CConstaterende datOpmeer
Koppel je AI →
Document · PDF

20210629_07_BMC eindrapportage (definitief) BKO Opmeer.pdf

Gecombineerde commissievergadering 29 juni 2021, gemeente OpmeerBij agendapunt: Rapport over de bestuurskracht van de gemeente Opmeer16.240 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

 

De bestuurscultuur en het bestuurlijk opdrachtgeverschap dragen bij aan het bereiken van ambities en versterking van de identiteit. De bestuurscultuur (rol- en taakverdeling tussen raad en college) draagt bij aan krachtig bestuur en daadkracht. De gemeenteraad is in balans: zij is zowel een besluitvormend als een politiek orgaan. Er bestaat rolzuiverheid ten aanzien van eigenaarschap en opdrachtgeverschap. Er is sprake van vertrouwen, ruimte voor diversiteit én gezamenlijkheid. Het bestuur is toegankelijk en aanspreekbaar voor inwoners, bedrijven en organisaties. Deze doelgroepen kunnen invloed uitoefenen op het beleid en er wordt door de gemeente verantwoording afgelegd over gemaakte keuzes.

Beslis- en verantwoordingscapaciteit Een gemeente kan worden opgedeeld in drie entiteiten: gemeenteraad, college primair van We baseren ons bij dit onderdeel op de B&W en ambtelijke organisatie. Belangrijk gesprekken die we hebben gevoerd met de voor het functioneren van de gemeente als verschillende gremia (zie Zelfbeeld en geheel is het (bestuurlijk-ambtelijk) samenspel Omgevingsbeeld), waar mogelijk ondersteund door tussen deze drie. Daarbij speelt ook de informatie uit andere bronnen. wisselwerking tussen gemeente en de gemeenschap een belangrijke rol. Ten behoeve van dit bestuurskrachtonderzoek keken we naar de volgende aspecten: 

| 24 | 

De bestuurscultuur en het bestuurlijk opdrachtgeverschap dragen bij aan het bereiken van ambities en versterking van de identiteit. De bestuurscultuur (rol- en taakverdeling tussen raad en college) draagt bij aan krachtig bestuur en daadkracht. De gemeenteraad is in balans: zij is zowel een

 Realistische kijk van alle gremia op (on)mogelijkheden. Wat ons is opgevallen, is de realistische kijk op de situatie van Opmeer. Er is bij alle gremia een goed beeld van de mogelijkheden en beperkingen van een relatief kleine gemeente. Er is een soort vanzelfsprekendheid waarbij bestuur en politiek de eigen ambities en uitvoeringscapaciteit bij elkaar brengen. Berenschot constateerde daarover eerder dat daar wel een grens aan zit. Ook Opmeer moet urgente vraagstukken oppakken, zoals woningbouw voor jongeren en de warmtetransitie. In dit kader vinden we het krachtig dat velen bereid zijn om zelfstandigheid ter discussie te stellen. Zelfstandigheid wordt politiek breed als groot goed gezien, maar niet tegen elke prijs.  De bestuurlijke rol van de gemeenteraad komt minder goed uit de verf. Het is als raads- of collegelid verleidelijk om dicht op de uitvoering te gaan zitten en het werk van college respectievelijk organisatie als het ware over te doen. Een effectieve uitvoering is echter juist gebaat bij helder onderscheid in rollen, elk met eigen toegevoegde waarde. Wil de raad van Opmeer zijn rol als kadersteller en controleur van het college goed vervullen, dan is een zekere mate van samenwerking of eensgezindheid binnen de raad nodig, naast een gezonde dosis diversiteit en tegenspel.

Wij maken op uit het geschetste Zelfbeeld dat door veranderingen in de politiek-bestuurlijke verhoudingen en mores van het politieke debat het samen- en tegenspel uit balans is geraakt. Het ontbreken van grote partij-versplintering in Opmeer, waar veel gemeenten op dit moment wel mee te maken hebben, biedt in onze ogen een goede basis om de balans te herstellen.  Bestuurlijk-ambtelijk samenspel heeft last van huidige bestuurscultuur. Wij hebben in onze gesprekken gemerkt dat juist dat wat een kleine gemeente sterk zou kunnen maken, op dit moment onder druk staat in Opmeer: korte, constructieve lijnen in het samenspel tussen organisatie, bestuur en politiek.

Het zijn drie werelden die wat los van elkaar zijn komen te staan. Dat kan de (condities voor) bestuurskracht ondergraven.  De middelen om meer strategisch bestuurlijkpolitiek te opereren ontbreken. Het instrument van de termijnagenda is op dit moment een werkagenda met beperkte betekenis. Het is onze indruk dat de termijnagenda meer een procedurele bezigheid is dan een middel om politieke (en maatschappelijke) prioriteiten van de raad en bijbehorende participatie vorm te geven. Het zou in onze opvatting een middel kunnen zijn om de kaderstellende rol van de raad vorm te geven, zowel vanuit het perspectief van de raad (rol nemen) als van het college (ruimte bieden om rol te laten nemen).  Het huidige commissiemodel bevordert geen participatieve en opgavegerichte manier van werken. De gemeenteraad van Opmeer werkt met drie commissies, te weten Ruimte, Samenlevingszaken en Bestuurlijke Zaken & Verantwoording. De verordening van de gemeenteraad uit 2018 kent de commissies een rol toe in informatievoorziening, de voorbereiding van besluitvorming en participatie. Ter ondersteuning van de dialoog met inwoners en ondernemers worden themaof informatiebijeenkomsten georganiseerd. We hebben gemerkt dat het zoeken is naar het ‘juiste’ moment van beeld-, oordeels- en besluitvorming.

Wat is bijvoorbeeld de status van een thema-avond? Kan een wethouder met vragen en opmerkingen van raadsleden al een richting bepalen, of is het een ‘benen-op-tafel’ overleg? En mag een raadslid bijvoorbeeld pas iets vinden van een kwestie als inwoners de mogelijkheid hebben gehad om in te spreken? In onze optiek hindert een te formele opstelling hierin het spel tussen bestuur, politiek en samenleving. De afstand tussen organisatie en bestuur en politiek even zeer. Het onderscheid in beeld-, oordeels- en besluitvorming is nooit hard. Het gaat eerst en vooral om interactie tussen de gremia binnen de gemeente en de samenleving toe te laten en de wil om (wellicht vooraf ingenomen) standpunten op basis van argumenten en informatie bij te stellen. | 25 |

Naast de procesmatige kant vraagt ook de thematische indeling de aandacht. De maatschappelijke vraagstukken van deze tijd overschrijden immers de inhoudelijke afbakening van de commissies.

