Bijlage 3 - Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland 2020-2030
Tekst van het document
6.4 Merk Fryslân De provinciale regiomarketingorganisatie van Friesland zal aansluiten op de ontwikkelingen van het NBTC. Zij hanteren themajaren. Merk Fryslân participeert hierin. Op korte termijn zet Merk Fryslân in op de volgende thema’s: • 2020: Water • 2021: Landschap • 2022: Floriade (onder voorbehoud) Merk Fryslân wil de komende jaren de relatie met de regio’s versterken. Met name de regio’s Noordwest, Noordoost en Zuidoost zouden meer mogelijkheden moeten krijgen om invulling aan de bovengenoemde thema’s te geven. Dit sluit aan bij de wensen van het college van Gedeputeerde Staten om toerisme slim te laten groeien. Daarnaast wil Merk Fryslân samen met Zuidoost Friesland ontdekken hoe deze regio beter in de etalage kan worden gezet. Qua uitvoering hanteert Merk Fryslân drie expertises: TravelTrade, Online, Pers&PR. Met TravelTrade bewerkt Merk Fryslân de zakelijke- en de internationale markt door bijvoorbeeld Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
24
samenwerkingen met touroperators aan te gaan. Het online expertiseteam is bezig met het digitale platform friesland.nl en probeert via online content potentiële bezoekers te inspireren. Pers en PR gaat over alles wat te maken heeft met Free Publicity. Zowel on- als offline.
6.5 Branche ontwikkelingen Zowel de ABN AMRO als de Rabobank brengen regelmatig brancheontwikkelingen naar buiten. Hierbij enkele relevante zaken voor de regiomarketing van Zuidoost Friesland. Branchevervaging Er is steeds meer sprake van branchevervlechting en -vervaging. Dierentuinen bieden bungalows aan en hotels bieden attracties aan. Campings draaien goed 2018 was een goed jaar voor campings en het succes lijkt zich dit jaar te herhalen. Er wordt bovengemiddeld geïnvesteerd, vooral in duurzaamheid en verhuuraccommodaties. De extra inkomsten uit 2018 leiden niet alleen tot investeringen, ook de reserves worden aangevuld. Ontwikkeling campers De verkoop van campers in Nederland is sinds 2012 tot 2018 met bijna 60% gestegen. De explosieve verkoop zorgt voor een recordaantal geregistreerde campers in Nederland. Op de peildatum 1 juli 2018 zijn er 115.359 kampeerauto’s in ons land volgens officiële cijfers van de BOVAG en Kampeer en Caravan Industrie (KCI). Gebrek aan personeel in de sector Ook in de eerste helft van 2018 waren er veel vacatures in alle lagen van de sector. Uit de conjunctuurenquête van het CBS blijkt dat steeds meer ondernemers een tekort aan personeel als grootste bedreiging zien voor de toekomst. Stijgen van de temperaturen Als we ervan uit gaan dat er meer zomerse dagen per jaar komen, dan worden enkele specifieke investeringen aantrekkelijk.
Dit betreft bijvoorbeeld attracties als zwembaden, sprayparken of waterglijbanen, de beschikbaarheid van meer schaduwrijke terrassen en kampeerplekken en airco in centrale ruimtes. Een toenemend aantal campings investeert in zonnepanelen.
