Concept Warmteprogramma Opmeer 2027-2036
Tekst van het document
Zij willen geen warmtenet aanleggen in Opmeer, vanwege; • Lage bebouwingsdichtheid (20 -30 woning per hectare in de kernen) • Lage warmtevraagdichtheid voor de hele gemeente • Geen (goedkope) warmtebron aanwezig • Te weinig woningen voor een geothermiebron (minimaal 5000 aansluitingen) “HVC investeert niet in onrendabele activiteiten, elke business case van een voorgenomen investering wordt getoetst aan de toepasselijke rendementseisen”, aldus de herijking van de HVC-strategie 2025- 2035. Het focust zich meer op uitbreiding van hun bestaande netten en op stedelijke gebieden met een hogere bebouwingsdichtheden, zoals gemeente Alkmaar, Dijk en Waard, Den Helder en de regio IJmond. Andere warmteleveranciers als het commerciële EnNatuurlijk, die het kassencomplex op Agripoort voorziet van aardwarmte is gepolst geeft aan geen interesse te hebben. Firan (een dochteronderneming van Liander) wil niet in dit (HVC-)gebied actief zijn. Gemeente Hoorn schaalt het warmtenet af De HVC legt in Hoorn in de wijk Kersenboogaard een warmtenet aan. Uitsluitend de huurwoningen van woningcorporatie Intermaris worden aangesloten. Intermaris betaalt de aanzienlijke aansluitkosten en geeft prijsgaranties aan haar huurders. Er zijn geen koopwoningen aangesloten op het warmtenet. In eerdere warmteplannen van Hoorn zou bijna de gehele gemeente worden aangesloten op een warmtenet.
Dit is in het nieuwe Warmteprogramma aanzienlijk teruggeschroefd en kiest men voor meer wijken een all-electric aanpak. Dilemma warmtepomp of warmtenet Wanneer een warmtenet niet doorgaat, kiezen bewoners geleidelijk voor individuele warmtepompen. Dit hoeft de aanleg van een grootschalig warmtenet op de langere termijn niet te bemoeilijken. Een warmtepomp heeft een levensduur van 15-20 jaar. Daarna staan de inwoners opnieuw voor de keuze. Wanneer een warmtenet tegen die tijd een goede en goedkopere oplossing blijkt kunnen de inwoners overstappen op een warmtenet. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 26 2.0 Elektranet All-electric verwarmen vraagt meer elektriciteit We zetten in op een all-electric warmteoplossing. Hierbij wordt iedere woning in principe verwarmd met een elektrische warmtepomp, eventueel in combinatie met een bronnet. Een warmtepomp gebruikt elektriciteit voor het verwarmen van de woning en het tapwater. Vooral in de winter neemt het elektriciteitsverbruik toe. Op koude dagen kunnen daarbij pieken in het stroomverbruik ontstaan als deze niet goed is ingeregeld. Vanwege de hoge aansluitwaarde van een warmtepomp is vaak een zwaardere elektriciteitsaansluiting in de meterkast nodig. Het elektriciteitsnet staat onder druk Het Nederlandse elektriciteitsnet staat steeds meer onder druk.
Dit komt doordat zowel de vraag naar elektriciteit als het aanbod sterk groeit. Aan de aanbodzijde zorgen zonnepanelen voor grote hoeveelheden teruggeleverde stroom op zonnige dagen. Het bestaande net kan deze pieken niet altijd verwerken. Aan de vraagzijde neemt het elektriciteitsverbruik toe door de opkomst van elektrische auto's, laadpalen, elektrisch koken, airco’s en elektrische verwarmingssystemen zoals warmtepompen. Met name laden van elektrische auto’s geeft grote pieken op het net. Deze ontwikkeling leidt tot netcongestie: een situatie waarbij kabels en transformatoren onvoldoende transportcapaciteit hebben om alle gevraagde en opgewekte elektriciteit gelijktijdig te transporteren. Hierdoor wordt het steeds lastiger om nieuwe aansluitingen te realiseren of bestaande aansluitingen uit te breiden. Gevolgen voor de inzet van warmtepompen De beperkte transportcapaciteit van het elektriciteitsnet heeft ook gevolgen voor de grootschalige toepassing van elektrische warmtepompen. Wanneer veel woningen in een wijk tegelijkertijd overstappen op een warmtepomp, neemt de belasting van het laagspanningsnet aanzienlijk toe. Zonder voldoende netcapaciteit kan dit leiden tot problemen op het elektriciteitsnet.
