.1
Basis voor de omgevingsvisie
4. De opzet van de omgevingsvisie is vormvrij, maar moet wel digitaal
Dit document omvat de contouren voor de op te stellen Omgevingsvisie
raadpleegbaar zijn en voldoen aan de publicatiestandaarden van
gemeente Opmeer. Deze hoofdlijnen vloeien voort uit het gemeentelijke
het digitale stelsel omgevingswet (DSO).
beleid en landelijke wetgeving, waarover reeds participatie en besluitvor-
5. Een omgevingsvisie bevat in ieder geval de volgende elementen:
ming heeft plaatsgevonden. Daarnaast vormen ambtelijke sessies be-
6. Een beschrijving van kwaliteiten van de fysieke leefomgeving;
langrijke input voor de concept-hoofdlijnen in dit document. Dit is uiter-
7. Hoofdlijn van voorgenomen ontwikkeling van het grondgebied;
aard aangevuld met de inbreng het college en de gemeenteraad. Daar-
8. De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving integraal te
bij is de input van ketenpartners ook meegenomen.
voeren beleid. 9. Participatie bij de totstandkoming van de omgevingsvisie is ver-
Deze contouren worden gebruikt om de koers van de omgevingsvisie
plicht, maar de methode en reikwijdte van de participatie is aan elke
vast te zetten. Door hiervoor inbreng te gebruiken vanuit ambtelijke ses-
gemeente zelf.
sies, ketenpartnersessie, het college en de raad, én input van de Toe-
10. Kostenverhaal: basis voor vragen financiële bijdrage in exploitatie-
komstvisie Opmeer 2021, waarin ook inwoners zijn betrokken, zorgt het
overeenkomst.
koersdocument ervoor dat alle neuzen binnen de gemeente dezelfde kant op staan. Dit wordt bewust gedaan met beknopte contouren zodat
1.3
De omgevingsvisie van gemeente Opmeer
er nog voldoende ruimte is om bij te sturen waar nodig. Naast het verifi-
De omgevingsvisie van gemeente Opmeer is dus de langetermijnvisie
eren of dit de juiste koers voor de omgevingsvisie is, worden deze con-
voor de fysieke leefomgeving van gemeente Opmeer. In de omgevings-
touren ook gebruikt om een aantal belangrijke keuzes te maken. Er zijn
visie kijkt de gemeente vooruit, namelijk naar het jaar 2040. De centrale
nog keuzes die gemaakt dienen te worden en nog aandachtspunten die
vraag is ‘hoe willen wij dat gemeente Opmeer er in 2040 uitziet?’.
de basis vormen voor het volgende proces: participatie. De omgevingsvisie gaat over het gehele grondgebied van de gemeente
1.2
Wat is een omgevingsvisie?
Opmeer. Echter is het zeer gebruikelijk om in de omgevingsvisie ook uit-
Iedere gemeente in Nederland is verplicht om op 1 januari 2027 een
spraken te doen over kleinere delen van de gemeente (gebiedsgerichte
omgevingsvisie te hebben. De omgevingsvisie is een vormvrij docu-
uitspraken) én over hoe samen te werken met de regio. De omgevings-
ment. Hierdoor kunnen gemeenten veel keuzes over hoe zij hun omge-
visie blijft echter alleen bindend voor de gemeente.
vingsvisie willen inrichten zelf maken. Echter zijn er ook een aantal wettelijke vereisten voor de omgevingsvisie:
De omgevingsvisie is niet het enige beleidsdocument van gemeente Op-
1. Een omgevingsvisie moet een langetermijnvisie zijn voor de hele fy-
meer, maar heeft een plaats binnen het beleidshuis. De omgevingsvisie
sieke leefomgeving en het hele grondgebied.
brengt het beleid over diverse onderwerpen zoals water, bodem, natuur
2. Het is een verplicht instrument voor Rijk, provincie en gemeente.
en cultureel erfgoed samen en verbindt deze onderwerpen met elkaar.
3. De omgevingsvisie is zelfbindend voor de bestuurslaag die de om-
De omgevingsvisie is de overkoepelende visie in het ruimtelijk domein
gevingsvisie vaststelt. Dat betekent in dit geval dat de omgevingsvi-
en bevat daarom alleen uitspraken op strategisch niveau. Verdere uit-
sie bindend is voor de gemeenteraad van gemeente Opmeer. De
werking vindt plaats in programma’s of het omgevingsplan.
omgevingsvisie is niet bindend voor bijvoorbeeld burgers.
5
2
Aandachtspunten en wettelijke kaders
Wat zijn wettelijke vereisten van een omgevingsvisie? Welke thema’s vormen voor nu de basis van het opstellen van de omgevingsvisie? In dit hoofdstuk wordt de koers uitgezet voor het verder opstellen van de omgevingsvisie voor de gemeente Opmeer
6 Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
Thematische indeling en integraliteit
kunnen de strategische lijnen worden opgenomen. Documenten in
Kostenverhaal
de beginfase kunnen agenderend opgenomen worden.
De omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen rondom het regelen van het
Door de ambities naast de basis van de omgevingsvisie te leggen is
kostenverhaal en financiële bijdrage. Advies is om dit in het afsluitende
om in te zien dat er ook samenhang is tussen verschillende thema’s ge-
het mogelijk om te controleren of de huidige ambities nog aansluiten
hoofdstuk op te nemen.
zien de integraliteit van de omgevingsvisie. De Toekomstvisie 2030
op het beleid én of deze voldoende zijn opgenomen in het beleid.
Een goede ordening van de omgevingsvisie is belangrijk. Het gebruiken van thematische hoofdstukken helpt hierbij. Het is echter ook belangrijk
Door het opnemen van opgaven, is het mogelijk om een aanpak
Milieubeginselen
visie. Voor het verder opstellen van de omgevingsvisie werken we met
verder uit te werken in programma’s en voorkom je tegenstrijdighe-
Milieubeginselen zijn wettelijke vereisten voor een omgevingsvisie om-
de volgende thema’s.
den.
dat ze zorgen voor een duurzame en zorgvuldige omgang met de leef-
vormt de eerste basis voor het bepalen van thema’s voor de omgevings-
Vitale dorpen in een vitale gemeente: woningen, woningbouw, voor-
omgeving. Door deze beginselen wettelijk te verankeren, wordt milieu-
zieningenniveau (commercieel en maatschappelijk) en leefbaarheid.
Actieve communicatie met breed participatieproces
bescherming een vast onderdeel van beleid en besluitvorming. Bij mili-
Een zorgzame veilige gemeenschap: veiligheid, zorg, cultuur, on-
Door middel van actieve communicatie blijven inwoners op de hoogte
eubescherming geldt het voorzorgsbeginsel: mogelijke milieuschade
derwijs en sport.
van het proces rondom de omgevingsvisie. Een webpagina op de ge-
moet zoveel mogelijk preventief worden voorkomen, ook bij weten-
Een duurzame toekomst: duurzaamheid, energietransitie, klimaat-
meentewebsite vormt de basis. Op deze pagina worden updates over
schappelijke onzekerheid. Advies is om de benoemde milieubeginselen
adaptatie, groen, bodem en milieu, water en bodemsturend.
het proces gegeven en worden participatiemomenten aangekondigd of
in een aparte paragraaf in de omgevingsvisie op te nemen zodat wordt
Een aantrekkelijk landschap en hoogwaardig erfgoed: (historisch)
teruggekoppeld. De participatie wordt opgedeeld in drie fases; ophalen
voldaan aan artikel 3.3 Omgevingswet.
erfgoed, buitengebied, natuurgebieden, recreatie in het buitenge-
en informeren, herkennen en toetsen, en de ter inzagelegging. Het is
bied.
belangrijk om inwoners, stakeholders, ketenpartners, ambtenaren, het
Plan-M.E.R.
Bereikbaar Opmeer: (duurzame) mobiliteit, parkeren en bereikbaar-
college en de raad in iedere fase te betrekken. De rol van alle betrokke-
Uitgaande van een richtinggevende omgevingsvisie is het niet de ver-
heid.
nen verschilt per fase.
wachting dat er kaderstellende beslissingen (concrete projecten of loca-
Economisch vitaal: bedrijvigheid, arbeidsmarkt, werkgelegenheid,
tiegerichte besluiten met milieugevolgen) worden genomen in de omge-
recreatie/toerisme, detailhandel, horeca, centrum en agrariërs/on-
Borgen actualiteit
vingsvisie. Hierdoor wordt geadviseerd om voor de omgevingsvisie geen
dernemers.
