Concept Warmteprogramma Opmeer 2027-2036
Tekst van het document
WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 In eigen tempo van het aardgas af 1 October 2026 WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 1 Inhoudsopgave Colofon ................................................................................................................................2 Voorwoord ............................................................................................................................3 Samenvatting .......................................................................................................................4 Leeswijzer ............................................................................................................................5 1.
Inleiding .......................................................................................................................5 1.1 Ambitie van de gemeente ..............................................................................................5 1.2 Doel van dit warmteprogramma ......................................................................................5 1.3 Inhoud warmteprogramma .............................................................................................6 1.4 Veranderingen ten opzichte van de Transitievisie Warmte ...................................................6 1.5 Totstandkoming warmteprogramma ................................................................................7 2. Kader en risico’s ............................................................................................................8 2.1 Leidende principes ............................................................................................................8 2.2 Aanpak ...........................................................................................................................9 2.3 Wettelijk kader ..............................................................................................................10 2.4 Kansen en risico’s ...........................................................................................................10 3.
Participatie ..................................................................................................................12 3.1 Effect op openbare ruimte ...............................................................................................12 3.2 Uitgangspunten voor participatie ......................................................................................12 4. Aanpak voor de hele gemeente ..........................................................................................13 4.1 Onderbouwing van de keuze ............................................................................................13 4.2 Verwachte resultaten van het warmteprogramma ...............................................................15 4.3 Sturen in transitie ..........................................................................................................16 4.4 Algemeen plan ...............................................................................................................17 5.
Monitoring en evaluatie .....................................................................................................19 Bijlage A: Participatieverslag .................................................................................................21 WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 2 Bijlage B: Evaluatie ..............................................................................................................22 Bijlage C: Ontwikkelingen warmteoplossingen ..........................................................................24 1.0 Warmtenetten ............................................................................................................24 2.0 Elektranet ..................................................................................................................26 Bijlage D: All-electric oplossingen ...........................................................................................28 Bijlage E: The future looks bright ...........................................................................................31 Colofon Gemeente Opmeer Team Duurzaamheid, W.
Poortvliet Warmteprogramma 2027-2036 Concept Datum: 1 oktober 2026 Contactgegevens: Gemeente Opmeer Klaproos 1 1716 VS Spanbroek WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 3 Voorwoord Beste inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, Voor u ligt het Warmteprogramma van de gemeente Opmeer. Hierin beschrijven we hoe we de komende jaren stap voor stap werken aan een aardgasvrije toekomst. Dat doen we niet alleen omdat het een verplichting is, maar vooral omdat we willen bouwen aan een duurzame, comfortabele en toekomstbestendige gemeente voor huidige en toekomstige generaties. De overstap naar een aardgasvrije warmtevoorziening is een grote opgave. Vrijwel iedere woning en ieder gebouw krijgt hier vroeg of laat mee te maken. Tegelijkertijd is er geen reden tot paniek. Het jaar 2050 lijkt misschien dichtbij, maar ligt nog ruim twintig jaar voor ons. Dat geeft ons de tijd om weloverwogen keuzes te maken en gebruik te maken van natuurlijke momenten, zoals een verbouwing, verhuizing of de vervanging van een cv-ketel. In Opmeer kiezen we voor een aanpak die past bij onze gemeente. We geloven in keuzevrijheid, duidelijkheid en ondersteuning. De gemeente kan de warmtetransitie niet alleen realiseren en wil dat ook niet. Het zijn uiteindelijk inwoners, ondernemers, woningverhuurders, installateurs en vele anderen die samen deze verandering vormgeven.
Daarom zetten we in op informeren, ondersteunen en het bieden van handelingsperspectief. Dat betekent ook dat er iets van ons allemaal wordt gevraagd. Verduurzamen vraagt tijd, aandacht en een investering. Daar staat tegenover dat veel maatregelen zorgen voor meer wooncomfort, een lagere energierekening en een toekomstbestendige woning. Ik heb er vertrouwen in dat we deze uitdaging samen kunnen oppakken. Opmeer heeft vaker laten zien dat we door samenwerking veel kunnen bereiken. Met dit warmteprogramma zetten we de volgende stap. Niet overhaast, maar doelgericht. Laten we samen bouwen aan een duurzaam Opmeer met oog voor elkaar. Herman ter Veen Wethouder Duurzaamheid WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 4 Samenvatting Alle gemeenten in Nederland stellen een warmteprogramma op. Een warmteprogramma is een gemeentelijk beleidsdocument dat aangeeft welke stappen we zetten om de komende 10 jaar van het aardgas af te gaan. Het vervangt de in 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte. We hebben het warmteprogramma opgesteld in overleg met betrokkenen uit onze gemeente in de periode juli 2025 tot en met juli 2026. Uitvoeringsplan In het warmteprogramma kijken we naar de hele gemeente en onderzoeken we hoe een volgende stap te zetten richting aardgasvrij. Na het vaststellen van het warmteprogramma maken we een uitvoeringsplan.
Terugkijken We kijken in het warmteprogramma terug naar hoe de warmtetransitie zich de afgelopen 5 jaar heeft ontwikkeld in onze gemeente. Zo evalueren we of de verwachte vooruitgang gerealiseerd is en de gestelde maatregelen doelmatig en effectief zijn geweest. Onze ambitie Over 5 jaar maken we weer een warmteprogramma, waarin we de aanpak opnieuw bekijken. Zo wordt het stap voor stap duidelijker hoe we tot een aardgasvrij Opmeer komen. Als gemeente zijn we verplicht om uiterlijk 2050 aardgasvrij te zijn. De zeven Westfriese gemeenten hebben in ‘Het Pact van Westfriesland’ de ambitie om tussen 2040 en 2050 energie- en klimaatneutraal te zijn, afhankelijk van de ruimte op het elektriciteitsnet. Oplossingsrichting all-electric De aardgasvrije warmteoplossing voor Opmeer is all-electric, een individuele elektrische warmteoplossing per woning. In dit all-electric scenario maken woningeigenaren zelf keuzes over het moment waarop zij hun woning verduurzamen en overstappen op een individuele elektrische warmteoplossing. We kunnen deze keuze niet afdwingen en financieren de maatregelen niet. De rol van de gemeente ligt daarom primair in het bieden van duidelijkheid, het informeren en ondersteunen van inwoners, het stimuleren van collectieve initiatieven, het bevorderen van het benutten van subsidies en financieringsmogelijkheden en het monitoren van de voortgang.
Daarmee creëren we de voorwaarden waaronder inwoners op natuurlijke momenten kunnen overstappen naar een aardgasvrije warmtevoorziening. Gemeentebrede aanpak Omdat we als gemeente kiezen voor een individueel all-electric eindbeeld, is een traditionele buurtaanpak minder passend dan in gemeenten waar collectieve warmte-infrastructuur wordt aangelegd. Woningen gaan individueel over naar een aardgasvrije warmteoplossing en niet hele straten of buurten tegelijk. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 5 Leeswijzer Dit warmteprogramma beschrijft de gemeentelijke aanpak voor de warmtetransitie in de periode 2027- 2036. In hoofdstuk 1 wordt de aanleiding toegelicht. Hoofdstuk 2 beschrijft het kader en de risico’s. Hoofdstuk 3 gaat in op participatie. Hoofdstuk 4 bevat de aanpak voor de hele gemeente. Hoofdstuk 5 beschrijft monitoring en evaluatie. De achterliggende onderzoeken en evaluaties zijn opgenomen in de bijlagen. 1. Inleiding In 2019 is het Klimaatakkoord gesloten. Hierin hebben overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties afgesproken hoe we de uitstoot van broeikasgassen gaan terugdringen. Onderdeel hiervan is de warmtetransitie: de opgave om in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen utiliteiten met hernieuwbare energie te verwarmen in 2050.