Daarom is onze aanpak gericht op individuele woningen en moet er zorgvuldig worden bekeken in welke buurten volledig de overstap naar all-electric verwarmen op korte termijn mogelijk is. Er zijn slimme oplossingen in de markt die netcongestie voorkomen en zorgen dat niet alle warmtepompen of laadpalen in een wijk tegelijk en op vol vermogen aangaan. Deze innovaties helpen om de warmtepompen grootschaliger in te zetten. Verzwaring van het elektriciteitsnet Netbeheerder Liander werkt de komende jaren aan de uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Daarbij worden onder meer zwaardere kabels aangelegd en extra transformatorhuisjes geplaatst. Deze investeringen zijn noodzakelijk om het net geschikt te maken voor toekomstige ontwikkelingen, zoals elektrisch rijden, duurzame energieopwekking en de toepassing van warmtepompen. Ze ontwikkelen hiervoor een buurtaanpak om de hele gemeente buurt voor buurt aan te pakken met extra kabels en een verdubbeling van het aantal transformatorhuisjes. Een enorme operatie. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 27 Volgens Liander is in Opmeer pas na 2038 voldoende netcapaciteit beschikbaar om de verwachte groei in elektriciteitsverbruik op te vangen. Tot die tijd blijft afstemming nodig over waar elektrische warmtepompen verantwoord kunnen worden toegepast.
De gemeente blijft hierover in gesprek met Liander om knelpunten en mogelijkheden tijdig in beeld te brengen. Vanwege incidentele problemen verzwaart Liander op enkele plekken in de gemeente al het net en plaatst het extra transformatorhuisjes. Wachtlijst voor zwaardere aansluitingen Sinds 1 juli 2026 is de regelgeving voor kleinverbruikers gewijzigd. Voorheen werd voor woningen doorgaans automatisch netcapaciteit gereserveerd. Tegenwoordig kunnen aanvragen voor een nieuwe of zwaardere elektriciteitsaansluiting op een wachtlijst terechtkomen wanneer lokaal onvoldoende capaciteit beschikbaar is. De volgorde van behandeling wordt daarbij bepaald volgens het prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Deze geeft voorrang aan ziekenhuizen, defensie en dergelijke. Dit betekent dat bewoners die voor een warmtepomp, laadpaal of andere vormen van elektrificatie een zwaardere aansluiting nodig hebben, langer moeten wachten voordat deze gerealiseerd kan worden.
WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 28 Bijlage D: All-electric oplossingen Wanneer de bewoners overstappen naar een all-electric verwarming zijn er de volgende meest gangbare elektrische warmteoplossingen. Hybride warmtepomp + nieuwe HR-cv-ketel (Niet aardgasvrij) Een tussenoplossing is een hybride systeem. Hierbij blijft de gasaansluiting nog bestaan. Het combineert een kleine lucht/water warmtepomp met een (nieuwe) HR-cv-ketel. De warmtepomp levert het grootste deel van de warmte gedurende het jaar. Op koude dagen en voor tapwater springt de cv-ketel bij. Het voordeel is een relatief lage investering en beperkte aanpassingen aan de woning. Nadeel is dat er aardgas nodig blijft en dat de energiebesparing beperkt is ten opzichte van volledig elektrische oplossingen. Lucht/lucht-warmtepomp + warmtepompboiler (aardgasvrij) Een lucht/lucht-warmtepomp is een airco die ook ingezet wordt om te verwarmen. Het haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt de woning via meerdere binnenunits die warme lucht in de ruimtes blazen. Qua comfort en esthetiek een mindere oplossing. Voor warm tapwater wordt een aparte warmtepompboiler geplaatst, die warmte uit de afgezogen ventilatielucht haalt en aanvult met buitenlucht. In plaats van een warmtepompboiler kan ook een reguliere elektrische boiler worden gebruikt.