Met betrekking tot het dagvers houden van de omgevingsvisie is het
plan-m.e.r. procedure op te starten, maar deze uit te voeren bij de daad-
goed om in de visie op te nemen om de hoeveel jaar het minimaal ge-
werkelijke planontwikkeling.
Het huidig beleid als basis en aanvullen met ontwikkelingen, ambi-
evalueerd moet worden. Het advies is om de omgevingsvisie iedere 4
ties en opgaven
jaar volledig en integraal te evalueren en/of actualiseren. De actualisatie
Digitaal Stelsel Omgevingswet
Bij een richtinggevende omgevingsvisie is het huidig beleid de basis,
kan in de tussentijd ook op onderdelen geactualiseerd worden indien
Het is aan te raden om bij het opstellen van de omgevingsvisie alvast re-
maar worden er ook nieuwe keuzes gemaakt (voor verdere toelichting
daar behoefte aan is.
kening te houden met de publicatie-eisen volgens de STOP/TPOD-standaard – de voorgeschreven, maar nog in ontwikkeling zijnde, technische
zie paragraaf 3.1). De koers is om te gaan voor een richtinggevende Omgevingsvisie. Hierdoor kan de gemeente nieuwe ambities en opga-
Beleidshuis
structuur voor digitale bekendmaking onder de Omgevingswet. Als publi-
ven benoemen. Voor deze verdere verdieping zijn ontwikkelingen,
Aandacht voor het beleidshuis is belangrijk. De omgevingsvisie beperkt
catie via STOP/TPOD (Standaard voor Officiële Publicaties / Toepas-
nieuwe beleidstukken en de huidige ambities relevant:
zich tot uitspraken op strategisch niveau. De uitwerking op tactisch en
singsprofiel Omgevingsdocumenten) technisch niet haalbaar blijkt, kan
In ontwikkeling zijnde beleidsdocumenten kunnen op twee manieren
operationeel niveau vinden plaats in de programma’s en in het omge-
als alternatief een pdf worden aangeleverd via het Digitaal Stelsel Om-
worden opgenomen: van documenten in een ver gevorderd stadium
vingsplan. De samenhang dient te worden bewaakt.
gevingswet (DSO).
7
Water en bodem sturend meenemen in ruimtelijke vertaling Daarnaast is het belangrijk om water- en bodemsturend werken op te nemen in de omgevingsvisie én bij het opstellen van kaarten. Door de eigenschappen van bodem en water als uitgangspunt te nemen, wordt beter bepaald wat waar wél en niet mogelijk is. Zo voorkom je bijvoorbeeld bouwen op kwetsbare of laaggelegen gronden, en werk je aan een toekomstbestendige en klimaatbestendige inrichting van de ruimte.
8
3
Structuur omgevingsvisie
De omgevingsvisie is een vormvrij document. Dit betekent dat gemeenten zelf mogen bepalen hoe zij hun omgevingsvisie vormgeven en indelen. De omgevingsvisie geeft de integrale gemeentelijke visie op het ruimtelijke domein en omvat daardoor veel onderwerpen. Het is goed om voorafgaand aan het opstellen van de omgevingsvisie stil te staan bij de te maken keuzes voor structuur van de omgevingsvisie. Vragen die centraal staan zijn: welk detailniveau past bij gemeente Opmeer? Is een gebiedsgerichte uitwerking nodig of wenselijk? En hoe kunnen alle onderwerpen die aan bod komen in de omgevingsvisie op een goede manier geordend worden? We maken in dit stadium nog geen keuzes. In dit hoofdstuk schetsen we de mogelijkheden. De definitieve keuze maken we na de participatie en kijken wat passend is. We zetten een eerste koers uit voor de komende fase.
9 Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
3.1
Detailniveau
Het doel van een omgevingsvisie kan voor elke gemeente net anders zijn. Daarom is het goed om bij het bepalen van het abstractieniveau na te denken over: 1. Waarvoor wil je de omgevingsvisie gaan gebruiken? 2. Waarmee kan de omgevingsvisie helpen in het dagelijks werk? 3. Wat wil je met de omgevingsvisie bereiken? In de basis bevat de omgevingsvisie de hoofdlijnen van het te volgen beleid en dit wordt verder uitgewerkt in programma’s. Waar het onderscheid tussen een omgevingsvisie en de programma’s ligt is niet eenduidig aan te geven. De sturingsfilosofie van de gemeenteraad is een belangrijk uitgangspunt hierbij. De omgevingsvisie is hét sturingsinstrument voor de gemeenteraad en de programma’s van het college. Wanneer een gemeenteraad veel controle over het te volgen beleid naar zich toe wil trekken zal een gedetailleerde omgevingsvisie voor hen wenselijker zijn. Het gekozen detailniveau heeft grote invloed op de toegankelijkheid van de omgevingsvisie. Hoe gedetailleerder, hoe uitgebreider het stuk wordt en dus hoe minder toegankelijk de omgevingsvisie is. Het is in de omgevingsvisie van belang de balans te vinden tussen ruimte laten voor toekomstige ontwikkelingen en het uitzetten van een duidelijke koers voor de gemeente. Een meer gedetailleerde uitwerking heeft een sturende werking op het omgevingsplan/afwijken van het omgevingsplan.
De keuze voor het gewenste detailniveau is belangrijk. De keuzes die later gemaakt moeten worden over deelgebieden en thema’s hangt namelijk sterk samen met het gekozen detailniveau. Indien er gekozen wordt voor een concrete omgevingsvisie zal het noodzakelijk zijn overzichtelijke deelgebieden te hebben en zullen er meer thema’s opgenomen worden. Hoewel er geen blauwdruk is, zijn er 3 soorten omgevingsvisies op basis van detailniveau te onderscheiden. In deze paragraaf worden voor- en nadelen van deze detailniveaus weergegeven. Het is belangrijk
Figuur 1: Afweging typen detailniveaus bij omgevingsvisies
10
te realiseren dat de drie hierna genoemde opties voorbeelden zijn en
gehele grondgebied van de gemeente. Dit is vaak de keuze indien
geen limitatieve lijst van keuzes.
er wordt gekozen voor een abstracte omgevingsvisie. 2. Gebiedsgerichte uitwerking op gemeentelijk niveau (gebieds-
1. Abstracte omgevingsvisie
overstijgend): In tegenstelling tot de eerste optie, worden er bij
De omgevingsvisie bevat alleen de strategische hoofdlijnen van het vi-
deze optie wel locaties benoemd bij specifieke ambities en opgaven.
gerend beleid (beleidsneutraal). De visie bestaat uit tekst, en eventueel
Er wordt daardoor wel kaartmateriaal opgesteld. Dit betreft een
infographics. Omdat er geen gebiedsuitwerking wordt gemaakt, bevat
kaart van de gehele gemeente, waarop (een selectie) van opgaven
deze visie geen kaarten. Nieuwe opgaven en/of keuzes worden geagen-
en ambities worden weergegeven. Een nadeel van deze uitwerking
deerd voor een omgevingsvisie 2.0 of programma’s.
is dat er een beperkt aantal opgaven, keuzes en kansen opgeno-
Koers Opmeer Er wordt tijdens het opstellen van de omgevingsvisie in eerste instantie uitgegaan van het opstellen van een richtinggevende omgevingsvisie met een gebiedsgerichte uitwerking op gemeentelijk niveau. Voor de gebiedsgerichte uitwerking gaan we de komende fase (in samenspraak met College en Raad) een koers kiezen.
men kunnen worden omdat de kaart anders te onoverzichtelijk 2. Richtinggevende omgevingsvisie De omgevingsvisie is gebaseerd op vigerend beleid, maar maakt nieuwe
wordt. 3. Gebiedsgerichte uitwerking door middel van deelgebieden (ge-
keuzes/uitwerkingen mogelijk wanneer noodzakelijk. De belangrijke keu-
biedsgericht): Opgaven binnen de gemeente verschillen tussen de
zes die gemaakt kunnen én moeten worden, worden opgenomen in de
deelgebieden. In kernen spelen bijvoorbeeld andere opgaven dan in
omgevingsvisie. De overige keuzes worden geagendeerd voor de omge-
het buitengebied. In de deelgebiedskaarten wordt voor ieder deelge-
vingsvisie 2.0 of programma’s. Daarnaast bevat de visie een globale ge-
bied ingegaan op opgaven, keuzes en kansen. Bij dit type uitwer-
biedsuitwerking, bijvoorbeeld door iconen op de kaart.
king wordt geadviseerd om ook één overkoepelende gemeente brede kaart op te stellen waar echt alleen de hoofdlijnen van de om-
3. Specifieke omgevingsvisie
gevingsvisie op zijn opgenomen.