Het klimaatakkoord is niet de enige reden om van het aardgas af te gaan: ook de aardbevingen in Groningen, de leveringszekerheid van energie, de hoge aardgasprijzen als gevolg van de geopolitieke spanningen en de sterk toegenomen energiearmoede zijn redenen om te kiezen voor de overstap naar een schone en betaalbare warmtevoorziening. 1.1 Ambitie van de gemeente De ambitie van de gemeente Opmeer is vastgelegd in de (ontwerp) Omgevingsvisie. Het Warmteprogramma vormt een nadere uitwerking van deze visie voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving en de transitie naar een aardgasvrije warmtevoorziening. Zo’n 10% van de woningen in Opmeer is aardgasvrij; de laatste fase van nieuwbouwwijk Heerenweide en de inbreilocatie aan de van Roozendaalstraat. Daarnaast zo’n 100 bestaande woningen verspreid door de gemeente. Opmeer heeft zich geconformeerd aan de regionale ambitie om tussen 2040 en 2050 geheel gasvrij te zijn, afhankelijk van de netcapaciteit. Dit kan eerder zijn dan de landelijke doelstelling van 2050. Om dit te realiseren moet er veel gebeuren en werken we samen met alle betrokkenen in de warmtetransitie. 1.2 Doel van dit warmteprogramma Een warmteprogramma beschrijft de plannen voor het verduurzamen én aardgasvrij maken van onze gemeente in de komende tien jaar. Het beschrijft de verwachte aanpak. Dit warmteprogramma is een verplicht programma onder de Omgevingswet.
Het warmteprogramma: • Biedt duidelijkheid en handelingsperspectief voor professionele partners, en voor bewoners, ondernemers en andere gebouweigenaren. • Zorgt ervoor dat we de voortgang van de plannen voor de komende tien jaar goed kunnen bijhouden. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 6 1.3 Inhoud warmteprogramma We beginnen niet vanaf nul, maar bouwen voort op de Transitievisie Warmte (TVW) uit 2021 ‘Onderweg naar een aardgasvrij Opmeer’. Daarin werd een eerste mogelijke route beschreven om tot een aardgasvrije gemeente te komen. De afgelopen vijf jaar hebben we veel geleerd en onderzocht. Nu bepalen we opnieuw onze koers: Dit warmteprogramma met als titel ‘Warmteprogramma 2027 – 2035, In eigen tempo van het aardgas af’ beschrijft dat we in de komende tien jaar kleine stappen zetten richting aardgasvrij. 1.4 Veranderingen ten opzichte van de Transitievisie Warmte In onderstaande tabel een overzicht van de verschillen tussen de Transitievisie Warmte en het huidige Warmteprogramma. Thema TVW 2021 Warmteprogramma.
2027- 2036 Warmteoplossing Meerdere opties All-electric hoofdroute Aanpak Buurtgericht Gemeentebreed Rol gemeente Onderzoekend Regie & ondersteuning Warmtenetten Kansrijk Niet haalbaar Groen gas / waterstof Mogelijk Onwaarschijnlijk Participatie Meedenken over keuze Ondersteunen bij uitvoering Netcongestie Beperkt Centraal Planning Abstract Concrete aantallen per jaar Isolatie Aanbevolen Strategische pijler Innovatie Randvoorwaarde Onderbouwing van beleid Algemeen Dit warmteprogramma is het vervolg op de Transitievisie Warmte uit 2021. In de afgelopen jaren hebben we onderzocht welke warmteoplossingen mogelijk zijn. In de Transitievisie was all-electric in de meeste buurten het meest kansrijk. Daarnaast werden bronnetten, warmtenetten en groen gas als mogelijke oplossingsrichtingen genoemd. Deze laatste twee opties achten we nu niet meer realistisch. Daarmee is all-electric, eventueel in combinatie met een bronnet overgebleven.
Een hoog of midden temperatuur warmtenet is niet haalbaar Een hoog of midden temperatuur warmtenet is niet haalbaar, vanwege: • Hoge aanlegkosten • Ontbreken van een warmtebron (restwarmte of geothermie) • Exploitatie niet rendabel voor exploitant, ondanks beschikbare subsidies • Geen warmtebedrijf dat een warmtenet wil ontwikkelen en exploiteren WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 7 Groen gas is niet beschikbaar Aardgas vervangen door groen gas of waterstof wordt landelijk niet gezien als reëel alternatief voor het verwarmen van woningen. Als het al beschikbaar komt dan wordt het ingezet voor de industrie, zwaar transport en glastuinbouw. Regionale ambitie Opmeer is onderdeel van de regio West-Friesland. De regio had in het Pact van Westfriesland 7.1 de ambitie uitgesproken om in 2040 energie- en klimaatneutraal en aardgasvrij te zijn. Deze ambitie is in de huidige Pact van Westfriesland 2025-2035 anders verwoord: De ambitie is duidelijk: Westfriesland energieneutraal in 2040–2050. Maar daarvoor is eerst ruimte op het net nodig. Van buurtaanpak naar een gemeentebrede aanpak Omdat in de gemeente wordt gekozen voor een individueel all-electric eindbeeld, is een traditionele buurtaanpak minder passend dan in gemeenten waar collectieve warmte-infrastructuur wordt aangelegd.
De overstap naar aardgasvrije verwarming vindt plaats op natuurlijke momenten waarop woningeigenaren investeren in hun woning of hun verwarmingssysteem vervangen. We kiezen daarom voor een gemeentebrede aanpak gericht op informeren, stimuleren, ontzorgen en ondersteunen van woningeigenaren. Daarbij wordt ingezet op isolatie, het benutten van natuurlijke vervangingsmomenten, het stimuleren van collectieve inkoopacties en het onder de aandacht brengen van beschikbare subsidies en financieringsmogelijkheden. Het sluit ook beter aan bij de netcongestieproblematiek. Wanneer hele blokken of straten tegelijk van het aardgas af zouden gaan, kan het elektriciteitsnet dit mogelijk niet aan. Bij een individuele aanpak is dit meer verspreid door de gemeente. 1.5 Totstandkoming warmteprogramma Bij het opstellen van het warmteprogramma zijn verschillende partijen betrokken: • Netbeheerder Liander • Warm Opmeer • HVC, warmtenetten • Gemeentelijk Woningbedrijf • Medewerkers van de gemeente • Installateurs van warmtepompen in de gemeente • Inwoners van de gemeente Opmeer Hun rol, wat met hen is besproken en hoe hun inbreng is meegenomen, staat in het participatieverslag in bijlage A. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 8 2.
Kader en risico’s 2.1 Leidende principes De keuzes die we in dit warmteprogramma maken, zijn gebaseerd op de gezamenlijke uitgangspunten die we samen met onze bewoners en ondernemers hebben opgesteld in 2021 voor de Transitievisie Warmte. Deze blijven leidend, net als de wens om aan te sluiten bij de publieke belangen van het Rijk voor infrastructuur (Nationaal Programma Energiesysteem). We kwamen zo tot de zeven leidende principes: 1. De overstap naar aardgasvrij moet betaalbaar zijn voor alle inwoners De warmtetransitie heeft impact op de hele gemeente en brengt kosten met zich mee. We kijken naar de laagst maatschappelijke kosten en voor onze inwoners kosten-efficiënte oplossingen. We streven ernaar dat inwoners niet meer gaan betalen voor de energierekening dan zij nu doen. De overstap naar een aardgasvrije warmtevoorziening vraagt in veel gevallen een aanzienlijke investering van een woningeigenaar. Door te sturen op natuurlijke, logische vervangingsmomenten kan een bewoner op eigen tempo overstappen en kosten besparen. We vinden het van belang dat iedereen mee kan doen en dat warmtearmoede voorkomen wordt. Dat kan Opmeer niet alleen, maar dit dient ook landelijk geregeld te worden. Daarbij houden we ook oog voor financiële instrumenten die mogelijk beschikbaar komen vanuit de Europese Unie, de rijksoverheid of eventueel de provincie.