6.6 Toeristische Trends Elk jaar ontstaan er in de branche nieuwe trends. Onderstaand enkele opmerkelijke trends van reistrendonderzoeker Tessa aan de Stegge die wellicht interessant kunnen zijn voor Zuidoost Friesland. Vakantie naar minder toeristische gebieden Als reactie op het overtoerisme kiezen steeds meer mensen voor vakantie vieren op een plek waar ze de massa kunnen ontwijken. We gaan van de gebaande paden af en zoeken naar alternatieve mooie plekken. Zo riep CNN Groningen uit als beste alternatief voor de stad Amsterdam. Iets goeds doen voor de bestemming We worden steeds meer geconfronteerd met de effecten van onze vakanties. Steeds meer reizigers kiezen ervoor om iets terug te doen voor de plek waar ze te gast zijn. Denk bijvoorbeeld aan het opruimen van het strand en de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een eco-verblijf en ervoor kiezen om geen plastic flesjes te kopen. De verkoop van treinkaartjes is de laatste tijd gestegen. Steeds meer mensen kiezen voor de trein als Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
25
alternatief voor een vliegreis. Vakantie gebruiken om te herstellen Op reis gaan en als herboren terugkomen, klinkt dat niet heerlijk? Verschillende reisorganisaties spelen er op in: retreats, sportvakanties of een verblijf in een hotel waar je offline bent. Er wordt ook gereisd om door moeilijke periodes heen te komen, bijvoorbeeld met een red-je-huwelijk-trip of de reis na een relatiebreuk. Eigendom neemt af Steeds minder mensen hebben een eigen kampeermiddel of vaartuig. Dat vraagt om uitbreiding van verhuureenheden en eventueel een totale overgang waarbij het idee van klassiek kamperen en varen wordt verlaten.
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
26
Conclusies en aanbevelingen
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
27
7. Van analyse naar de aanpak Uit de voorgaande hoofdstukken zijn alle sterktes, verbeterpunten, kansen en bedreigingen gedestilleerd. Sterktes en verbeterpunten zijn interne zaken en hebben te maken met de organisatie (Stichting TNFW), het speelveld en het toeristische aanbod in de regio Zuidoost Friesland. Externe zaken, kansen en bedreigingen, hebben te maken met stakeholders buiten de regio, trends en brancheontwikkelingen. Bij alle items is gekeken hoe relevant ze zijn voor de marketing van Zuidoost Friesland. Dit is beoordeeld met een cijfer van 1 tot en met 10. Waarbij 1 niet relevant betekent en 10 ontzettend relevant. Het totale overzicht staat in bijlage 2.
7.1 Confrontatiematrix Vervolgens zijn de meest relevante items in de onderstaande confrontatiematrix gezet. Hieruit vloeien vier strategische adviezen voort.
7.2 Strategische adviezen Als we de verschillende sterktes, verbeterpunten, kansen en bedreigingen aan elkaar relateren, komen er in de kwadranten een aantal conclusies naar voren. Onderstaand een korte toelichting. Bedreigingen
Verbeterpunten
Sterktes
Kansen
F iguu r 5: c o nfro nt a t iema t r ix
7.2.1 Vertel een eenduidig verhaal Er is voldoende kwalitatief goed aanbod voor de toerist in Zuidoost Friesland. Sterker nog: 37% van de binnenlandse toerist zoekt naar bestemmingen waar bos en heide aanwezig zijn. Daarnaast heeft de regio enkele typerende identiteitskernwaarden: eigenwijs, zelfstandig en anders dan anderen. Benut deze om met een goede positionering de regio in de etalage van o.a. Merk Fryslân en Leeuwarden Fryslân 2028 te zetten. Op deze manier kan Zuidoost Friesland meer dan een graantje meepikken van de verwachte groei. Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
28
7.2.2 Maak keuzes Grote delen van Zuidoost Friesland hebben weinig relatie met het huidige imago van Friesland (Water, Wadden en Elfsteden). Durf als regio zelf een nieuwe -specifiek bij de regio passende positionering te bedenken en boor specifieke doelgroepen aan. Schiet niet met hagel, maar met gerichte kogels. Op deze manier kan Zuidoost Friesland zichzelf onderscheiden van andere toeristische bestemmingen.
7.2.3 Werk aan draagvlak Stichting Toeristisch Netwerk De Friese Wouden staat aan de lat voor de regiomarketing in Zuidoost Friesland. Het is echter onduidelijk wat de stichting wel en niet doet. De naam geeft verwarring en er wordt door de stichting, ondernemers en stakeholders uit de regio onvoldoende samengewerkt. Dit maakt dat de regiomarketing in Zuidoost Friesland de afgelopen jaren onvoldoende tot wasdom is gekomen. Alleen met draagvlak van overheden, bedrijfsleven en stakeholders kan Stichting TNFW hier verandering in brengen. Hiervoor is een andere organisatiestructuur en een andere stichtingsnaam nodig.
