20211216_10b_Bijlage 2 DEF Rapportage haalbaarheidsonderzoek WFR.pdf
Tekst van het document
Haalbaarheidsonderzoek scenario’s veranderopgave inburgering Westfriesland
Rapportage Gemeente Opmeer
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Rapportage In de regio Westfriesland werken zeven gemeenten en de gemeenschappelijke regeling (GR) WerkSaam gezamenlijk de Veranderopgave inburgering uit. Het haalbaarheidsonderzoek voorziet in een advies over welk uitvoeringsscenario het best past bij de regio.
Opdrachtgever Gemeente Opmeer Contactpersoon Mevrouw H. van Schagen Postbus 199 1715 ZK Spanbroek heidi.vanschagen@opmeer.nl 0226 363 333 Uitvoerder RadarAdvies Veemarkt 83 1019 DB Amsterdam (020) 463 50 50 www.radaradvies.nl Projectleider Hannie Dekker h.dekker@radaradvies.nl 06 5362 3817
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 2/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Inhoudsopgave SCENARIO’S VOI BOUWEN IN WESTFRIESLAND: DE OPDRACHT
1.1 Inleiding 1.2 Opdrachtformulering 1.3 Werkwijze 1.4 Context onderzoek en rapportage 1.5 Leeswijzer DE VERANDEROPGAVE INBURGERING VOOR WESTFRIESLAND
2.1 Inleiding 2.2 Opdracht VOI 2.3 Omvang VOI – Nieuwe rollen, nieuwe taken 2.4 Beleidsregie 2.5 Uitvoeringsregie 2.6 Cliëntregie 2.7 Samenhang VOI en uitvoering Participatiewet DE HUIDIGE SITUATIE
3.1 Huidige situatie in Westfriesland 3.2 De klantreis van de inburgeraar in 2019
5
5 5 6 7 7 8
8 8 9 10 10 11 12 13
13 15
VISIE VAN DE GEMEENTEN EN AFWEGINGSCRITERIA
18
4.1 Afwegingscriteria scenario’s VOI Westfriesland
21
DE SCENARIO’S
5.1 Scenario 1: Opplusscenario 5.2 Scenario 2: integratiescenario 5.3 Scenario 3: Uitbestedingsscenario MULTICRITERIA ANALYSE EN CONCLUSIES
6.1 Bespreking Madivosa 6.2 Conclusie: een eerste aanzet tot een synthese-scenario 6.3 Uitbreiding en verdieping van het synthese-scenario Onderwijsroute Zorgroute
23
23 26 28 30
31 31 33 42 43
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 3/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Managementsamenvatting
Probleem/aanleiding Opdracht Werkwijze Resultaten/conclusies Advies & eventuele consequenties (check: onafhankelijk leesbaar zijn)
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 4/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Scenario’s VOI bouwen in Westfriesland: de opdracht 1.1
Inleiding De gemeenten Hoorn, Opmeer, Koggenland, Medemblik, Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland werken op reguliere basis bestuurlijk met elkaar samen onder de noemer regio Westfriesland. Voor sociale vraagstukken is Madivosa het regionale overlegplatform voor bestuurders. Madivosa verstrekt opdrachten aan regionale projectgroepen. Sinds 2017 bestaat de regionale projectgroep Vergunninghouders. Vanaf 2019 maakt ook de GR WerkSaam Westfriesland deel uit van deze projectgroep. De opdracht van de projectgroep is bestuurlijk adviseren over een regionaal afgestemd beleid voor vergunninghouders. Concrete producten van de projectgroep zijn een opgestelde knelpuntenanalyse en een dwarsverbandenanalyse. Vooruitlopend op de wetswijziging van de Wet inburgering, met als beoogde ingangsdatum 1 januari 2021, is een bestuurlijke vervolgopdracht Veranderopgave inburgering (VOI) verstrekt aan de projectgroep vergunninghouders. In april 2019 is de opdracht bestuurlijk vastgesteld in het Madivosa. Het doel van de gemeenten is om een tijdige start te kunnen maken met een voorbereidingstraject van de organisatorische gevolgen van de nieuwe Wet inburgering. Hiertoe willen de gemeenten advies over een uitvoeringsscenario voor de VOI, zodat eind 2019 een uitvoeringsscenario voor de VOI vastgesteld kan worden.
1.2
Opdrachtformulering RadarAdvies is gevraagd een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren waarin drie mogelijke scenario’s (organisatorisch) worden beschreven, waarmee regionaal vorm kan worden gegeven aan de wettelijke VOI. Onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek is een deskundig advies over welk uitvoeringsscenario het best past bij de regio Westfriesland. Om te komen tot een voorkeursscenario is gevraagd gebruik te maken van multicriteria-analyse. In de uitwerking van het voorkeursscenario is gevraagd om een beschrijving van de volgende onderdelen:
Beschrijving van de benodigde rollen, verantwoordelijkheden en/of benodigde samenwerkingsvormen met betrekking tot de volgende onderdelen: - Uitvoering brede intake met als resultaat: het opstellen, uitvoeren en handhaven van het persoonlijke Plan Inburgering en Participatie (PIP) waarbij ontzorgen, de maatschappelijke begeleiding en het participatieverklaringstraject een plek hebben. - Inkoop inburgeringstrajecten. - Verstevigen van de koppeling tussen het inburgeringstraject en het (re)integratietraject.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 5/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
1.3
Antwoord op de vraag of er vanuit de inhoudelijke opgave van de gemeente een organisatorische wijziging wenselijk is. Indien van toepassing ook een beschrijving van de noodzakelijke wijzigingen inclusief een advies hoe dit juridisch vorm te geven. Voor- en nadelen van het scenario. Risico’s en mogelijke (beheers)maatregelen van het scenario. Financieel overzicht (wat kost de uitvoering van het scenario? Zowel eenmalige kosten als structurele kosten). Benodigde ICT-faciliteiten (is dit al aanwezig of moet dit nog aangeschaft worden?). Benodigde implementatietijd.
Werkwijze Bij het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek hebben de volgende stappen doorlopen:
Documentanalyse naar de huidige situatie in Westfriesland m.b.t. inburgering Interviews met verschillende stakeholders1. - Per gemeente een groepsgesprek met de portefeuillehouders inburgering en participatie/werk, afdelingshoofden en betrokken beleidsambtenaren over visie, ambitie, ideeën over scenario’s en afwegingen. - WerkSaam (Directie en beleidsambtenaren) over hun ervaringen met inburgering en participatie/werktrajecten, visie op uitvoering van het nieuwe stelsel en afwegingen voor de scenario’s. - Interviews met huidige uitvoerders van onderdelen van het inburgeringsaanbod waaronder WerkSaam, Vluchtelingenwerk, de maatschappelijke begeleiding van Hoorn, de zes regionale taalaanbieders en de bibliotheek Hoorn? Mondelinge tussenrapportage aan de projectgroep vergunninghouders. Opstellen klantreis gebaseerd op de huidige situatie Opstellen van drie scenario’s Toetsing scenario’s - Opstellen groslijst van afwegingscriteria aan de hand van de interviews en analyse van de gegevens - Weging afwegingscriteria in regiobijeenkomst middels een multicriteriaanalyse Keuze, onderbouwing en verdere uitwerking voorkeursscenario
Gedurende de looptijd van het onderzoek is de opdracht enigszins bijgesteld. De verdiepende uitwerking van het voorkeursscenario wordt in een vervolgopdracht vormgegeven omdat het traject om te komen tot een voorkeursscenario een grotere tijdsinvestering gevergd heeft dan aanvankelijk werd verwacht.