We houden de ontwikkelingen over subsidies en andere financiële regelingen nauwlettend in de gaten tijdens de warmtetransitie. We beschouwen betaalbaarheid niet als een vast bedrag dat voor iedere inwoner gelijk is. Wat betaalbaar is hangt af van inkomen, spaargeld, financieringsmogelijkheden en het moment waarop investeringen plaatsvinden. Daarom richten we ons niet alleen op verlaging van kosten, maar ook op het verbeteren van de toegang tot subsidies, leningen en andere financieringsmogelijkheden. 2. Het aardgasvrije alternatief is technisch haalbaar De warmtetransitie en bijbehorende oplossingen zijn (deels) nog in ontwikkeling. We kiezen in de warmtetransitie voor technisch haalbare initiatieven die passend zijn bij Opmeer. 3. Er is keuzevrijheid en inspraak voor inwoners In de warmtetransitie zullen er ook keuzes gemaakt moeten worden. We vinden het belangrijk om voldoende keuzevrijheid voor onze inwoners te houden binnen het all-electric eindbeeld. 4. Verbetering van de huidige situatie en duurzame alternatieven We zien de warmtetransitie als onderdeel van een groter geheel: we streven naar een verbetering van de huidige situatie. Dit past bij de ambitie om tussen 2040 en 2050 energieneutraal te zijn en in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. We hebben daarbij oog voor de ruimtelijke opgaven, het landschap en het milieu.
We willen de CO2 footprint verder terugdringen. 5. Goede informatie en een helder verhaal WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 9 De warmtetransitie is een inhoudelijk en soms ingewikkeld thema. We vinden het daarom belangrijk dat inwoners en ondernemers de juiste informatie ontvangen, op het juiste moment. Dit dient degelijk en goed onderbouwd te zijn. We willen een helder verhaal communiceren. 6. Goede voorbeelden en ‘het leuk maken’ In het hele land en ook binnen onze gemeente zijn er al voorbeelden van mensen die bezig zijn met het aardgasvrij maken van de woning of de wijk. We willen ervaringen delen en elkaar inspireren met deze goede voorbeelden. Bijvoorbeeld met de Duurzame huizen route. We willen de warmtetransitie ‘leuk maken’ door ruimte te houden voor vernieuwende enthousiasmerende ideeën. 7. Stevige betrokkenheid gemeente Opmeer We vinden het van belang dat gemeente Opmeer zelf goed betrokken blijft bij de warmtetransitie. Dit sluit aan bij de regierol voor de gemeente, die beschreven is in het Klimaatakkoord. 2.2 Aanpak De energie die je niet gebruikt hoef je ook niet duurzaam op te wekken. Energiebesparing is de eerste stap in verduurzaming. We volgen bij de verduurzaming van de gebouwde omgeving de principes van de Trias Energetica.
Dit betekent dat eerst de energievraag zoveel mogelijk wordt beperkt, vervolgens duurzame energie wordt ingezet en ten slotte de resterende energiebehoefte zo efficiënt mogelijk wordt ingevuld. Voor woningen betekent dit dat de eerste stap bestaat uit het verbeteren van de isolatie. Goede isolatie zorgt voor een lager energieverbruik, een hoger wooncomfort en lagere energiekosten. We ondersteunen woningeigenaren hierbij met voorlichting, advies en beschikbare isolatiesubsidies. Hiermee worden inwoners gestimuleerd om energiebesparende maatregelen te nemen, zoals het isoleren van dak, gevel, vloer en het plaatsen van isolerend glas. Wanneer woningen voldoende zijn geïsoleerd, wordt de overstap naar een all-electric warmteoplossing makkelijker en betaalbaarder. Door eerst de warmtevraag te verlagen, kan een beperkter all-electric systeem worden aangebracht, dat optimaal functioneert en wordt het elektriciteitsverbruik beperkt. Met eigen zonnepanelen kan een gedeelte van de energievraag voor bijvoorbeeld een warmtepomp worden ingevuld.
WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 10 2.3 Wettelijk kader De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) bepaalt dat gemeenten een warmteprogramma moeten maken. De wet schrijft ook voor wat er in dit warmteprogramma moet staan. En dat gemeenten het warmteprogramma daarna ook elke vijf jaar moeten bijwerken. De Wgiw geeft gemeenten ook de mogelijkheid om buurten aan te wijzen waar de levering van aardgas in de toekomst stopt. Dit heet de ‘aanwijsbevoegdheid’. Gemeente Opmeer wil dat inwoners en ondernemers zelf kunnen kiezen wanneer zij overstappen naar een aardgasvrije oplossing. Zolang dit maar vóór 2050 gebeurt. Daarom is de gemeente op dit moment niet van plan om de aanwijsbevoegdheid in te zetten. Dat kan in de toekomst veranderen. Volgens de Omgevingswet is een milieueffectrapportage (MER) nodig als een gemeente plannen maakt die veel invloed hebben op het milieu. Voor het warmteprogramma is dat nu niet nodig. Ook voor de geleidelijke uitbreiding van het laagspanningsnet door Liander is een MER vooralsnog niet vereist. 2.4 Kansen en risico’s Restwarmte kleine kerncentrale benutten We onderzoeken eveneens de realisatie van een kleine kerncentrale. Deze is primair voor het opwekken van elektriciteit. Hierbij komt veel restwarmte vrij, wat moeten worden afgevoerd om de reactor te koelen.
In de meeste ontwerpen gebeurt dit door luchtventilatoren. De centrale kan ook (deels) worden gekoeld door een warmtenet. Met een warmtewisselaar wordt de warmte onttrokken en aan de woningen en bedrijven geleverd. Het afkoelde water gaat weer terug naar de centrale. Deze bron is constant en van hoge temperatuur. Prima geschikt om een warmtenet te voeden. Het is onzeker of een kerncentrale wordt gebouwd, of de exploitant ook echt bereid is om de restwarmte af te staan en welke technische en procesmatige uitdagingen er nog meer bij komen kijken. De veiligheidseisen van een kerncentrale zijn hoog en complex. In onze gesprekken met de mogelijke initiatiefnemers is benutting van de restwarmte voor een mogelijk warmtenet of industrie een onderdeel. De kerncentrale, indien mogelijk, is op zijn vroegst 2034 gereed. De HVC geeft aan dat ondanks deze mogelijke goedkope warmtebron het niet rendabel is om een warmtenet in de gemeente aan te leggen. Kansen zijn er voor verwarming van panden op het toekomstige industrieterrein de Veken 4 of toch woningen in de dichtbijgelegen woonwijken. Daarnaast kan warmte geleverd worden voor warmte- intensieve industrie. Netcongestie Het elektriciteitsnet in Nederland wordt steeds zwaarder belast. Daardoor kan het soms niet alle stroom aan. Dit heet netcongestie.
Netcongestie betekent dat er op sommige momenten te weinig ruimte is om alle stroom te vervoeren. Dit geldt voor stroom die mensen gebruiken, maar ook voor stroom die mensen terugleveren. Bijvoorbeeld afkomstig van zonnepanelen die meer energie opleveren dan nodig is voor eigen gebruik. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 11 Ook in Opmeer speelt dit probleem. Er komen steeds meer apparaten die stroom gebruiken, zoals warmtepompen, kookplaten en met name elektrische auto’s. Ook het koelen van gebouwen wordt belangrijker, en dat kost ook stroom. Netbeheerder Liander investeert de komende jaren veel om het elektriciteitsnet te verbeteren. Door de gemeentebrede aanpak worden door de hele gemeente heen woningen van het aardgas af gehaald en dat is gunstiger voor de netcongestie dan wanneer in een keer hele straten of buurten van het aardgas af gaan. Hierdoor kunnen we vertraging in de energietransitie beperken. Door stapsgewijs te werken volgens de Trias Energetica wordt deze transitie voor inwoners zo haalbaarder, betaalbaarder en effectief mogelijk gemaakt. Onzekerheden in de warmtetransitie De wereld om ons heen heeft invloed op de uitvoering van ons warmteprogramma. Zo leidde de oorlog in Oekraïne bijvoorbeeld tot zeer hoge gasprijzen.