De omgevingsvisie is een concrete uitwerking van nieuwe opgaven en er worden volop nieuwe keuzes gemaakt. De gebiedsuitwerking is gede-
Mogelijke indeling deelgebieden bij gebiedsgerichte uitwerking :
tailleerd. De omgevingsvisie bevat daardoor een gedetailleerde kaarten
De gemeente Opmeer kent een divers landschap met betrekking tot de
set met een uitgebreid overzicht van de gemaakte keuzes.
soorten bebouwingsclusters. Binnen de gemeente zijn acht kernen te definiëren: Opmeer, Hoogwoud, Spanbroek, Aartswoud, De Weere,
3.2
Gebiedsgerichte uitwerking
Gouwe, Wadway en Zandwerven. Hierin zijn Opmeer, Hoogwoud en Spanbroek de drie hoofdkernen, die samen een compact cluster vor-
Afhankelijk van het ambitieniveau van de gemeente moet er gekeken
men. Daarnaast zijn binnen de gemeente verschillende bebouwings-
worden naar de gewenste gebiedsgerichte uitwerking. Er zijn meerdere
clusters aan te wijzen, zoals De Kaag, Zomerdijk en Harderwijk. De ge-
opties. 1. Geen gebiedsgerichte uitwerking: De omgevingsvisie bevat uit-
biedsindeling met betrekking tot het bebouwd gebied biedt daarom een groot scala aan keuzes: Er kan gekeken worden naar gebiedsindelingen
spraken over wat de gemeente wil zijn in de toekomst, maar koppelt
van de kernen en bebouwingsclusters op basis van functie, karakter,
deze uitspraken niet aan specifieke locaties. Er wordt daarom ook
grootte en aanwezige voorzieningen.
geen kaartmateriaal gemaakt. De benoemde opgaven gaan over het
11
4
Evaluatie Toekomstvisie
De Toekomstvisie is samen met andere beleidsdocumenten een belangrijk onderdeel voor het opstellen van de Omgevingsvisie. In dit hoofdstuk evalueren we inhoudelijk de Toekomstvisie. Welke thema’s zijn al goed meegenomen en welke verdienen nog extra aandacht in het uitwerken van de omgevingsvisie?
12 Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
4.1
Evaluatie Toekomstvisie
De Toekomstvisie Opmeer 2030, getiteld "Thuis in Opmeer", schetst
Trends:
Digitalisering: De digitale ontwikkelingen, zoals slimme technolo-
een toekomstbeeld waarin de gemeente zich ontwikkelt tot een plek
gieën en het verhogen van digitale connectiviteit, hebben impact op
waar iedereen zich thuis voelt. Deze visie is tot stand gekomen door in-
zowel het bedrijfsleven als het dagelijks leven van inwoners.
tensieve samenwerking met inwoners, ondernemers, verenigingen en
Verstedelijking: De druk op stedelijke gebieden neemt toe, wat leidt
dorpsraden. Deze visie is vastgesteld in 2021. De Toekomstvisie is sa-
tot een groeiende behoefte aan ruimte en een verschuiving van in-
men met andere beleidsdocumenten een belangrijk onderdeel voor het
woners naar omliggende gemeenten zoals Opmeer.
opstellen van de Omgevingsvisie.
Individualisering en gemeenschap: Terwijl steeds meer mensen op zichzelf gericht zijn, is er een groeiende behoefte aan sterke ge-
4.1.1
Opgaven en trends in Toekomstvisie
meenschappen en samenwerkingsverbanden om sociale cohesie te
Er worden diverse opgaven, trends en ontwikkelingen benoemd in de Toekomstvisie. Dit vormt de basis voor de kernambities.
bevorderen.
Verduurzaming van de economie: Bedrijven en landbouw moeten zich aanpassen aan duurzamere productiemethoden, waarbij circu-
Opgaven:
Wonen en vergrijzing: De vraag naar woningen neemt toe, mede
laire economie en energiebesparing centraal staan.
voorzieningen en sociale verbinding. 2. Een zorgzame gemeenschap: Het bevorderen van een omgeving waarin zorg en welzijn centraal staan, met oog voor alle inwoners. 3. Een duurzame toekomst: Inzetten op milieuvriendelijke en toekomstbestendige ontwikkelingen, waaronder energietransitie en klimaatadaptatie. 4. Een aantrekkelijk landschap: Behoud en versterking van het groene en karakteristieke buitengebied, met respect voor natuur en cultuurhistorie. 5. Een bereikbaar bestuur: Streven naar een transparante en toegankelijke gemeentelijke organisatie die dicht bij de inwoners staat.
moderniseren, met gebruik van technologie om duurzamer te produ-
zal voldoende passende woningbouw moeten plaatsvinden om aan
ceren en te reageren op de veranderende vraag naar voedsel en
Deze ambities dienen als leidraad voor beleidsvorming en investeringen
producten.
richting 2030, met als doel Opmeer verder te ontwikkelen tot een ge-
Groene energie en circulaire economie: Er is een nadruk op het in-
meente waar het goed wonen, werken, leven en recreëren is
Zorg en welzijn: De zorgvraag neemt toe door de vergrijzing en ver-
anderende zorgbehoeften. Er is aandacht nodig voor het verbeteren
vesteren in groene energieoplossingen en het sluiten van kringlopen
van de zorginfrastructuur en het versterken van een zorgzame ge-
in de economie, zoals hergebruik van materialen en energie-effici-
4.1.3
entie.
Uit de Toekomstvisie Opmeer 2030 zijn verschillende ambities te herlei-
Toerisme en recreatie: Kleinschalig, duurzaam toerisme en recreatie
den die als fundament dienen voor de ontwikkeling van de gemeente: 1. Samenhorigheid: Opmeer wil een hechte gemeenschap zijn waarin
meenschap.
levendigheid en samenhang binnen de dorpen, met aandacht voor
door vergrijzing en de behoefte aan verschillende woonvormen. Er de groeiende vraag te voldoen.
Innovaties in de landbouwsector: De agrarische sector zal verder
De visie richt zich op vijf kernambities: 1. Vitale dorpen in een vitale gemeenschap: Het versterken van de
Bereikbaarheid en mobiliteit: De infrastructuur moet worden aange-
past aan de wensen van inwoners en bedrijven, inclusief duurzame
worden steeds belangrijker, waarbij Opmeer inspeelt op de behoefte
mobiliteit en verbeterde bereikbaarheid van dorpen en steden.
aan ontspanning en natuurbeleving.
Klimaatverandering en duurzaamheid: Het aanpakken van de klimaatcrisis vereist zowel mitigatie (vermijden van schade) als adap-
4.1.2
tatie (aanpassen aan veranderingen), met een focus op duurzame
De Toekomstvisie is meegenomen in de beleidsanalyse. Per thema (pa-
energie, energie-efficiëntie en het behoud van groen en natuur.
ragrafen hoofdstuk 5) zijn de belangrijkste relevante uitgangspunten
Toekomstvisie op hoofdlijnen
meegenomen uit de Toekomstvisie (zie hoofdstuk 5). De Toekomstvisie is op hoofdlijnen in onderstaande alinea geschetst:
Ambities uit de Toekomstvisie
inwoners, ondernemers en verenigingen samenwerken en elkaar ondersteunen. 2. Duurzaamheid: Er is een sterke focus op milieubewuste keuzes, energietransitie en toekomstbestendig beleid om de gemeente leefbaar te houden voor toekomstige generaties. 3. Leefbaarheid: De gemeente streeft naar vitale dorpen met een goede bereikbaarheid (van voorzieningen), voldoende woonruimte en een prettige leefomgeving.