1
Een overzicht van de respondenten is terug te vinden in bijlage 2. ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 6/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
1.4
Context onderzoek en rapportage Eind juni 2019 is het wetsvoorstel VOI in consultatie gegaan. Het wetsvoorstel levert de nodige discussie op. Dit blijkt ook uit de 63 reacties op het wetsvoorstel en een stevige brief vanuit de VNG waarin zij een aantal knelpunten beschrijft2. De ‘pijn’ zit voor de gemeenten in de combinatie van: meer verantwoordelijkheden, hogere inburgeringsambities in combinatie met de beschikbare middelen. Een ander pijnpunt is de versnipperde uitvoering waardoor de regie die de gemeenten kunnen pakken beperkt wordt. Zo blijft DUO toetsen of de inburgeringsdoelen zijn gehaald en hebben ook de AZC’s een rol in de voorinburgering. Een inhoudelijk overzicht van de punten van discussie is terug te vinden in bijlage 3. Het haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd in augustus-november 2019. Voor dit rapport betekent dit dat het wetsvoorstel zoals het ten tijde van het onderzoek ligt het uitgangspunt is geweest voor de gesprekken en de scenario’s die gebouwd zijn.
1.5
Leeswijzer In het volgende hoofdstuk beschrijven we de inhoud en omvang van de VOI in Westfriesland. We gaan in op de huidige organisatie en de nieuwe rollen en taken voor gemeenten die vanuit de VOI op gemeenten afkomen en we geven aan wat er per 2021 nieuw ingeregeld moet worden. Daarbij worden hier de belangrijkste lessen van de klantreis samengevat. In hoofdstuk 4 volgt een weergave van de visie van de Westfriese gemeenten op de VOI en op de (belangrijke uitgangspunten bij de) invulling hiervan in Westfriesland. De visie op VOI is opgehaald in de interviews en werkt toe naar het afwegingskader voor de scenario’s. De afwegingscriteria zijn onderverdeeld in 4 categorieën: bestuurs- en beleidscriteria, uitvoeringscriteria, cliëntcriteria en bedrijfsvoeringscriteria. Hoofdstuk 7 beschrijft de verschillende scenario’s. Hoofdstuk 8 geeft een verdere uitwerking van het voorkeursscenario en in hoofdstuk 9 en 10 zijn de conclusies en aanbevelingen te vinden. In de bijlagen vindt u de geraadpleegde documenten, een overzicht van de uitgevoerde interviews, een samenvatting van de veranderingen VOI op hoofdlijnen inclusief een weergave van de maatschappelijke discussie die nog loopt, een overzicht van de huidige situatie omtrent inburgering in Westfriesland en ten slotte een visuele representatie van de klantreis.
2
Adviesaanvraag VNG wetsvoorstel Wet Inburgering (16 september 2019). Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Verkregen op: https://vng.nl/files/vng/brieven/2019/20190916_briefkabinet_adviesaanvraag-vng-wetsvoorstel-wet-inburgering.pdf ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 7/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
De Veranderopgave inburgering voor Westfriesland 2.1
Inleiding In dit hoofdstuk geven we eerst een schets van de nieuwe taken die op de gemeenten afkomen ten gevolge van de VOI. Dit doen we door een overzicht te geven van de invulling van de nieuwe inburgeringsroutes en in te gaan op de nieuwe rol van de gemeente hierin. In het tweede deel van dit hoofdstuk gaan we specifieker in op de situatie in Westfriesland. De veranderopgave verschilt immers per gemeente, zowel in omvang als qua inhoud. Het hangt af van lokale omstandigheden en de huidige manier van werken. De rolinvulling naar de toekomst hangt af van het gewenste totaalplaatje. We geven een overzicht van de bestaande structuren, beschrijven de getalsmatige omvang van de VOI (wat is de taakstelling voor de komende jaren?) en sluiten af met de ervaringen van inburgeraars met het huidige inburgeringsstelsel in de vorm van een klantreis.
2.2
Opdracht VOI De doelstelling van de Veranderopgave inburgering is om voor alle inburgeraars een passende manier te vinden om zo snel mogelijk te participeren in de samenleving. Om dit te realiseren wordt onder andere ingezet op een tijdige start van het proces, op maatwerk en op dualiteit (combineren van het leren van taal en participatie). Er zijn drie onderscheiden, nieuwe inburgeringsroutes ontwikkeld. De inburgeringsroutes (leerroutes) zijn samengesteld uit zowel bestaande als uit nieuwe onderdelen. In onderstaand schema zijn de nieuwe fasen van het inburgeringsproces visueel weergegeven. Een uitvoerige beschrijving van de inhoud van deze verschillende (deels nieuwe) onderdelen staat in bijlage 3.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 8/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Figuur 1: Fasen van het nieuwe inburgeringsstelsel 2021
2.3
Omvang VOI – Nieuwe rollen, nieuwe taken De omvang van de VOI bestaat uit het verschil tussen wat er nu al is en wat uitvoering van de VOI vraagt van gemeenten. Om hier zicht op te krijgen gaan we in onderstaande zowel in op wat uitvoering van de VOI van gemeenten vraagt en op dat wat hiervan in Westfriesland op dit moment al georganiseerd is. Een nieuwe rol voor gemeenten is de regierol. De stelselherziening geeft gemeenten de regie over de inburgeraar en over het totaalaanbod wat gedaan wordt aan de inburgeraar. Deze rol hebben gemeenten op dit moment niet. Nieuwe taken die voortvloeien uit deze regierol zijn enerzijds: het aanbod doen aan de inburgeraar, monitoren van de voortgang en handhaving en sanctionering. De VOI geeft gemeenten een procesbeschrijving voor de organisatie van de inburgering, met verplichte onderdelen (brede intake, taal, participatieverklaringstraject, KNM), termijnen en eindtermen. Het volledige proces neemt maximaal drie jaar in beslag. Het Rijk/DUO beoordeelt het halen van de eindtermen van de inburgering. Tegelijkertijd worden gemeenten verantwoordelijk voor de inkoop en kwaliteitscontrole van het inburgeringsaanbod/de verschillende leerroutes. De regierol die bij de gemeenten terechtkomt kan uitgesplitst worden naar drie vormen van regie: beleidsregie, uitvoeringsregie en cliëntregie.
We maken dit onderscheid omdat de regie, taken en verantwoordelijkheden van de gemeenten op deze drie verschillende niveaus liggen. ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 9/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Bijvoorbeeld: beleidsregie gaat over de vraag met welke doelen de gemeenten de VOI uitvoert (het waarom). Uitvoeringsregie gaat over de vraag welke partij de opdrachtgever is voor bijvoorbeeld het vormgeven van de leerroutes (het hoe). Cliëntregie gaat over de vraag wie het aanbod aan de inburgeraar doet en wie de individuele monitoring en handhaving en sanctionering waarborgt. Hieronder bespreken we de omvang en implicatie van deze verschillende vormen van regie. 2.4
Beleidsregie De beleidsregie bestaat uit het formuleren van maatschappelijke doelen en beslissen over de manier waarop de doelen gerealiseerd worden (bijvoorbeeld inkoop of eigen uitvoering) realiseren. Voor de VOI betekent dit dat in beginsel de individuele gemeente keuzes maakt over de te behalen doelen, resultaten, middelen en voorwaarden voor de uitvoering van de VOI. De gemeente is eindverantwoordelijk voor de VOI en legt hierover verantwoording af aan het Rijk. De beleidsregie voor de VOI kan door de gemeenten elders neergelegd worden, bijvoorbeeld in een regionaal samenwerkingsverband, zoals de GR WerkSaam. We werken bij de scenario’s de verschillende invullingen van beleidsregie uit.
