Rapport Veiligheidsregio Fryslan 2022
Tekst van het document
Wanneer preventie- en handhavingsactiviteiten risicogestuurd worden ingezet, kan de grootste gezondheids- en/of veiligheidswinst behaald worden. Dit houdt in dat middelen daar worden ingezet waar jongeren heengaan en waar de kans het grootst is dat ze er in slagen om alcohol te kopen. Gaan jongeren bijvoorbeeld vaker naar horeca om alcohol te kopen of vaker naar een cafetaria? En waar kopen ze dan de grootste hoeveelheid alcohol per bezoek? Door de resultaten van het jeugdkaartonderzoek uit 2019 en mysteryshoponderzoek uit 2022 te combineren kan ingeschat worden welke verkoopkanalen het grootste risico vormen voor de gezondheid van jongeren.
Figuur 4. Naleving 2019 versus 2022*
Allereerst is vastgesteld waar de objectieve slagingskans om alcohol te kopen het grootst is. Hiertoe gebruikten we de nalevingscijfers van de verkoopkanalen uit 2022. Ten tweede is in 2019 gekeken welke verkoopkanalen populair zijn bij 16- en 17-jarigen om alcohol te proberen te kopen, zogenoemde ‘subjectieve ranking’. Ten derde is in 2019 onderzocht bij welke verkoopkanalen 16- en 17-jarigen de grootste hoeveelheid alcohol proberen te kopen, dit is het volume.
Cafetaria’s
Evenementen
15.0% 31.0% 18.2% 15.9% 39.0%
Horecagelegenheden
34.8%
Om vervolgens te berekenen bij welke categorieën de hoogste prioriteit zou moeten liggen, combineren we de verschillende ranks met elkaar door gebruik te maken van de volgende formule:
24.1%
Jongerencentra
46.2% 73.8%
Slijterijen
76.9%
objectieve ranking x (subjectieve ranking + volume) = prioriteit
28.6%
Sportkantines
27.1% 71.2%
Supermarkten
67.7% 36.6%
Totaal
36.8%
0%
20%
2019
40%
60%
80%
100%
2022
In tabel 4 staat de prioritering van de verkoopkanalen in Veiligheidsregio Fryslân weergegeven. Een hoge prioriteit betekent dat het verkoopkanaal een groter risico vormt voor de gezondheid van jongeren. Naleving verhogen bij evenementen verdient de hoogste prioriteit, gevolgd door sportkantines, cafetaria’s en horeca. Jongerencentra, supermarkten en slijterijen vormen een relatief kleiner risico. In bijlage C staan de prioriteringstabellen van de regio en alle gemeenten weergegeven.
*De betrouwbaarheidsintervallen en significantieberekeningen staan in bijlage D.
50
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Resultaten
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Resultaten
51
Tabel 4. Prioriteringstabel Veiligheidsregio Fryslân Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
CONCLUSIE
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.2 Evenementen
2.3 Evenementen
5.0
2
Sportkantines
1.9
Horeca
3.2 Horeca
3.6 Sportkantines
15.4
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
3.5 Supermarkten
3.7 Cafetaria’s
16.3
4
Horeca
2.4
Sportkantines
3.8 Cafetaria’s
3.9 Horeca
16.3
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencentra
4.7
4.3 Jongerencentra 30.7
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
4.8 Jongerencentra 4.9 Supermarkten
40.0
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.7
58.3
Sportkantines
Slijterijen
5.1 Slijterijen
Aan de hand van mysteryshoponderzoek stelden we het nalevingscijfer voor 2022 in de regio vast bij hotspots in de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, jongerencentra, slijterijen, sportkantines en supermarkten. Deze nalevingscijfers vergeleken we met de cijfers uit 2019.11 Ook onderzochten we welke interventies verkopers toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief het effect hiervan op de naleving.
INTERPRETEREN VAN DE RESULTATEN Vanwege de aard van het onderzoek, namelijk hotspotonderzoek, zijn deze cijfers niet representatief voor alle locaties binnen de verschillende verkoopkanalen en gemeenten. Het is beter om prestaties van verkoopkanalen te vergelijken met die van 2019 in plaats van andere verkoopkanalen in 2022. Elk verkoopkanaal heeft immers zijn eigen context, klanten en werkwijzen. Vergelijken tussen gemeenten is vaak ook niet relevant, aangezien ze mogelijk verschilden in wijze van hotspotselectie. Ook is het huidige onderzoek niet één op één te vergelijken met de onderzoeken van 2015 en 2017 omdat de hotspots daar op een andere manier bepaald zijn. Wel zijn de resultaten vergelijkbaar met 2019 omdat dezelfde steekproef van hotspots en onderzoeksmethode zijn gebruikt. In het onderzoek zijn alleen bemenste kassa’s bij supermarkten bezocht. De trend op landelijk niveau laat zien dat bemenste kassa’s beter presteren dan onbemenste kassa’s. Het zou daarom interessant kunnen zijn om in volgend onderzoek ook aankooppogingen te doen bij onbemenste kassa’s.
52
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Resultaten
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Conclusie
53
NALEVING LEEFTIJDSGRENS 2022
RISICO PER VERKOOPKANAAL
In het hotspot-nalevingsonderzoek in 2022 is het totale nalevingscijfer voor de verkoop van alcohol 36.8%.
Door de resultaten van het jeugdkaartonderzoek uit 2019 en mysteryshoponderzoek uit 2022 te combineren kan ingeschat worden welke verkoopkanalen het grootste risico vormen voor de gezondheid van jongeren. Op regionaal niveau verdient het prioriteit om naleving te verhogen bij evenementen verdient de hoogste prioriteit, gevolgd door sportkantines, cafetaria’s en horeca. Jongerencentra, supermarkten en slijterijen vormen een relatief kleiner risico. Per gemeente kan het verschillen welke verkoopkanalen prioriteit verdienen (zie bijlage C).
Bij slijterijen is de naleving het hoogst, namelijk 76.9%. Bij evenementen was de naleving het laagst, 15.9%. De overige verkoopkanalen liggen tussen deze percentages. Zo is er bij sportkantines een naleving van 27.1%, bij cafetaria’s 31.0%, bij horecagelegenheden 34.8%, bij jongerencentra 46.2% en bij supermarkten 67.7%. Bij 252 van de 508 aankooppogingen is er niet om ID gevraagd, in geen van deze gevallen werd er nageleefd (0.0%). Bij 256 van de 508 aankooppogingen is er om ID gevraagd, dit leidde in 187 gevallen tot naleving (73.0%). Van de 256 aankooppogingen waar wel ID werd gevraagd is er in 47 gevallen een hulpmiddel gebruikt (18.4%), en in 43 gevallen leidde dit tot naleving (91.5%). Bij geen van de verkoopkanalen zijn er significante veranderingen in de naleving geconstateerd vergeleken met 2019. Wel zijn sommige verschillen relatief groot, zoals bij cafetaria’s (15.0% vs. 31.0%) en jongerencentra (24.1% vs. 46.2%). Echter, vanwege de kleine steekproef kan helaas nog niet met zekerheid geconcludeerd worden of de verschillen een kwestie van toeval of daadwerkelijke verbetering zijn.
INTERVENTIES IN HET LEEFTIJDSCONTROLEPROCES Het vragen naar ID en het gebruiken van een hulpmiddel blijken belangrijke voorspellers voor naleving. Naleving zonder het vragen naar ID kwam niet voor, ook niet als er alleen naar leeftijd werd gevraagd. Wanneer er wel naar ID werd gevraagd, werd in zeventig procent van de gevallen nageleefd. In de gevallen dat er een hulpmiddel werd gebruikt om de leeftijd op het ID te controleren was de naleving het hoogst, namelijk 91.5%.