7.2.4 Neem verantwoordelijkheid Als Zuidoost Friesland beter op de toeristische kaart wil komen, zal de regio van haar eigen kracht uit moeten gaan. Dat het gebied nauwelijks aansluiting vindt bij het huidige imago van Friesland is een feit. Er is echter wel een relatie met de Friese eigenzinnigheid en authenticiteit: dat aspect kan meer benut worden. Met een scherpe positionering moet Zuidoost Friesland gericht ‘de boer’ op gaan en aankloppen bij onder andere Merk Fryslân. Zowel overheid als ondernemers en lokale samenwerkingspartijen hebben hierin een essentiële rol. Iedereen moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. De blik moet worden verbreed van lokaal naar regionaal en er moet tijd en/of geld worden geïnvesteerd. Dit lukt alleen als het doel, de taken en het budget realistisch en duidelijk zijn omschreven. In de volgende hoofdstukken worden de strategische adviezen verder uitgewerkt.
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
29
8. Vertel een eenduidig verhaal communicatiestrategie 8.1 Positionering Uit paragraaf 4.2 blijkt dat de regio drie typerende kernwaarden kent: eigenwijs, zelfstandig en anders dan anderen. Daarnaast blijkt uit paragraaf 4.3 dat bezoekers Zuidoost Friesland niet relateren met de voor Friesland bekende zaken: water, Wadden en Elfsteden. De bezoekers zijn echter wel erg tevreden over de omgeving en de natuur die Zuidoost Friesland biedt. Uit paragraaf 5.2 blijkt dat voor de Nederlandse verblijfstoerist ‘Bos & Heide’ een reden is om te kiezen voor een bestemming in eigen land. Tellen we de ‘eigenwijze identiteit’ van het gebied op bij de het (nog) niet bekende beeld van Friesland – Bos & Heide, dan krijgen we een interessant uitgangspunt. Namelijk: “Het Andere Friesland.”
8.2 Het Andere Friesland In “Het Andere Friesland” doet men zaken net even anders. Unieker, authentieker en vooral eigenwijzer. Met name het fiets-, wandel-, culinaire-, en cultuuraanbod is ten opzichte van andere regio’s in Friesland onderscheidend. Deze positionering sluit goed aan bij de koers die Merk Fryslân is ingeslagen met 'Friesland Style'. Zuidoost Friesland kan met ‘Het Andere Friesland’ aansluiten bij de uitingen, look and feel en huisstijl van Merk Fryslân.
8.3 Verhaallijnen Om een positionering zoals ‘Het Andere Friesland’ goed te kunnen laden zijn een aantal interessante verhaallijnen nodig waarbij cultuur, culinair en sport belangrijke thema’s zijn. Hierbij werkt deBeel positionering d 1 : Uit i ng als F ries la nd S t yl e ‘rode draad’. Het is wenselijk om deze verhaallijnen met ondernemers en stakeholders uit de regio te maken. Zo is de kans op draagvlak, ambassadeurschap en daarmee succes het grootst. Er kan worden gedacht aan een aantal thema’s die kenmerkend zijn voor de regio zoals: • De Friese Adel - dat waren geen gemakkelijke jongens • Socialisme in Friesland – het moest anders • Andere energie – vanuit de mensen (cultuur/historie), turfwinning, (water)sport en lanterfanten • Het nieuwe eten – anders vanuit de streek of een 3D printer? • Ontstaan van het landschap – natuur en cultuur en wat kun je er actief mee?
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
30
8.4 Creatief concept Het uitwerken van de positionering naar een creatief concept vergt naast denkkracht en lef, daadkracht. Het heeft alleen kans van slagen als er een spraakmakende concept ontstaat waarbij de authenticiteit van de regio op een prikkelende manier in beeld wordt gebracht. Want alleen dan komt de (marketing)boodschap binnen. Merk Fryslân ziet de potentie van ‘Het Andere Friesland’ en wil graag helpen om dit inhoudelijk vorm te geven. Daarnaast liggen er veel kansen om ‘Het Andere Friesland te integreren binnen nieuwe en bestaande (culturele) evenementen. Hiermee kan de regio inhaken op LF2028 en de samenwerking tussen de evenementenorganisaties en omliggende ondernemers verbeteren.