2.5
Uitvoeringsregie De uitvoeringsregie voor de VOI gaat over de verantwoordelijkheid voor uitvoering, de inkoop en de monitoring de kwaliteit van het inburgeringsaanbod dat wil zeggen de drie leerroutes en het taalaanbod. Uitvoeringsregie gaat over de vraag waar het opdrachtgeverschap voor de uitvoering is belegd. Welke partij schakelt uitvoerders in en maakt afspraken over de wijze van uitvoeren en verantwoording over de uitvoering van (onderdelen) van de VOI? De gemeenten kunnen zelf individueel uitvoeren of opdrachtgever zijn, gezamenlijk uitvoeren en/of inkopen of de uitvoering en inkoop bij een derde partij, zoals een GR, beleggen. Voor de uitvoering van de VOI moet besloten worden welke onderdelen lokaal, bovenlokaal of regionaal opgepakt worden en welke manier van contract financiering gekozen wordt (bijvoorbeeld beleidsgestuurde contractfinanciering of contractmanagement). De kern van de veranderopgave zit op uitvoeringsregie. Dit houdt in dat keuzes gemaakt moeten worden over de inrichting van de uitvoering, het inkoopproces, over een heldere opdrachtformulering (met goede kwaliteitscriteria), over de manier van sturen en kwaliteitsbewaking. Hierbij is door het Rijk al vast gelegd dat gemeenten alleen aanbod mogen inkopen dat voldoet aan het keurmerk Blik op Werk3. Vervolgens is het ook aan gemeenten om zicht te houden op de kwaliteit. Bij signalen van
3
Dit geldt alleen voor de B1-route en de Z-route. Voor de Onderwijsroute is de constructie net anders. De taalschakeltrajecten worden waarschijnlijk onderdeel van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). Ook bestaat straks de mogelijkheid om als aanbieder een taalschakeltraject af te ronden met een erkend diploma. Dit maakt dat de Inspectie van het Onderwijs de kwaliteit van dit aanbod zal waarborgen.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 10/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
misstanden of op basis van eigen controle/onderzoek kunnen gemeenten handhaven en indien nodig samenwerkingen beëindigen. We werken bij de scenario’s verschillende invullingen van uitvoeringsregie uit. 2.6
Cliëntregie Cliëntregie gaat over de vraag wie het contact onderhoudt met de individuele inburgeraar, de voortgang van het traject bewaakt, hierover intervenieert en hierover rapporteert. In het nieuwe stelsel krijgen gemeenten de taak om op cliëntniveau goede inburgering te faciliteren en om in het gehele inburgeringstraject de voortgang en ontwikkeling te monitoren en handhaven. Een van de taken die hieruit voortvloeit is het voeren van periodieke voortgangsgesprekken met inburgeraars. Deze gesprekken zijn voor de vergunninghouders verplicht en zijn bedoeld om inzicht te krijgen in (de kwaliteit van) het inburgeringstraject en de gemaakte vorderingen. Hierbij is zowel aandacht voor de inzet van de vergunninghouder als voor de kwaliteit en beschikbaarheid van ondersteuning en lesaanbod, welke randvoorwaarden zijn om afgesproken doelen te kunnen bereiken. Dit gaat bijvoorbeeld ook om rooster technische (on)mogelijkheden om werk en taal te combineren of andere belemmeringen die maatwerk in de weg kunnen staan. Vooralsnog wordt er in de wet uitgegaan van minimaal twee voortgangsgesprekken in het eerste jaar. De gemeente wordt hierbij ook geacht om relevante informatie over de vergunninghouder op te halen vanuit andere perspectieven, zoals de werkgever of de cursusinstelling.
Het uitgangspunt is dat het PIP niet vrijblijvend is en dat verwijtbaar niet inburgeren consequenties heeft. Het is de verantwoordelijkheid van gemeenten om hierop te handhaven. Het PIP krijgt de vorm van een beschikking. Dit maakt het mogelijk voor gemeenten om het verwijtbaar niet nakomen van het PIP te sanctioneren op basis van een bestuurlijke boete uit de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Hiermee wordt voortgebouwd op de taken die gemeenten al hebben voor bijstandsgerechtigden op basis van de Participatiewet (onder andere op het gebied van taal, medewerkingsplicht en tegenprestatie). Indien uit de gesprekken naar voren komt dat de vergunninghouder wel inzet toont, maar hij of zij door andere oorzaken geen (voldoende) vorderingen kan maken is het ook aan de gemeente om hier actie op te ondernemen en de belemmeringen weg te nemen. Uiteindelijk ziet DUO erop toe dat de inburgering tijdig is afgrond. Informatie-uitwisseling met DUO in het kader van handhaving en sanctionering inburgeringsplicht De handhaving en sanctionering op het inburgeringsresultaat, de zogenaamde inburgeringsplicht, zal middels mandaat door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) bij DUO worden belegd.
Om DUO in de gelegenheid te stellen deze taak goed uit te voeren wordt van gemeenten verwacht dat zij informatie aan ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 11/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
hen overdragen. Dit gaat ten eerste om de afspraken die in het PIP zijn vastgelegd. Daarin is immers ook het precieze eindresultaat overeengekomen. Ten tweede is het aan de gemeenten om DUO te informeren over de mate van inspanning die de inburgeringsplichtige tijdens zijn traject heeft gepleegd, zodat onderscheid gemaakt kan worden tussen verwijtbaar en niet verwijtbaar nalaten van de inburgeringsplicht. 2.7
Samenhang VOI en uitvoering Participatiewet De ambitie van de VOI is een snellere integratie in de Nederlandse samenleving. Dit wordt bereikt door een duaal aanbod te doen waarin een combinatie gemaakt wordt tussen werk/participatie en taal. Veel vergunninghouders doen een beroep op een uitkering. Bij het opstellen van het PIP ligt het voor de hand om nauw aan te sluiten bij het aanbod wat gemeentelijk is ontwikkeld voor werk & participatie. Ook het financieel ontzorgen van de vergunninghouder verloopt via de uitkeringsadministratie. Na de verplichte periode kan het ontzorgen, indien nodig, op basis van een individuele afweging door de gemeente voortgezet worden op basis van de mogelijkheden die de Participatiewet nu al biedt (in de vorm van artikel 57 van de Participatiewet). Verder wordt het handhavingsinstrumentarium van de Participatiewet nadrukkelijk gezien als een manier om de voortgang van de leerroutes te monitoren. Het gaat dan om:
De inspanningsverplichting (artikel 18b van de Participatiewet) De taaleis bepaalt dat de statushouder moet voldoen aan de verwachtingen die van hem verwacht mogen worden bij het verwerven van vaardigheden in de Nederlandse taal. (Artikel 18b lid 6 sub a van de Participatiewet)
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 12/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
De huidige situatie 3.1
Huidige situatie in Westfriesland Bestaande structuren Huidige beleidsregie De gemeenten zijn op dit moment verantwoordelijk voor de huisvesting, maatschappelijke begeleiding, het participatieverklaringstraject, uitkering en werk/participatie voor inburgeraars. De beleidsregie hierop ligt grotendeels bij de individuele gemeenten. In de regio is er sprake van regionale afstemming, maar de beslissingen over de koers, resultaten en inzet van middelen worden lokaal genomen. De uitvoering van de Participatiewet en de WEB zijn hierop een uitzondering, deze is in een Gemeenschappelijke Regeling belegd. De gemeenten besluiten in GR verband over koers en inzet van middelen. Een uitzondering hierop is de beleidsregie op de bijzondere bijstand en de schuldhulpverlening. Deze hebben de gemeenten bij zichzelf gehouden. Huidige uitvoeringsregie De uitvoeringsregie is op meerdere plaatsen belegd. Waar de gemeenten zelf uitvoeren valt uitvoeringsregie en uitvoering samen. Waar de gemeenten anderen laten uitvoeren ligt de regietaak bij de gemeente of regionaal en ligt de uitvoering extern bij een publieke of private partij. Sommige onderdelen voeren de gemeenten zelf uit, zoals: huisvesting, de bijzondere bijstand, de schuldhulpverlening en de Wmo taken. De maatschappelijke begeleiding voert de gemeente Hoorn zelf uit.