54
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Conclusie
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Conclusie
55
AANBEVELINGEN De gemeenten van Veiligheidsregio Fryslân bouwen samen aan een gezonde toekomst voor haar inwoners. Hierbij is verantwoorde alcoholverkoop van uiterst belang. De leeftijdsgrens dient om minderjarigen te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Aan de hand van de resultaten van dit onderzoek wil Veiligheidsregio Fryslân haar gemeenten praktische adviezen geven en hen stimuleren om gerichte activiteiten in te zetten om de naleving te verbeteren. De rol van de Veiligheidsregio hierbij is om haar gemeenten te adviseren over regionale- en lokale alcoholpreventie bij jongeren en hen te stimuleren te kiezen voor een integrale aanpak; het tegelijkertijd inzetten van maatregelen op meerdere terreinen (wet- en regelgeving / toezicht en handhaving / voorlichting en educatie / fysieke en sociale omgeving / signaleren en ondersteuning).
waardevol is om ook vanuit die lokale resultaten te kijken waar kansen liggen voor verbetering (zie bijlage C). Ook kan ingezoomd worden op de stappen in het leeftijdscontroleproces om doelgericht één stap in dat proces te willen verbeteren. Bij 234 van de 508 aankooppogingen ging het direct mis doordat er niet om ID gevraagd werd. Van de 256 aankooppogingen waar wel ID werd gevraagd is er in slechts 47 gevallen een hulpmiddel gebruikt. Het verschilt echter per verkoopkanaal in welke mate er naar ID is gevraagd of hulpmiddelen zijn gebruikt. Een algemene aanpak gericht op alle verkoopkanalen is daarom mogelijk niet efficiënt.
In dit hoofdstuk worden concrete actiepunten voor de gemeenten toegelicht die achtereenvolgens opgepakt kunnen worden met als doel om de naleving van de leeftijdsgrens positief te beïnvloeden.
Als we uitzoomen voorbij dit hotspotonderzoek dan zien we dat het risico niet alleen ligt bij de naleving van verkopers. Uit het jongerenonderzoek van 201911 en het landelijk Peilstationonderzoek van het Trimbos-instituut in 201913 blijkt dat jongeren vooral alcohol drinken bij anderen thuis en in mindere mate bij de verschillende verkoopkanalen. Om alcoholgebruik door minderjarigen te verminderen is het daarom belangrijk om naast de commerciële beschikbaarheid ook de sociale beschikbaarheid te verminderen. Met andere woorden, het kan ook een grote impact hebben als voorkomen kan worden dat minderjarigen alcohol krijgen via familie of vrienden.
Actiepunt 1: In- en uitzoomen op resultaten
Actiepunt 2: Bijeenkomst
Voordat er actie ondernomen wordt is het slim om eerst te kijken waar de meeste impact te behalen valt, rekening houdend met de talenten en beperkte middelen die u tot uw beschikking heeft. Efficiënt handelen kan het best door preventie- en handhavingsactiviteiten risicogestuurd in te zetten. Dit houdt in dat de middelen daar ingezet worden waar jongeren zijn én waar de kans het grootst is dat ze erin slagen om alcohol te krijgen. Op regionaal niveau vormen evenementen het grootste, gevolgd door sportkantines, cafetaria’s en horeca. Echter, voor gemeenten kan dit anders zijn waardoor het
Het is van belang om het draagvlak voor de wetgeving bij de lokale alcoholverkopers te behouden en of te versterken. Hierdoor zorg je er namelijk voor dat verkopers minder weerstand tegenover de wet ervaren. Dit geeft hen de mogelijkheid om mee te praten over waar verbeterpunten liggen, welke dingen er wel goed gaan en waarom dat wel of niet goed gaat. Periodiek het gesprek aangaan stimuleert een gevoel van betrokkenheid en zorgt voor wederzijds begrip. De cijfers uit het huidige hotspot-nalevingsonderzoek vormen een goede aanleiding voor het zoeken van contact.
56
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
57
Gemeenten kunnen een (online) informatiebijeenkomst voor alcoholverkopers organiseren en hierin uitleggen waarom dit hotspot-nalevingsonderzoek heeft plaatsgevonden, de cijfers van het huidige hotspot-nalevingsonderzoek presenteren en vervolgstappen bespreken. Daarnaast kunnen de gemeenten voorstellen voor ondersteuning aan de alcoholverkopers voorleggen en kunnen de verkopers op hun beurt ook aangeven waar ze behoefte aan hebben. Ons advies is om zulke informatiebijeenkomsten per verkoopkanaal te houden, want er kunnen veel verschillen zijn in de situaties waar verkoopkanalen mee te maken hebben. Een klant die in de supermarkt boodschappen doet is anders dan bij de slijterij. Sportkantines en horeca hebben allebei een bar, alleen de een heeft barvrijwilligers die sporadisch achter de bar staan terwijl de horecaondernemer een vast team heeft van medewerkers die onder contractvoorwaarden in dienst zijn. Voor het versterken van draagvlak bij alcoholverkopers zou het wenselijk zijn wanneer de burgemeester of wethouder ook betrokken wordt bij deze bijeenkomst. Dit kan door aanwezig te zijn bij de bijeenkomst, maar ook door het plaatsen van een boodschap en handtekeningen onder uitnodigingsbrieven.
De boodschap kan een compliment zijn naar verkopers die in beide 2022 metingen hebben nageleefd, en in andere brieven juist een verzoek om extra alertheid voor verkopers die één of twee keer niet hebben nageleefd.
Actiepunt 3: Aanreiken interventies Het is waardevol om als gemeente alcoholverkopers te ondersteunen in het leeftijdscontroleproces door middel van het aanreiken van bestaande interventies. Hier zijn verschillende mogelijkheden voor. Een gemeente kan ervoor kiezen om materialenpakketten te faciliteren. Er kan per verkoopkanaal een selectie worden gemaakt uit
58
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
de onderstaande gratis tools. Deze kunnen in een brief toegelicht worden. Hierbij geniet het de voorkeur om de pakketten fysiek uit te reiken, zodat er een toelichting gegeven kan worden en er tevens een persoonlijk contactmoment gecreëerd wordt. Een laagdrempelige manier is om als gemeente een overzicht van (gratis) tools met de verkoopkanalen te delen. Hierbij kan aan onderstaande zaken gedacht worden: Hulpmiddelen Verkopers willen vaak bijdragen aan de naleving van de leeftijdsgrens, maar zijn in de praktijk soms onzeker en vinden het lastig. Het inschatten van leeftijden kan namelijk door verkopers moeilijk gevonden worden en het vragen naar een ID kan voelen als een belediging. Ook kan het lastig zijn om uit te rekenen of een klant oud genoeg is, onder de (tijds)druk die ze ervaren als er een rij klanten staat te wachten. Deze obstakels maken dat verkopers op het moment suprême soms automatisch uitwijken naar de makkelijkste weg: niet naleven. Dit is ook te zien als je naar de nalevingscijfers in dit onderzoek kijkt. Zo blijkt namelijk dat in een aantal gevallen een verkoper wél het juiste gedrag heeft vertoond door naar een ID te vragen, maar vervolgens alsnog niet naleeft. Bekend is dat hulpmiddelen verkopers kunnen helpen bij het naleven van de leeftijdsgrens14.
Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum aangeeft. Het is een sterke reminder dat er naar ID gevraagd moet worden als een NIX18-kalender bij de kassa staat, of als het kassasysteem de medewerker verplicht om de leeftijd die op het ID staat in te toetsen. Door de herhaling wordt het vanzelf normaler om de leeftijd goed te controleren.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
59
De aanschaf van hulpmiddelen is echter vaak een drempel voor verkopers. Er zou gekeken kunnen worden op welke manier verkopers een bepaald hulpmiddel kunnen krijgen, of voor een tijd kunnen uitproberen. Zo heeft de gemeente Harderwijk bijvoorbeeld enkele elektronische hulpmiddelen aangeschaft die uitgeprobeerd konden worden door lokale verkooppunten. Via deze gemeentelijke ondersteuning konden verkopers op een laagdrempelige manier kennismaken met het hulpmiddel zodat zij vervolgens konden besluiten of het een zinvolle investering zou zijn om een eigen exemplaar aan te schaffen.
NIX Challenge Om supermarktmedewerkers op een leuke manier te leren de leeftijd van klanten beter in te schatten en het vragen naar een ID tot 25 jaar onder de aandacht te brengen, ontwikkelden Bureau Objectief in opdracht van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) het online leeftijdsspel: NIX Challenge. In dit interactieve spel swipe je naar links of naar rechts om aan te geven of je van de persoon op de foto wel of geen ID hoeft te vragen en probeer je van zoveel mogelijk mensen de leeftijd goed in te schatten. De NIX Challenge is het hele jaar te spelen via https://nixchallenge.nl/.
Toolkit met materialen Het Trimbos-instituut is partner van de NIX18 campagne en biedt een toolkit15 met materialen aan. De GGD adviseert en ondersteunt bij de lokale uitrol van deze campagne. Naast het aanbieden van ondersteunende hulpmiddelen voor verkopers, kan ook ingezet worden op communicatie gericht naar de consument. Op die manier wordt de consument ook aangesproken op de eigen verantwoordelijkheid. Dit maakt het voor de verkoper ook makkelijker om de leeftijdsgrens na te leven.
Het CBL organiseert jaarlijks een wedstrijd rondom de NIX Challenge. Supermarktmedewerkers gaan dan de strijd aan met andere supermarkten om te kijken wie de hoogste score kan behalen in de NIX Challenge. Zo wordt op een speelse manier geoefend met leeftijd inschatten terwijl ook extra onder de aandacht wordt gebracht dat je klanten tot 25 jaar om ID hoort te vragen. De gemeente, eventueel in samenwerking met andere brancheorganisaties, kan ook zulke wedstrijden organiseren voor de andere verkoopkanalen.
Actiepunt 4: Ondersteuning via brancheorganisaties E-learning verantwoord alcohol verkopen In 2020 is de e-learning voor verantwoord alcohol verkopen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en diverse brancheverenigingen gelanceerd. De e-learning is gericht op de horeca, slijterijen, studenten- en sportverenigingen, maar is ook (grotendeels) bruikbaar en toegankelijk voor iedereen die alcohol verstrekt. Verkopers leren hoe ze op een verantwoorde manier, binnen de kaders van wet- en regelgeving, alcohol kunnen verkopen. De nadruk ligt op de naleving van de leeftijdsgrens, het voorkomen van wederverstrekking en het niet schenken aan dronken personen. De e-learning is toegankelijk via https://verantwoordalcoholverkopen.nl.
Het is verstandig om voor de verkoopkanalen waarvoor een brancheorganisatie bestaat, deze brancheorganisatie om input te vragen en de webpagina’s in de gaten te houden. Er kan samengewerkt worden met brancheorganisaties als er wordt gecommuniceerd naar verkopers.
60
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
Voor sportkantines kunnen NOC*NSF en JOGG-Teamfit ondersteuning bieden. Zij hebben veel ervaring met het stimuleren van naleving van de leeftijdsgrens en bieden advies. Gemeenten kunnen hen om tips vragen. Ook kunnen sportclubs kosteloos en op maat ondersteuning te krijgen van een clubcoach van NOC*NSF en JOGG-Teamfit16. Zij helpen de sportclub bij het opstellen of handhaven van het alcoholbeleid.
61
Voor evenementen en horecagelegenheden kan Koninklijke Horeca Nederland (KHN) ondersteuning bieden. KHN heeft ervaring met het ontwikkelen van een geborgde werkwijze alcoholverkoop, hulpmiddelen en trainingen17. Ook hebben zij regelmatig contact met de horecaondernemers. Als u ervoor kiest om materialenpakketten te verspreiden zoals genoemd bij actiepunt 3, dan kunnen de brancheorganisaties ook hier aanvullend advies geven over interessante materialen en woordkeuze van de begeleidende brief. Een boodschap vanuit meerdere partijen komt sterker aan dan als die alleen vanuit de gemeente komt. Lage naleving is een goed argument om samen met brancheorganisaties het gesprek aan te wakkeren en acties op te zetten.
Actiepunt 5: Gezamenlijk NIX18-beleid verbeteren In het nalevingsonderzoek van 2022 werd bij 47.1% van de Friese hotspots in beide testaankopen niet nageleefd - met name sport en horeca. Als in twee opeenvolgende metingen niet is nageleefd dan impliceert dit doorgaans dat het leeftijdscontrolebeleid nog niet volledig is uitgewerkt. Deze verkopers kunnen veel leren van de hotspots waar wel twee keer is nageleefd, bijvoorbeeld door elementen uit hun beleid over te nemen. Bureau Objectief en het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) werkten van 2019 tot 2021 samen aan een pilot waarin deze denkwijze bij supermarkten in de G4 gemeenten is getest. De best presterende supermarkten deelden hun leeftijdscontrolebeleid met slechter presterende supermarkten zodat die deze konden overnemen. Ook deelden de partijen hun good practices zodat die gebundeld konden worden in een groot keuzemenu van tips. De tips hadden betrekking op het (1) instrueren van personeel, (2) informeren
62
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
van publiek, (3) uitvoeren van de leeftijdscontrole, (4) controleren of de leeftijdscontrole wordt uitgevoerd, (5) uitvoeren van risicoanalyses en (6) evalueren van de werkwijze. Deze werkwijze beviel de supermarkten en gemeente goed met ook verbetering van de naleving als gevolg. Door per verkoopkanaal gezamenlijk modelbeleid op papier te zetten en er good practices aan toe te blijven voegen wordt het steeds duidelijker wat verkopers kunnen doen om te zorgen dat hun medewerkers de leeftijdsgrens handhaven. Verkopers hoeven het wiel dan niet zelf uit te vinden, ze hoeven het alleen te implementeren. Na het opstellen van het modelbeleid en keuzemenu kunnen deze voortaan als uitgangspunt gebruikt worden om met partijen in gesprek te gaan over wat wel of niet voor hen werkt. Wat wel werkt wordt toegevoegd aan het beleid, wat niet werkt wordt weggehaald uit het beleid of krijgt een kanttekening. Deze vorm van samenwerking verbindt en geeft richting. Nieuwe ondernemers kunnen dit beleid ook gemakkelijk overnemen, waardoor ze een hoop tijd en frustratie bespaard wordt.