Samengevat In onze waarneming is de gemeente Opmeer op dit moment in staat om naar behoren invulling te geven aan de wettelijke taken en bestuurlijke ambities. Met elkaar weten de onderdelen van de gemeente op dit moment voldoende uitvoerings-, beslis- en verantwoordingscapaciteit te genereren. We herkennen in ons onderzoek bij gemeenteraad en college dezelfde aandachtspunten die in eerder onderzoek ook bij de organisatie werden geconstateerd, namelijk: strategisch vermogen, denken en handelen vanuit de maatschappelijke opgave (opgavegestuurd werken), eigenaarschap en rolzuiverheid. In ons onderzoek hebben we geconstateerd dat het de gemeenteraad de nodige moeite kost om de rollen – te weten kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol - ten opzichte van samenleving en college te vervullen. Het debat is er vooral één tussen college en raad, en spitst zich vaak toe op operationele zaken. Daar is voor zowel raad als college aan bestuurskracht te winnen. De bestuurscultuur omschrijven we als onvoldoende collectief. Er is afstand tussen de gremia en we hebben gemerkt dat er spanning zit op de onderlinge relatie. Het bestuurlijk-ambtelijk samenspel komt daardoor minder goed uit de verf.

H6 | Ontwikkelperspectief In dit hoofdstuk vatten we onze bevindingen We herkennen in ons onderzoek bij gemeenteraad H7 | enOntwikkelperspectief samen beantwoorden we de en college dezelfde aandachtspunten die in eerder onderzoeksvragen. Zoals aangegeven in de inleiding is deze rapportage bedoeld als een spiegel, als een aangrijpingspunt voor de ontwikkeling van het samenspel tussen de gremia van de gemeente Opmeer en tussen gemeente en gemeenschappen. Om het gesprek hierover te faciliteren formuleren we een aantal adviezen voor het vervolg.

onderzoek ook bij de organisatie werden geconstateerd, namelijk: strategisch vermogen, denken en handelen vanuit de maatschappelijke opgave (opgavegestuurd werken), eigenaarschap en rolzuiverheid.

H8 | Ontwikkelperspectief

In een uitvoeringsgerichte organisatie als Opmeer bestaat de neiging om op de stoel te gaan zitten van het ‘ondergelegen’ gremium: de raad acteert als college, het college als management, het management als medewerker. Als deze rolonzuiverheid structureel is dan leidt deze tot onduidelijkheid, dubbelingen, inefficiëntie en demotivatie. Hier op een goede manier invulling aangeven vergt kwaliteit en het kost alle gremia moeite om die in voldoende mate te vinden. De afhankelijkheid van individuen is groot en dat maakt kwetsbaar.

H9 | opOntwikkelperspectief Antwoord de onderzoeksvragen Op basis van het opgestelde zelfbeeld, het omgevingsbeeld en het professioneel beeld beantwoorden we de onderzoeksvragen.

H10 1. Wat is|Ontwikkelperspectief de huidige bestuurskracht van Opmeer? a) In hoeverre is de gemeenteraad in staat om haar volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende rol ten opzichte van samenleving en college te nemen? b) In hoeverre is het college in staat om de gewenste maatschappelijke effecten te bereiken? c) Op welke wijze draagt de organisatie bij aan de bestuurskracht?

Als we ons richten op de gemeenteraad dan hebben H11 |Ontwikkelperspectief we in ons onderzoek geconstateerd dat het de raad de nodige moeite kost om de onderscheiden rollen ten opzichte van samenleving en college te vervullen. Het debat is er vooral één tussen college en raad, en spitst zich vaak toe op operationele zaken.

H12 |Ontwikkelperspectief De gemeente Opmeer is op dit moment in staat om naar behoren invulling te geven aan de wettelijke taken en bestuurlijke ambities. Het gemeentebestuur is reëel over de mogelijkheden van de gemeente en stemt de ambities daar op af. Inwoners, ondernemers en regionale partners waarderen de inspanningen van de gemeente als voldoende.

De bestuurscultuur omschrijven we als onvoldoende collectief. Er is afstand tussen de gremia en we hebben gemerkt dat er spanning zit op de onderlinge relatie. Het bestuurlijk-ambtelijk samenspel komt daardoor minder goed uit de verf.

H13 |Ontwikkelperspectief

In antwoord op de sub vragen willen we aangeven dat het onmogelijk is om de precieze bijdrage van elk van de gremia (regio, samenleving, raad, college, organisatie) van elkaar te onderscheiden. Met elkaar weet ‘de gemeente’ op dit moment voldoende uitvoerings-, beslisen verantwoordingscapaciteit te genereren. In onderling samenspel weet Opmeer ook complexe besluiten, zoals de verhoging van de OZB en investeringen in de IKCs, te nemen. En dat is waar het bij bestuurskracht uiteindelijk om draait.

| 26 |

Medewerkers zijn loyaal en betrokken. De relatief kleine organisatie is per definitie kwetsbaar, de positie op arbeidsmarkt fragiel. Toch is het de afgelopen tijd gelukt de nodige vacatures op te vullen, afgezien van posities in het fysiek domein die bij alle gemeenten momenteel moeilijk te vervullen zijn. Een zelfde beeld levert de financiële gezondheid op: voldoende doch broos. Ook hier geldt weer dat de financiële onzekerheden – bijvoorbeeld rondom de budgetten vanuit het Rijk voor het sociaal domein en de energietransitie – gelden voor alle gemeenten in Nederland.

De bestuurscultuur omschrijven we als onvoldoende collectief. Er is afstand tussen de gremia en we hebben gemerkt dat er spanning zit op de onderlinge relatie. Het bestuurlijk-ambtelijk samenspel komt daardoor minder goed uit de verf. 2.

Is de huidige bestuurskracht voldoende of is er meer nodig? Wat is de benodigde toekomstige bestuurskracht?

De huidige bestuurskracht volstaat anno 2021. De benodigde toekomstige bestuurskracht is niet in een cijfer uit te drukken. Wel zijn we van mening dat in de toekomst méér bestuurskracht nodig is dan nu in Opmeer gezamenlijk wordt gegenereerd. Druk op de gemeente ontstaat vooral van buitenaf: institutionele veranderingen, zoals decentralisatie van taken en nieuwe wetgeving zoals de Omgevingswet en nieuwe maatschappelijke opgaven zoals de klimaat- en energietransitie en (versnelling van) de woningbouw. Ook kritischer wordende inwoners en ondernemers maken versterking van de bestuurskracht noodzakelijk. 3.

Wat is er nodig voor de raad, het college en de ambtelijke organisatie om goed toegerust te zijn op de kritische bestuurlijke opgaven van de toekomst?