De andere zes gemeenten hebben maatschappelijke begeleiding gezamenlijk ingekocht bij Vluchtelingenwerk Nederland. Het participatieverklaringstraject is door de zeven gemeenten gezamenlijk ingekocht bij Fiolet, een private aanbieder. Hoewel er nog geen sprake is van een formele onderwijsroute heeft de gemeente Hoorn, wel in samenwerking met het Horizon College een leerroute ontwikkeld. Huidige cliëntregie De cliëntregie is gesplitst over meerdere partijen. De gemeenten voeren de cliëntregie op huisvesting, bijzondere bijstand, schuldhulpverlening en Wmo inzet. De GR WerkSaam voert de cliëntregie over het inkomen en werk/participatie. In de bestuurlijke interviews is het gesprek gevoerd over de wijze waarop de individuele gemeenten tegen de regietaken van de VOI aankijken.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 13/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Uitvoering van inburgering: huidig aanbod voor inburgeraars
Brede intake: Ter voorbereiding op de VOI hebben de zeven Westfriese gemeenten landelijke middelen toegekend gekregen om een pilot met de brede intake uit te voeren. De brede intake is een verplicht onderdeel van de VOI en leidt tot een PIP. De GR WerkSaam voert de brede intake voor de gemeenten uit. Hoofdaanvrager is Hoorn en de regionale werkgroep vergunninghouders doet de projectorganisatie. De pilot is gericht op minimaal 40 deelnemers en loopt van 1 augustus 2019 tot 1 augustus 2020. Door het uitvoeren van de pilot doen de Westfriese gemeenten waardevolle ervaring op met wat de brede intake kan en moet brengen aan de inburgeraar, uit welke elementen hij moet bestaan en hoeveel capaciteit nodig is om de brede intake uit te voeren. Taalaanbod: Er zijn op dit moment zes regionale taalaanbieders actief, te weten: Fiolet, TCI Compiti, Wereldcollege, JAR-opleidingen, Stichting EDINOVA en Horizon College. In het huidige stelsel hebben de gemeenten geen betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor het taalaanbod. De inburgeraar schakelt zelf de taalaanbieder in. Met uitzondering van het Horizon College zijn de taalaanbieders nog afwachtend met de voorbereiding/inrichting van hun aanbod voor de VOI.
De taalaanbieders vragen aandacht voor het taalniveau dat bereikt moet worden (voor hoeveel inburgeraars is B1 reëel?), de kritische massa voor een groep gecombineerd met aantal startmomenten. Onderwijsroute Horizon College: Aanvullend is er informeel aanbod via de bibliotheken en het Taalhuis in de vorm van onder andere taalcafés en taalmaatjes. Het Taalhuis is een samenwerking van de Westfriese gemeenten, WerkSaam, Vrijwilligerspunt Hoorn en de Stichting Lezen & Schrijven. Het Taalhuis biedt ondersteuning als het taalniveau bij WerkSaam onvoldoende blijkt. WerkSaam organiseert ook taalpleinen waar mensen terecht kunnen voor hulp met lezen, schrijven en rekenen. Op dit moment kan dit aanbod niet gebruikt worden door inburgeraars omdat ze door het Rijk uitgesloten zijn van het Wet educatie beroepsonderwijs (WEB) aanbod. De taalschakeltrajecten worden opgenomen in de WEB. Zelfredzaamheidsroute: Ontheffing wordt aangevraagd als inburgeringsplichtige een inburgeringscursus of alfabetiseringscursus heeft gedaan, maar hier ondanks aantoonbaar geleverde inspanningen hier niet in slaagt. DUO beslist nu of een ontheffing gerechtigd is. WerkSaam biedt beschut werkplekken. Pilot vrijwilligerspunt – Fiolet.
Concluderend met betrekking tot het aanbod De uitvoering van de inburgering Westfriesland laat een versnipperd beeld zien, overigens geldt dit voor de meeste gemeenten in Nederland. De opgave vanuit de VOI ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 14/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
is om duale trajecten te bieden en om logische leerroutes samen te stellen. Er is in de regio een infrastructuur van uitvoerders die een bijdrage kunnen en willen leveren aan het uitvoeren van de veranderopgave. De uitvoeringsregie op een afgestemd integraal aanbod en het vormgeven van de kwaliteitscontrole is de uitdaging voor de West Friese gemeenten in de VOI. Getalsmatige omvang veranderopgave in WFR Afhankelijk van het aantal vergunningen dat wordt verleend stelt het Rijk ieder half jaar een taakstelling op voor het aantal te huisvesten vergunninghouders per gemeente. Deze taakstelling gaat in het nieuwe inburgeringsstelsel ook bepalen voor hoeveel inburgeringstrajecten de gemeente verantwoordelijk wordt. Sinds de piek in 2015 zijn de asielaanvragen landelijk gedaald. Dit is ook terug te zien in de taakstellingen in Westfriesland. Waar de taakstelling voor alle Westfriese gemeenten samen in 2016 nog 535 inburgeraars groot was, gaat het in 2019 om 150 mensen, waarvan er 50 aan Hoorn gekoppeld worden4. Het landelijk totaal voor 2019 is 12.000. De verdeling over de gemeenten voor 2019 is als volgt. Koggenland
Opmeer
Medemblik
Stede Broec
16
8
32
16
Enkhuizen Drechterland 14
Hoorn
14
Taakstelling 2019 De aantallen zijn aan verandering onderhevig, een crisis in de wereld met een nieuwe vluchtelingenstroom leidt tot een ophoging. Desondanks geven de huidige aantallen wel een beeld van de omvang van het benodigde aanbod in het kader van de VOI in Westfriesland. Regionaal is er een huisvestingstaakstelling van 150 personen in 2019. Van deze 150 personen is ongeveer de helft volwassen en inburgering plichtig Het aantal inburgeraars kan een afwegingscriterium zijn bij de scenario’s. Een minimumaantal deelnemers voor een taalklas kan bijdragen aan een effectieve uitvoering van het inburgeringstraject voor de individuele inburgeraar en richtinggevend zijn bij de keuze om aanbod lokaal of juist regionaal aan te bieden. 3.2
De klantreis van de inburgeraar in 2019 In oktober hebben elf inburgeraars hun klantreis gedeeld. De eerste sessie was met vier inburgeraars uit Hoorn, de tweede sessie was met zeven inburgeraars uit de andere gemeenten5. In totaal kwamen drie deelnemers uit Eritrea, de andere deelnemers waren afkomstig uit Syrië. De deelnemers vormden een diverse groep op
4
5
Dit aantal is recent aangepast naar aanleiding het lagere aantal vergunningen dat wordt afgegeven dan verwacht, zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2019/04/03/taakstellinghuisvesting-vergunninghouders-eerste-helft-2019 De inburgeraars waren woonachtig in Stede Broec, Koggenland, Opmeer& Drechterland. ______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 15/48
50
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
het gebied van geslacht, opleidingsniveau, leeftijd en aankomstjaar in Nederland. Kortom, de achtergrond en ervaring van de deelnemende inburgeraar was divers. Voorbereidend op het gesprek met de inburgeraars is er gesproken met professionals van Vluchtelingenwerk, WerkSaam en de gemeenten Hoorn, Koggenland, Medemblik. In deze sessie zijn de verschillende contactmomenten tussen inburgeraars en uitvoerders in kaart gebracht. Tijdens de klantreissessies stonden twee vragen centraal:
Met welke partijen heeft de inburgeraar, in welke fase van het inburgeringsproces contact? Hoe heeft de inburgeraar dit contact ervaren?