Actiepunt 6: Periodieke controle Normen verschuiven vergt veel bewustwording en herhaling. Het is daarom verstandig om de verkooppunten te laten oefenen via periodieke NIX18 proefcontroles. Zo is het aan te raden om elk kwartaal een aantal mysteryvisits uit te voeren en vervolgens direct feedback te geven aan de betreffende verkopers. Het gaat hier expliciet over proefcontroles, waarbij niet handhavend opgetreden wordt. Wanneer er klachten of signalen van gebrekkige naleving bij de gemeente binnenkomen, zal alsnog handhavend opgetreden moeten worden. Door periodieke oefening en feedback te geven waar nodig, krijgen de verschillende verkooppunten grip op het leeftijdscontroleproces.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
63
Het is hierbij belangrijk om minder presterende verkopers te blijven motiveren, maar het belonen van een goede naleving is misschien wel net zo belangrijk. Verkopers erkenning geven voor hun inzet, het investeren en het nemen van verantwoordelijkheid is belangrijk om hen het gevoel te geven dat hun inzet op waarde wordt geschat. Naming and Faming is een goede manier om dit te doen. Met deze techniek beloon je goed gedrag door de namen van organisaties die goed naleven publiekelijk bekend te maken. Het geven van erkenning heeft daarnaast op twee manieren effect op de verkoper. Aan de ene kant motiveert goede feedback verkopers om de goede lijn door te blijven zetten. Aan de andere kant laat je de verkopers zo weten dat je hun prestaties in de gaten houdt, waardoor verkopers de controledruk blijven ervaren. Periodieke controles kunnen op verschillende manieren aangepakt worden. Een regio of gemeente kan zelf mysteryvisits uitvoeren, maar in de praktijk blijkt dit vaak lastig door beperkte capaciteit en middelen. Verkopers kunnen ook zelf een poule opzetten waarin managers samen met minderjarige medewerkers op pad gaan om mysteryvisits uit te voeren bij filialen van collega’s. Sommige supermarktketens doen dit al. Wel kleven hier risico’s aan omdat de managers en mysterykids vaak niet getraind zijn voor het uitvoeren van mysteryvisits binnen de lijnen van de wet.
Ook wordt dit soms ervaren als extra werkdruk en is het een klus die gemakkelijk uit de agenda geschrapt wordt. Een optie waar steeds vaker voor gekozen wordt is om een extern bureau te vragen om periodiek mysteryvisits uit te voeren. Periodieke controles door Bureau Objectief Bureau Objectief biedt periodieke controles aan via de zogeheten ‘Kwaliteitsmethodiek Leeftijdscontrole’. De Kwaliteitsmethodiek volgt een jaarlijkse cyclus, zie figuur 5. Er vindt ieder kwartaal van het jaar een auditronde plaats waarin verstrekkers van alcohol- of tabakspro-
64
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
ducten door mysteryshoppers worden getoetst op hun naleving van de leeftijdsgrens. Na elke mysteryvisit reikt een auditor en TIP of TOP kaart uit en geeft feedback over wat goed ging of beter kan. Na elke auditronde vindt een online of fysieke bijeenkomst plaats waarin deelnemers, de gemeente en Bureau Objectief de resultaten bespreken en good practices uitwisselen. Auditresultaten bekijken, delen en reageren vindt plaats via een online dashboard. In deze beveiligde omgeving zijn de nalevingscijfers en het verloop van het controleproces inzichtelijk en deelbaar voor alle belanghebbende partijen. Vanuit deze inzichten kan er worden ingegrepen wanneer de nalevingscijfers niet voldoen aan de verwachtingen. Ingrijpen gaat als volgt. Aan het begin van de cyclus worden afspraken tussen de deelnemers en gemeente vastgesteld in een convenant dat alle partijen ondertekenen. Hierin staan de spelregels voor deelname en eventueel tussentijds uitsluiten bij slechte naleving. Er wordt een grenswaarde afgesproken voor een minimaal nalevingspercentage - deze grenswaarde kan langzaamaan verhoogd worden. Partijen die beter naleven dan de grenswaarde mogen deelnemen aan een regeling van horizontaal toezicht.
Dit houdt in dat de toezichthouder in het dashboard mee kan kijken naar hun nalevingscijfers maar dat boa’s geen mysteryvisits zullen uitvoeren zo lang er boven de grenswaarde gescoord wordt. Partijen die onder de grenswaarde scoren verwachten mysteryvisits van zowel Bureau Objectief als de gemeente. Op deze transparante manier samenwerken met goed presterende verkopers maakt risicogestuurd monitoren mogelijk; dankzij het horizontaal toezicht hoeft de toezichthouder zelf minder onderzoeken uit te voeren waardoor ze meer capaciteit overhouden om toe te zien op de minder presterende verkoopkanalen. Voor de verkoper is verminderd toezicht een beloning in de vorm van erkenning voor al het werk dat hij gestoken heeft in het zorgen voor een goede naleving van de regelgeving.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
65
Figuur 5. Jaarlijkse cyclus Kwaliteitsmethodiek Leeftijdscontrole
Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
1e ronde
Herkansing
teerd. Binnen 1 jaar na het starten met de Kwaliteitsmethodiek was de naleving gemiddeld 23% hoger bij 25 horecagelegenheden van gemeente Utrecht die in 2018 gebruik maakten van de methodiek (72% vs. 49%). Kwaliteitsmethodiek - FAN & Gemeente Nijmegen De amateurvoetbalclubs, verenigd in de Federatie van de Amateurvoetbalclubs in Nijmegen (FAN) hebben zich samen met de gemeente ingezet om de naleving van de leeftijdsgrens bij het verkopen van alcohol bij de amateurvoetbalclubs te verbeteren. In het openbare jaarverslag uit 2018 staat dit proces uitgebreid beschreven. Bij 12 sportkantines van amateurvoetbalverenigingen in Nijmegen zorgde de kwaliteitsmethodiek gemiddeld voor 25% verhoging in een jaar sinds de eerste meting. De periodieke controles vinden nog steeds plaats en de naleving van deelnemende sportclubs is gestegen naar gemiddeld zestig procent. Pilots - Gemeente Hilversum De gemeente Hilversum is in 2021 gestart met pilots gericht op naleving van de leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol in de horeca en sportkantines. Beide pilots hebben bijgedragen aan een verbetering van de naleving en worden daarom verlengd.
Rapportage Feedback
Hieronder worden vier ervaringen rondom de kwaliteitsmethodiek beschreven. Stichting NIX18 - Gemeente Utrecht Vanuit het gezamenlijk besef dat het doel van gemeente en horeca ‘verbetering van de naleving’ is, is gezocht naar initiatieven om te werken aan een verhoging van de naleving. Een vertegenwoordiging van de Utrechtse horeca heeft een stichting opgericht, de stichting ‘NIX18 in Utrecht’. Bij de 39 horecabedrijven die zich hebben aangesloten bij de stichting is de kwaliteitsmethodiek geïmplemen-
Pilot Nationaal Preventieakkoord - Bureau Objectief & CBL In het kader van het Nationaal Preventieakkoord is er van 2019 t/m 2021 een pilot horizontaal toezicht op supermarktketens uitgevoerd. In deze pilot hebben een viertal gemeenten samen met een viertal supermarktketens geëxperimenteerd met horizontaal toezicht. De ervaringen van zowel de gemeenten als de ketens met deze aanpak zijn zeer positief gebleken. De aanpak heeft als voordeel voor de ketens dat die ketens die al goed naleven een minder hoge toezichtlast ervaren. Voor de gemeenten is hetzelfde het geval, maar dan natuurlijk vanuit de rol van toezichthouder. Immers is bij horizontaal
66
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
67
toezicht minder controlecapaciteit nodig dan bij verkooppunten van alcohol waar regulier toezicht plaatsvindt. Meer informatie over deze pilot kan gelezen worden in het ‘Activiteitenverslag Pilot Procescontroles NIX18’18. Het bevat tevens een stappenplan voor gemeenten om aan de slag te gaan met horizontaal toezicht. Onderdeel van dit stappenplan is periodieke zelfcontrole, die veel ketenbedrijven zelf organiseren. In de CBL pilot is geëxperimenteerd met hoe de informatie die via de zelfcontroles wordt opgehaald gedeeld zou kunnen worden met toezichthouders en hoe daar afspraken over gemaakt kunnen worden. Een vereiste daarbij is dat de controles door een onafhankelijk bureau worden uitgevoerd. De ketens en de gemeente kunnen op basis van de zelfcontroles periodiek om tafel gaan om de cijfers te bespreken. Ze kunnen dan met elkaar de afspraak maken om bij een bepaald nalevingsniveau terughoudender te zijn met het toezicht. Op die manier kan de toezichtscapaciteit efficiënt worden ingezet. In de landelijk nalevingsonderzoeken van 2018 en 2020 scoorden ketens die de Kwaliteitsmethodiek Leeftijdscontrole toepassen gemiddeld 20 tot 40% hoger dan ketens die niet structureel mysteryshoponderzoeken laten uitvoeren.