Met dit systeem kan de woning ook gekoeld worden. Lucht/water-warmtepomp (aardgasvrij) Een lucht/water-warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt daarmee de woning en het tapwater. De woning wordt volledig aardgasvrij. Voor een optimaal rendement zijn voldoende isolatie en een lage temperatuur afgiftesysteem (vloerverwarming of geschikte radiatoren) gewenst. Een buitenunit is noodzakelijk. De investering is hoger dan bij hybride of de lucht/lucht warmtepomp, maar de energiekosten zijn aanzienlijk lager. Met dit systeem kan de woning ook gekoeld worden. Water/water-warmtepomp met verticale bodemlus (aardgasvrij) Een water/water-warmtepomp gebruikt een verticale bodemlus van 100 tot 200 meter diep. De bodemtemperatuur is het hele jaar vrijwel constant, waardoor het rendement hoger ligt dan bij een lucht/water-warmtepomp. De woning kan vaak ook passief koelen. De investering is het hoogst vanwege de bronboring, maar de energiekosten zijn het laagst en de installatie heeft de hoogste energie-efficiëntie. De gasaansluiting wordt verwijderd. Met dit systeem kan de woning ook efficiënter gekoeld worden. Alternatieve all-electric oplossingen WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Naast bovengenoemde oplossingen zijn andere oplossingen denkbaar. Een woning kan ook verwarmd worden door infrarood panelen of elektrische kachels. Dit zijn goedkope oplossingen.
Echter, in minder goed geïsoleerde woningen zijn ze meestal onvoldoende, inefficiënt en kennen een hoog energie- en piekverbruik. Voor warm tapwater kan een elektrische boiler worden ingezet, die ook niet heel efficiënt is. Ook mogelijk is een elektrische doorstroomgeiser, die een hoge piekbelasting heeft en weinig warm water produceert. Een elektrische boiler en elektrische doorstroomgeiser worden afgeraden. Vergelijking van de vier oplossingen Uitgangspunten - | Bestaande woning (bouwjaar ongeveer 2008, redelijk geïsoleerd) - | Lage temperatuurverwarming mogelijk - | Inclusief benodigde aanpassingen in de woning - | Gemiddeld huidig gasverbruik: ca. 1.500 m³/jaar - | Prijspeil 2026 De kosten van een gekozen oplossing zijn gemiddelden en hangen af van de grootte van de woning, isolatiegraad, samenstelling van het huishouden en dergelijke. Jaarlijkse Oplossing | Bruto | ISDE- | Netto- | besparing | Terugverdientijd investering | subsidie | investering | t.o.v.
huidige cv Hybride warmtepomp + HR- | €10.000 | €2.000 | €8.000 | €950/jaar | 8 à 9 jaar ketel Lucht/lucht warmtepomp (4 binnenunits) + | €13.500 | €3.000 | €10.500 | €1.500/jaar | 7 jaar warmtepompboiler Lucht/water warmtepomp | €18.500 | €2.500 | €16.000 | €1.650/jaar | 9 à 10 jaar Water/water warmtepomp met | €25.000 | €4.000 | €21.000 | €1.850/jaar | 11 à 12 jaar verticale bodemlus Toelichting energiebesparing De energiebesparing betreft de jaarlijkse besparing op de energierekening ten opzichte van de bestaande HR-cv-ketel op aardgas: • | Hybride: ongeveer 60% minder gasverbruik (ongeveer 900 m³/jaar). • | Lucht/water en lucht/lucht warmtepomp: volledige besparing van het gasverbruik, maar vervanging door elektriciteitsverbruik van de warmtepomp. • | Water/water: eveneens volledig aardgasvrij, met ongeveer 25-30% minder elektriciteitsverbruik dan een lucht/water-warmtepomp. Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 29 WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 30 Conclusie Als uitsluitend naar euro's per woning wordt gekeken is de lucht/lucht-warmtepomp de goedkoopste route naar aardgasvrij. • Kortste terugverdientijd: lucht/lucht + warmtepompboiler (ongeveer 7 jaar). • Laagste investering voor een volledig gasloze woning: lucht/lucht + warmtepompboiler. • Beste balans tussen comfort en kosten: lucht/water-warmtepomp.