De contactmomenten en de antwoorden op deze vragen zijn verwerkt in een visuele klantreis. Deze visuele klantreis is te vinden in bijlage 5. De sessies laten zien dat elke inburgeraar anders is. De ervaringen van de verschillende inburgeraars zijn dan ook uiteenlopend. Toch zijn er een aantal gemeenschappelijke punten die breed gedeeld worden door de groep:
In het eerste jaar wordt de begeleiding als weinig intensief ervaren. De inburgeraar heeft het gevoel veel zelf uit te moeten zoeken zonder over de juiste informatie of taalvaardigheden te beschikken om dit goed te kunnen. Dit is in het bijzonder het geval voor inburgeraars die geen familieleden in Nederland hebben en geen Engels spreken. Tegelijkertijd geeft de inburgeraar aan ook te willen leren om dingen zelf te kunnen doen. Een verbeterpunt zou dus zijn om intensievere begeleiding te bieden gedurende het eerste jaar. Daarbij is het belangrijk dat niet alles uit handen wordt genomen maar dat de inburgeraar ook leert om het zelf te doen. Op deze manier kan zelfredzaamheid gestimuleerd worden. De inburgeraar gaat er vaak vanuit dat de gemeente – zodra inburgeraars uit het AZC komen – aan ‘alle’ wensen kan voldoen. De werkelijke situatie valt daarin vaak tegen. Ook gaven verschillende inburgeraars aan dat er bij aankomst beloftes zijn gedaan die niet zijn waargemaakt. Denk aan een belofte over het verzoek voor een andere woning. De inburgeraars geven aan duidelijkheid te willen over wat ze wel en niet kunnen verwachten en welke hulp beschikbaar is. Het is belangrijk om als gemeente duidelijk te zijn over wat de inburgeraar wel en niet kan verwachten. Zo worden er geen beloftes gedaan die niet waargemaakt kunnen worden. Veel inburgeraars geven aan snel aan het werk te willen.
Het aanbod voldoet vaak niet aan de verwachtingen van inburgeraars. Vooral hoogopgeleide inburgeraars geven aan geen passend aanbod te kunnen krijgen. De inburgeraar mist hierin maatwerk en een langetermijnplanning. Men begrijpt dat de taal leren en ervaring opdoen belangrijk is, maar wil ook toewerken naar een passende baan. Ook op dit gebied is het managen van de verwachting van inburgeraars dus belangrijk.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 16/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Tegelijkertijd is het belangrijk om perspectief te bieden om op lange termijn een passend(er) aanbod te kunnen doen. Het is volgens de inburgeraars niet haalbaar om binnen drie jaar het inburgeringsexamen te halen. Zeker in het geval van B1 niveau. Dit heeft te maken met de lage intensiteit van de taallessen (2 maal in de week 3 uur). Ook zorgen de beperkte mogelijkheden om te werken ervoor dat de inburgeraar weinig Nederlands kan oefenen in de praktijk. De grote niveauverschillen binnen klassen worden ook als een beperking genoemd. De inburgeraars zouden graag willen dat de indeling van groepen beter aansluit bij de motivatie en de leeftijd. Er is dus behoefte aan intensievere taalles in passende groepen met meer mogelijkheden om het Nederlands te oefenen in de praktijk. Aansluitend zou er meer toezicht moeten komen op de kwaliteit van het aanbod. De inburgeraar geeft aan veel praktische hulp te ontvangen, bijvoorbeeld bij het begrijpen van de post. Tegelijkertijd geeft de inburgeraar aan dat er meer aandacht nodig is voor de geestelijke gezondheid. De inburgeraar geeft aan bezig te willen blijven en snel te willen meedoen in de maatschappij. Door bezig te zijn krijgen negatieve gedachten niet alle ruimte. Om de inburgeraar te ondersteunen met het verwerken van trauma en stress is het belangrijk om voldoende zinvolle dagbesteding te bieden.
De rol van vrijwilligers wordt erg gewaardeerd en als zinvol gezien. Naast Vluchtelingenwerk geven de inburgeraars aan veel gehad te hebben aan familieleden, vrienden en buren. Bijzonder is de dankbaarheid die ze voelen voor de burgers van Westfriesland. Het is belangrijk om deze rol van buren, vrienden en familieleden niet te onderschatten. Er zijn efficiëntere taak- en rolverdelingen mogelijk tussen professionals en vrijwilligers. De inburgeraar geeft aan dat vaak vanuit het systeem en algemeen wordt gekeken naar een vraag of probleem van de inburgeraar. De inburgeraar mist soms dat er goed gekeken wordt naar de specifieke omstandigheden. Er is behoefte aan meer huisbezoeken waar goed gekeken wordt naar de omstandigheden van de inburgeraar. De menselijke maat en een constructieve houding is belangrijk bij het bieden van maatwerk bij vragen of problemen. Er wordt zeer positief gesproken over de administratieve ondersteuning in het begin en de onderlinge communicatie tussen verschillende partijen. Wel geven inburgeraars aan het lastig te vinden dat niet elke gemeente dezelfde regelingen hanteert. Onder inburgeraars leidt dit tot verwarring en gevoelens van frustratie. Sommige inburgeraars hebben het idee dat het voordelen heeft om in een bepaalde gemeente te wonen ten opzichte van de andere.
Duidelijke uitleg over de verschillende regelingen kan bijdragen aan het begrip over deze onderlinge verschillen.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 17/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Visie van de gemeenten en afwegingscriteria De Westfriese gemeenten hebben een gezamenlijke ambitie: Aan iedere inburgeringsplichtige, met ingang van de nieuwe Wet inburgering (1 januari 2021) een kwalitatief goed passende leer-werkroute kunnen bieden, waarmee hij/zij integreert en participeert naar vermogen in de Westfriese samenleving.
Over de manier waarop het realiseren van deze ambitie het best gestalte kan krijgen zijn met de zeven gemeenten, WerkSaam en het bestuur van WerkSaam in augustus en september 2019 gesprekken gevoerd. Aan deze gesprekken hebben bestuurders, afdelingshoofden, coördinatoren van zorg/wijkteams en beleidsmedewerkers deelgenomen. De visie van de gemeente op inburgering biedt context, uitgangspunten en handvatten bij het maken van strategische, tactische en operationele keuzes op het gebied van inburgering. Onderstaand gaan we in op de hoofdlijnen die we uit de interviews gehaald hebben en werken we naar een afwegingskader voor de scenario’s. Iedereen onderschrijft volledig de achtergrond en de doelstelling van de veranderopgave inburgering. Op inhoud en doelen, zoals: de regie terug naar de gemeenten en sterk verbinden van inburgering en participatie, bestaat er breed draagvlak voor de stelselwijziging. Op de organisatie van het stelsel (brede intake, PIP, 3 leerroutes, financieel ontzorgen) sluiten de gemeenten zich grotendeels aan bij de landelijke aandachtspunten. De financiële middelen, die door het rijk beschikbaar worden gesteld zijn voor alle gemeenten bepalend. De regionale ambities en de manier waarop er uitvoering aan gegeven wordt moeten passen binnen de budgetten die beschikbaar gesteld worden. De gemeenten zien geen ruimte voor extra investeringen.