Om voldoende bestuurskracht te kunnen blijven genereren zal Opmeer moeten blijven werken aan de benoemde aandachtspunten. De gemeente heeft daartoe al diverse acties uitgezet, waaronder de doorontwikkeling van het Pact van Westfriesland, bestuurlijke vernieuwing en de ontwikkeling van dienstverlening en organisatie. Vanuit de bevindingen van dit onderzoek komen we tot de volgende accenten en aanvullingen op de acties die al in gang zijn gezet, namelijk:  Bestuurlijke vernieuwing: het hernieuwen van het bestuurlijk samenspel in een meer collectieve bestuurscultuur met instrumenten en een vergaderstructuur die de raad ondersteunen in zijn rollen;  Democratische vernieuwing: het versterken van vormen van inwoner- en overheidsparticipatie;

| 27 |

 Regionale samenwerking: het maken van keuzes in dossiers en partners om het rendement van samenwerking verder te vergroten. Adviezen 2021-2025 We werken op basis van onze bevindingen een aantal adviezen uit, bedoeld om de aandachtspunten in de bestuurskracht van Opmeer duurzaam te versterken. We sluiten met onze adviezen aan op de ambities zoals verwoord in de nieuwe toekomstvisie en op al in gang gezette activiteiten op het gebied van participatie, bestuurlijke vernieuwing en regionale samenwerking. Een belangrijk onderdeel is de ontwikkeling van de bestuurscultuur. De noodzaak om te blijven werken aan de financiële houdbaarheid van de gemeente is voor iedereen evident en laten we hier verder buiten beschouwing. De opvolging van onze adviezen is vanzelfsprekend aan de gremia van Opmeer. 1. Gesprek met de samenleving Ons voorstel is om in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 in gesprek te gaan met de inwoners van Opmeer. We doen de suggestie om het gesprek te laten voeren door een groep inwoners. Deze groep is afkomstig uit verschillende kernen en actief in diverse sectoren, zoals zorg, onderwijs, agrarische sector, duurzame energie, handel, cultuur en toerisme. De deelnemers hebben uiteenlopende achtergronden en leeftijden.

Doordat de groep hun eigen netwerken aanboort nemen juist ook andere mensen deel aan het gesprek dan de mensen die normaal gesproken naar door de gemeente georganiseerde bijeenkomsten komen. Centraal gespreksthema is: “Wat vind je belangrijk in de wisselwerking tussen de gemeenschappen en de gemeente Opmeer?”. Deze open vraag biedt de mogelijkheid om een breed scala aan ideeën, meningen, vraagtekens en emoties aan bod te laten komen. De inbreng kan zowel betrekking hebben op inhoudelijke thema’s, zoals wonen voor jongeren, als op bestuurlijke thema’s, zoals bijvoorbeeld gemeentelijke die door kernen kunnen worden overgenomen.

Op verschillende plekken in het land zien we aansprekende voorbeelden van kleine kernen die een enorme uitvoeringskracht weten te organiseren. Ze nemen zelf de ontwikkeling van woningbouw, accommodaties, het verstrekken van Wmo voorzieningen of het dementievriendelijk maken van het dorp ter hand. De grote sociale samenhang en het ondernemerschap in de kernen van de gemeente Opmeer lijken een uitgelezen voedingsbodem voor dit soort ontwikkelingen. Het gesprek bouwt voort op de leefbaarheidsplannen van de dorpen en de dialoog tijdens de toekomstvisie en zorgt voor verdere verdieping op het samenspel tussen gemeente en gemeenschappen. Het gesprek moet verder verduidelijken wat inwoners belangrijk vinden in beleid, dienstverlening en bestuur en wat gemeente en gemeenschap daaraan, ieder vanuit de eigen rol, kunnen bijdragen. Het is een belangrijke bouwsteen voor het hierna volgende advies. De groep wordt ondersteund door een strategisch medewerker van de gemeente. Raadsleden zijn – in de rol van mede-inwoner, niet als politicus – aanwezig bij de gesprekken. Ons advies: maak van het gesprek geen politieke strijd maar een collectief gesprek De politieke partijen van Opmeer bepalen vervolgens hoe ze uitkomsten van de gesprekken benutten tijdens de verkiezingen en in de daarna op te stellen bestuurlijke afspraken.

Bij de bespreking van onze voorlopige eindrapportage is geopperd om na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 te gaan werken met een raadsakkoord of raadsprogramma. Dat is een middel om vorm te geven aan de volgende aandachtspunten die in dit onderzoek naar voren zijn gekomen: 

een andere manier van samenwerken, niet meer met een vaste coalitie en oppositie, meer collectief dus (nog) meer betrekken van de samenleving bij de agenda van de gemeenteraad (zie ook hierna) en het versterken van zeggenschap en eigenaarschap van inwoners via participatie beter samenspel tussen raad en college

| 28 |

2. Bestuurlijke vernieuwing De griffie van Opmeer gaat na de zomer van 2021 van start met een traject rondom bestuurlijke vernieuwing. We zien dit als centrale opgave voor de ontwikkeling van de bestuurskracht van Opmeer. Ons advies bestaat uit een aantal onderdelen, te weten bestuurscultuur, instrumenten en werkwijze van de raad, participatie en ontwikkeling van het ambtelijk-bestuurlijk samenspel. De intrinsieke doelstelling van bestuurlijke vernieuwing is het op peil houden van de bestuurskracht van Opmeer. De afgeleide doelstelling is het aantrekkelijker maken van deelname aan het bestuurlijk-politieke proces en het werken in de ambtelijke organisatie. De bestuurlijke vernieuwing begint en eindigt bij het werken aan hernieuwing van de bestuurscultuur. Het samen- en tegenspel in de raad kan aan kracht winnen door het verder ontwikkelen van de gezamenlijkheid. Enerzijds is de raad een politiek orgaan, waar ruimte moet zijn voor politieke verschillen en de strijd daartussen. Anderzijds is de raad ook een bestuursorgaan, dat binnen het gemeentebestuur zijn bestuurlijke rol vervult, en in die rol in een zekere gezamenlijkheid moet opereren. Wil de raad zijn rol als kadersteller en controleur van het college goed vervullen, dan is een zekere mate van samenwerking of eensgezindheid nodig.

Het versterken van de collectiviteit kan door meer te denken vanuit de maatschappelijke opgaven – zoals woningbouw voor jongeren en ouderen en klimaatadaptatie. Hernieuwing van de bestuurscultuur kent geen doktersrecept. Het begint bij besef van noodzaak en het vraagt van betrokkenen de wil om erin te investeren. Met elkaar in gesprek blijven en expliciet stilstaan bij de vraag “doen we de goede dingen en doen we ze goed?”. De bestuurlijke vernieuwing heeft om goed te landen ook een meer technische kant, in de vorm van vernieuwing van het instrumentarium van de gemeenteraad. In ons onderzoek zijn verschillende aspecten van dit instrumentarium naar voren gekomen: vernieuwing van het commissiemodel, stimuleren van raadsinitiatieven, versterken van het bestuurlijk opdrachtgeverschap en werving van nieuwe geschikte raadsleden.

Om voortgang te realiseren adviseren we om de instrumentenkoffer van de raad werkende weg te ontwikkelen: bedenken, uitproberen, evalueren en aanpassen is de basis voor een stapsgewijze bij Opmeer passende vernieuwing. Van belang is te accepteren dat niet alles meteen goed zal gaan. Om een start te maken met deze kant van de bestuurlijke vernieuwing adviseren we te gaan werken aan een nieuwe termijnagenda.

3. Intensivering van de regionale samenwerking Er liggen stevige opgaven die alleen op regionaal niveau goed kunnen worden opgepakt. Opmeer en de andere betrokken partners hebben dat ook als uitgangspunt van de Westfriese samenwerking. De samenwerkende gemeenten hebben eind 2020 al afgesproken om de samenwerking verder te verdiepen en daarbij de kracht van de deelnemers als uitgangspunt te nemen.