REFERENTIES 1. Baumeister, R. F. (2002). Yielding to temptation: self-control failure, impulsive purchasing, and consumer behavior. The Journal of Consumer Research, 28(4), 670-676.doi:10.1086/338209 2. Trimbos instituut (2018). Infosheet Alcohol - een aantal feiten over de schadelijkheid op een rij. Geraadpleegd via: https://assets.trimbos.nl/docs/715f4590-6f474c3f-8e12-9142014248f0.pdf 3. Miller, J. W., Naimi, T. S., Brewer, R. D., & Jones, S. E. (2007). Binge drinking and associated health risk behaviors among high school students. Pediatrics, 119(1), 76- 85. doi:10.1542/ peds.2006-1517 4. Cherpitel, C. J. (1993). Alcohol and injuries: a review of international emergency room studies. Addiction, 88(7), 923-937. doi:10.1111/j.1360-0443.1993.tb02110.x 5. Bushman, B. J., & Cooper, H. M. (1990). Effects of alcohol on human aggression: An integrative research review. Psychological Bulletin, 107(3), 341-354. doi:10.1037/0033-2909.107.3.341 6. Thun, M. J., Peto, R., Lopez, A. D., Monaco, J. H., Henley, S. J., Heath, C. W., & Doll, R. (1997). Alcohol consumption and mortality among middle-aged and elderly u.s. adults. New England Journal of Medicine, 337(24), 1705-1714. doi:10.1056/ nejm199712113372401 7. Spear, L. P. (2011). Alcohol and the developing brain. In Young people and alcohol: Impact, policy, prevention, treatment. Chichester, United Kingdom: Blackwell Publishing Ltd. 8.
Bava, S., & Tapert, S. F. (2010). Adolescent brain development and the risk for alcohol and other drug problems. Neuropsychological Review, 20(4), 398-413. doi:10.1007/s11065-010- 9146-6 9. WHO (2018). Factsheet on alcohol consumption. Geraadpleegd via http://www. euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/386577/fs-alcohol-eng.pdf 10. Alcoholwet (2021). Artikel 20, lid 1. Geraadpleegd via https://wetten.overheid. nl/BWBR0002458/2021-07-01#Paragraaf3
68
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Aanbevelingen
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Referenties
69
11. Bureau Objectief (2019). Hotspot-Nalevingsonderzoek Veiligheidsregio Fryslân 2019. Nijmegen. 12. Van Hoof, J. J., Roodbeen, R. T., Krokké, J., Gosselt, J. F., & Schelleman-Offermans, K. (2015). Alcohol sales to underage buyers in the Netherlands in 2011 and 2013. Journal of adolescent health, 56(4), 468-470. 13. Rombouts, M., Van Dorsselaer, S., Scheffers - van Schayck, T., Tuithof, M., Kleinjan, M. & Monshouwer, K. (2020). Jeugd en riskant gedrag 2019: Kerngegevens uit het Peilstationsonderzoek Scholieren. Geraadpleegd via https://www.trimbos.nl/ docs/29856421-c89c-47f8-ac04-c7ce1cabad4b.pdf 14. Roodbeen, R. T., Schelleman-Offermans, K., & Lemmens, P. H. (2016). Alcohol and tobacco sales to underage buyers in Dutch supermarkets: can the use of age verification systems increase seller’s compliance? Journal of Adolescent Health, 1-7. doi:10.1016/j.jadohealth.2016.03.005 15. Trimbos instituut (2022). Toolkit NIX18 voor professionals. Geraadpleegd via https://www.trimbos.nl/aanbod/nix18voorprofs/toolkit 16. Jogg Teamfit (2022). Maak jullie sportomgeving stap voor stap gezonder. Geraadpleegd via https://teamfit.nl/sportlocaties 17. Koninklijke Horeca Nederland (2022). Alles wat je moet weten over NIX18. Geraadpleegd via https://www.khn.nl/kennis/leeftijdsgrens-alcohol-18-jaar 18. Bureau Objectief (2021). Activiteitenverslag pilot procescontroles NIX18.
Geraadpleegd via https://leeftijdscontrole.nl/wp-content/uploads/2022/11/Activiteitenverslag-pilot-procescontroles-NIX18.pdf 19. Van Amerongen, G., Hessels, M., Geerlings, M., Schröer, E., Baggen, R., & Wolters, T. (2021). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop in 2020. Geraadpleegd via https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/01/27/landelijk-onderzoek-naar-de-naleving-van-de-leeftijdsgrens-bij-alcohol-en-tabaksverkoop-in-2020 20. Wolters, T., Van Amerongen, G, Geerlings, M., Hessels, M. Huijsman, R., Kallen, M., & Voogt, L. (2019). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop aan minderjarigen in 2018. Geraadpleegd via https://www.loketgezondleven.nl/documenten/landeling-onderzoek-naar-naleving-van-leeftijdsgrens-bij-alchoholverkoop-aan
70
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Referenties
BIJLAGE A: ETHISCHE NORMEN MYSTERYSHOPONDERZOEK Tabel 5. Ethische normen mysteryshoponderzoek
VERKOPERS
MYSTERYKIDS
• De namen van verkopers en de namen van specifieke locaties waar zij werkzaam zijn blijven anoniem;
• Van alle deelnemende mysterykids is schriftelijk toestemming verkregen van ouders/verzorgers (wettelijke voogd) voor deelname;
• De data en tijdstippen waarop aankooppogingen zijn uitgevoerd worden niet gecommuniceerd met de opdrachtgever. Aankoop pogingen zijn niet herleidbaar tot individuen;
• De namen van mysterykids blijven anoniem;
• Op basis van onderzoeks resultaten zijn sancties niet toegestaan; • Alle auditoren informeren actieve gemeentelijke handhavers wanneer zij op basis van een aankooppoging een verkoper willen sanctioneren.