13
4. Ondernemerschap: Er wordt ruimte geboden voor economische groei, innovatie en agrarische ontwikkeling, waarbij lokale bedrijvigheid wordt gestimuleerd. 5. Bereikbaarheid: Zowel fysieke als digitale infrastructuur speelt een belangrijke rol in het verbinden van mensen en bedrijven binnen en buiten de gemeente. 6. Cultuur en identiteit: Er is aandacht voor het behouden en versterken van de lokale identiteit, cultuurhistorie en gemeenschapsgevoel.
Kortom, de Toekomstvisie biedt inspiratie en richting, terwijl de omge-
opgaven en kernambities uit de Toekomstvisie worden meegenomen in
vingsvisie de feitelijke leidraad vormt voor de ruimtelijke, economische
de omgevingsvisie. In hoofdstuk 5 wordt verder op de opgaven en ambi-
en maatschappelijke ontwikkeling van de gemeente.
ties ingegaan.
Thema’s onderbelicht
Thema in Toekomstvisie
Voorgestelde thema in Omgevingsvisie (voorlopig)
Onderwerpen in Omgevingsvisie
Vitale dorpen
Vitale dorpen in een vitale gemeente
Woningen, doelgroepen, woningbouw en voorzieningenniveau (commercieel en maatschappelijk)
Zorgzame gemeenschap
Zorgzame en veilige gemeenschap
Veiligheid, zorg, cultuur, onderwijs en sport
Duurzame toekomst
Duurzame toekomst
Duurzaamheid, energietransitie, water en bodem sturend, klimaatadaptatie , bodem en milieu
Aantrekkelijk landschap
Een aantrekkelijk landschap en hoogwaardig erfgoed
(historisch) erfgoed, buitengebied, natuurgebieden en recreatie in het buitengebied.
De Toekomstvisie is een integraal verhaal. Toch zijn er een aantal thema’s niet in de Toekomstvisie genoemd. Hiervoor dient extra aandacht te zijn tijdens het participatieproces. Dit zijn de volgende thema’s:
4.1.4
Mogelijke strijdigheden Toekomstvisie en ander beleid
Economie: het thema economie komt nauwelijks terug in de Toekomstvisie. Denk hierbij aan: centrumontwikkeling, werkgelegen-
Er zijn geen strijdigheden geconstateerd wanneer de Toekomstvisie
heid, arbeidsmarkt, ontwikkeling en versterking bedrijventerreinen,
wordt vergeleken met het ander beleid. De Toekomstvisie is op hoofdlij-
recreatie en agrarische sector.
nen. Er zijn wel een aantal verouderde uitspraken die niet meer relevant
4.1.5
Toekomstvisie, een goede basis
Mobiliteit: Het thema mobiliteit wordt slechts een paar keer benoemd als haakje voor ‘vitale dorpen in een vitale gemeenschap’.
zijn voor nu.
Water en bodem: Er is in de Toekomstvisie geen invulling gegeven aan het principe Water en bodem sturend.
De Toekomstvisie vormt een goede basis en tevens vertrekpunt van het opstellen van de Omgevingsvisie. Toch zijn er aantal aandachtspunten
4.1.6
relevant.
De Toekomstvisie vormt het vertrekpunt en één van de rode draden van
Gebruik van Toekomstvisie in de omgevingsvisie
de omgevingsvisie. Dit document staat op een abstracter niveau en funAbstractieniveau verschilt
geert als een overkoepelende paraplu boven de omgevingsvisie, de vi-
Bereikbaar bestuur
N.v.t.
N.v.t.
De Toekomstvisie Opmeer 2030 dient als een vertrekpunt voor de om-
sie op het sociaal domein en de visie op openbare orde. In de Toekomstvisie worden thema’s behandeld die ook relevant zijn voor de om-
en wensen die binnen de gemeente leven, zonder deze direct te verta-
gevingsvisie, maar met een bredere scope en een meer samenhan-
Aanvullend thema Onderwerpen niet benoemd in Toekomstvisie
Economisch vitaal
gevingsvisie, omdat deze vooral een inventarisatie is van de opgaven len naar concrete beleidsdoelen. Het legt de basis door in kaart te bren-
gende benadering van alle opgaven. Daarnaast verschillen de tijdshori-
Bedrijvigheid, werkgelegenheid, arbeidsmarkt, recreatie/toerisme, detailhandel, horeca, centrum en agrariërs/ondernemers
gen welke uitdagingen en kansen er zijn op het gebied van wonen, eco-
zonnen: de Toekomstvisie richt zich op 2030, terwijl de omgevingsvisie
nomie, duurzaamheid, leefbaarheid en sociale samenhang. De omge-
een andere termijn hanteert (2040) en actueel wordt gehouden. De
Bereikbaar Opmeer
(duurzame) mobiliteit, parkeren en bereikbaarheid
vingsvisie gaat een stap verder: hierin worden de ambities met de na-
thema’s uit de Toekomstvisie worden grotendeels overgenomen in de
Aanvullend thema Onderwerpen niet benoemd in Toekomstvisie
druk op de fysieke leefomgeving van de gemeente concreet vastgelegd.
omgevingsvisie of als basis gebruikt. Vanuit deze Toekomstvisie zijn de
Waar de Toekomstvisie vooral een breed toekomstbeeld schetst en rich-
thema’s vertaald naar de voorlopige thema-indeling van de omgevings-
ting geeft, vormt de omgevingsvisie een integrale en uitvoerbare strate-
visie, zoals weergegeven in de bijbehorende tabel. In de Toekomstvisie
gie waarin keuzes worden gemaakt en prioriteiten worden gesteld. Dit
zijn ook ambities opgesteld voor het thema Bereikbaar bestuur. Dit
betekent dat in de omgevingsvisie niet alleen wordt beschreven waar
thema is echter niet van toepassing voor de omgevingsvisie en wordt
Opmeer naartoe wil, maar ook hoe dit gerealiseerd gaat worden.
daarom niet opgenomen in de omgevingsvisie. Het is essentieel dat de
14
5
Koers Opmeer ambities
In de gemeente Opmeer zijn meerdere uitdagingen en opgaven waar de gemeente de komende jaren mee aan de slag gaat. In dit hoofdstuk is een samenvatting weergegeven van het huidige beleid, die een eerste basis vormt voor het opstellen van de omgevingsvisie. Er wordt inzichtelijk gemaakt welke ambities de gemeente heeft, maar ook waarover nog keuzes gemaakt dienen te worden of waar nog extra aandacht nodig is voor wat betreft uitwerking. Kanttekening hierbij: dit is een eerste inventarisatie van ambities, het is dus geen concept Omgevingsvisie.
15 Koersdocument Omgevingsvisie Opmeer
Leeswijzer hoofdstuk
voor deze samenvattende koers het niet is opgenomen. Bij het op-
Bij het opstellen van een nieuwe omgevingsvisie is het belangrijk om
stellen van Ontwerp-OV wordt er per thema meer in detail een visie
aandacht te hebben voor het huidige beleid, ambities en opgaven. De
geschetst. Waar is nog beleid voor of wat vraagt om extra uitwerking: Tij-
omgevingsvisie is immers nieuw, maar bouwt voort op de huidige basis.