Een moderne termijnagenda is een instrument van én voor de samenleving, de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie. Belangrijk dat de inzet ervan structureel is en dat alle gremia zich eigenaar voelen. De termijnagenda is vast onderdeel van de agenda’s van gemeenteraad, griffie, college en management, en de agenda’s van gezamenlijke overleggen zoals presidium en driehoek.

We onderschrijven het belang van de door de raad uitgesproken intentie om de rol van Opmeer in het Pact van Westfriesland te bestendigen en waar mogelijk te versterken door op een select aantal dossiers een trekkende rol te vervullen.

We denken dat de vernieuwde termijnagenda ook zal helpen bij het nadenken over vernieuwing van het commissiemodel. Daarbij gaat het om de fasering van bestuurlijke processen (beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming) en een thematische invulling die past bij de aard van de maatschappelijke opgaven van de komende tijd. We adviseren een gezamenlijk opgave te maken van de werving van nieuwe college- en raadsleden. In het interesseren van inwoners voor bestuur en politiek vanuit een kleine vijver achten we het van belang om over grenzen van politieke partijen en zelfs de gemeente heen te kijken. Wij zien als een niet onbelangrijk bijkomend effect van een beter bestuurlijk samenspel en democratische vernieuwing dat het raadswerk aantrekkelijker wordt. Om de noodzakelijke bestuurlijke vernieuwing te ondersteunen is het voor de raad in de nieuwe bestuursperiode van belang om de griffie adequate mogelijkheden te bieden. Dat betreft zowel mentale als financiële ruimte om het proces een kans van slagen te bieden.

| 29 |

We vragen ons evenwel af of deze verdere intensivering van de samenwerking in het Pact voldoende soelaas biedt. Het ‘bord waarop de gemeente speelt’ blijft zo immers nog steeds omvangrijk. Om het takenpakket beter behapbaar te maken adviseren we daarom om een centrumgemeente-constructie aan te gaan. Opmeer kan zich dan focussen op die taken waar de gemeente juist door nabijheid en kleinschaligheid het verschil kan maken voor inwoners en ondernemers. De slagkracht op de taken die in de constructie worden ondergebracht neemt toe indien Opmeer aansluit bij de lijnen die hierop door de centrumgemeente worden uitgezet. Waar Opmeer specifieke wensen heeft kunnen afspraken rondom maatwerk worden gemaakt. Door de ontzorging op de grotere maatschappelijke vraagstukken en de dienstverlening kan het gemeentebestuur van Opmeer zich richten op die vraagstukken die meer in de directe omgeving van inwoners spelen. Ook kan het bestuur zich meer richten op de verdere ontwikkeling van de participatie. Aandachtspunt is dat de afhankelijkheid van de afnemende gemeente vanzelfsprekend toeneemt. De kennis over de uitvoering en de voeding van de beleidsvorming en uitvoering wordt op de ‘uitbestede’ taken minder. De centrumgemeente moet bereid zijn om goed te kijken naar de kostprijs waartegen de dienstverlening wordt aangeboden.

In vergelijking met een ambtelijke fusie gaat het bij de centrumgemeente-constructie niet om het totaal aan gemeentelijke taken, maar een select, gericht aantal taken die Opmeer helpen om het totale takenpakket beter behapbaar te maken en focus aan te brengen op die taken die voor de inwoners en ondernemers het belangrijkst zijn. De centrumgemeente-constructie komt niet in de plaats van (de nadere uitwerking van) het Pact 7.1, maar zien we als invulling daarvan op nader te bepalen taken. Recent is in het palet van samenwerkingsvormen de optie van een federatief verband actueel geworden. Wij achten deze voor Opmeer op dit moment minder passend in het kader van de ontwikkeling van de bestuurskracht. Het gaat om een nieuw instrument waar nog geen ervaring mee is opgedaan. Bovendien is het een vorm waar meerdere partners aan deel moeten nemen. De centrumgemeente-constructie is een beproefd concept waar ook Opmeer ervaring mee heeft. We adviseren om in verdere uitwerking van het Pact 7.1 gemeentebestuur van Opmeer zelf het voortouw te nemen in het zoeken naar een partner om te komen tot de centrumgemeente-constructie. De toekomstvisie en het te voeren maatschappelijk debat met inwoners en ondernemers leveren de bouwstenen voor te maken keuzes in beleidsterreinen, dossiers en/of projecten.

Uit de leefbaarheidsplannen van de dorpen en Waar staat Opmeer maken we op voorhand op dat woningbouw, de directe leefomgeving en verkeersveiligheid in elk geval thema’s zijn waar de gemeente zelf leidend in moet willen blijven (en dus niet in een centrumgemeente-constructie moet onderbrengen). 4. Doorontwikkeling dienstverlening De gemeente werkt al gestructureerd aan de doorontwikkeling van de eigen dienstverlening, volgens de eisen van het digitale tijdperk. We adviseren de tevredenheid over de gemeentelijke dienstverlening onder inwoners en ook ondernemers nauwgezet te monitoren. Dit zien we als een belangrijke bouwsteen in het proces van bestuurlijke vernieuwing.

| 30 |

Het college kondigde een initiatief reeds aan naar aanleiding van de resultaten van Waar Staat je Gemeente. We geven in overweging om hier periodiek ook het onderwerp bestuur en beleid aan toe te voegen, zodat ook op dit punt voldoende voeling met de samenleving is geborgd. 5. Doorontwikkeling organisatie Vanuit de organisatievisie 2020 en op basis van de strategische personeelsplanning zijn de speerpunten voor het HR beleid en de organisatieontwikkeling bepaald. Het gaat om onder meer aantrekkelijk werkgeverschap, leiderschap en stapsgewijze ontwikkeling van een opgavegestuurd (strategisch en integraal) werken. Het vasthouden aan de gedane investeringen in de organisatie is van levensbelang. We raden de raad dan ook af om, onder druk van het sluitend krijgen van de begroting, deze terug te schroeven. We volgen Berenschot dat concludeerde dat de maximum variant van het Overdrachtsdocument noodzakelijk is om de ‘basis op orde’ te krijgen en de huidige uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Uit ons onderzoek zijn geen contra-indicaties naar voren gekomen rondom de aanbevelingen van Berenschot. We adviseren het college het effect op de uitvoeringscapaciteit te monitoren, gelet op de gevolgen van de invoering van de Omgevingswet en het Klimaatakkoord. Uit adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur blijkt dat beide om uitbreiding van de ambtelijke capaciteit vragen.

Onzeker is nog of het extra budget dat vanuit het Rijk beschikbaar wordt gesteld afdoende zal zijn om die uitbreiding adequaat te realiseren. Opmeer anticipeert hier overigens al op in de meerjarenbegroting.