8.5 Marketing, gastheerschap en informatievoorziening Zoals in hoofdstuk 2 reeds beschrijven zit er een onderscheid tussen de marketingboodschap, informatievoorziening en gastheerschap. De positionering hoort bij de marketingboodschap. Hiermee probeer je potentiele gasten te verleiden om naar het gebied te komen. Zo is bijvoorbeeld Parijs de stad van ‘De liefde’. De verhaallijnen geven verdieping en zorgen voor een inspirerende wijze van gastheerschap en informatievoorziening. Hierbinnen wordt het totale toeristische product van Zuidoost Friesland uitgelicht. Denk aan faciliteiten, routes, attracties en andere Points of Interests. Gerelateerd aan Parijs zijn dit de Eiffeltoren, het Louvre, Montmatre etc.
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
31
9. Maak keuzes - doelgroep Met de positionering ‘Het Andere Friesland’ zet Zuidoost Friesland primair in op twee marketingdoelgroepen: ‘herhaalbezoeker’ voor de verblijfsrecreatie en ‘ De Noorderling’ voor de dagrecreatie.
9.1 Herhaalbezoeker - verblijfsrecreatie Zoals beschreven in paragraaf 5.3 heeft Friesland als provincie het hoogste percentage herhalingsbezoeken. Met een positionering in de lijn van ‘Het Andere Friesland’, zetten we in op deze zogenaamde ‘herhaalbezoeker’. Alle verblijfstoeristen die al eens in Friesland zijn geweest en enthousiast zijn geworden zijn welkom voor een herhaalbezoek in Zuidoost Friesland! Herhaalbezoekers komen naar het centraal gelegen Zuidoost Friesland voor ‘Bos en Heide’, kwalitatief goed cultureel en culinair aanbod en de beste fiets- en wandelopties. Bijzondere belevenissen dekken de lading van de positionering: ‘Het Andere Friesland’.
9.1.1 Hoe gaan we deze doelgroep bereiken? Door de samenwerking met Merk Fryslân te intensiveren zijn er twee concrete mogelijkheden om de herhaalbezoeker te bereiken: gebruik maken van het e-mailadresssenbestand en de perscontacten. Emailadressen consumenten De afgelopen jaren heeft Merk Fryslân honderdduizenden e-mailadressen vergaard via beursbezoek en online winacties. Deze consumenten kregen de afgelopen jaren informatie over het culturele aanbod van Friesland (LF2028) en de thema’s water, Wadden en Elfsteden. Nu is het zaak dat zij ook met grote regelmaat het verhaal van ‘Het Andere Friesland’ te horen krijgen. Perscontacten Daarnaast hebben (o.a. in het kader van Leeuwarden-Fryslân 2018) honderden nationale en internationale journalisten en online influencers Friesland bezocht. In deze publicaties ging het ook veelal over de bovengenoemde zaken. Kunnen we hen uitnodigingen (al dan niet in het kader van LF2028) om Friesland nog eens te bezoeken en de andere kant van de deze prachtige provincie te laten zien? Om deze acties te kunnen realiseren moet er naast een goede samenwerking met Merk Fryslân ook marketingbudget worden gereserveerd. Deze werkzaamheden vallen namelijk buiten het ‘standaardpakket’ van de provinciale marketingorganisatie. Daarnaast moet de regio zelf haar (online) informatievoorziening op orde hebben.
9.2 De Noorderling - dagrecreatie Zoals beschreven in paragraaf 5.1 recreëert 50% van de Nederlanders in eigen gemeente. Met name wandelen, buitenrecreatie en fietsen zijn geliefd. Dit zijn nou net de activiteiten die bij uitstek in Zuidoost Friesland kunnen worden gedaan. Het doel is om de kring van dagrecreatie breder te trekken. Kunnen we inwoners van Noord Nederland verleiden om in alle jaargetijden, en met name in het schouderseizoen6, te recreëren in Zuidoost Friesland?