In paragraaf 5.1 worden de kernwaarden van Opmeer opgesomd. Deze
dens het uitvoeren van de beleidsanalyse is geconstateerd dat er
zijn afkomstig uit het vigerende beleid, de ambtelijke sessie, de can-
een aantal onderwerpen zijn waar nog onvoldoende beleid voor is
vasstories en uit de ruimtelijke analyse. In paragraaf 5.1 wordt kort inge-
momenteel. Ook zijn er tijdens de participatiesessies met college,
gaan op de kernwaarden. De koers voor Opmeer wordt in thema’s in de
raad en ketenpartners een aantal onderwerpen naar voren komen
paragrafen 5.2 t/m 5.7 uitgezet. Voor ieder thema is de volgende inde-
die aandacht vragen tijdens het opstellen van de omgevingsvisie.
ling aangehouden: Welke opgaven zijn er? Met deze opgaven zal de gemeente Op-
Hier dienen bijvoorbeeld nog keuzes gemaakt te worden of dit betreft onderwerpen die extra aandacht verdienen.
meer de komende jaren aan de slag moeten. De opgaven zijn vaak vertrekpunten voor ambities. Het is belangrijk om bij het opstellen van de omgevingsvisie de opgaven in gedachte te houden, zodat in de omgevingsvisie gestuurd kan worden op een duurzame oplossing. Vaak leveren ambitie een bijdrage/oplossing voor de opgaven. De opgaven komen uit het beleid, de ambtelijke sessie en de can
vasstories. Welke ambities zijn er? De ambities van de gemeente geven aan waar de gemeente over een aantal jaar wil staan. De ambities zijn belangrijke instrumenten om de koers te bepalen. De ambities zijn
afkomstig uit het vigerende beleid van gemeente Opmeer. Ruimtelijke analyse: Vanuit de ruimtelijke analyse zijn een aantal bevindingen geconstateerd en kansen voor uitwerking in de omge-
vingsvisie. Beleid: In het lichtblauwe tekstkader wordt weergeven welke beleidsstukken relevant zijn voor de omgevingsvisie. De ambities voor de koers van Opmeer zijn afkomstig uit deze beleidsstukken. Er zijn ook andere beleidsstukken geïnventariseerd, echter misten deze het juiste abstractieniveau, waren deze niet relevant voor de omgevingsvisie of waren deze stukken verouderd. Ook kan het zijn dat beleidsstukken wel zijn meegenomen voor de beleidsanalyse, maar
16
5.1
Kernwaarden van gemeente Opmeer
Het aantrekkelijke landschap is misschien de grote aantrekkings-
Opmeerders:
kracht van Opmeer. De open lintdorpen, authentieke stolpboerde-
1. Opmeerse inwoners en de identiteit van Opmeer worden geken-
rijen en molens: erfgoed om trots op te zijn.
merkt door nuchterheid.
2. Inwoners hebben vaak een groot sociaal netwerk: “Ons kent ons”. De sociale cohesie is sterk.
door de langdurige bewoning en het unieke landschap.
3. Daarnaast hebben de inwoners een enorme doe-kracht en betrok-
De stolpen en andere karakteristieke boerderijen worden gezien als waardevolle elementen die het culturele en historische verhaal van
kenheid 4. De inwoners zijn betrokken, actief en ondernemend, veel mensen
Het gebied heeft een hoge archeologische verwachtingswaarde
de gemeente vertellen.
zijn lid van een (inwoners)vereniging. Daarnaast dragen veel inwo-
Het gebied heeft sterke verbindingen met de vroegere visserij, de walvisvaart en de landbouwgeschiedenis.
ners een steentje bij door zich in te zetten voor vrijwilligerswerk/mantelzorg. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde heeft
Centrale ligging in Noord-Holland en bereikbaarheid:
Opmeer veel vrijwilligers
Opmeer ligt centraal in Noord-Holland, wat het een strategische locatie maakt voor bewoners en bedrijven.
Agrarisch karakter en natuurlijke omgeving
tig fietsen vanuit Opmeer door het West-Friese land naar de kust-
karakter.
plaatsen en de kustlijnen aan de voormalige Zuiderzee en de
Opmeer heeft een agrarisch karakter met uitgestrekte weilanden,
Noordzee. Opmeer is een ideale uitvalsbasis voor vele ontdekkin-
groene natuur en rust.
gen en uitstapjes. Zeker voor natuurliefhebbers, wandelaars en fiet-
Het landschap is gevormd door zeekleipolders, oude kreekruggen
sers.
Kenmerkende elementen zijn de slagenverkaveling en het open, kleinschalige landschap. Slagenverkaveling is een typerend verkavelingspatroon dat vooral voorkomt in veengebieden in Nederland. Het bestaat uit lange, smalle percelen die evenwijdig aan elkaar liggen en gescheiden worden door sloten.
Rond de middeleeuwen begon het gebied te ontwateren door sloten te graven die parallel aan de veenriviertjes lagen. Hierdoor ontstond een proces van inklinking. De bodem van het landschap daalde, maar niet rond de ligging van de voormalige veenriviertjes. Dat was immers zand, deze gronden werden daardoor uiteindelijk de hoger gelegen gronden. Deze inversie van het landschap zorgde ervoor dat bewoning juist op de bedding van de voormalige veenkreken ging plaatsvinden. De oudste linten ontstonden op de hogere gronden tussen de huidige dorpen Hoogwoud, Opmeer en Spanbroek. Langs de wegen die over de kreekruggen liepen werden stolpboerderijen gebouwd. Om de wegen op de kreekruggen met elkaar te verbinden werden er op enkele plekken dwarswegen aangelegd. Langs de wegen op de kreekruggen werden steeds meer boerderijen gebouwd. Op sommige plekken ontstonden daardoor kernen, voornamelijk rond de kruispunten van wegen. In de loop der tijd groeiden de lintdorpen in de lengte. In de tijd na de tweede wereldoorlog groeide de bevolking waardoor er veel behoefte was aan woningen. De hoofdkernen Hoogwoud, Opmeer en Spanbroek breidde flink uit. Dit keer werd de agrarische ruimte tussen de wegen volgebouwd en ontstonden er grote dorpen. De kleinere kernen (Aartswoud, De Weere, Gouwe en Zandwerven) bleef de groei binnen de structuur van het lint.
Opmeer draagt het kenmerkende beeld van een groene gemeente, met een open karakter.
Cultuurhistorie en geschiedenis Opmeer.
Opmeer is centraal gelegen in de regio Westfriesland. Het is prach-
Opmeer wordt gekenmerkt door de kleinschaligheid en het dorpse
en historische dijken.
Ruimtelijke analyse Opmeer ligt in Westfriesland. Het landschap van Westfriesland is sterk beinvloed door de zee. De zee zette klei en zand af, waardoor er een nat gebied ontstond waar drasplanten konden groeien. Deze omstandigheden leidden tot een landschap bestaande uit een ondergrond van klei, met daarbovenop een veenlaag. In dit veenlandschap ontstonden veenriviertjes die het proces van zandafzetting voortzetten.
Opmeer heeft een rijke cultuurhistorie, ontstaan door de droogleg-
Hoger gelegen kleigronden liggen als langgerekte structuren door het landschap. Bebouwing heeft zich in lintvorm rond deze structuren ontwikkelt. Om de linten met elkaar te verbinden werden er dwarswegen aangelegd. Groei van bebouwing ontwikkelde zich langs de linten en concentreerde zich rondom de kruispunten van wegen.
ging van meren en ontginning van veengebieden.
17
5.2
Vitale dorpen in een vitale gemeente
Efficiënt en spaarzaam met de ruimte omgaan is van groot belang.
sociale huur dus nog tenminste 37% in de middenhuur en betaal-
In deze paragraaf staan de strategische ambities uiteengezet ten aan-
In de regio Westfriesland transformeren en bouwen we zoveel mo-
bare koop (tot € 355.000), zodat er voldoende betaalbare woningen
zien van het thema vitale dorpen in een vitale gemeente. De volgende
gelijk in bestaand stedelijk gebied. Dit voorkomt bijvoorbeeld onno-
zijn voor mensen met een lager inkomen.
onderwerpen staan centraal in dit thema: woningen, woningbouw, voor-
dige aantasting van het landelijke gebied.
zieningenniveau (commercieel en maatschappelijk) en leefbaarheid.
Meervoudig ruimtegebruik dient het uitgangspunt te zijn. Vanuit de
We onderzoeken mogelijkheden om meer woonruimte te creëren, zoals splitsen van woningen binnen en buiten de bebouwde kom.
regio Westfriesland bekijken we hoe functies slim kunnen worden 5.2.1
Welke opgaven spelen er?
gecombineerd.
Woningtekort en beperkte doorstroming op de woningmarkt.
Vergrijzing en tekort aan passende ouderenhuisvesting.
Onvoldoende betaalbare woningen voor lage en middeninkomens.
Duurzaamheidsopgave en klimaatbestendig bouwen.
Wonen en zorg onvoldoende op elkaar afgestemd.
Huisvesting voor speciale doelgroepen.
Woningbouwambitie: krachten bundelen met regio Westfriesland
Voorzieningen in kernen; clusteren of spreiden?
We zetten in op inbreiding waar mogelijk. We onderzoeken welke
Extra aandacht voor speciale doelgroepen en ontmoeting
vormen van inbreiding passen bij onze gemeente.