Op dit moment worden de middelen als ontoereikend ervaren. Het in evenwicht brengen van de ambitie van het Rijk met de beschikbare middelen is ook één van de onderhandelingspunten voor de VNG. De gemeenten streven naar een kwalitatief goed aanbod, aansluitend bij de verschillen tussen de inburgeraars. Ten aanzien van de nieuwe taken (regie, monitoring en handhaving/sanctionering en leerroutes & kwaliteitsbewaking) het volgende:
Regie en monitoring op inburgering is noodzaak: individueel casemanagement. Inburgeraars hebben met verschillende instanties/afdelingen en regelingen te maken: zoals de inburgeringsplicht (o.a. maatschappelijke begeleiding), de eisen die de Participatiewet stelt aan participatie/werk (via WerkSaam), de verstrekking van bijzondere bijstand en schuldhulpverlening (via de gemeenten) en voor sommigen is er ook sprake van interventies door een wijkteam (gemeenten). Gezien de veelheid van partijen waarmee de inburgeraar te maken krijgt is individueel casemanagement (één inburgeraar/één gezin, één plan) wenselijk gedurende het inburgeringstraject. Een tweede reden hiervoor is dat inburgeraars
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 18/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
vaak op meerdere momenten dezelfde informatie moeten leveren. Individueel casemanagement kan bijdragen, mits aangevuld met afspraken over informatieoverdracht naar andere partijen, aan het verminderen van de uitvraag. Aangezien de omstandigheden van de inburgeraar zullen veranderen en er wijzigingen ten opzichte van het PIP gemaakt zullen worden zullen de individuele trajecten ook gemonitord moeten worden (voortgangsgesprekken in de VOI). Over waar de uitvoering van de cliëntregie en monitoring het best belegd kan worden verschillen de gemeenten. Handhaving: vooral richten op niet-willers: De gemeenten willen zich in principe richten op het op een passende manier faciliteren van de inburgeraar. Handhaving en sanctioneren zou alleen ingezet moeten worden voor ‘niet-willers’ die willens en wetens het inburgeringstraject traineren. Waar de uitvoering van de handhaving op inburgering het best belegd kan worden is niet expliciet in de gesprekken aan de orde gekomen. Samenstellen leerroutes: inburgerings- en werk/participatieverplichtingen zijn afgestemd op elkaar, gemeenten nauw betrokken bij 1e vormgeving van leerroutes. Er ontstaan drie verschillende leerroutes. Voor elke leerroute is het belangrijk om een integraal, afgestemd aanbod te realiseren waarbij de verschillende elementen niet volgtijdelijk, maar gelijktijdig in onderlinge afstemming aangeboden worden.
Bij het realiseren van het 1e aanbod van leerroutes willen de gemeenten nauw betrokken zijn. De tendens in de gesprekken neigt naar een regionaal aanbod van leerroutes. De betrokkenheid van de gemeenten kan bestaan uit: inkoop door de zeven gemeenten gezamenlijk of aan de voorkant kwaliteitseisen opstellen en de feitelijke inkoop elders neerleggen. Voor het realiseren van de leerroutes zijn verschillende modellen de revue gepasseerd: per leerroute een hoofdaannemer en onderaannemers, de leerroutes realiseren beleggen bij één partij (bijvoorbeeld WerkSaam) en een onderscheid aanbrengen tussen het realiseren van de leerroute B1 en onderwijs (bij WerkSaam) en de Z-route (bij de gemeente). Kwaliteitsbewaking leerroutes: nauwe betrokkenheid van gemeenten Of de inburgeraar in staat zal zijn om zijn inburgeringsroute te voltooien is afhankelijk van zijn inzet én van de kwaliteit van het aanbod wat de gemeenten doen. De gemeenten vinden het belangrijk om zicht te houden op de kwaliteit van het aanbod en dit te monitoren. PIP/Brede intake- Inburgering als een duurzame investering, vraagt gedegen klantkennis aan de voorkant: De inburgeringsroutes moeten leiden tot optimale participatie in de Westfriese samenleving. Om dit te bereiken is het belangrijk om te investeren in de kop van het proces. Gedegen klantkennis wordt vergaard via de brede intake en vastgelegd in het PIP op maat.
Inburgering en participatie/werk moeten in een zo vroeg mogelijk stadium integraal verbonden worden. Inhoudelijk is er overeenstemming tussen de gemeenten. Waar de uitvoering
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 19/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
belegd zou moeten worden en hoe de taakverdeling tussen de gemeente en andere partijen ligt in de uitvoering van de brede intake en het opstellen van de PIP zijn er verschillen tussen de gemeenten. Maatschappelijke begeleiding professionaliseren: De inzet van vrijwilligers in de maatschappelijke begeleiding is de afgelopen jaren een knelpunt geweest. Enerzijds gaat het om de visie van sommige vrijwilligers (onvoldoende gericht op zelfredzaamheid), anderzijds om de beschikbaarheid van vrijwilligers(onvoldoende). De kwaliteit van de maatschappelijke begeleiding heeft hieronder geleden. Verdere professionalisering van de maatschappelijke begeleiding is voor de gemeenten die samenwerken met Vluchtelingenwerk een wens. Hoorn werkt reeds met een professionals. Balans professionals en vrijwilligers: Alle gemeenten erkennen dat professionals en vrijwilligers een eigenstandige bijdrage leveren aan het inburgeren. Volledig professionaliseren van het inburgeringstraject is geen begaanbare route vanwege de hoge kosten. De inzet van vrijwilligers wordt vooral als ondersteunend ervaren bij het participeren in de lokale samenleving en het extra oefenen van taalvaardigheid. Uitvoering lokaal en regionaal: Voor de gemeenten is het belangrijk dat de inburgeraar ‘landt’ in de gemeente waar hij zich vestigt. Dit betekent dat in elke route een lokaal component komt te zitten.
De lokale component gaat over participatie en zorg. Het betreft de inzet van lokale vrijwilligers, de inzet van het lokale welzijnswerk of de bibliotheek en de inzet van het wijkteam. Daarnaast voeren gemeenten lokaal het armoedebeleid uit. De gemeenten verschillen onderling van inzicht over de mate waarin de nieuwe inburgeringstaken (regie, monitoring, handhaving en uitvoering brede intake/PIP en leerroutes) lokaal dan wel regionaal vormgegeven moeten worden. Er is overeenstemming dat regionale uitvoering te allen tijde verbonden moet worden met de lokale uitvoering. Er is ook overeenstemming dat een regionaal aanbod meerjarig afgesproken zou moeten worden. Wel vinden allen het wenselijk om ‘flexibele’ afspraken te maken met de zeven gemeenten, vanwege de gezamenlijke verplichtingen die worden aangegaan en de financiering daarvan. Dit betreft personele inzet, langdurige contracten en kosten voor regionale voorzieningen die niet direct beïnvloedbaar zijn. Sommigen gemeenten hebben ook expliciet aandacht gevraagd voor het lokaal aanbieden van de leerroutes. Met name de Z-route. Maar ook voor de B1 route in combinatie met werk en participatie. Regionale uitvoering werk door WerkSaam: De gemeenten hebben in de GR WerkSaam de uitvoering van de Participatiewet en de WEB belegd. Het gros van de inburgeraars ontvangt een uitkering via WerkSaam.