• Tijdens aankooppogingen zijn altijd volwassen en ervaren auditoren aanwezig (zij hebben geen interactie tijdens de aankooppoging) om mysterykids te begeleiden, te beschermen en te corrigeren wanneer wordt afgeweken van protocol; • De mysterykids begaan géén strafbaar feit tijdens hun werkzaamheden, de alcoholproducten worden direct bij het verlaten van de locatie door de auditor overgenomen of worden onaangeroerd op de bar achtergelaten; • Alle mysterykids zijn altijd in de mogelijkheid om aankooppogingen te weigeren of een onderzoeksdag af te breken; • Alle mysterykids ontvangen bij aanmelding informatie, waarin zij worden gewezen op de nadelige gevolgen van vroegtijdige consumptie van leeftijds gebonden producten, aanvullend hieraan worden de mysterykids voor, tijdens en na een onderzoekroute gecoacht en begeleid door de auditor; • Alle ingenomen leeftijdsgebonden producten worden collectief vernietigd.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
71
BIJLAGE B: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in de context van dit hotspot-nalevingsonderzoek. Aselecte steekproef | Een steekproef waarbij iedere locatie uit de populatie dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen. Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’). Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval geeft aan tussen welke waarden het werkelijke nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Cafetaria’s | Eetgelegenheden die enkel alcoholische dranken mogen verkopen voor gebruik elders dan ter plaatse (niet-Alcoholwet-vergunde locaties). Let wel; het overgrote deel van cafetaria’s in Nederland verkoopt geen alcoholhoudende drank. Evenementen | Met toestemming via een tijdelijke ontheffing van de gemeente schenkt de organisatie zwak alcoholhoudende drank (bier/wijn) op of aan het evenemententerrein. Horecagelegenheden | Hotels, restaurants en cafés. Deze locaties beschikken over een Alcoholwetvergunning en schenken enkel alcohol voor gebruik ter plaatse.
Tijdens mysteryshoponderzoek kunnen enkel horecagelegenheden bezocht worden die voor 23.00 geopend zijn, omdat minderjarige mysterykids volgens de wet niet na die tijd mogen werken. Hotspots | Hotspots zijn locaties die populair zijn onder jongeren. Bij deze locaties komen jongeren die mogelijk alcoholhoudende drank aankopen. Dit zorgt ervoor dat de kans op overtreding van Artikel 20, lid 1 van de Alcoholwet (leeftijdsgrens) hier groter is dan op locaties waar weinig tot geen jongeren komen. Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft.
72
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
Interventies | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Jongerencentra | Een instelling waar jongeren, meestal schoolgaande jeugd, terecht kunnen om zich te ontspannen met leeftijdsgenoten. Het centrum organiseert periodiek activiteiten. Meestal dient het centrum gelijktijdig als veilige haven waar een jeugd-jongerenwerker begeleiding of informatie kan bieden over thema’s waar jongeren moeilijkheden mee ervaren. Mysterykid | Een 16- of 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het onderzoek naar naleving van de leeftijdsgrens. Een MysteryKid wordt begeleid door een auditor, in tegenstelling tot een testkoper die begeleid wordt door een buitengewoon opsporingsambtenaar openbare ruimte (boa) van de gemeente. Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcoholverkoop is nageleefd. Objectieve ranking | Een ranking van welk verkoopkanaal het hoogste nalevingscijfer heeft. Dit noemen we de ‘objectieve ranking’ omdat nalevingsgedrag objectief gemeten kan worden met nalevingsonderzoeken. De ranking loopt van 0 tot 7, waarbij 0 het laagste nalevingscijfer aangeeft. Populatie | Alle verkooppunten van alcohol of tabak waarover je een conclusie wilt trekken.
Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie. Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust. Slijterijen | Slijterijen zijn verkooppunten met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Deze kunnen onderdeel zijn van een ketenbedrijf (ketenslijterijen), aan een supermarkt gekoppeld zijn (borrelshops) of als zelfstandige winkel opereren (zelfstandige slijterijen). Er mag zowel zwakalcoholhoudende als sterk alcoholhoudende drank voor verkoop gebruik elders dan ter plaatse worden verkocht. Sportkantines | Onder sportkantines worden enkel de kantines behorende bij een sportvereniging bedoeld. Overige paracommerciële instellingen (zoals buurthuizen) horen hier expliciet niet bij.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
73
Steekproefgrootte (n) | Het aantal te onderzoeken locaties binnen een populatie. Subjectieve ranking | Een ranking van welke verkoopkanalen populair zijn bij jongeren om te proberen alcohol te kopen. Hierin is de populariteit een inschatting van het aantal kooppogingen dat leeftijdsgenoten uitvoeren. De ranking loopt van 0 tot 7, waarbij 0 de hoogste populariteit aangeeft.
BIJLAGE C: PRIORITERING VAN VERKOOPKANALEN EN TRENDS PER GEMEENTE
Supermarkten | Supermarkten zoals Albert Heijn, Lidl, etc. Dit betreft enkel de supermarkten die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen.
Om tot een prioritering van verkoopkanalen te komen, combineerden we een aantal gegevens uit het hotspot-nalevingsonderzoek en het jongerenonderzoek met elkaar. Allereerst is vastgesteld waar de objectieve slagingskans om alcohol te kopen het grootst is. Hiertoe gebruikten we de nalevingscijfers van de verkoopkanalen uit 2022. Ten tweede is in 2019 gekeken welke verkoopkanalen populair zijn bij 16- en 17-jarigen om alcohol te proberen te kopen, zogenoemde ‘subjectieve ranking’. Ten derde is in 2019 onderzocht bij welke verkoopkanalen 16- en 17-jarigen de grootste hoeveelheid alcohol proberen te kopen, dit is het volume.
Bemenste kassa | Kassa waar de betaling plaatsvindt onder begeleiding van een kassamedewerker. Dus ook als de klant tijdens het winkelen de producten heeft gescand met een zelfscanner maar deze zelfscanner bij het afrekenen overhandigt aan een kassamedewerker. Onbemenste kassa | Kassa waar de betaling doorgaans plaatsvindt zonder begeleiding van een medewerker. Pas als een alcoholhoudend product wordt gescand dient een medewerker langs te komen om het identiteitsbewijs te controleren.
De kooppogingen en het volume bij jongeren zijn uitgevraagd op een zevenpuntsschaal (nooit, zelden, soms, vaak, altijd en niets, weinig, beetje, veel, heel veel). De nalevingscijfers gaan van 0% tot 100%. Alle scores zijn omgerekend naar een 7-puntschaal. De prioriteit wordt als volgt berekend: objectieve ranking x (subjectieve ranking + volume) = prioriteit Deze prioriteringstabellen zijn voor alle gemeenten opgesteld.
74
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
75
GEMEENTE ACHTKARSPELEN*
GEMEENTE DANTUMADIEL
Tabel 6. Prioriteringstabel Gemeente Achtkarspelen
Tabel 7. Prioriteringstabel Gemeente Dantumadiel
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
1
Evenementen
1.1
Evenementen
1.4
2
Sportkantines
1.9
Cafetaria’s
3
Cafetaria’s
2.2
4
Horeca
5
Prioriteit
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2.3 Evenement
4.1
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.5 Evenementen
2.3 Evenementen
5.3
3.3 Cafetaria’s
3.9 Sportkantines
15.4
2
Sportkantines
1.9
Cafetaria’s
2.7
3.5 Cafetaria’s
13.6
Horeca
3.5 Horeca
3.9 Cafetaria’s
15.8
3
Cafetaria’s
2.2
Jongerencentra
3.2 Sportkantines
4.2 Sportkantines
16.5
2.4
Sportkantines
3.5 Supermarkten
4.4 Horeca
17.8
4
Horeca
2.4
Horeca
4.3 Slijterijen
4.2 Horeca
21.6
Jongerencentra
3.2
Jongerencentra
4.9 Slijterijen
4.4 Jongerencentra 30.4
5
Jongerencentra
3.2
Sportkantines
4.5 Supermarkten
4.3 Jongerencentra 25.6
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.6 Sportkantines
4.6 Supermarkten
47.0
6
Supermarkten
4.7
Slijterijen
5.3 Horeca
4.7 Supermarkten
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.9 Jongerencentra 4.6 Slijterijen
55.6
7
Slijterijen
5.4
Supermarkten
5.7
Evenementen
* In 2019 en 2022 zijn verschillende steekproeven gebruikt. Deze kunnen niet met elkaar vergeleken worden.