In de kern streven we naar de juiste balans tussen verdichting en de
zinnen. Daarbij zien we ouderen ook als doelgroep waar extra aan-
kwaliteit van de woon- en leefomgeving.
dacht voor nodig is. We hebben aandacht voor nieuwbouw en herontwikkeling van woningen die geschikt zijn voor ouderen. We zet-
Wat zijn onze ambities?
Leefbaarheid en dorpsvoorzieningen versterken
We stimuleren het opzetten van bijzondere woonconcepten waar
Concreet dragen de gemeenten bij aan de gezamenlijke ambitie om
senioren en jongeren elkaar ontmoeten. Hierbij investeren we in ge-
vóór 2030 12.675 woningen te bouwen.
mengde woonvormen waar jong en oud samen kunnen wonen, met veel ruimte voor ontmoeting en speciale faciliteiten voor senioren.
kleine kernen gericht op leefbaarheid, kwalitatieve behoefte, collecti-
De juiste woningen op de juiste plek
viteit en sociale cohesie.
We zetten in op het stimuleren van woningbouw. Voor woningbouw
We ondersteunen initiatieven zoals wooncirkels, hofjes en levensloopbestendige woningen.
We stimuleren ontmoeting door het faciliteren en ondersteunen van
geldt dat er prioriteit wordt gegeven aan woningbouw op vrijko-
burgerinitiatieven, verenigingen en buurtactiviteiten. In iedere kern
mende locaties binnen het gebouwd gebied. We hebben een focus
Faciliteren van langer thuis blijven wonen
zijn er voorzieningen die de sociale cohesie in stand houden.
op het woningbouwgebied Hoogwoud-Oost en herontwikkeling van
Lokale voorzieningen zoals winkels, scholen en ontmoetingsplekken
bestaande locaties. Mogelijkheden voor extra buiten stedelijke
willen we behouden en waar nodig uitbreiden. We streven naar een
nieuwbouwlocaties worden verkend.
We faciliteren aanpassingen aan woningen voor mensen met een zorgvraag.
We streven naar het bouwen van minimaal 750-900 nieuwe wonin-
We investeren in woonvoorzieningen die ouderen helpen langer zelfstandig te wonen.
Vanuit leefbaarheid en het voorzieningenniveau in kernen wordt bij
gen bouwen in de periode 2023-2028. Minimaal 30% van de nieuw-
ontwikkelingen integraal gekeken naar de voorzieningen. De kansen
bouw dient bestemd te zijn voor sociale huurwoningen zodat er vol-
Verduurzamen van bestaande woningen
die er liggen om onderwijsvoorzieningen breder in te zetten voor de
doende betaalbare woningen zijn voor mensen met een lager inko-
gemeenschap worden zoveel mogelijk benut.
ningen.
De regio Westfriesland streeft naar kwalitatieve ontwikkeling van de
passend voorzieningenniveau.
ten komende periode in op het realiseren van 150 extra seniorenwo-
We werken samen met de gemeenten en woningcorporaties om woningbouw en voorzieningen op elkaar af te stemmen.
5.2.2
We zetten in op het binden en behouden van jongeren en jonge ge-
We investeren in groene en klimaatbestendige woonwijken.
Efficiënt ruimtegebruik en focus op inbreiding
We vinden het belangrijk om de woningvoorraad te verduurzamen,
men.
zodat we bijdragen aan een klimaatneutrale toekomst en het woon-
We streven naar een passende huurwoningvoorraad met een flexi-
comfort voor bewoners verbeteren. We stimuleren isolatiemaatrege-
bele schil.
len en verduurzaming via subsidies en gemeentelijke regelingen.
In de regionale woondeal van Westfriesland 2.0 is afgesproken 2/3e van de nieuwbouw betaalbaar te realiseren. Dit betekent naast 30%
We stellen eisen aan energie neutrale nieuwbouw via het Convenant Toekomstbestendig Bouwen.
18
Flexibele woonoplossingen voor speciale doelgroepen
We willen flexwoningen inzetten voor een brede doelgroep als aanvulling op het woningbouwprogramma.
Beleid Hieronder wordt het relevante beleid voor dit thema weergegeven. Gemeente Opmeer beschikt naast onderstaande documenten over nog meer documenten. Hieronder is alleen een overzicht van beleidsdocumenten opgenomen waarin ook een strategische lijn is uitgezet. Andere documenten zijn meegenomen in het uitzetten van deze strategische lijn.
Gebruikt voor koersdocument Toekomstvisie, 2021 Woonvisie, 2023 Regionaal afstemmingskader woningbouwplannen WF, 2024 Beleidsregel kleinschalig wonen met zorg, 2020 Structuurvisie, 2012 Nota economische zaken, 2024 Pact West-Friesland, 2020 Coalitieakkoord Opmeer, 2022 Huisvesting Arbeidsmigranten Opmeer, 2023 Ruimtelijke Agenda Westfriesland, 2024
Waar is nog geen ambitie/beleid voor of is een aandachtspunt? Er is een wens voor ouderenbeleid: Ontwikkelen van integraal ouderenbeleid gericht op participatie en zelfredzaamheid. Er is geen duidelijke visie op het vraagstuk voorzieningen: Clustering of spreiding van voorzieningen (zowel maatschappelijk als commercieel)? Hoe om te gaan met lokale, agrarische en kleinschalige voorzieningen in het buitengebied met de kleine kernen? Voor clustering of spreiding van voorzieningen hebben we oog voor de verschillende soorten voorzieningen. Sommige zouden we kunnen clusteren, sommigen willen we wellicht spreiden. Duidelijkheid over de mate van (haalbare) bereikbaarheid van zorgvoorzieningen, met o.a. een goed functionerend openbaar vervoernetwerk of andere passende vervoersmodaliteiten of alternatieve zorgarrangementen, afhankelijk van de vervoersafhankelijkheid. Van belang is om inzicht te hebben in de mogelijkheden om demografische ontwikkelingen duurzaam te sturen en om te anticiperen op demografische ontwikkelingen. Zijn er voldoende buurthuizen/jongerencentra in de gemeente Opmeer? Wat is de visie ten aanzien van huisvesting vluchtelingen en Oekrainers en andere specifieke doelgroepen? Er is een wens voor een lange termijn zorgvisie. Inzicht in de bijdrage van woningbouw aan de brede welvaart in de kernen.
Inzicht in een goede balans tussen woningbouw en andere opgaven c.q. belangen. Er is weinig beleid m.b.t. het stimuleren van ontmoeting en het maatschappelijke vastgoed. Woningsplitsing wordt genoemd als instrument om het platteland vitaal te houden. Wat is de visie ten aanzien van hoogbouw? Er wordt benoemd om de mogelijkheden te verkennen van strategisch geplaatste en passende hoogbouw in de centrumgebieden. In hoeverre is het van belang om als gemeente Opmeer onderscheidend te zijn om vitaal te blijven? In welke delen wordt meer ingezet op de verbetering van kwaliteit dan op de uitbreiding van de voorraad woningen, bedrijven en voorzieningen.
19
5.3
Een zorgzame veilige gemeenschap
In deze paragraaf staan de strategische ambities uiteengezet ten aan-
Bestaanszekerheid voor iedere inwoner
zien van het thema zorgzame veilige gemeenschap. De volgende onderwerpen staan centraal in dit thema: veiligheid, milieuaspecten, ge-
We streven ernaar dat alle inwoners bestaanszekerheid hebben. In-
voorkomen niet-aanvaardbare luchtvervuiling, geur- en geluidsover-
woners kunnen gezond, veilig en zelfstandig wonen en leven.
last en verbeteren de waterafvoer.
We moedigen inwoners aan om actief deel te nemen aan de samen-
leving – via werk, opleiding, vrijwilligerswerk of andere vormen van
zonde leefomgeving, zorg, cultuur, verenigingsleven, onderwijs en sport.
We beperken gezondheidsrisico’s door omgevingsfactoren. We
We verhogen het bewustzijn over gezondheidsrisico’s en verbeteren de voorzieningen, ook in landelijke gebieden.
betrokkenheid. 5.3.1
Welke opgaven spelen er?
We zetten ons in voor voldoende inkomen, betaalbare woningen en
Stimuleren van sport en beweging en verenigingsleven
toegang tot zorg, onderwijs en werk voor alle inwoners.
Toenemende zorgvraag door vergrijzing.