Hierdoor kregen 8–10% van alle huishoudens en 20– 25% van lage-inkomenshuishoudens moeite met het betalen van hun energielasten (bron: CBS/TNO/Nibud). De stijgende vraag naar elektriciteit zorgde daarnaast voor een overvol elektriciteitsnetwerk. Dat maakt de overstap naar een aardgasvrije warmteoplossing moeilijker. We moeten rekening houden met ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op de uitvoering van het warmteprogramma. Hieronder noemen we een aantal onderwerpen waarvan we niet weten hoe ze zich de komende tijd gaan ontwikkelen. En welke invloed ze kunnen hebben op de uitvoering van ons warmteprogramma. • Rijksbeleid en capaciteit bij de gemeente. Wetgeving geeft ons als gemeente kaders om de regie te voeren over de warmtetransitie. Wetgeving geeft ook de energiemarkten vorm waarbinnen we de warmtetransitie moeten uitvoeren. Daarnaast zijn we ook afhankelijk van het geld dat we van het Rijk krijgen. En de taken die het Rijk bij ons neerlegt. De hoeveelheid geld en de inhoud van de taken kunnen veranderen. Dit kan effect hebben op de capaciteit die we hebben voor de uitvoering van het warmteprogramma. • Energieprijzen. Energieprijzen hebben effect op hoe snel de kosten voor het verduurzamen worden terugverdiend. Hoe hoger de gasprijzen, hoe sneller de verduurzaming zich terugverdient.
Lage gasprijzen remmen de terugverdientijd juist af en daardoor gaan inwoners minder snel verduurzamen. • Economisch klimaat. Inwoners en ondernemers geven meer geld uit als het goed gaat met de economie. Bij een krimpende economie houden mensen eerder de hand op de knip. • Nieuwe technologieën. Nieuwe technieken kunnen het verduurzamen makkelijker en goedkoper maken. • Beschikbaarheid van grondstoffen en arbeidskrachten. We hebben grondstoffen en arbeidskrachten nodig om te verduurzamen. De verduurzaming gaat langzamer als er te weinig mensen zijn die het werk kunnen uitvoeren. Of als er te weinig apparaten zijn om te installeren. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 12 3. Participatie De warmtetransitie raakt iedereen in onze gemeente. Daarnaast is het een grote opgave om onze gemeente aardgasvrij te maken. Zeker omdat nu nog 89% van al onze gebouwen is aangesloten op het aardgasnet. Gelukkig hoeft de warmtetransitie niet van vandaag op morgen gerealiseerd te zijn. De warmtetransitie is alleen succesvol als iedereen meedoet en de nodige stappen zet om zijn of haar woning of gebouw met een duurzaam alternatief te verwarmen. Voor dit Warmteprogramma hebben we betrokkenen gesproken, onder andere inwoners, Liander, HVC en de energiecoaches van Warm Opmeer. Het participatieverslag staat in bijlage A.
3.1 Effect op openbare ruimte De warmtetransitie heeft niet alleen effect op onze huizen en gebouwen, maar ook op de openbare ruimte. Door de hele gemeente wordt het elektranet verzwaard door Liander. Naar verwachting wordt 1 op 3 straten opengebroken om extra elektriciteitskabels aan te leggen en wordt het aantal transformatorhuisjes verdubbeld. Iedere inwoner krijgt hierdoor te maken met de energietransitie. 3.2 Uitgangspunten voor participatie In de TVW gingen we uit van een buurtgerichte aanpak. Met het inzicht wat we hebben opgedaan is die aanpak niet effectief. We kiezen in hoofdzaak voor een all-electric eindbeeld waarbij individuele elektrische warmteoplossingen, met name warmtepompen, de logische route vormen naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Voor het grootste deel van de woningvoorraad is daarmee al duidelijk welke richting wordt gevolgd. Dat betekent niet dat participatie overbodig is. De aard van de participatie verandert echter. De centrale vraag verschuift van de keuze voor een specifieke technische oplossing naar de inrichting van een betaalbare, betrouwbare en duurzame warmtevoorziening en de wijze waarop inwoners daarin kunnen meedoen en worden ondersteund. De participatie richt zich daarom niet primair op besluitvorming, maar op: • Informeren • Luisteren • Ondersteunen • Inspireren • Samen leren • Het wegnemen van belemmeringen
WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 13 We willen inwoners actief betrekken bij de warmtetransitie en tegelijkertijd ruimte bieden om ervaringen, zorgen, wensen en ideeën te delen. Ter inzagelegging vanaf 9 december tot en met 20 januari 2027 We legden het warmteprogramma vanaf 9 december voor een periode van zes weken ter inzage. Gedurende deze zes weken konden belanghebbenden hun zienswijze naar voren brengen. Voorafgaand aan de terinzagelegging gaf de gemeente in het Gemeenteblad kennis van het besluit. In de Nota van Zienswijzen Warmteprogramma beantwoorden we de ingediende zienswijzen. 4. Aanpak voor de hele gemeente Dit deel van het warmteprogramma beschrijft de aanpak en beoogde resultaten voor de hele gemeente. We beschrijven: • De onderbouwing van onze keuze • De rol van de gemeente en haar partners • Een overzicht van de gemeentebrede aanpak plan op hoofdlijnen 4.1 Onderbouwing van de keuze De nationale kosten zijn het laagst Haalbaarheid en betaalbaarheid zijn twee van de overwegingen waar onze keuze op gebaseerd is. Deze warmteoplossing heeft de laagste maatschappelijke kosten en de betaalbaarheid, eindgebruikerskosten van de beoogde aanpak lager zijn dan de alternatieven. We gebruiken hiervoor het softwareprogramma Tomahawk die meerdere warmtescenario’s doorrekent. Dit programma wordt in de gehele regio Westfriesland gebruikt.
De individuele all-electric aanpak sluit beter aan Deze aanpak heeft de nodige voordelen en sluit beter aan op de wijze hoe de woningmarkt functioneert. Individuele eigenaars nemen individuele investeringsbeslissingen. • Geen afhankelijkheid van buren of collectief besluitvormingsproces • Relatief korte doorlooptijd • Installatie op een natuurlijk vervangingsmoment van de cv-ketel, verbouwing of renovatie • Lagere investeringskosten dan veel collectieve alternatieven • De bewoner kan zelf beslissen wanneer hij overstapt • Grondgebonden woningen hebben meestal voldoende ruimte voor een warmtepomp en een buitenunit of eigen grondbron. Innovatie bij individuele oplossingen We constateren dat de ontwikkeling van individuele elektrische warmteoplossingen zich snel voortzet. Warmtepompen worden efficiënter, beter toepasbaar in bestaande woningen en slimmer in hun interactie met het elektriciteitsnet. Hierdoor neemt ook de toepasbaarheid voor minder goed WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 14 geïsoleerde woningen toe. Omdat de technologische innovatie in dit segment naar verwachting de komende decennia doorgaat, ziet de gemeente goede perspectieven voor een individuele all-electric aanpak als duurzaam en toekomstbestendig eindbeeld.