Dantumadiel
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
Cafetaria’s
Jongerencentra 4.8 Slijterijen
Tabel 8. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Dantumadiel
2019
76
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
56.3%
72.2%
15.9%
(33.2% - 76.9%)
(49.1% - 87.5%)
(-16.0% - 47.8%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
77
47.0 51.3
GEMEENTE DE FRYSKE MARREN
GEMEENTE HARLINGEN
Tabel 9. Prioriteringstabel Gemeente De Fryske Marren
Tabel 11. Prioriteringstabel Gemeente Harlingen
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Evenementen
1.4
Evenementen
1.9 Evenementen
3.6
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.2 Evenementen
2.0 Evenementen
4.6
2
Sportkantines
1.9
Horeca
3.3 Supermarkten
2.9 Sportkantines
16.0
2
Sportkantines
1.9
Horeca
2.3 Horeca
2.8 Horeca
12.2
3
Cafetaria’s
2.2
Sportkantines
4.0 Horeca
3.8 Horeca
17.0
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
2.5 Cafetaria's
3.8 Cafetaria’s
13.9
4
Horeca
2.4
Supermarkten
4.1
4.4 Cafetaria’s
22.0
4
Horeca
2.4
Sportkantines
4.0 Supermarkten
4.2 Sportkantines
16.7
5
Jongerencentra
3.2
Cafetaria’s
4.9 Slijterijen
4.9 Jongerencentra 32.0
5
Jongerencentra
3.2
Supermarkten
5.2 Jongerencentra 4.6 Jongerencentra 31.4
6
Supermarkten
4.7
Jongerencentra
5.0 Jongerencentra 5.0 Supermarkten
32.9
6
Supermarkten
4.7
Jongerencentra
5.2 Sportkantines
4.8 Supermarkten
44.2
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.5 Cafetaria’s
56.2
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.2 Slijterijen
5.8 Slijterijen
64.8
Sportkantines
5.1 Slijterijen
Tabel 12. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Harlingen
Tabel 10. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente De Fryske Marren
2019 De Fryske Marren
78
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
11.6%
24.3%
12.7%
(5.1% - 24.5%)
(13.4% - 40.1%)
(-4.1% - 29.5%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
2019 Harlingen
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
3.8%
5.0%
1.2%
(0.7% - 18.9%)
(0.9% - 23.6%)
(-10.9% - 13.3%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
79
GEMEENTE HEERENVEEN
GEMEENTE LEEUWARDEN
Tabel 13. Prioriteringstabel Gemeente Heerenveen
Tabel 15. Prioriteringstabel Gemeente Leeuwarden
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.4 Evenementen
2.5 Evenementen
5.4
1
Evenementen
1.1
Evenementen
1.8
Evenementen
2.1 Evenementen
4.3
2
Sportkantines
1.9
Cafetaria’s
3.1
3.5 Cafetaria’s
14.7
2
Sportkantines
1.9
Horeca
3.8 Supermarkten
3.1 Sportkantines
16.2
3
Cafetaria’s
2.2
Horeca
3.5 Cafetaria's
3.6 Sportkantines
15.8
3
Cafetaria’s
2.2
Supermarkten
3.9 Cafetaria’s
3.9 Cafetaria’s
17.4
4
Horeca
2.4
Sportkantines
3.5 Supermarkten
4.2 Horeca
16.8
4
Horeca
2.4
Cafetaria’s
4.0 Sportkantines
4.4 Horeca
19.7
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencentra
4.5 Slijterijen
4.6 Jongerencentra 29.8
5
Jongerencentra
3.2
Sportkantines
4.1
4.4 Supermarkten
32.9
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.5 Sportkantines
4.8 Supermarkten
45.6
6
Supermarkten
4.7
Slijterijen
4.9 Slijterijen
4.9 Jongerencentra 33.0
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.6 Jongerencentra 4.8 Slijterijen
55.1
7
Slijterijen
5.4
Jongerencentra
5.2 Jongerencentra
5.1 Slijterijen
Horeca
2019 Heerenveen
2022
Horeca
Tabel 16. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Leeuwarden
Tabel 14. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Heerenveen
80
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
40.6%
34.6%
-6.0%
(25.5% - 57.7%)
(19.4% - 53.8%)
(-31.0% - 19.0%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
2019 Leeuwarden
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
35.2%
32.1%
-3.1%
(27.3% - 44.1%)
(24.1% - 41.4%)
(-15.2% - 9.0%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
81
52.9
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
GEMEENTE OOSTSTELLINGSWERF
Tabel 17. Prioriteringstabel Gemeente Noardeast-Fryslân
Tabel 19. Prioriteringstabel Gemeente Ooststellingswerf
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Horeca
3.0 Horeca
2.9 Evenementen
6.7
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.4 Horeca
1.8 Evenementen
5.9
2
Sportkantines
1.9
Evenementen
3.1
Evenementen
3.0 Horeca
14.2
2
Sportkantines
1.9
Horeca
2.6 Evenementen
3.0 Horeca
10.6
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
3.1
Sportkantines
3.9 Sportkantines
14.6
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
3.6 Cafetaria’s
3.0 Cafetaria’s
14.5
4
Horeca
2.4
Sportkantines
3.8 Cafetaria’s
3.9 Cafetaria’s
15.4
4
Horeca
2.4
Sportkantines
4.0 Sportkantines
4.6 Sportkantines
16.3
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
4.1
Supermarkten
4.5 Jongerencen-tra 27.5
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
4.8 Jongerencen-tra 4.6 Jongerencen-tra 30.1
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.1
Jongerencen-tra 4.5 Supermarkten
45.1
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.2 Supermarkten
5.4 Supermarkten
49.8
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.8 Slijterijen
60.5
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.4 Slijterijen
5.6 Slijterijen
59.4
5.4 Slijterijen
Tabel 20. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Ooststellingswerf
Tabel 18. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Noardeast-Fryslân
2019 NoardeastFryslân
82
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
56.1%
56.0%
-0.1%
(43.3% - 68.2%)
(42.3% - 68.8%)
(-18.9% - 18.7%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
2019 Ooststellingswerf
2022
VERSCHIL
UITKOMST
22.2%
50.0%
(9.0% - 45.2%)
(18.8% - 81.2%)
27.8% (-16.6% - 72.2%)
Niet significant verschillend
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
83
GEMEENTE OPSTERLAND
GEMEENTE SMALLINGERLAND
Tabel 21. Prioriteringstabel Gemeente Opsterland
Tabel 23. Prioriteringstabel Gemeente Smallingerland
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.0 Evenementen
2.6 Evenementen
5.1
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.3 Supermarkt
2.4 Evenementen
5.7
2
Sportkantines
1.9
Horeca
2.3 Supermarkten
3.7 Sportkantines
13.7
2
Sportkantines
1.9
Horeca