Bijlage 1 | Bronnen Documenten Bijlage 1 | Bronnen Beheergemeente onder druk, Toets van Opmeer tegen ambitie van zelfstandigheid, Berenschot, 2019 Beleidsplan fysieke leefomgeving 2020-2023, Gemeente Opmeer, 2020

Bijlage 1 |aanBronnen Coalitieakkoord Bouwen Vertrouwen 2020 – 2022

Diverse stukken betreffende casus IKC en Expat hotel uit raadsinformatiesysteem, lokale en sociale media

Bijlage 1 | Bronnen

Doeltreffendheid prestatieafspraken wonen, Rekenkamercommissie Medemblik – Opmeer, 2020 Doeltreffendheid samenwerking Jeugdhulp, Rekenkamercommissie Medemblik – Opmeer, 2019 Financieel Toezichtregime Opmeer 2021, Provincie Noord-Holland, 2021

Bijlage 1 |gegevens Bronnen Gdindex.nl, statistische Staat van Opmeer in vergelijking met Nederlandse gemeenten Gemeentelijke bestuurskracht en de energietransitie, Planbureau voor de Leefomgeving, 2019 Gespreksverslagen traject toekomstvisie, Futureconsult, 2021

Bijlage 1 | Bronnen Jaarrekening 2019, Gemeente Opmeer, 2020

Kaderbrief Financieel Toezicht 2021, Provincie Noord-Holland, 2021 Kaderstellen en controleren door de gemeenteraad: een zware opgave, Prof. dr. Klaartje Peters en Dr. Peter Bijlage 1 | Bronnen Castenmiller, in: Bestuurswetenschappen, aflevering 2, 2020 Leefbaarheidsplan Aartswoud, Dorpsraad Aartswoud, 2016 Leefbaarheidsplan1 Hoogwoud, Dorpsraad Hoogwoud, 2014 Bijlage | Bronnen Leefbaarheidsplan De Weere, Gemeenschapsraad De Weere, 2012 Leefbaarheidsplan Spanbroek Opmeer, Dorpsraad Spanbroek Opmeer, 2020 Monitor Financiële Conditie Gemeenten, VNG, 2020 Nota Sociaal Domein 2016-2020, Gemeente Opmeer, 2016 Organisatievisie 2020, Gemeente Opmeer, 2016 Pact 7.1 Westfriesland, Einddocument en uitvoeringsprogramma, Regio Westfriesland, 2020 Plan van aanpak doorontwikkeling dienstverlening, Gemeente Opmeer, 2018 Programmabegroting 2021, Gemeente Opmeer, 2020 Raadsinformatiebrief Aanbieding rapport Waar Staat Je Gemeente 2020, Gemeente Opmeer, 2021 | 31 |

Rapport Waar Staat Opmeer, Burgerpeiling Waar Staat je Gemeente, I&O Research, 2021 Reglement van Orde, Gemeente Opmeer, 2018 Structuurvisie Opmeer 2025, Gemeente Opmeer, 2012 Toekomstvisie Opmeer (concept), Gemeente Opmeer, 2021 Verordening raadscommissies, Gemeente Opmeer, 2018 Visie Burgerparticipatie Opmeer, Gemeente Opmeer, 2020 VTH strategie 2021-2023 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord, 2020 Waarstaatjegemeente.nl, onderwerpen: dienstverlening en digitalisering, VNG, 2021 Woonvisie, Gemeente Opmeer, 2018

Interviews Doelgroep

Rol / functie

Gemeenteraad

Vertegenwoordiging raadsfracties Raadsgriffier Burgemeesters Wethouder Gemeentesecretaris Management Vertegenwoordiging medewerkers Burgemeester Wethouder Wethouder Burgemeester Regiomanager Voorzitter ondernemersvereniging

College

Organisatie Gemeente Hollands Kroon Gemeente Medemblik Gemeente Koggenland Gemeente Hoorn Provincie Noord-Holland Ondernemers

| 32 |

Bijlage 2 | Vragenlijst interviews Aan de hand van onderstaande vragenlijst zijn semigestructureerd interviews afgenomen met Bijlage 2 | Vragenlijst interviews vertegenwoordigers van management, college, griffie en gemeenteraad.

Algemeen  Berenschot typeerde Opmeer als een ‘beheergemeente onder druk’ - hoe zou u Opmeer willen typeren?  Beeld uit Berenschot en GDI (Gemeentelijke Duurzaamheid Index) is dat Opmeer de basis op orde heeft. Wat zijn volgens u de grootste twee/ drie vraagstukken in de gemeente?  Er wordt nu gewerkt aan een toekomstvisie, conform aanbevelingen Berenschot. Daarop vooruitlopend: hoe zou u graag zien dat Opmeer bekend staat in samenleving en regio? Wat voor soort gemeente wilt u zijn?

Bijlage 2 | Vragenlijst interviews Bijlage 2 | Vragenlijst interviews

Bestuurlijke sturing  Hoe typeert u de bestuursstijl van de raad?  Is de raad in staat om de kaderstellende en controlerende taken goed uit te oefenen? En waar blijkt dat dan uit. Voorbeelden?  Wat zijn de grote politieke issues in de gemeente?  Is er sprake van bestuurlijke stabiliteit?  Er is een nota participatie opgesteld. Welke invloed hebben inwoners burgers momenteel op het beleid? Wat is de animo onder inwoners om te participeren? En waar blijkt dat dan uit. Voorbeelden?  Hoe typeert u de bestuursstijl van het college?

Bijlage 2 | Vragenlijst interviews Bijlage 2 | Vragenlijst interviews

Samenwerking  Wat is de bijdrage van Opmeer aan de regionale samenwerking in Westfriesland (pact)?  Hoe kijken, in uw beleving, andere gemeenten in de regio aan tegen Opmeer? En andere partners, zoals provincie, veiligheidsregio, woningcorporatie, etc  Wat zijn de knelpunten in de regionale samenwerking?  Welke toekomstperspectieven zijn er voor de regionale samenwerking?  Wat is het beeld van hoe de provincie aankijkt tegen de gemeente en de samenwerking in de regio?

Bijlage 2 | Vragenlijst interviews

Bijlage 2 | Vragenlijst interviews

| 33 |

Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage Op 2 juni 2021 hebben we onze voorlopige eindrapportage gepresenteerd aan de leden van de gemeenteraad Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage en het college van Opmeer. We danken de leden van de begeleidingscommissie, het college, de griffie en de gemeenteraad voor hun opmerkingen en suggesties. Hieronder beschrijven we onze reactie en de aanpassingen die we hebben doorgevoerd naar aanleiding van ontvangen schriftelijke en mondelinge reacties. We hebben ervoor gekozen om de reacties te bundelen om het belang van gezamenlijkheid in de meningsvorming te onderstrepen.

Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage Algemeen

Bijlage 3 |opdrachtgeverschap Aanpassingen rapportage bevoegdheden rondom en opvolging van voorlopige het rapport. Meer dus over het hoe, dan over het We hebben geconstateerd dat een aanzienlijk deel van de reacties gaat over onderzoeksmethodiek, bronnen,

wat (de inhoud). Het doel van het onderzoek was juist om het politiek-bestuurlijk debat in Opmeer over bestuurskracht te voeden. We stellen vast dat de rapportage dat doel in eerste aanleg onvoldoende heeft bereikt. Naast aanpassingen in het rapport ten aanzien van methodiek, bronnen en opvolging (zie hierna) hebben we daarom besloten om – in het belang van het inhoudelijk gesprek – de toon van de rapportage aan te passen en te voorzien van meer nuance. Deze aanpassingen zijn met name terug te vinden in de Kernboodschap en het Zelfbeeld.

Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage Scope onderzoek  Diverse reacties in op de balans in de bevindingen voorlopige aangaande de verschillenderapportage gremia. Aandacht is Bijlage 3 gaan | Aanpassingen gevraagd voor de rol van het college en de organisatie, alsmede de relatie met het rapport van Berenschot op dat punt.

Bij de opdrachtformulering is aangegeven dat we het onderzoek van Berenschot niet hoefden te herhalen, gelet op de recente verschijningsdatum daarvan. Het onderzoek van Berenschot gaat in op drie condities voor bestuurskracht, namelijk de organisatorische en financiële gezondheid en samenwerking. We hebben in dit onderzoek de rol van de organisatie vooral belicht vanuit de bijdrage aan het bestuurlijk-ambtelijk samenspel. Daar waar mogelijk hebben we actuele ontwikkelingen op het gebied van organisatie en financiën naar voren gebracht in de rapportage, waaronder werving, personeelsbeleid en het recente oordeel van de provincie in het kader van interbestuurlijk toezicht op de gemeentefinanciën.

Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage Bijlage 3 | Aanpassingen voorlopige rapportage 

In samenhang met bovenstaande is ook een aantal vragen gesteld over de tijdlijn van de investeringen in de organisatie, met daarbij de vraag wanneer wij verwachten dat de effecten merkbaar worden.

In maart 2018 is het overdrachtsdocument verzonden naar de gemeenteraad. In november 2018 is de helft beschikbaar gesteld voor de direct nijpende zaken. In juli 2019 is het Berenschot opgeleverd. In november 2019 is onder voorbehoud het restant budget beschikbaar gesteld. Nadat een overzicht was opgesteld met de zaken waarvoor het geld zou worden ingezet is in maart 2020 is het gevraagde overzicht geaccordeerd in de commissie BZV. Vanaf april 2020 kon de versterking van de organisatie worden opgepakt, al zij het nog in afwachting van de toekomstvisie en de keuzes die daarna worden gemaakt voor de onderwerpen binnen het Pact. Daar waar mogelijk hebben we eerste effecten op het gebied van organisatie naar voren gebracht in de rapportage, waaronder resultaten van werving en personeelsbeleid. In onze ervaring vergen meer kwalitatieve effecten, zoals op het gebied van integraal en opgavegericht werken, al gauw vier tot vijf jaar vergen om tot wasdom te komen. 

Er is gevraagd naar adviezen omtrent de inrichting en aansturing van de organisatie

Berenschot heeft hierover in haar rapport diverse aanbevelingen gedaan, die door het college zijn overgenomen. Gelet op de scope van ons onderzoek doen wij geen aanvullende aanbevelingen op dit punt. We willen hier wel | 34 |

opmerken dat vanuit ons onderzoek geen contra-indicaties naar voren zijn gekomen rondom de aanbevelingen van Berenschot. Onderzoeksmodel 

Diverse reacties gaan in op het veronderstelde ontbreken van een normenkader.

Het onderzoek is uitgevoerd op basis van recente inzichten rond bestuurskracht, zoals verwoord in een studie van het Planbureau van de Leefomgeving. Het onderzoeksmodel is uitgewerkt in een aantal normen, die in de voorlopige rapportage waren opgenomen in hoofdstuk 3 onder de betreffende paragrafen. In de definitieve rapportage is een overall normenkader toegevoegd onder het onderzoeksmodel in hoofdstuk 2. Dat hoofdstuk is hernoemd van ‘Hoe kijken we naar bestuurskracht’ naar ‘Onderzoeksmodel en normenkader’. 

In diverse reacties is gevraagd naar cijfermatige onderbouwing en vergelijking met andere gemeenten.

Deze zijn voor zover beschikbaar in de bestuurskrachtliteratuur opgenomen, te weten bij het omgevingsbeeld (output en outcome, oordeel van inwoners). In haar uitgebreide kwantitatieve onderzoek komt het Planbureau voor de Leefomgeving tot de conclusie dat voor besliscapaciteit en verantwoordingscapaciteit geen bruikbare kwantitatieve indicatoren of normen beschikbaar zijn of geformuleerd kunnen worden. We gebruiken hiervoor daarom een kwalitatieve benadering op basis van uiteenlopende perspectieven (het zelfbeeld, omgevingsbeeld en professioneel beeld). Onderdelen van de condities voor bestuurskracht zijn eveneens gekwantificeerd, namelijk organisatorische (rapport Berenschot) en financiële gezondheid.

Bronnen 

Gevraagd is naar een overzicht van geïnterviewden en gebruikte schriftelijke bronnen

We hebben een lijst van geïnterviewden en documenten als bijlage toegevoegd. De interviews zijn afgenomen op basis van anonimiteit, daarom geven we alleen functies en organisaties weer. Verslagen van de interviews zijn gemaakt voor eigen gebruik door de onderzoekers. 

Gevraagd is naar meer duiding van wie wat gezegd heeft of gedaan heeft.

We verwijzen hier naar het doel van het onderzoek dat beoogt, conform de opdracht die we hebben gekregen, een spiegel voor te houden om het politiek-bestuurlijk debat te voeden. Het is nadrukkelijk niet bedoeld als een oordeel van de onderzoekers over personen of gremia of als een basis voor onderlinge politiek-bestuurlijke ‘afrekening’. Het is onze overtuiging dat de bestuurskracht van Opmeer daar juist niet bij gebaat is. 

Gevraagd is om meer duiding te geven van de ‘massa’ van hetgeen in het zelfbeeld en omgevingsbeeld is ingebracht, bijvoorbeeld in de vorm van percentages (“x% van de geïnterviewde raadsleden vindt dat…”) en te werken met voorbeelden om de lezer meer gevoel te geven bij de bevindingen. Ook zijn suggesties gedaan om meer nuance aan te brengen.

Onder het kopje Onderzoeksmodel gaven we al aan dat een kwantitatieve benadering van de onderdelen besliscapaciteit en verantwoordingscapaciteit niet mogelijk is. Gezien de beperkte omvang van de onderzoekspopulatie (aantal geïnterviewde raadsleden) achten wij het methodologisch ongewenst om hier met percentages te werken. Waar mogelijk hebben we aangegeven of het gaat om inbreng die vanuit een groot of juist beperkt aantal geïnterviewden is voortgekomen en hebben we voorbeelden opgenomen. Hierbij tekenen we overigens nog aan dat ook een opmerking die slechts door één persoon is gemaakt bijzonder waardevol kan zijn in het kader van reflectie op het eigen functioneren. | 35 |

Werkagenda / aanbevelingen 

Diverse raadsleden hebben aangegeven dat het onderzoeksbureau niet over de werkagenda van de gemeenteraad gaat.

Vanzelfsprekend respecteren wij de verantwoordelijkheden van de gremia in Opmeer. Ons is gevraagd om op basis van onze bevindingen een aantal adviezen te formuleren. Die hadden wij geformuleerd in de vorm van een werkagenda. Om misverstanden te voorkomen hebben we deze hernoemd tot Adviezen. Vanuit deze positie volstaan wij ook met het vermelden van adequate facilitering van de griffie bij het traject van bestuurlijke vernieuwing en doen wij geen raming van de kosten die met dit traject gemoeid zijn. 