Collectieve warmteoplossingen kunnen in specifieke situaties passend zijn, maar bieden minder flexibiliteit om toekomstige technologische ontwikkelingen te benutten. Netcongestie is tijdelijk We zien netcongestie als een belangrijk aandachtspunt, maar beschouwen dit als een tijdelijk knelpunt binnen de energietransitie. De keuze voor een warmteoplossing wordt gemaakt vanuit het gewenste en maatschappelijk doelmatige eindbeeld richting 2050. Omdat netbeheerders werken aan uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur en woningen stapsgewijs verduurzamen, achten we het niet wenselijk om uitsluitend vanwege tijdelijke netcapaciteitsbeperkingen in te zetten op collectieve warmteoplossingen. De gemeente kiest ervoor om netverzwaring, energiebesparing, isolatie en de geleidelijke toepassing van individuele elektrische warmteoplossingen met elkaar in samenhang te ontwikkelen. Alleen een collectief warmtenet met restwarmte van hoge temperatuur of diepe geothermie kan de noodzakelijke uitbreiding van het elektriciteitsnet enigszins beperken doordat de elektriciteitsvraag voor ruimteverwarming afneemt. Andere warmtenetten maken vaak gebruik van gas of grote elektrische warmtepompen. Het betekent niet dat een netverzwaring achterwege blijft, aangezien ook andere functies zoals elektrisch vervoer, koken en lokale opwekking een toenemende belasting van het elektriciteitsnet veroorzaken.
Kosten all-electric Woningeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor de financiering van verduurzamingsmaatregelen en de overstap naar een aardgasvrije warmteoplossing. Hiervoor zijn verschillende financieringsmogelijkheden beschikbaar. Het Rijk ondersteunt woningeigenaren via de ISDE-subsidie voor onder meer warmtepompen en isolatiemaatregelen. Daarnaast kunnen woningeigenaren gebruikmaken van de Energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds en van financieringsmogelijkheden via hypotheekverstrekkers. Ook zijn er bedrijven die warmtepompen aanbieden met een lease- of huurcontract. De gemeente informeert inwoners actief over deze regelingen en ondersteunt hen waar mogelijk bij het vinden van passende financierings- of huuropties. Mogelijke all-electric oplossingen staan beschreven in bijlage D. Hybride oplossing als eerste stap Voor de oudere woningen is de isolatiestaat van belang. Hoewel oudere woning vaak al gedeeltelijk zijn geïsoleerd, is er meestal meer nodig. Een tussenstap naar een all-electric is een hybride oplossing. Een hybride warmtepomp reduceert het gasverbruik sterk, maar vraagt minder extra elektriciteit dan een volledig elektrische warmtepomp. De cv-ketel blijft bestaan. Deze maakt het warme tapwater en springt bij wanneer erg koud is en de kleinere warmtepomp niet in staat is om het huis te verwarmen.
De investering is lager dan in een keer aardgasvrij en is een opstap naar volledig aardgasvrij. Het kabinet kondigde in 2022 aan dat een hybride warmtepomp verplicht zou worden bij het vervangen van een cv-ketel per 1 januari 2026. Dit is in 2024 door een volgend kabinet weer ingetrokken. In het huidige coalitieakkoord (2026) is afgesproken dat hybride, slimme warmtepompen vanaf 2029 worden gestimuleerd én genormeerd, vooral in gebieden waar geen warmtenet wordt voorzien. Dit helpt om de warmtetransitie te versnellen. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 15 Isolatieaanpak Om de oudere woningen geschikt te maken voor een toekomstige all-electric warmteoplossing ontzorgen we sinds 2024 actief inwoners met het isoleren van hun woning met het Nationaal Isolatieprogramma, met een subsidieregeling tot € 2.000 voor isolatiemaatregelen. Duurzaam Bouwloket adviseert inwoners over verduurzaming en de Energiecoaches van Warm Opmeer geven eveneens energieadvies bij de inwoners thuis. Veel woningen zijn al geschikt voor all-electric Een all-electric woning wordt verwarmd met een cv-watertemperatuur van ongeveer 35°C. De meeste bestaande woningen worden nu verwarmd met een cv-ketel die ongeveer 80°C cv-water levert. Wanneer een woning goed nageïsoleerd is kan de woning op een lagere temperatuur goed verwarmd worden.
Het isolatieniveau moet dan voldoen aan de zogenoemde ‘isolatiestandaard’. Vergelijkbaar met energielabel A of B. Een inschatting is dat 71% van de woningen in Opmeer op dit moment al over kan op een all-electric verwarming. 52% voldoet en 19% voldoet waarschijnlijk. Door de woningen verder te isoleren kan op termijn iedereen over. Daarnaast kunnen de nieuwste warmtepompen steeds efficiënter hogere temperaturen halen. Ruimte voor collectieve oplossingen Hoewel we voor de bestaande bouw in hoofdzaak uitgaan van individuele all-electric warmteoplossingen, bieden we ruimte voor lokale initiatieven waarbij bewoners, ontwikkelaars, woningcorporaties of andere partijen gezamenlijk een collectieve warmtevoorziening willen realiseren. Kleinschalige warmtenetten, bronnetten of zeer-lage-temperatuurnetten kunnen in sommige situaties een aantrekkelijk alternatief vormen. We willen dergelijke initiatieven faciliteren door mee te denken, partijen met elkaar te verbinden en waar mogelijk ondersteuning te bieden bij de ontwikkeling en uitvoering. Voorwaarde is dat de oplossing betaalbaar, toekomstbestendig en draagvlak heeft bij de betrokken gebruikers.
4.2 Verwachte resultaten van het warmteprogramma De gemeente verwacht niet dat alle woningen gelijktijdig aardgasvrij worden, maar dat de overstap plaatsvindt gedurende de gehele periode tot 2050 op natuurlijke investerings- en vervangingsmomenten van woningeigenaren. Opmeer heeft in 2026 12.491 inwoners en 5184 woningen. Ruim 10% is inmiddels aardgasvrij. Daarvan zijn 447 gasloze nieuwbouwwoningen van na 2018, toen aardgasvrij bouwen verplicht werd. Zo’n 100 bestaande woningen zijn inmiddels ook aardgasvrij. De overgebleven 4637 woningen dienen nog aardgasvrij gemaakt te worden tot en met 2050. Met nog 23 jaar tot 2050 beschikt Opmeer over voldoende tijd om de warmtetransitie op een natuurlijke en uitvoerbare wijze vorm te geven. De gemiddelde levensduur van een cv-ketel bedraagt 15 jaar, waardoor een groot deel van de woningen vóór 2050 ten minste nog één natuurlijk WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 16 vervangingsmoment kent. In combinatie met verhuizingen, verbouwingen en onderhoudsmomenten ontstaan er volop kansen om woningen stapsgewijs te isoleren en over te laten stappen op een aardgasvrije warmtevoorziening. We kiezen daarom voor een geleidelijke aanpak waarbij inwoners op logische momenten worden ondersteund bij het verduurzamen van hun woning. Nieuwbouwwoningen en gebouwen worden altijd aardgasvrij verwarmd.
Van 2027 tot 2032 heeft de gemeente de ambitie om 100 woningen en utiliteiten per jaar aardgasvrij te maken. Van 2032 tot en met 2050 moeten er 230 woningen per jaar aardgasvrij worden gemaakt. Deze versnelling verwachten we te bereiken door: • De opschaling van aanpakken die we de komende jaren ontwikkelen • Technische innovaties en kostendaling • Het toenemende belang dat gebouweigenaren hechten aan aardgasvrije verwarming Een bestaande wijk met koopwoningen volledig aardgasvrij maken met individuele warmtepompen blijkt organisatorisch lastig, volgens eerder uitgevoerde (proef) projecten in Nederland. Techniek is vaak niet het grootste probleem; bewonersbetrokkenheid, financiering en organisatie zijn dat wel. 4.3 Sturen in transitie Het succes van de warmtetransitie valt of staat bij de inzet van alle betrokken partijen. Het is belangrijk om te weten wie welke rol heeft en welke rol we als gemeente hebben. Rol van gemeente Gemeente Opmeer is zich sterk bewust van haar regierol in de warmtetransitie. We vullen deze rol op verschillende manieren in en doen dat met diverse instrumenten. Als gemeente Opmeer: • Zorgen we voor de samenwerking tussen de partijen die nodig zijn voor gezamenlijke oplossingen. Daarom werken we nauw samen met de inwoners, de netbeheerder, Warm Opmeer en andere belanghebbenden om een samenhangende aanpak te waarborgen.