Toegankelijk houden van zorgvoorzieningen.
Ondersteuning mantelzorgers en samenwerking tussen formele en
zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige, veerkrachtige volwasse-
informele zorg.
nen.
bij zetten we sport in tegen eenzaamheid en voor mentale gezond-
We helpen ouderen om actief, gezond en betrokken te blijven, om
heid, en pakken knelpunten in sportdeelname aan.
Stimuleren van ontmoeten, sport en bewegen ter preventie van ge-
zondheidsproblemen. Voorzien in ruimte voor gezamenlijke activitei-
We zorgen voor een gezonde en veilige omgeving waarin kinderen
zo gezond en vitaal mogelijk ouder te worden.
leefstijl en investeren in preventie en promoten een actieve leefstijl.
ten; o.a. inrichting openbare ruimte speelt hierin een rol. Creëren van een gezonde en veilige leefomgeving
Creëren van een veilige omgeving en aandacht voor externe veilig-
Aanpakken milieuproblemen zoals luchtkwaliteit en geluidsoverlast.
heid
Bij clustering van voorzieningen in de grote kernen aandacht heb-
ben voor een goede bereikbaarheid voor bewoners van kleine ker-
5.3.2
Wat zijn onze ambities?
Toegankelijke en toekomstbestendige zorg
Er is extra aandacht aan wandel- en fietsroutes, om laagdrempelig bewegen te stimuleren.
en ondermijnende criminaliteit.
Buitenruimte uitnodigend en beweegvriendelijk
We signaleren problemen vroegtijdig en zetten in op preventie om
We moedigen bewegen, ontmoeten en spelen aan in de buiten-
maatschappelijke problemen te voorkomen.
ruimte. We creëren aantrekkelijke en toegankelijke plekken voor Be-
Veiligheidsrisico’s binnen de gemeentegrenzen worden zoveel mo-
wegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten.
We willen de buitenruimte, met name de groene gebieden, geschikt
kelijk ondernemersklimaat voor de lokale ondernemers.
maken voor verschillende vormen van sociaal contact en recreatie,
Bestaande milieubelastende activiteiten moeten waar mogelijk be-
wat bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van onze bewoners.
We bundelen krachten om zorgkosten beheersbaar te houden en
perkt, verplaatst of beëindigd worden in risicoluw gebied. Uitbreiding
regionale afstemming te versterken.
van bestaande risicovolle bedrijven in het centrum en woonwijken
skatebanen, in groene gebieden, zodat deze multifunctionele plek-
We zorgen dat zorgvoorzieningen toegankelijk blijven o.a. met een
wordt in beginsel niet toegestaan. Voor nieuwe milieubelastende ac-
ken bijdragen aan zowel ontspanning als actieve recreatie.
goed functionerend openbaar vervoernetwerk.
tiviteiten wordt gebiedsgericht beleid gevolgd.
We bevorderen kennisdeling en netwerkvorming om mantelzorgers Een gezonde groene leefomgeving
We zetten in op sterke wijkvoorzieningen en stimuleren de inzet van
We ondersteunen mantelzorgers en informele zorginitiatieven om mensen langer zelfstandig te laten wonen.
Wij realiseren sport- en speelvoorzieningen, zoals fitnessrekken en
Steunplekken en routes verbinden BOSS-voorzieningen en zorgen voor veilige, toegankelijke verbindingen naar het buitengebied.
beter te ondersteunen in hun rol. vrijwilligers.
Er is aandacht voor het behouden en versterken van sportverenigin-
We werken aan bewustwording en de aanpak van georganiseerde
gelijk worden voorkomen. Tegelijkertijd waarborgen wij een aantrek-
We werken aan een zorgvisie die richting geeft aan het leveren van kwalitatief goede zorg in de komende jaren.
We zetten in op een passend sportaanbod voor alle leeftijden. Daar-
gen. Er is een breed aanbod sport.
nen en linten.
We stimuleren sport en beweging als onderdeel van een gezonde
In 2040 kunnen kinderen, jongeren, volwassenen, ouderen en inwo-
We zorgen voor meer groen en gezonde omgevingen die het welzijn
ners met beperkingen volop genieten van de buitenruimte, met
ondersteunen.
ruimte voor beweging, ontmoeting en gezondheid.
De natuur is direct toegankelijk vanaf de voordeur en draagt bij aan fysieke en mentale gezondheid.
20
Inclusief en toegankelijk onderwijs
We streven naar de ontwikkeling van (Integrale) Kindcentra of in ieder geval een aanbod voor peuters en Buitenschoolse opvang.
We streven ernaar dat onderwijs zoveel mogelijk thuis nabij kan worden gevolgd door de kinderen in onze gemeente.
In zowel Aartswoud als De Weere bevindt zich nu een school. Het is gezien het voorzieningenniveau wenselijk dat deze scholen behouden worden.
We streven naar (waar mogelijk) meer inclusiviteit in het onderwijs. We kijken naar samenwerking met andere partners rondom het kind. Onze ambitie is dat alle kinderen optimale ontwikkelkansen hebben.
Waar is nog geen ambitie/beleid voor of is een aandachtspunt? Er is een wens voor ouderenbeleid: Ontwikkelen van integraal ouderenbeleid gericht op participatie en zelfredzaamheid. Er is geen duidelijke visie op het vraagstuk voorzieningen: Clustering of spreiding voor voorzieningen? Duidelijkheid over de mate van (haalbare) bereikbaarheid van zorgvoorzieningen, met o.a. een goed functionerend openbaar vervoernetwerk of andere passende vervoersmodaliteiten of alternatieve zorgarrangementen, afhankelijk van de vervoersafhankelijkheid. Er is een wens voor een lange termijn zorgvisie. Visie (ruimtelijk) op onderwijs. Wordt er gestreefd naar IKC’s. Is het onderwijsaanbod voldoende? Moet dit behouden worden? etc. De impact van corona op sociale contacten en de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken. Veranderende functies van kerken als sociaal-maatschappelijk aandachtspunt. Kleine verenigingen als essentieel voor sociale cohesie, met zorgen over voortbestaan door bezuinigingen. Bereikbaarheid van voorzieningen voor ouderen, met name voor De Weere en Aartswoud. Toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen binnen 500 meter als onderdeel van een gezonde leefomgeving. Veiligheid in het verkeer, vooral in het buitengebied en op wegen zonder voetpaden (zoals de Koningspade).
Beleid Hieronder wordt het relevante beleid voor dit thema weergegeven. Gemeente Opmeer beschikt naast onderstaande documenten over nog meer documenten. Hieronder is alleen een overzicht van beleidsdocumenten opgenomen waarin ook een strategische lijn is uitgezet. Andere documenten zijn meegenomen in het uitzetten van deze strategische lijn. Gebruikt voor koersdocument Toekomstvisie, 2021 Integraal Veiligheidsplan, 2023 Pact West-Friesland, 2020 Uitvoeringsagenda Gezond en Actief Leven Akkoord, 2024 Nota sociaal domein, 2023 Structuurvisie (minimaal), 2012 Handreiking bluswatervoorziening en bereikbaarheid, 2021 (minimaal) Beleidsplan openbare velrichting, 2024 (minimaal) Programma stedelijk water en riolering, 2021 (minimaal) Gezonde leefomgeving en kwetsbaarheid Noord-Holland Noord: een ruimtelijke analyse, rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu, 2024
21
5.4
Een duurzame toekomst
In deze paragraaf staan de strategische ambities uiteengezet ten aanzien van het thema duurzame toekomst. De volgende onderwerpen
CO2-uitstoot wordt actief verminderd door verschillende initiatieven
en maatregelen.
Er wordt ingezet op het reduceren van vervoersbewegingen, met
De toenemende druk op de ondergrond door de energietransitie wordt meegenomen bij rioolaanleg en -vervanging.
De kwaliteit van het stads- en dorpswater wordt gegarandeerd voor
staan centraal in dit thema: duurzaamheid, energietransitie, klimaat-
nadruk op de elektrificatie van voertuigen, uitbreiding van laadinfra-
adaptatie, groen, bodem en milieu, water en bodemsturend.
structuur en bevordering van deelmobiliteit.
We hebben oog voor voldoende waterberging, en op de juiste plek.
In onze plannen voor het beheer van de openbare ruimte houden
Het aanleggen van wadi’s en het beperken van verharding zijn be-
5.4.1
Welke opgaven spelen er?