3.0 Evenementen
2.9 Cafetaria’s
15.8
3
Cafetaria’s
2.2
Sportkantines
3.4 Sportkantines
3.8 Horeca
15.1
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
3.3 Horeca
3.9 Horeca
16.6
4
Horeca
2.4
Cafetaria’s
3.6 Horeca
4.0 Cafetaria’s
17.2
4
Horeca
2.4
Sportkantines
4.2 Cafetaria’s
3.9 Sport
17.5
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
4.9 Cafetaria’s
4.2 Jongerencen-tra 32.3
5
Jongerencentra
3.2
Supermarkten
4.8 Slijterijen
4.7 Jongerencen-tra 32.6
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.8 Slijterijen
4.6 Supermarkten
44.7
6
Supermarkten
4.7
Jongerencen-tra
5.0 Sportkantines
5.0 Supermarkten
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.0 Jongerencen-tra 5.2 Slijterijen
57.2
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
5.4 Jongerencen-tra 5.2 Slijterijen
Tabel 24. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Smallingerland
Tabel 22. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Opsterland
2019 Opsterland
84
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
41.2%
30.0%
-11.2%
(26.4% - 57.8%)
(16.7% - 47.9%)
(-34.5% - 12.1%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
2019 Smallingerland
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
40.5%
43.2%
2.7%
(27.1% - 55.5%)
(29.7% - 57.8%)
(-18.1% - 23.5%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
85
33.8 54.5
GEMEENTE SÚDWEST-FRYSLÂN
GEMEENTE TYTSJERKSTERADIEL*
Tabel 25. Prioriteringstabel Gemeente Súdwest-Fryslân
Tabel 27. Prioriteringstabel Gemeente Tytsjerksteradiel
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.2 Evenementen
2.0 Evenementen
4.6
1
Evenementen
1.1
Evenementen
2.8 Evenementen
2.0 Evenementen
5.3
2
Sportkantines
1.9
Sportkantines
3.6 Supermarkten
3.6 Sportkantines
14.4
2
Sportkantines
1.9
Horeca
2.8 Horeca
3.1 Horeca
14.2
3
Cafetaria’s
2.2
Horeca
3.6 Horeca
3.8 Cafetaria’s
17.6
3
Cafetaria’s
2.2
Cafetaria’s
3.4 Cafetaria’s
3.8 Cafetaria’s
15.8
4
Horeca
2.4
Cafetaria’s
3.8 Sportkantine
4.0 Horeca
17.8
4
Horeca
2.4
Supermarkten
4.3 Supermarkten
4.3 Sportkantines
17.5
5
Jongerencentra
3.2
Supermarkten
4.0 Cafetaria’s
4.2 Jongerencen-tra 30.7
5
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
4.3 Sportkantines
4.8 Jongerencen-tra 30.1
6
Supermarkten
4.7
Jongerencen-tra
4.7
35.7
6
Supermarkten
4.7
Sportkantines
4.4 Slijterijen
5.0 Supermarkten
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.0 Slijterijen
62.6
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.3 Jongerencen-tra 5.1 Slijterijen
Jongerencen-tra 4.9 Supermarkten 5.6 Slijterijen
Tabel 26. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân
2019 Sudwest-Fryslân
86
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2022
* In 2019 en 2022 zijn verschillende steekproeven gebruikt. Deze kunnen niet met elkaar vergeleken worden.
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
17.8%
25.5%
7.7%
(9.3% - 31.3%)
(15.3% - 39.5%)
(-9.0% - 24.4%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
87
40.4 61.0
GEMEENTE GEMEENTE WAADHOEKE
GEMEENTE WESTSTELLINGSWERF
Tabel 28. Prioriteringstabel Gemeente Waadhoeke
Tabel 30. Prioriteringstabel Gemeente Weststellingswerf
Ranking
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
1
Evenementen
1.1
Evenementen
1.7
2
Sportkantines
1.9
Horeca
3
Cafetaria’s
2.2
4
Horeca
5
Prioriteit
Objectieve Ranking
Subjectieve Ranking
Hotspots nalevingsonderzoek 2022
Volume
Waar proberen jongeren de grootste hoeveelheid alcohol te kopen?
Waar proberen jongeren het vaakst alcohol te kopen?
1.8 Evenementen
3.9
1
Evenementen
1.1
Evenementen
1.6
2.8 Horeca
3.6 Sportkantines
14.3
2
Sportkantines
1.9
Cafetaria’s
Sportkantines
3.2 Supermarkten
3.8 Horeca
15.4
3
Cafetaria’s
2.2
2.4
Cafetaria’s
3.8 Cafetaria’s
3.9 Cafetaria’s
16.9
4
Horeca
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
5.0 Sportkantines
4.3 Jongerencen-tra 33.6
5
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.3 Slijterijen
5.2 Supermarkten
42.8
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.3 Jongerencen-tra 5.5 Slijterijen
62.1
Evenementen
2019 Waadhoeke
2022
Prioriteit
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
2.3 Evenementen
4.3
2.9 Cafetaria’s
2.9 Cafetaria's
12.8
Sportkantines
3.4 Sportkantines
3.6 Sportkantines
13.3
2.4
Horeca
3.6 Horeca
4.0 Horeca
18.2
Jongerencentra
3.2
Jongerencen-tra
4.4 Jongerencen-tra 4.6 Jongerencen-tra 28.8
6
Supermarkten
4.7
Supermarkten
5.9 Supermarkten
4.7 Supermarkten
49.8
7
Slijterijen
5.4
Slijterijen
6.3 Slijterijen
6.0 Slijterijen
66.4
Evenementen
Tabel 31. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Weststellingswerf
Tabel 29. Naleving 2019 vs 2022 Gemeente Waadhoeke
88
Ranking
Een laag cijfer symboliseert een groter risico
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
33.3%
34.8%
1.5%
(19.2% - 51.2%)
(18.8% - 55.1%)
(-24.3% - 27.3%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
2019 Weststellingswerf
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
60.0%
29.4%
-30.6%
(38.7% - 78.1%)
(13.3% - 53.1%)
(-62.1% - 0.9%)
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
89
BIJLAGE D: BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN EN SIGNIFICANTIETOETSEN Tabel 32. Verschil in naleving per verkoopkanaal tussen 2019 en 2022 (hotspots)
2020 Cafetaria’s
Evenementen Horecagelegenheden Jongerencentra
Slijterijen
Sportkantines
Supermarkten
Totaal
90
2022
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
15.0%
31.0%
16.0%
(7.1% - 29.1%)
(19.1% - 46.0%)
(-15.9% - 47.8%)
18.2%
15.9%
-2.3%
(11.8% - 26.9%)
(8.9% - 26.8%)
(-22.3% - 17.7%)
39.0%
34.8%
-4.2%
(31.8% - 46.8%)
(28.1% - 41.9%)
(-18.2% - 9.7%)
24.1%
46.2%
22.1%
(12.2% - 42.1%)
(23.2% - 70.9%)
(-19.6% - 63.7%)
73.8%
76.9%
3.1%
(58.9% - 84.7%)
(57.9% - 89.0%)
(-19.3% - 25.5%)
28.6%
27.1%
-1.5%
(20.0% - 39.0%)
(19.9% - 35.8%)
(-21.3% - 18.3%)
71.2%
67.7%
-3.5%
(57.7% - 81.7%)
(55.4% - 78.0%)
(-22.1% - 15.2%)
36.6%
36.8%
0.2%
(32.5% - 40.9%)
(32.7% - 41.1%)
(-9.5% - 9.9%)
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage
91
BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl
92
© Bureau Objectief, Nijmegen, december 2022
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Fryslân 2022 - Bijlage