6
Onder schouderseizoen worden de maanden oktober, november, januari, februari en maart verstaan. Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
32
Steeds meer mensen recreëren om ‘te herstellen’ (paragraaf 6.6). Ontstressen, verbeteren van lifestyle, het zogenaamde lanterfanten en mindfulness: het zijn slechts enkele redenen om de natuur op te zoeken. Met de mountainbike er op uit. Lekker paardrijden over de heide of gewoon een ontspannen fiets-, vaar- of wandeltocht met na afloop een kwalitatief goede maaltijd: in Zuidoost Friesland, het Andere Friesland, kan het gedurende alle jaargetijden. Daarnaast kan deze doelgroep uitstekend fungeren als on- en offline ambassadeur voor potentiële verblijfstoeristen.
9.2.1 Hoe gaan we deze doelgroep bereiken? TNFW kan zelf met behulp van online media, persbenadering en ambassadeurschap van eigen inwoners deze doelgroep bereiken. Goede informatievoorziening is hierbij essentieel. Als de inwoners van Zuidoost Friesland zelf weten wat er allemaal te doen is, dan kunnen zij dat -op bijvoorbeeld een verjaardagsfeestje of social media- ook gemakkelijker doorvertellen.
9.3 Buitenlandse toerist De buitenlandse toerist komt niet naar Friesland voor ‘bos en heide’ (paragraaf 5.4). Daarnaast gebruikt Merk Fryslân voor haar marketing de ‘rode’ doelgroep (paragraaf 6.4). Beide zaken sluiten onvoldoende aan bij het huidige toeristische aanbod van Zuidoost Friesland. De buitenlandse toerist is daarom voor de korte termijn geen primaire doelgroep waarop de regiomarketing van Zuidoost Friesland zich zou moeten richten. Eerst moet de positionering beter op orde en herhaalbezoekers en dagrecreanten worden aangetrokken. Doen zich echter unieke marketingkansen voor, zoals een internationale persreis, dan zal TNFW deze niet laten lopen en oppakken in samenwerking met Merk Fryslân. Voorwaarde is wel dat het aansluit op de gekozen koers van ‘Het Andere Friesland’.
9.4 Communicatiedoelgroep Zoals beschreven in paragraaf 5.5 is het zaak om onderscheid te maken tussen de marketing- en de communicatiedoelgroep. Zuidoost Friesland kan haar communicatie het beste inzetten op de blauw-paarse doelgroep. Dit zal de bewust groene doelgroep inspireren en daarmee wordt Zuidoost Friesland gezien als interessante bestemming. Het is zaak om de verhaallijnen uit hoofdstuk acht te maken met deze doelgroep en hún zogenaamde klantreis7 voor ogen. Daarnaast is het van belang dat er een marketingprogramma wordt ontwikkeld dat bezoekers stap voor stap verleidt tot een bezoek aan Zuidoost Friesland. Hiervoor zijn meerdere contactmomenten nodig.
7
Een klantreis is het koopproces dat een verblijfstoerist of dagrecreant aflegt om de keuze voor Zuidoost Friesland als bestemming te maken. Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
33
10. Werk aan draagvlak organisatiestructuur Om draagvlak uit de achterban te realiseren, is een andere organisatiestructuur nodig. Het is wenselijk om de toeristische markt mede verantwoordelijk te maken voor de regiomarketing van Zuidoost Friesland. Hiervoor zijn diverse vormen mogelijk. Een snelle eerste stap zou het installeren van een Raad van Advies en een Denktank kunnen zijn. Hierbij ontstaat een gewichtige balans tussen draagvlak en uitvoering. Onderstaand wordt deze denkrichting uitgewerkt.