• Technisch en energetisch beste oplossing op lange termijn: water/water-warmtepomp met verticale bodemlus. Investering en betaalbaarheid De investeringskosten voor een all-electric zijn hoog voor een bewoner. De investering wordt op termijn terugverdiend. Daarnaast is het gedoe: installatie aanpassen, gasaansluiting verwijderen, mogelijk extra isoleren en dergelijke. We ondersteunen met het juiste advies en voorlichting. Ook de installateur die de huidige cv-ketel van de inwoner onderhoud heeft een belangrijke rol in de keuze voor een bepaald systeem. Er zijn verschillende financieringsmogelijkheden: - ISDE–subsidie. Deze landelijke regeling subsidieert isolaties, warmtepompen en dergelijke. - Energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds. Een goedkope lening. Bij een gezamenlijk inkomen minder dan € 60.000 per jaar betaalt de woningeigenaar zelfs helemaal geen rente. - Verduurzamingshypotheek – diverse banken bieden deze mogelijkheid. - Lease of verhuur van de installatie Plaatsing buitenunits lucht/water warmtepompen We hebben als gemeente geen aparte regels over het plaatsen van buitenunits. Er bestaat ook landelijk geen afstandseis voor buitenunits van warmtepompen uit de erfgrens. De bepalende norm is het maximaal toegestane geluid op de perceelgrens of bij de naastgelegen woning.
Hierbij geldt vooral: • Voldoen aan de geluidsnorm • Voldoen aan de bouwregels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) • In veel gevallen vergunningsvrij kunnen plaatsen Er is ook geen landelijke regel die plaatsing van een warmtepomp-buitenunit aan de voorgevel of in de voortuin verbiedt. Vanwege esthetische waarden heeft de plaatsing aan de zij- of achtergevel de voorkeur. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 31 Bijlage E: The future looks bright Hoe ziet Opmeer eruit wanneer deze warmte- en energietransitie na 2050 is voltooid? Een spannend beeld. We zijn samen hard op weg om onze hele maatschappij te verduurzamen en te elektrificeren. Samengebouwd aan een duurzame toekomst In 2050 kijken we in Opmeer met trots terug op een periode van grote veranderingen. Wat ooit een ambitieuze energietransitie werd genoemd, is nu een vanzelfsprekend onderdeel van ons dagelijks leven. Vrijwel alle woningen zijn uitgerust met individuele warmtepompen. Hierdoor zijn woningen comfortabel, energiezuinig en volledig aardgasvrij. Elektrische auto's bepalen het straatbeeld en worden opgeladen met duurzaam opgewekte stroom. Zonnepanelen op woningen, bedrijven en maatschappelijke gebouwen leveren een belangrijk deel van deze energie. Daarnaast zijn thuisbatterijen de norm geworden.
Hierdoor kunnen huishoudens zelf opgewekte elektriciteit opslaan en gebruiken op momenten dat de vraag hoog is. Een belangrijke stap voorwaarts was de ingebruikname van de Small Modular Reactor (SMR) in 2035 in Opmeer. Deze zorgt voor een constante aanvoer van duurzame en betrouwbare elektriciteit, aanvullend op de energie uit zon en andere hernieuwbare bronnen. Daarmee beschikt Opmeer over een robuust energiesysteem dat bestand is tegen de uitdagingen van de toekomst. Ook het elektriciteitsnet is volledig toekomstbestendig gemaakt. Liander heeft het gehele laagspanningsnet aangepast en uitgebreid. Netcongestie, die rond 2026 nog een grote belemmering vormde, is opgelost. De verduurzaming beperkte zich niet alleen tot energie. Nieuwbouwwoningen worden gebouwd met circulaire bouwmaterialen die opnieuw gebruikt kunnen worden en een veel lagere milieubelasting hebben. Hierdoor is de bouwsector uitgegroeid tot een belangrijke speler in de circulaire economie. Tegelijkertijd is er meer ruimte gekomen voor groen in de woonomgeving. Bomen, parken, groene gevels en natuurlijke waterpartijen zorgen niet alleen voor een aantrekkelijke leefomgeving, maar dragen ook bij aan biodiversiteit, verkoeling tijdens warme zomers en een betere waterhuishouding. De wijken van Opmeer zijn bovendien klimaatadaptief ingericht.
Regenwater wordt lokaal opgevangen en vastgehouden, extreme neerslag veroorzaakt nauwelijks overlast en tijdens warme periodes zorgen groene zones voor verkoeling. Hierdoor zijn de woonwijken beter voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. Wat ooit een grote maatschappelijke opgave leek, is dankzij samenwerking tussen inwoners, bedrijven, de netbeheerder en de gemeente uitgegroeid tot een succesverhaal. Opmeer heeft laten zien dat duurzaamheid, leefbaarheid en economische ontwikkeling hand in hand kunnen gaan. We kijken met tevredenheid terug op wat we samen hebben bereikt en zien een toekomst tegemoet die schoon, comfortabel, veerkrachtig en aantrekkelijk is voor huidige en toekomstige generaties.