• Blijven we inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden stimuleren en motiveren om te verduurzamen. We ondersteunen daarnaast lokale warmte-initiatieven en stimuleren de ontwikkeling van (kleinschalige) duurzame energieprojecten mochten deze ontstaan. • Faciliteren bij ingrepen in de openbare ruimte zoals het aanleggen van kabels en leidingen en het inpassen van nieuwe traforuimtes. Rol van partnerorganisaties Als gemeente werken we samen met onze partners in de lokale warmtetransitie. Veel van de activiteiten om aardgasvrij te worden, worden uitgevoerd door of in overleg met partnerorganisaties. Hieronder beschrijven we de belangrijkste partners en hun rol binnen dit warmteprogramma: Netbeheerder Liander. De netbeheerder zorgt voor een betaalbare en betrouwbare infrastructuur voor elektriciteit en gas. Dit omvat het onderhouden en aanleggen van kabels, leidingen en stations, WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 17 het aansluiten van gebouwen en het oplossen van storingen. Liander en de gemeente zijn in gesprek over de aanpak van de verzwaring van het laagspanningsnet in buurten waar dit voor de warmtetransitie noodzakelijk is. Omdat Liander de komende jaren geen problemen verwacht is deze buurtaanpak nog niet aan de orde. Woningverhuurders. Naast het eigen Woningbedrijf zijn de Wooncompagnie en de Woonschakel actief in Opmeer.
Zij zorgen voor betaalbare en goede woningen voor haar huurders. De gemeente maakt prestatieafspraken met Woningcorporaties over woningverduurzaming. De woningcorporatie zal de verduurzamingsplannen voor hun woningen duidelijk communiceren en bespreken met haar huurders. Buurgemeenten. We werken binnen de Regionale Energiestrategie (RES) aan regionale duurzame energieoplossingen. Binnen de Regionale Strategie Warmte stemmen we het gebruik van bovenlokale warmtebronnen af en hebben we afspraken gemaakt over onderzoek naar geothermie in buurgemeenten. Warm Opmeer. Warm Opmeer is een stichting van vrijwilligers uit gemeente Opmeer. Zij zijn opgeleid tot energiecoach en geven informatie, tips en adviezen over het verduurzamen van woningen of bedrijfspanden. Warm Opmeer is een belangrijke samenwerkingspartner voor ons. Zij hebben al bijna voor 200 woningen energieadviezen afgegeven sinds 2024. Energieloket (www.energieloketten.nl/opmeer). Het Duurzaam Bouwloket is het energieloket van de gemeente. Zij geven gratis advies over duurzaam (ver)bouwen, energiebesparing en energie opwekken. Met de Subsidiecheck van het Duurzaam Bouwloket is ook te zien voor welke subsidies inwoners in aanmerking komen. Ook zijn betrouwbare bedrijven te vinden via het Duurzaam Bouwloket, of men kan daar offertes laten checken. Klimaatroute/Duurzaam Bouwloket.
Met deze partners hebben we een gezamenlijke isolatie- aanpak ontwikkeld om uitvoering te geven aan het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). De aanpak wordt de komende jaren gecontinueerd, totdat deze Rijkssubsidie eindigt. 4.4 Algemeen plan Het beoogde eindbeeld voor de gebouwde omgeving is voornamelijk een all-electric warmtevoorziening, waarbij woningen individueel worden verwarmd met een warmtepomp of een andere elektrische warmteoplossing. De overstap vindt plaats op woningniveau en is niet afhankelijk van een collectieve warmte-infrastructuur. Woningeigenaren bepalen daarbij grotendeels zelf wanneer zij investeren in hun woning, hun verwarmingssysteem vervangen of verduurzamingsmaatregelen treffen. We kunnen deze investeringen niet afdwingen en financieren deze ook niet. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 18 Om die reden kiezen we niet voor een traditionele buurt- of wijkgerichte aanpak, maar voor een gemeentebrede aanpak. Deze aanpak sluit beter aan bij de aard van de opgave, de schaal van de gemeente en de beperkte sturingsmogelijkheden van de gemeente.
Uitgangspunten van de gemeentebrede aanpak De gemeentebrede aanpak is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: • Individuele warmteoplossingen vormen de hoofdroute richting een aardgasvrije gebouwde omgeving • Bewoners bepalen zelf het moment waarop zij overstappen • Natuurlijke vervangingsmomenten worden benut, zoals vervanging van de cv-ketel, verbouwingen, (groot) onderhoud of woningaankoop • De gemeente ondersteunt, informeert en faciliteert • De beschikbare landelijke subsidies en financieringsmogelijkheden worden actief onder de aandacht gebracht • Verduurzaming vindt plaats verspreid over de periode tot 2050 Hierdoor ontstaat een geleidelijke transitie die aansluit bij de investeringsmomenten van inwoners. De rol van de gemeente Bij een all-electric strategie verschuift de rol van de gemeente van uitvoerder naar regisseur en ondersteuner.
We richten ons op: • Het bieden van duidelijkheid over het gewenste eindbeeld • Onafhankelijke informatievoorziening • Het ondersteunen van bewoners bij het maken van keuzes • Het stimuleren van collectieve inkoopacties • Het onder de aandacht brengen van subsidieregelingen zoals de NIP en ISDE • Het informeren over financieringsmogelijkheden, zoals het Nationaal Warmtefonds • Het verbinden van bewoners, installateurs, energiecoöperaties en andere partijen • Monitoring van de voortgang Met deze gemeentebrede aanpak werken we toe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. We kiezen daarbij voor een pragmatische en toekomstbestendige strategie die aansluit bij het karakter van de woningvoorraad, de keuzevrijheid van inwoners en de verwachting dat individuele elektrische warmteoplossingen de komende decennia verder zullen doorontwikkelen. We creëren de randvoorwaarden, bieden ondersteuning waar nodig en helpen inwoners om op een passend moment de overstap naar een aardgasvrije woning te maken. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 19 Pilot Hoogwoud-Oost Hoogwoud-Oost is een diverse buurt die gebouwd is tussen 2006 en 2011 en bestaat uit: eengezins-, vrijstaande- en rijtjeswoningen. Daarnaast nog enkele appartementencomplexen. Totaal 200 woningen, waarvan 66 huurwoningen van het Woningbedrijf.
In deze woningen past een all-electric oplossing. In deze buurt is een collectieve oplossing het onderzoeken waard. Met het naastgelegen tuincentrum de Boet, dat beschikt over 2 bodembronnen, onderzoeken we of de woningen eveneens op de bronnen van de Boet kunnen worden aangesloten met een eigen warmtepomp in de woning of een centrale warmtepomp. De mogelijkheden en de kosten worden in kaart gebracht. Wanneer dit kansen biedt werken we deze optie verder uit en gaan met de buurt in gesprek over dit concept. 5. Monitoring en evaluatie Om te kunnen beoordelen of we onze doelen behalen, is het belangrijk om tussentijds te monitoren. We doen dit aan de hand van een aantal indicatoren. We maken daarbij gebruik van data die door andere partijen wordt aangeboden en waar mogelijk van eigen data. In onderstaande tabel wordt dit verder toegelicht. We werken onze plannen elke vijf jaar bij door een nieuw warmteprogramma op te stellen, waarbij een terugblik wordt gegeven op wat we met onze aanpak hebben bereikt. Indicator Toelichting Frequentie Bronhouder Hoofdverwarmingsinstallatie Aantal woningen dat elektrisch wordt verwarmd. Jaarlijks CBS Aantal woningen aardgasvrij Aantal woningen dat geen aardgasaansluiting heeft. Jaarlijks CBS Aantal woningen geïsoleerd Aantal woningen dat een isolatiemaatregel heeft uit laten voeren. Op basis van aanvragen van de gemeentelijke en ISDE-subsidie.