Klimaatverandering: meer wateroverlast, hittestress, droogte, druk op biodiversiteit, etc. Gebied waarin de gemeente Opmeer ligt, krijgt
een aantrekkelijke en gezonde regio.
we rekening met de veranderende klimaatomstandigheden, waarbij
langrijke maatregelen waar wij ons op richten om de waterafvoer te
flexibiliteit en duurzame oplossingen centraal staan.
verbeteren en onze groene ruimten beter bestand te maken tegen
We streven naar duurzame en toekomstbestendige onderhuisves-
extreme weersomstandigheden.
te maken met wateroverlast bij extreme regenval en watertekorten
ting. Hierdoor ontstaat voor de kinderen en professionals een ge-
bij extreme droogte.
zonde en fijne werkomgeving.
Een groene gemeente met aandacht voor biodiversiteit
Klimaatadaptie
Financiële haalbaarheid en draagvlak bij inwoners en bedrijven.
Samenwerking voor gezamenlijke aanpak
Infrastructuurknelpunten.
Energietransitie en netcongestie
den, ondernemers en partners met als doel ketensamenwerking te
den gestimuleerd door voldoende kwalitatief groen aan te leggen in
Landelijk vastgelegd: in 2050 moet de energievoorziening bijna he-
stimuleren voor het sluiten van materiaal- en grondstofketens; We
de gemeente.
lemaal duurzaam en CO2 neutraal zijn.
stimuleren samenwerking met verschillende disciplines, zoals water-
Initiatieven die meer groen realiseren, worden actief aangemoedigd.
Er treedt verzilting op in de kuststreek van Noord-Holland; met als
schappen, groenbedrijven en bouwbedrijven, om zo duurzame en
De openbare ruimte levert een substantiële bijdrage aan een ge-
gevolg verziltingsdruk in Westfriesland.
klimaatbestendige oplossingen te realiseren.
zonde en leefbare woon- en werkomgeving, die bewoners met el-
We werken samen met het Hoogheemraadschap om waterbergings-
kaar verbindt.
Nederland wil in 2050 een circulaire economie hebben.
Circulair Westfriesland is een samenwerking van regionale overhe-
gebieden te creëren die ook natuur- en recreatiefuncties vervullen. 5.4.2
Voor 2050 wordt de gemeente klimaatbestendig en waterrobuust
In 2050 is de gemeente volledig klimaatbestendig en waterrobuust, met de ruimtelijke planning rekening houdend met extreme weers-
om ons voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Nieuwe woonwijken worden klimaatbestendig ingericht en be-
Biodiversiteit, gezondheid, klimaatadaptatie en duurzaamheid wor-
Aaneengesloten groengebieden worden gerealiseerd om de natuuren belevingswaarde te verhogen.
Waterrobuustheid en waterbeheer:
gemaakt, met aanpassingen in de openbare ruimte en gebouwen
beter te beschermen.
Wat zijn onze ambities?
Duurzaamheid en klimaatbestendig
We stellen een SMP (Soorten Management Plan) op om diersoorten
Er wordt aandacht besteed aan een gezonde bodem en de instandhouding van natuurlijke leefomgevingen wordt gewaarborgd.
Groenaanleg wordt gefaciliteerd door de juiste soorten op de juiste
omstandigheden.
plaats aan te planten, en er wordt meer groen in de directe woon-
Risico’s van overstroming, wateroverlast, bodemdaling en drinkwa-
omgeving gecreëerd.
staande wijken krijgen een klimaatbestendige herinrichting.
terbeschikbaarheid worden meegenomen bij de locatiekeuze voor
Circulair ondernemen wordt gestimuleerd.
woningbouw.
om bij te dragen aan de gezondheidsaspecten van onze inwoners,
Alle nieuwbouw voldoet aan de eisen van duurzaamheid, energie-
Kwetsbare infrastructuren met een hoog risico op waterschade krij-
zoals lichaamsfuncties, zingeving en de kwaliteit van leven.
efficiëntie en klimaatbestendigheid, conform het Convenant Toekomstbestendig Bouwen.
De buitenruimte en groene omgevingen worden geschikt gemaakt
gen extra bescherming.
Het hoofdwatersysteem wordt weerbaar gemaakt tegen droogte, en
Inwoners ontvangen ondersteuning bij het verduurzamen van hun
er worden extra waterbergingen gerealiseerd als buffer tegen water-
woningen en bedrijfspanden.
tekorten.
Energie
22
Onze primaire ambitie is om in 2040 aardgasvrij te zijn. Het bredere doel is energieneutraal in 2040, met als langetermijndoel klimaatneutraal in 2040 en volledig klimaatbestendig in 2050.
We waarborgen de vrijheid van onze inwoners om hun eigen warmteoplossingen te kiezen wanneer aardgas niet meer wordt geleverd, binnen de grenzen van wat technisch en maatschappelijk haalbaar is.
Wij dragen bij aan de nationale doelstelling van 35 TWh hernieuwbare elektriciteit op land in 2030 en ondersteunen de opwekking van 3,6 TWh zonne- en windenergie in Noord-Holland Noord, met uitzondering van de realisatie van windturbines in Opmeer.
Ruimtelijke analyse In de gemeente liggen een aantal natuurgebieden die onderdeel zijn van Natuur Netwerk Nederland. Echter zijn deze gebieden niet met elkaar verbonden en liggen ze verspreid door de gemeente heen. Bijna de gehele gemeente is aangemerkt als weidevogelgebied. Dat wil zeggen dat er beperkende regels zijn op het gebied van bouwen of het aanplanten van bomen ten behoeve van het leefgebied van weidevogels. Tussen Gouwe, Aartswoud en De Weere ligt ook een ecologisch stiltegebied waar provinciale beperkingen bestaan op het gebied van lawaaiige functies. De provincie legt de aanwijzingsbevoegdheid stiltegebied en handhaving (m.u.v. de NNN-gebieden) bij de gemeenten.
Natuurgebieden in de gemeente zijn versnipperd en niet met elkaar verbonden. Bijna de hele gemeente is open weidevogelgebied. Rondom de hoofdkernen gelden minder beperkingen vanuit ecologisch oogpunt.
Beleid Hieronder wordt het relevante beleid voor dit thema weergegeven. Gemeente Opmeer beschikt naast onderstaande documenten over nog meer documenten. Hieronder is alleen een overzicht van beleidsdocumenten opgenomen waarin ook een strategische lijn is uitgezet. Andere documenten zijn meegenomen in het uitzetten van deze strategische lijn. Gebruikt voor koersdocument Toekomstvisie Opmeer, 2021 Uitvoeringsprogramma Energieneutraal Westfriesland, 2021 Groenbeleidsplan 2025-2034 Transitievisie Warmte Opmeer ‘Onderweg naar een aardgasvrij Opmeer’, 2021 Programma Stedelijk Water en Riolering 2022-2027, 2021 Structuurvisie gemeente Opmeer, 2012 Beleidskader wind-, en zonne-energie, 2023 Regionale Energietransitie 1.0 NHN, 2021 Pact West-Friesland, 2020 Convenant Toekomstbestending bouwen, 2024 Concept programma externe veiligheid, 2024
Waar is nog geen ambitie/beleid voor of is een aandachtspunt?
Gemeente Opmeer verkent momenteel de mogelijkheden voor een SMR.
Er liggen kansen om de ambities met betrekking tot hittestress, circulariteit, wateroverlast, (drink)waterkwaliteit (verzilting) en droogte beter te
formuleren. Netcongestie wordt gezien als belangrijke regionale en landelijke opgave. Er wordt aandacht gevraagd voor de relatie tussen werkgelegenheid en beschikbaarheid van stroom en water. Wat is de ruimtelijke impact van windmolens en kernenergie. Zonneparken worden niet meer toegestaan in Opmeer. Wat is de ambitie? Er wordt aandacht gevraagd voor het belang van stiltegebieden en behoud ervan. Het is van belang om rekening te houden met bodem bij locatiekeuzes voor energieopwekking. Kansen voor circulaire landbouw worden benoemd. Er is aandacht voor waterpeilen bij nieuwe ontwikkelingen. Inzicht in kansen voor meervoudig grondgebruik, bijvoorbeeld door functiemenging, ontbreken.