Gevraagd is naar een nadere toelichting op het waarom en hoe van het advies om een centrumgemeenteconstructie aan te gaan in het kader van versterking van de toekomstige bestuurskracht.

We hebben op dit punt een nadere toelichting opgenomen in Hoofdstuk 6 en in bijlage 4.

| 36 |

Bijlage 4 | Vormen van samenwerking

Regiegemeente Kenmerken De regiegemeente kan op verschillende manieren worden vormgegeven. De mix van zelf doen, uitbesteden en samenwerken kan op verschillende manieren worden vormgegeven. Een variant die genoemd wordt is de netwerkgemeente. Het uitgangspunt is dat de gemeente die hiervoor kiest meer regisseur wil worden en minder zelf wil doen. Vaak ontstaat die wens wanneer gemeenten zich realiseren dat bepaalde maatschappelijke vraagstukken beter opgelost kunnen worden door de relevante partijen in het desbetreffende veld. Dit standpunt kan gevoed zijn door financiële redenen alsmede door een gebrek aan capaciteit en/of kennis en kunde binnen de eigen organisatie. De gemeente wordt in dit geval opdrachtgever en trekt zich terug uit de uitvoering. De gemeente is beleidsmaker en besteedt taken uit aan andere gemeenten en/of externe partijen. De beleidsvorming en voorbereiding wordt voor een belangrijk deel zelf gedaan en deels in samenwerking. De samenwerking op verschillende schalen brengt dat met zich mee. Vanwege het ontbreken van een eigen uitvoering neemt de afhankelijkheid van anderen wel toe. De kaderstelling ligt bij de gemeenteraad. Er vindt geen uitbesteding plaats. Op door gemeenten gezamenlijk uitgevoerde taken (bijvoorbeeld binnen een GR) is er ook in de kaderstelling veel onderlinge afhankelijkheid.

De beleidsuitvoering is uitbesteed of wordt in een samenwerkingsverband vormgegeven, maar wel op afstand. Randvoorwaarden  De gemeente dient over voldoende kennis en kunde te beschikken om andere partijen aan te sturen (sturingskwaliteiten).  Er moet voldoende kwaliteit en kennis binnen de regieorganisatie blijven.  Er moet beschikbaarheid en bereidheid bij andere gemeenten en markt zijn om taken uit te voeren.  Er dient sprake te zijn van zeer goed relatiebeheer (ambtelijk en bestuurlijk). Er is een professionele inkooporganisatie nodig.  De afhankelijkheid van anderen voor de uitvoering vraagt de acceptatie dat maatwerk niet altijd kan worden geboden of (te) duur is. Risico’s  De afhankelijkheid van andere partijen voor de uitvoering neemt toe.  De mate waarin de regie gemeente invloed kan uitoefenen is beperkt en indirect.  De momenten van sturing beperken zich grotendeels tot de contractering.  Zuiverheid in de rol- en taakverdeling, wie gaat waar over?  Sterke afhankelijkheid van de kwaliteit van het relatiebeheer en accounthouderschap.  Eigen kennis en kunde verwatert snel, de directe verbinding met de uitvoering treedt hierdoor in verlies (scheiding proces en inhoud/uitvoering).  Er kan verlies ontstaan van eigenheid van de gemeenten naar de inwoners en maatschappelijke partners.

 In de huidige arbeidsmarkt is het complex om de juiste inhoudelijke deskundigheid aan je te kunnen binden.  Er ontstaat een risico op een ongelijkwaardige informatiepositie.  Escalatie is complex. Sturing krijgt vorm via relatie en contract, maar directe binding ontbreekt. Kansen  Er kan gewonnen worden op de kwaliteit van uitvoering.  Kostenbesparing door effectiviteit en marktwerking.  Geen extra capaciteit/expertise aantrekken voor de eigen organisatie. | 37 |

Federatief verband Kenmerken De mogelijkheid tot vorming van een federatie staat in de begroting 2021 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Een ‘federatiegemeente’ is een organisatievorm met een democratisch gelegitimeerd orgaan op centraal en decentraal niveau. Hoewel er nog geen federatieve verbanden zijn in Nederland, heeft BZK nadrukkelijk aangegeven op zoek te zijn naar gemeenten die dit federatieve verband willen aangaan waardoor de uitwerking van de benodigde randvoorwaarden hiervan kan plaatsvinden. Vormen Hoewel de federatiegemeente geen vastomlijnd concept is, kan het worden teruggebracht naar twee hoofdvormen:  De gemeente is het centrale niveau (‘de federatie’) en is opgebouwd uit decentrale onderdelen (gemeentelijke federatie).  De gemeente is het decentrale niveau en vormt samen met andere gemeenten het centrale niveau (‘de federatie’) (regionale federatie). De individuele gemeenten houden hun bestuur. Daarnaast wordt een federatiegemeente opgericht met een eigen federatieraad en federatiecollege (het dagelijks bestuur). Er is dus sprake van democratische legitimatie van alle onderdelen van de federatie. De federatie heeft taken van bovenlokaal (regionaal) belang. Taken die op een grotere schaal beter kunnen worden uitgevoerd, worden van de afzonderlijke gemeenten naar de (regionale) federatie overgeheveld.

De federatie krijgt een eigen budget en budgetrecht binnen de beschikbare financiering, maar niet de bevoegdheid om belastingen te heffen. De federatie zet in op de regionale slagkracht daar waar de gemeenten focussen op lokale opgaven. Randvoorwaarden  Bij het uitwerken is de betrokkenheid van verschillende bestuurslagen nodig. Ondersteuning van BZK is randvoorwaardelijk.  De efficiencyopbrengsten van een federatie moet voldoende zijn om de toegenomen kosten voor het bestuur te dekken.  De bereidheid van gemeenten in de regio om dit federatieve verband aan te gaan. Kansen  Beleidsterreinen worden verdeeld over twee raden en colleges. De beleidsterreinen die dicht bij de burger georganiseerd moeten worden blijven bij de raad en het college van B&W op de schaal van de huidige gemeente.  Er is geen hiërarchische verhouding tussen beide besturen.  Regionale (en daarmee strategische) slagkracht wordt vergroot. Risico’s:  Er komt een extra bestuurslaag, dit leidt wellicht tot afstemmingsproblematiek.  De (rijks)kaders zijn onduidelijk. Er is al wel veel vooronderzoek beschikbaar in de vorm van rapporten en publicaties.  Geen best practices (het voorgaande experiment is afgebroken).  De gemeente kan als eerste overheid het beste maatwerk leveren dicht bij de burger. De federatiegemeente kan daarin helpen en zorgen voor democratische legitimatie.