Jaarlijks Gemeente, RVO Aardgasverbruik per buurt Op postcode-6 niveau hoeveel aardgas een buurt gebruikt. Jaarlijks Netbeheerder Tevredenheid inwoners over de gemeentelijke aanpak Bewoners actief vragen naar hun ervaring van de gemeentelijke aanpak. Periodiek Gemeente Betaalbaarheid van de stappen naar aardgasvrij Prijzen van isolatie, (hybride) warmtepomp en andere benodigde wijzigingen aan gebouw. Jaarlijks Gemeente, RVO Aantal woningen dat voldoet aan de standaard Aantal woningen dat geschikt is om over te stappen op een warmtepomp. Modelmatig berekend. Jaarlijks Tomahawk Energielabels van woningen en bedrijven Het aantal energielabels van woningen en bedrijven. Jaarlijks RVO Netuitbreiding Waar en wanneer het elektriciteitsnetwerk wordt versterkt door Liander Halfjaarlijks Liander WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 20 De uitkomsten van de monitoring worden gedeeld met de gemeenteraad en bespreken we jaarlijks met het ambtelijk projectteam en onze partners. Herijking Als de evaluaties daartoe aanleiding geven, passen we de plannen aan. Als dit gevolgen heeft voor budget, planning of doelen, neemt het managementteam van de gemeente hierover een besluit. In andere gevallen besluit het projectteam. Het is denkbaar dat de evaluatie ertoe leidt dat dit warmteprogramma gewijzigd moet worden.
Bijvoorbeeld om een volledig andere warmteoplossing mogelijk te maken dan hier beschreven. Voor een dergelijke wijziging van het warmteprogramma is een nieuw besluit van het college van burgemeester en wethouders nodig. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 21 Bijlage A: Participatieverslag Liander Netbeheerder Liander heeft in haar ‘Handreiking Lokaal Programmeren’ uit begin 2025 aangegeven dat zij de gemeente Opmeer in hun warmtemodel zien als all-electric gemeente. Ze geven daarin aan dat er voor 2030 spanningsproblemen en capaciteitstekort optreden. Ze ontwikkelt een buurtaanpak om de hele gemeente buurt voor buurt aan te pakken met extra kabels en een verdubbeling van het aantal transformatorhuisjes. Een enorme operatie. Om incidentele spanningsproblemen en stroomuitval op te lossen verzwaard Liander op enkele plekken in de gemeente het net en plaatst een extra trafohuisje. Vooralsnog geven ze aan dat de netcongestie pas na 2038 is opgelost. Het ACM-priorteringskader is sinds 1 juli 2026 van kracht voor verzwaring van aansluitingen bij particulieren en bedrijven. Inwoners In september 2025 is er een digitale peiling uitgevoerd onder de inwoners van Opmeer over de Toekomstvisie. Ongeveer 100 personen namen hieraan deel. Een van de vragen betrof de Warmtetransitie.
Op de stelling over een centraal warmtenet in de gemeente versus een eigen warmtepomp per woning gaf 57% van de inwoners aan een eigen warmtepomp te prefereren. Bij de inloopavond in november 2025 voor de Omgevingsvisie was er weinig aandacht voor de warmtetransitie. Enkelen noemden goede voorlichting als belangrijk aandachtspunt. Bij de Transitievisie Warmte hebben inwoners meegedacht aan een aardgasvrije gemeente. Het lag nog op een abstract niveau. Zaken als een warmtenet, individuele warmtepompen of andere collectieve oplossingen kwamen langs en de kosten was een zorgpunt. Installateurs We hebben enkele installateurs in de gemeente gesproken. Zij onderhouden veel cv-ketels in de gemeente en plaatsen steeds meer all-electric warmtepompen en hybride systemen. Zij zijn een belangrijke vraagbaak en vertrouwenspersoon voor de inwoners. HVC In meerdere gesprekken heeft de HVC te kennen gegeven geen interesse te hebben om een warmtenet aan te leggen, ook niet als de restwarmte van een mogelijke SMR beschikbaar is. Ze kunnen daarnaast weinig warmte afzetten aan de woningen in combinatie met lange leidinglengtes, ook in de kernen. Kortom, het is voor hen geen haalbare businesscase. Warm Opmeer De energiecoaches komen veel over de vloer bij inwoners en zien een eigen warmtepomp als de meest waarschijnlijke oplossing om aardgasvrij te raken.
Een aantal coaches heeft een cursus gevolgd bij de landelijke koepel Energie Samen, die lokale duurzame energie-initiatieven ondersteunt. Zij denken mee om buurtinitiatieven te activeren en de warmtetransitie te versnellen. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 22 Bijlage B: Evaluatie In 2021 heeft de gemeente haar Transitievisie Warmte opgesteld. Tijdens het opstellen van dit warmteprogramma hebben we de uitvoering en resultaten hiervan geëvalueerd. Omdat de transitievisie een andere vorm had dan het huidige warmteprogramma, rapporteren we over de resultaten zoals we die daar formuleerden. Isolatie-aanpak is succesvol Vanaf najaar 2024 is er een isolatie-aanpak met het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Hiervoor hebben we geld van het Rijk ontvangen voor een subsidieregeling. Volgens de voorwaarden kunnen koopwoningen met WOZ-waarde tot € 477.000 (peildatum 2022) en een energielabel C of slechter in aanmerking komen voor subsidie. Hier is goed gehoor aan gegeven. In de 1e ronde werd tot € 2.700 subsidie verstrekt bij het treffen van een enkele isolatiemaatregel. De huidige 3e isolatieronde voorziet in maximaal € 2.000 subsidie. De bewoners kunnen kiezen voor volledige ontzorging, een eigen isolatiebedrijf of zelf klussen. Door de regelingen is in 450 woningen al minimaal 1 isolatiemaatregel uitgevoerd. De doelstelling is 750 woningen.
De inwoners besparen hierdoor niet alleen energie, maar krijgen ook meer comfort. De energie-armoedegroep, die ook in goedkopere koopwoningen woont, kwam als eerste aan de beurt voor deze regelingen. Hoe beter een woning geïsoleerd is, hoe eerder een all-electric warmteoplossing in beeld komt. De landelijke ISDE-subsidie verstrekt subsidie voor isolatie, warmtepompen en dergelijke. De laatste jaren zien we opgaande trend in de aanvragen. In 2021 waren het er nog 88, in 2025 zijn de aanvragen gestegen naar 395 in onze gemeente. Warmtebronnenonderzoek uitgevoerd Naar aanleiding van een motie van fractie DSV (16-02-2023) heeft Bureau IF Technology in 2024 het ‘Onderzoek duurzame warmtebronnen’ opgeleverd. De conclusie van het rapport is dat er in Opmeer gebieden zijn die mogelijk geschikt zijn voor een collectief warmtenet. • Collectieve lucht-/waterwarmtepompen met kleinschalige warmtenetten met 150 – 400 woningen • Geothermie met een grootschalig warmtenet Hierbij werd gedacht om eerst de kleinschalige warmtenetten uit te voeren en dit op termijn samen toe te voegen tot een groot warmtenet. Deze kan gevoed worden door een geothermiebron, een warmtebron van ongeveer 90 °C op 2-3 km diep in de bodem. Daarnaast werd aanbevolen om een individuele oplossing per woning als alternatief te onderzoeken. Inmiddels is duidelijk geworden dat een collectieve oplossing niet kansrijk is.