10.1 Raad van Advies
Deze club van betrokken ondernemers heeft enkele proces- en organisatorische taken: • Klankbordfunctie voor dagelijks bestuur; • Opzetten nieuwe organisatiestructuur – samen met dagelijks bestuur; • Ontwikkelen van cofinancieringsbeleid; • Voelsprieten in de regio (zowel overheid als achterban). Deze groep komt 3 a 4 keer per jaar samen. Zij worden gevoed door het bestuur en de gebiedsregisseur en vica versa. Het doel is om meer verbinding in de regio te creëren.
10.2 Denktank Vakinhoudelijke aanjagers/marketingspecialisten van lokale partijen werken samen aan één of twee concrete marketingacties per jaar. Denk bijvoorbeeld aan een unieke persreis door het hele gebied, een ambassadeurscampagne voor inwoners of een ludieke social media actie. Het is zaak dat alle partijen baat hebben bij de actie. Het idee is om krachten te bundelen en samen de regio op een concrete manier op de kaart te zetten.
10.3 Betere samenwerking stakeholders
F iguu r 6: orga n ogra m gew ens t e orga nis a t ie
TNFW wil de samenwerking tussen stakeholders in het gebied graag verbeteren. Maar omdat het speelveld zo groot is, zullen er een aantal keuzes moeten worden gemaakt. Het onderstaande model helpt hierbij.
10.3.1 Stakeholdersmodel Het volgende model is gebaseerd op ‘invloed’ en ‘belang’. Invloed heeft vaak te maken met beschikbare budgetten voor regiomarketing gericht op Zuidoost Friesland. Belang heeft de maken met de visie van de desbetreffende organisatie ten opzichte van de regiomarketing van Zuidoost Friesland. Vinden zij het gebied dermate interessant dat ze willen helpen/investeren?
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
34
De kleuren geven aan of de partijen zich in (groen) de regio of buiten (blauw) de regio bevinden. Oranje zijn verzamelnamen zodat niet elke individuele partij hoeft te worden benoemd.
F iguu r 5: s t a keh ol ders mod el
10.3.2 Strategie stakeholders Omdat TNFW graag efficiënt wil samenwerken met het speelveld worden er een aantal keuzes per kwadrant gemaakt: 1. Focus – deze stakeholders hebben een groot belang en veel invloed. TNFW moet deze partijen betrekken bij de strategische planvorming en in de uitvoering actief samenwerking opzoeken. 2. Relatie – deze stakeholders hebben een klein belang en veel invloed. Deze partijen informeert TNFW tijdig en we zoeken de samenwerking op wanneer kansen zich aandienen. 3. Informatie – deze stakeholders hebben een klein belang en relatief weinig invloed: deze groep informeert TNFW via reguliere kanalen zoals de nieuwsbrief, persberichten en social media. 4. Ambassadeurschap – deze stakeholders hebben een groot belang en weinig invloed: deze stakeholders zijn de ambassadeurs voor de regiomarketing van Zuidoost Friesland. Deze partijen moeten worden betrokken bij de uitvoering, mits ze dat willen.
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
35
11. Neem verantwoordelijkheid – wat is er nodig? Wil de regiomarketing van Zuidoost Friesland tot wasdom komen, dan zijn er een aantal zaken nodig. In dit hoofdstuk wordt beschreven welke en wie hiervoor aan de lat staat.
11.1 Naam aanpassen De stichtingsnaam Toeristisch Netwerk De Friese Wouden heeft binnen de regio een onvoldoende positief imago. Omdat het een gebiedsindicatie in zich heeft voelt niet iedere ondernemer en stakeholder zich aangesproken en het wordt vaak verward met de positionering. Het is daarom aan te raden om de naam van de stichting te veranderen in een naam waaruit duidelijk blijkt wat de stichting doet. Bijvoorbeeld: Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland.
11.2 Doel aanpassen Het huidige doel, zoals omschreven in paragraaf 2.2 is te breed. Het is onvoldoende duidelijk waarvoor de stichting wel en niet aan de lat staat. Het voorstel is om de stichting primair een uitvoerende opdracht te geven. Doordat zij op een pragmatische manier de regio op de kaart zet wordt er veel praktijkkennis vergaard en is TNFW een serieuze gesprekspartner voor overheden, Merk Fryslân en andere stakeholders. Dit verbindende doel is secundair. Voorzet nieuwe doelstelling: Het doel van Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland is om de bestemming Zuidoost Friesland met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap).