Eén van de opdrachten aan WerkSaam is het bieden van werksettings en het realiseren van arbeidsparticipatie. Dat WerkSaam de partij is die het onderdeel
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 20/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
arbeidsparticipatie onder haar hoede neemt staat buiten kijf. Ook gezien de inzet van de wet om inburgering en werk nauwer met elkaar te verbinden. Uit de huidige taken van WerkSaam volgt ook dat zij gedurende de eerste 6 maanden het financieel ontzorgen voor hun rekening nemen (inhouden en doorbetalen vaste lasten op uitkering). De bijdrage aan de financiële zelfredzaamheid van WerkSaam of een andere partij is niet besproken gedurende de interviews. Er bestaan verschillen van inzicht tussen de gemeenten over de rol van WerkSaam met betrekking tot de uitvoering van de nieuwe onderdelen van de VOI. Afwegingscriteria scenario’s VOI Westfriesland Aan de hand van de regionale interviews zijn afwegingscriteria voor de scenario’s opgesteld. De afwegingscriteria zijn voorgelegd en besproken met de projectleider en de regionale projectgroep vergunninghouders. Vervolgens zijn de afwegingscriteria ingezet in de multicriteria-analyse.
Bestuur en beleid
Omschrijving criterium
Uitvoering
4.1
1. Bestuurlijke eenduidigheid – mate waarin sprake is van een heldere bestuurlijke structuur voor aansturing van de VOI-taken (duidelijkheid over wie bestuurlijk waarover gaat) 2. Ruimte voor lokale keuzes (autonomie, lokale identiteit) – mate waarin variatie tussen gemeenten mogelijk is in de taakuitvoering 3. Aansluiting bij lokale sociale infrastructuur – mate waarin de VOI-taken verweven zijn in de lokale sociale infrastructuur 4. Democratische legitimiteit – mate waarin gemeenteraad directe invloed heeft 5. Uitvoering binnen VOI-middelen – mate waarin uitvoering binnen de door het rijk voor inburgering beschikbaar gestelde middelen mogelijk is 1. Eenduidigheid opdrachtgeverschap – mate waarin sprake is van in regionaal verband bij één orgaan belegd opdrachtgeverschap voor het volledige VOItakenpakket 2. Gebundelde inkoop en contractmanagement – mate waarin inkoop, contractmanagement en kwaliteitsbewaking van de uitvoering voor het volledige VOI-takenpakket integraal georganiseerd zijn (d.w.z. geen verschillen tussen onderdelen van het VOI-takenpakket in organisatie inkoop, contractmanagement en kwaliteitsbewaking) 3. Preventie – mate waarin de uitvoering is ingericht op het voorkomen van escalatie van problematiek 4. Integraliteit – mate waarin inburgering, werk en participatie onderling verweven zijn 5.
Flexibiliteit – mate waarin in de uitvoering aanpassingen in werkwijzen afhankelijk van omvang en aard van de doelgroep mogelijk zijn (vermogen om aanbod aan te passen aan wat zich in de praktijk voordoet m.b.t. aantallen en kenmerken vergunninghouders)
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 21/48
Bedrijfsvoering
Cliënten
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
1. Integraliteit aanbod (taal-werk-opleiding) – mate waarin trajectonderdelen voor de cliënt efficiënt in de tijd te combineren zijn 2. Gestroomlijnde klantreis – mate waarin dubbelingen in de uitvraag bij vergunninghouders en tegenstrijdige eisen van uitvoerende professionals kunnen worden voorkomen 3. Maatwerk op cliëntniveau (inhoudelijk) – mate waarin trajectonderdelen op specifieke cliëntbehoeften kunnen worden afgestemd (vorm en inhoud trajectonderdelen zijn mede afhankelijk van individuele cliëntbehoeften) 4. Maatwerk op cliëntniveau (randvoorwaardelijk) – mate waarin trajectonderdelen laagdrempelig/lokaal aangeboden kunnen worden (waardoor bijv. reistijd beperkt wordt) 5. Lokale verbinding – mate waarin de cliënt contacten opdoet in zijn directe omgeving 1. Efficiënte uitvoering – mate waarin er evenwicht is tussen cliëntaantallen, ambities en uitvoeringskosten 2. Schaalbaarheid – mate waarin VOI-taakonderdelen gebundeld kunnen worden in volledige functies (voorkomen van versnippering, waarbij een functie voor beperkt deel VOI-taken betreft) 3. Implementatiekosten – omvang van de kosten voor de overgang naar de nieuwe situatie (het gaat hier dus om de eenmalige overgangskosten) 4. Beïnvloedbaarheid kosten – mate waarin gemeenten de uitvoeringskosten direct/eigenstandig kunnen beïnvloeden
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 22/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
De scenario’s Voor de uitvoering van de VOI in Westfriesland zijn verschillende scenario’s voorstelbaar. We hebben drie scenario’s onderscheiden, met de volgende werktitels: De scenario’s 1. 2. 3.
Scenario 1: het opplusscenario Scenario 2: het integratiescenario Scenario 3: het uitbestedingsscenario
Om tot een advies te komen voor een voorkeursscenario is met de projectgroep vergunninghouders een multicriteria analyse uitgevoerd op basis van de afwegingscriteria. Deze is vervolgens toegepast op de drie scenario’s waardoor per scenario een afweging gemaakt kon worden op de voor- en nadelen van het scenario. We beschrijven de drie scenario’s op hoofdlijnen. 5.1
Scenario 1: Opplusscenario Globale omschrijving van het scenario In het opplusscenario bouwen de gemeenten voort op de uitvoering zoals die op dit moment gestalte heeft gekregen. De governance en rolverdeling tussen de partijen wijzigt zich niet. Daar waar het schaalvoordelen biedt, trekken de gemeenten gezamenlijk met elkaar op en stemmen zij regionaal af. De regie
De beleidsregie: De individuele gemeenten voeren de beleidsregie op de VOI. De gemeenten stellen de koers en de middelen vast die beschikbaar gesteld worden om de beoogde doelen te bereiken. Uitvoeringsregie: In beginsel ligt de uitvoeringsregie VOI bij de individuele gemeenten. De gemeenten maken individuele keuzes over de uitvoering van de verschillende deeltaken van de VOI. Hieronder valt ook de mate waarin ze met elkaar samenwerken. Op onderdelen zullen de gemeenten gezamenlijk optrekken (bijvoorbeeld inkoop leerroutes), op andere onderdelen kiezen zij voor een eigen koers (bijvoorbeeld maatschappelijke begeleiding). Net als in de huidige situatie stemmen de gemeenten uitvoeringszaken af in de projectgroep vergunninghouders. De afstemming over het regionale aanbod vindt plaats in Madivosa. De regionale projectgroep vergunninghouders blijft gehandhaafd en krijgt als opdracht het gezamenlijke regionale aanbod te realiseren door inkoop van
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 23/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
leerroutes. Gezien de betrokkenheid van de projectgroep vergunninghouders bij het realiseren van het aanbod verzorgen zij ook, namens de individuele gemeenten, de kwaliteitsbewaking voor de leerroutes. Cliëntregie: De cliëntregie ligt bij de individuele gemeente. Hierin kiest elke gemeente een eigen vorm/werkwijze die past bij de lokale situatie. Elke gemeente besluit individueel al dan niet samen te werken met andere gemeenten in de regio op onderdelen of volledig. Vanuit de huidige situatie geredeneerd is het voorstelbaar dat Hoorn de cliëntregie zelf voert en de andere gemeenten de cliëntregie gezamenlijk vormgeven. De cliëntregie kan bij een gemeentelijke of regionale casemanager inburgering komen te liggen met als taak de bewaking van de uitvoering van de PIP. Het is denkbaar dat de taak verweven wordt in reeds bestaande functies, zoals die van de maatschappelijk begeleiders, de taak in een wijkteam te beleggen of via klantmanagers van WerkSaam. De cliëntregie bestaat uit: opstellen PIP, monitoren uitvoering PIP, handhaving en sanctionering. Voor zover de gemeenten de taak laten uitvoeren door een externe partij verzorgt deze de terugkoppeling over de voortgang naar de individuele gemeenten.