Landelijk komen warmtenetten slecht van de grond. Een uitgebreidere analyse is beschreven in bijlage C. Gemeentelijke gebouwen worden verduurzaamd In 2025 en 2026 zijn drie gemeentelijke gebouwen verduurzaamd en (deels) aardgasvrij verwarmd; Het Theresiahuis, de Kikkerhoek en de gymzaal in de Weere. In de onderhoudsbegroting wordt verduurzaming van de overige gemeentelijke panden opgenomen op logische vervangingsmomenten voor installaties, daken of kozijnen. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 23 Het gemeentehuis is in 2026 verduurzaamd. De daken zijn geïsoleerd en voorzien van zonnepanelen. De platte daken zijn voorzien van een groen dak en de verwarmingsinstallatie geoptimaliseerd met een hybride warmtepomp. In de komende jaren verduurzamen we de overige gemeentelijke gebouwen op logische momenten. Woningbedrijf maakt plannen voor verduurzaming Het gemeentelijk woningbedrijf heeft zo’n 950 huurwoningen verspreid over alle dorpen en wijken en kan als motor dienen voor verduurzaming. Zij maakt plannen om haar bezit verder te verduurzamen. De verwachting is dat het plan in 2027 gereed is, daarna volgt een gefaseerde uitvoering. Wijkuitvoeringsplannen In de Transitievisie Warmte waren twee startbuurten geselecteerd: Opmeer-Zuid en de Pastoor Meriusflat van het Woningbedrijf.
Voor Opmeer-Zuid is geen uitvoeringsplan gemaakt, door personeelswisselingen en de focus op de NIP. De Pastoor Meriusflat maakt deel uit van een breder onderzoek van het Woningbedrijf om hun totale bezit te verduurzamen en komt de komende jaren aan bod. Collectieve inkoopacties niet geslaagd In 2024 en 2025 zijn collectieve inkoopacties gehouden samen met de provincie, TNO, enkele buurtgemeenten en het bedrijf Winst uit je Woning. De woningen buiten de doelgroep van het NIP zijn benaderd om mee te doen met isolaties, zonnepanelen of een warmtepomp in verschillende doelgroepen, zonder (extra) subsidies. Het heeft helaas nauwelijks tot resultaten geleid. Een algemene inkoopactie dient persoonlijker, aantrekkelijker en financieel voordeliger voor een inwoner te zijn. Het onderbouwt ook onze keuze dat inwoners op hun eigen tijd willen verduurzamen. Gasverbruik is gedaald Het gasverbruik uit 2021, zoals genoemd in de Transitievisie Warmte was gemiddeld 1650 m3 voor een koopwoning en 1150 m3 voor een huurwoning. Het verbruik is in 2024 flink gedaald naar 990 m3 voor koopwoningen en 700 m3 voor huurwoningen (bron CBS). De redenen voor deze daling is met name de energiecrisis in 2022 met hele hoge gasprijzen, waardoor er een gedragsverandering heeft plaatsgevonden. Kostenbesparing is de hoofdreden. Woningen zijn nadien nageïsoleerd en hybride systemen geïnstalleerd.
Daarnaast zijn opgeleverde nieuwbouwwoningen aardgasvrij, waardoor het gemiddelde gasverbruik per woning over de gehele gemeente daalt. Een lager gasverbruik betekent natuurlijk nog niet aardgasvrij. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 24 Bijlage C: Ontwikkelingen warmteoplossingen 1.0 Warmtenetten Zoals in de evaluatie al gesteld heeft IF Technology het ‘Onderzoek duurzame warmtebronnen’ voor Opmeer afgerond in 2024. De conclusie van het rapport is dat de kernen Opmeer, Spanbroek en Hoogwoud en het industrieterrein de Veken mogelijk geschikt zouden zijn voor een collectief warmtenet. Waarbij eerst kleine warmtenetten van zo’n 150 woningen met een collectieve warmtepomp worden verwarmd. Op termijn kunnen deze kleine warmtenetten gekoppeld worden tot een groot warmtenet en uiteindelijk aangesloten worden op een geothermiebron. Dit scenario is nu niet haalbaar. Warmtenetten hebben het lastig In Nederland komen warmtenetten moeilijk van de grond. Er zijn in de afgelopen jaren vele initiatieven geweest, vele daarvan zijn gestrand of uitgesteld. Per 1 juli 2024 is de Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) ingegaan. Deze wet bepaalt dat een warmtenet met meer dan 1500 woningen voor tenminste 51% in publieke handen moet zijn. Dit werkt vertragend, omdat commerciële warmtepartijen terughoudend zijn om in te stappen.
Ook ontbreekt kennis over warmtenetten bij ons en andere gemeenten. De volgende zaken spelen bij de aanleg van warmtenetten. 1. Complexiteit van collectieve warmteprojecten: collectieve warmteprojecten zijn complex. Een rendabele businesscase vraagt vaak om meerdere subsidies voor verschillende doelgroepen en gelijktijdige besluitvorming van diverse partijen. Elk warmtenet heeft een onrendabele top, die gefinancierd moet worden. Daarnaast kunnen bewoners niet zelf het overstapmoment bepalen, wat de bereidheid om aan te sluiten vermindert. 2. Onzekerheid over warmtetarieven: bewoners stappen minder snel over als kosten onzeker zijn. De overgang naar op kosten gebaseerde tarieven is een stap vooruit: het geeft warmtebedrijven zekerheid dat ze hun kosten terugverdienen, en eindgebruikers dat ze niet meer betalen dan nodig. Echter hoe de tarieven zich verhouden tot de kosten van alternatieven is nog niet zeker. 3. Nadelige vergelijking hoogte vastrecht: het relatief hoge vastrecht van collectieve warmte is een knelpunt. De kosten zijn hoger dan voor een cv-ketel of straks een warmtepomp, maar de vergelijking pakt ook nadelig uit doordat investerings- en onderhoudskosten van de warmtevoorziening zichtbaar zijn in de warmterekening, terwijl vergelijkbare kosten bij een cv-ketel of warmtepomp minder zichtbaar zijn.
Voor huurders geldt dit nog sterker, omdat onderhouds- en vervangingskosten doorgaans via de verhuurder lopen. 4. Verkeerde zakken/herverdelingsprobleem: de baten van collectieve warmte voor het energiesysteem, zoals minder investeringen in elektriciteitsinfrastructuur, lagere kosten voor balancering van het net en inzet regelbaar vermogen, komen niet terecht bij het warmtebedrijf of bij de eindgebruiker. Hierdoor ontbreekt een financiële prikkel om in de optimale oplossing te investeren in wijken waar collectieve warmte vanuit nationale kosten wenselijk is. Bovendien worden de kosten van het warmtenet geheel in rekening gebracht bij de lokale eindgebruikers van een net, terwijl deze bij elektriciteit en gas over alle aangesloten eindgebruikers worden omgeslagen via de nettarieven. WARMTEPROGRAMMA 2027-2036 Gemeente Opmeer | Warmteprogramma 2027-2036 | 25 De landelijke overheid is zich bewust van de problematiek en werkt aan oplossingen om de warmtenetten rendabeler te krijgen. Warmtenetten kunnen met name in meer stedelijke, dichtbebouwde wijken een goede oplossing zijn. HVC doet niet mee De HVC uit Alkmaar is een (semi) publieke partij die diverse warmtenetten in de gemeenten exploiteert; waaronder Alkmaar, Heiloo, Hoorn en Dijk en Waard. Het is een van de weinige publieke partijen die een groter warmtenet kan exploiteren. We hebben verschillende gesprekken met hen gevoerd.