Nu is de invloed van zelfstandige gemeentebesturen op de uitvoering op bijvoorbeeld de uitvoering in een ambtelijke fusieorganisatie kleiner.

| 38 |

Centrumgemeente-constructie Kenmerken De samenwerking met een centrumgemeente voor de uitvoering van belangrijke gemeentelijke taken is voor kleinere gemeenten een beproefd recept en er zijn in Nederland vele voorbeelden te vinden waarin dat goed wordt uitgevoerd. Het stelt de gemeente die taken onderbrengt bij de centrumgemeente in staat te focussen op die onderdelen van haar taakuitoefening waar zij richting inwoners echt toegevoegde waarde wil realiseren. De keuze voor een strategische samenwerking met één centrumgemeente in de regio komt voort uit een behoefte aan een duurzame relatie, ontzorging op het gebied van bedrijfsvoering en die dienstverlening waar de gemeente in haar uitvoering nauwelijks echt een verschil kan maken omdat de daarvoor beschikbare bandbreedte in wettelijke taken te gering is. De basis voor de samenwerking is een bestuurlijk convenant en onderliggend dienstverleningsovereenkomst. Voor dienstverlening, ontwikkeling en innovatie wordt gebruikgemaakt van de omvang van de centrumstad. De afnemende gemeente concentreert zich op die onderdelen waarvoor een kleine zelfstandige gemeente meerwaarde biedt: korte lijnen en een toegankelijk bestuur wat kan inspelen op de lokale behoeften. Voor de beleidsvorming en voorbereiding is er sprake van een mix. Voor onderwerpen die dicht liggen bij wat de gemeente samen met inwoners wil oppakken doet zij dit zelf.

Voor taken die meer op het terrein van de grotere opgaven liggen, de bedrijfsvoering en dienstverlening, wordt dit door de centrumgemeente gedaan. De kaderstelling ligt bij de gemeenteraad. Er vindt geen uitbesteding plaats. Op door gemeenten gezamenlijk uitgevoerde taken (bijvoorbeeld binnen een GR) is er ook in de kaderstelling veel onderlinge afhankelijkheid. De beleidsuitvoering ligt voor een deel bij de centrumgemeente en een deel bij de gemeente zelf en wordt voor een deel in breder regionaal verband opgepakt. Randvoorwaarden  De (bestuurlijke) bereidheid van beide gemeenten voor de samenwerking en onderlinge verstandhouding moet goed zijn.  Er moet erkenning en begrip van wederzijdse belangen zijn.  Ondergebrachte taken moeten ‘couleur locale’ houden op voor Opmeer belangrijke aspecten, de centrumstad moet dit erkennen en willen organiseren.  Acceptatie dat een aantal keuzes in de wijze van uitvoering niet meer lokaal kunnen worden gemaakt. Kansen  Stabiliteit in de uitvoering en bedrijfsvoering.  De taken waar een gemeente moeilijk onderscheid op kan maken liggen dan ook niet meer in eigen hand.  Focus op die taken en activiteiten waarin er veel met de eigen gemeenschap wordt opgetrokken. Risico’s  Grotere gemeenten maken vaak al eerder werk van bepaalde beleidsdossiers.

Het risico hiervan is dat de grotere gemeenten al snel als te dominant worden ervaren, wat ten koste gaat van het vertrouwen in de samenwerking.  Wisseling van sleutelfiguren kan het model onder druk zetten.  Invloed op kosten neemt af. Geen garantie dat het goedkoper is.

| 39 |

Ambtelijke fusie Kenmerken Bij een ambtelijke fusie blijven de gemeenten en gemeentebesturen in tact. Dat betekent dat iedere gemeente een eigen gemeenteraad, griffier, college van B&W en gemeentesecretaris behoudt. Iedere gemeente behoudt haar eigen P&C-cyclus. Er is één ambtelijke organisatie die deelnemende gemeenten faciliteert. In dit scenario gaan we uit van handhaving van de huidige situatie en een verdere uitbouw van de samenwerking binnen het Pact. Er zijn bij een ambtelijke fusie twee opties: (1) een aparte juridische entiteit en (2) het gastheermodel waarbij de ene gemeente alle taken voor de andere uitvoert. De beleidsvorming en voorbereiding wordt deels zelf gedaan, maar ligt grotendeels bij de fusieorganisatie en samenwerkingsverbanden. Zeker in relatie tot de grote opgaven gebeurt dit met andere gemeenten en publieke organen. De kaderstelling ligt als primaat bij de gemeenteraad. Op door gemeenten gezamenlijk uitgevoerde taken (bijvoorbeeld binnen een GR) is er ook in de kaderstelling veel onderlinge afhankelijkheid. De beleidsuitvoering ligt helemaal bij de fusieorganisatie. De uitvoeringstaken worden door de fusieorganisatie gedaan, maar er vindt uiteraard inkoop op onderdelen plaats. Randvoorwaarden  De deelnemende gemeenten moeten dezelfde intentie hebben bij de samenwerking.

 De horizon van de samenwerking, de wil om dit voor een lange(re) periode te doen moet aanwezig zijn (stabiliteit, investering, werkgeverschap, etc.).  Het is van belang elkaars context en belangen te kennen en te erkennen.  De realisatie van een goed samenwerkingsverband is sterk afhankelijk van de bereidheid van gemeenten in de regio (bestaande samenwerkingspartners of een nieuwe alliantie). Het is dus nooit een enkelvoudig te maken keuze. Kansen  Het versterkt de uitvoeringskracht in de breedte.  Het biedt een stevig antwoord op toekomstige ontwikkelingen.  Het versterkt de (strategische) bestuurlijke positie in de regio.  Het draagt bij aan krachtiger ‘afschalen’ naar inwoners en ondernemer. Risico’s  Gemeentelijke kleur/beleidsvrijheid kan op beleidsrijke taken onder druk komen.  Een gemeente kan niet meer zelfstandig ingrijpen op bedrijfsvoering in de (gezamenlijke) ambtelijke organisatie, wat vraagt om heldere afspraken.  Veranderende politieke kleur en wisseling van sleutelfiguren zet model onder druk.  Verschillende motieven/doelen bij start, zorgen voor spanningsveld.  De invloed van de inrichting van de ambtelijke fusieorganisatie, keuzes in bestuurlijke en ambtelijke aansturing en de zakelijke verhoudingen op gevoel van ‘nabijheid’.

| 40 |

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort P.O. box 490 3800 AL Amersfoort 033 - 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort

Colofon

P.O. box 490 3800 AL Amersfoort 033 - 496 52 00 info@bmc.nl Bestuurskrachtonderzoek Gemeente Opmeer www.bmc.nl Projectnummer:

PO017902

Auteurs: BMC Databankweg 26D Drukwerk: 3821 AL Amersfoort

Marco Kerstens en Michel Wolters Randstad Groep Nederland

P.O. box 490 3800 AL Amersfoort 033 - 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl Kijk voor meer informatie ook eens op onze website www.bmc.nl Kijk voor meer informatie ook eens op onze website www.bmc.nl BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Kijk voor meer informatie ook eens op onze website www.bmc.nl P.O. box 490 Partners in verbetering 3800 AL Amersfoort Kijk voor meer informatie ook eens op onze website www.bmc.nl |033 41 -| 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl Kijk voor meer informatie ook eens op onze website www.bmc.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Opmeer&id=f8a8080d-7145-4377-81fa-fac178a658e0