De totstandkoming & uitvoering van het aanbod
Brede intake, opstellen PIP: De huidige pilot wordt, nadat 40 PIP-plannen zijn opgesteld, geëvalueerd. De uitkomst van de evaluatie van de pilot is richtinggevend voor de inrichting van de brede intake en het opstellen van de PIP door de gemeenten. WerkSaam voert namens de gemeenten de brede intake/opstellen PIP uit in de deze pilot. De werkwijze kan bij een positieve evaluatie worden voortgezet. Waar de gemeenten in gezamenlijkheid naar streven is dat de werkwijze bij de brede intake en de PIP regionaal eenduidig wordt vormgegeven. Argumenten hiervoor zijn dat het PIP de basis is voor de leerroutes. Het vervolgaanbod in leerroutes komt regionaal tot stand. Bovendien voeren de gemeenten werk/participatie gezamenlijk uit. Een eenduidige en afgestemde werkwijze aan de kop van het proces draagt voor de inburgeraar bij aan het vaststellen van een haalbare en passende inburgeringsroute. Tegelijkertijd biedt een gezamenlijk vormgegeven brede intake/PIP-mogelijkheden om regionaal het noodzakelijke aanbod leerroutes te monitoren. Maatschappelijke begeleiding: De gemeente Hoorn werkt met professionals die bij de gemeenten in dienst zijn. Deze professionals begeleiden de inburgeraar gedurende het eerste jaar. Een afweging voor de gemeente is om de cliëntregie voor het volledige inburgeringstraject bij de maatschappelijk begeleiders te beleggen.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 24/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
De andere gemeenten investeren in verdere professionalisering van de maatschappelijke begeleiding en blijven dit gezamenlijk uitvoeren. De uitvoering van de maatschappelijk begeleiding voor zes Westfriese gemeenten wordt opnieuw ingericht. Zelf gaan uitvoeren dan wel professionaliseren door externe inhuur met ondersteuning van vrijwilligers in een mentorrol zijn beiden een optie. Inburgeringstraject/leerroutes: Op dit moment ligt de organisatie van het taalaanbod buiten de gemeenten. Er zijn in de regio een aantal commerciële aanbieders actief en het Horizon College. Het werk/participatieaanbod ligt grotendeels bij WerkSaam. Lokaal bieden gemeenten ook een participatieaanbod. Beleidsinhoudelijk is een afgestemd, integraal aanbod het doel van de gemeenten. Vanuit deze gedachte ligt het voor de hand om een gezamenlijke aanbesteding/inkoop van leerroutes bij externe aanbieders in gang te zetten. Hierbij worden verschillende delen van het inburgeringstraject door verschillende partijen uitgevoerd. Gezien de rol van WerkSaam in het bieden van werk/participatiemogelijkheden is het aanbod wat tot stand komt (met name reguliere route en onderwijsroute) afgestemd op het aanbod van WerkSaam.
Regionaal komen er drie leerroutes tot stand:
Reguliere route: (leidt tot examen op B1-, B2- of A2-niveau): raamovereenkomst met beperkt aantal aanbieders. Onderwijsroute: Hoofdrol Horizon College. Z-route: In regionaal verband in samenwerking met het Horizon College en WerkSaam vormgeven, waarbij lokale welzijnsinstellingen ook nadrukkelijk uitgenodigd worden om een aanbod te doen. Voor het PVT organiseren de gemeenten een aparte aanbesteding/inkoop in regionaal verband gelijktijdig met aanbesteding van de taalcomponent. WerkSaam verzorgt voor de regio Westfriesland het MAP-aanbod. De kwaliteitsbewaking van het aanbod ligt bij de contractmanagers van de leerroutes in samenspel met degenen die het individuele casemanagement voeren. Financiële ontzorgen: De regeltaak die voortkomt uit de VOI, namelijk gedurende een periode van 6 maanden de vaste lasten doorbetalen, ligt volledig in het verlengde van de huidige werkzaamheden van WerkSaam voor de Participatiewet. Dus WerkSaam houdt onder andere huurkosten in op de uitkering, betaalt onder andere woningcorporaties en verstrekt leefgeld aan de vergunninghouder. Financiële zelfredzaamheid stimuleren, na 6 maanden van vaste lasten doorbetalen, wordt (mits er middelen voor zijn) als taak binnen elke leerroute ondergebracht.
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 25/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
Organisatorische gevolgen van het scenario De gemeenten houden in essentie dezelfde rol die ze nu hebben. De gemeenten kiezen individueel voor: eigen uitvoering, een taak bij de GR neerleggen of inkoop. Net als in de huidige situatie komt een deel van het aanbod regionaal tot stand. Voor het regionale aanbod stellen de gemeenten de middelen beschikbaar zodat inkoop kan plaatsvinden. Voor zover de gemeenten taken bij de GR WerkSaam neerleggen kan deze taak als een zogenaamde Plustaak ingericht worden. Deze constructie doet recht aan de behoefte van de gemeente om afspraken te kunnen maken over verantwoording en rapportage die past bij de gemeente. Twee taken vragen een gezamenlijke investering in de voorbereiding van de VOI, namelijk: de evaluatie van de pilot PIP en daaropvolgende besluitvorming over de inrichting. Ook vergt de voorbereiding op de inkoop van de leerroutes een gezamenlijke investering in het vaststellen 5.2
Scenario 2: integratiescenario Globale omschrijving van het scenario In het integratiescenario verstevigen de gemeenten de gezamenlijkheid. De aantallen inburgeringsplichtigen en de wens tot het bieden van een integraal aanbod zijn leidend in het gezamenlijk optrekken en inrichten van de uitvoering waar dat kan en meerwaarde heeft. De gemeenten realiseren gezamenlijk een regionaal inburgeringsteam. Het regionale inburgeringsteam voert de brede intake/PIP uit, maatschappelijke begeleiding, voortgangsgesprekken PIP, handhaving en sanctionering. De medewerkers van het regionale inburgeringsteam werken gebiedsgericht, waardoor ze ook in de lokale netwerken kunnen participeren. Cliënten uit dezelfde gemeenten zijn zoveel mogelijk in dezelfde caseload ondergebracht. In de uitvoering worden een aantal taken met elkaar vervlochten. De gemeenten kopen gezamenlijk de leerroutes in. De gemeenten vullen met name op taal en participatie lokaal aan. De regie
De beleidsregie: De individuele gemeenten voeren de beleidsregie op de VOI. De gemeenten stellen de koers en de middelen vast die beschikbaar gesteld worden om de beoogde doelen te bereiken. Uitvoeringsregie: In beginsel ligt de uitvoeringsregie VOI bij de individuele gemeenten. De uitvoeringsregie op de brede intake, maatschappelijke begeleiding en cliëntregie is afhankelijk van de ‘ophanging’ van het regionale team. Het is mogelijk dat één gemeente namens de andere gemeenten de uitvoeringsregie op zich neemt. De wijze waarop zal nader vastgelegd moeten worden in bestuurlijke
______________________________________________________________________________ November 2019 | RadarAdvies| Haalbaarheidsonderzoek veranderopgave Westfriesland 26/48
RadarAdvies | bedreven in beter samenleven
afspraken. De uitvoeringsregie op de leerroutes kan georganiseerd worden door de regionale projectgroep vergunninghouders. De afstemming over het regionale aanbod vindt plaats in Madivosa. Gezien de betrokkenheid van projectgroep vergunninghouders bij de inkoop van het aanbod verzorgen zij ook, namens de individuele gemeenten, de kwaliteitsbewaking voor de leerroutes. Cliëntregie: De cliëntregie ligt bij het regionale inburgeringsteam met terugkoppeling naar de individuele gemeente over voortgang. De gemeenten geven gezamenlijk vorm aan een uniforme werkwijze.