11.3 Werkwijze aanpassen Regiomarketing lukt alleen met draagvlak uit de achterban. Maar dan moet wel duidelijk zijn wat er leeft en speelt. Daarom is het wenselijk om diverse marketingacties samen met betrokken partijen uit het veld op te pakken. De verhaallijnen uit paragraaf 8.2 kunnen een goede leidraad zijn om te komen tot efficiënte co-creatie. In paragraaf 10.3.1 staan in het vak ambassadeurschap diverse stakeholders die op verschillende thema’s vakinhoudelijke kennis kunnen leveren. Zo heeft de één meer met cultuurhistorie, terwijl de andere zich liever bezighoudt met het thema culinair. Zo ontstaat op elk thema een ‘coalition of the willing’ en dat vergroot het draagvlak en de kans op marketingsucces!
11.4 Takenpakket aanpassen Een nieuwe, scherpere doelstelling, vraagt om ook om een nieuw takenpakket. De huidige indeling verbinden, ontwikkelen en vermarkten kan blijven bestaan. De invulling van deze speerpunten wordt echter scherper:
11.4.1 Verbinden Als ondernemers en gastheren van de regio elkaar beter kennen, kunnen zij de gast beter doorverwijzen en zo is de gehele regio een betere gastheer. TNFW wil dit speerpunt bereiken door per jaar twee grote netwerkbijeenkomsten te organiseren. Daarnaast wordt er -op basis van Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
36
behoefte- workshops aangeboden die het individuele gastheerschap verbeteren. Binnen dit speerpunt richt TNFW zich op de ondernemers en lokale samenwerkingsverbanden. Binnen dit speerpunt is het niet de taak van TNFW om overheden en andere stakeholders onderling aan elkaar te verbinden. Deze taak is beschreven in subparagraaf 11.3.4.
11.4.2 Ontwikkelen De gast die al in de regio is, moet zijn weg in de regio goed kunnen vinden. Hiervoor is juiste informatievoorziening via verhaallijnen nodig. TNFW wil dit bewerkstelligen door middelen zoals een website, evenementenkalender, foldermateriaal, kaarten TIP-structuur e.d. te maken. TNFW staat dus aan de lat voor de ontwikkeling van informatievoorziening. Ontwikkeling o.b.v. ‘harde zaken’ zoals routestructuren hoort niet bij dit speerpunt thuis.
11.4.3 Vermarkten Hoe krijgen we nieuwe bezoekers naar Zuidoost Friesland? Hiervoor zijn naamsbekendheid door een scherpe positionering en concrete marketingacties nodig. TNFW voert per jaar minimaal één grote persreis uit. Daarnaast wordt er online campagne gevoerd. Het aantrekken van de ‘herhaalbezoeker’ gebeurt in nauwe samenwerking met Merk Fryslân. De dagrecreant zal TNFW zelf aantrekken met marketingacties. TNFW werkt alleen aan regionale marketingacties. Hierbij is het de wens om lokale zaken slim te integreren (bijvoorbeeld via de denktank). TNFW ondersteunt echter geen lokale zaken waarbij het regionale belang onvoldoende duidelijk is.
11.4.4 Adviesfunctie Omdat TNFW door de pragmatische aanpak veel kennis van de markt vergaart, is zij een serieuze gesprekspartner voor gemeenten, stakeholders en samenwerkingsverbanden. TNFW wil deze secundaire rol ook graag uitvoeren -omdat dit een verbindende werking heeft die de hele regio ten goede komt. Maar TNFW wil geen ‘praatclub’ zijn. Voordat TNFW aanschuift om advies te geven worden de volgende vragen gesteld: • Heeft het te maken met toerisme en regiomarketing? • Is er een duidelijk regionaal belang? • Biedt het kansen voor de regiomarketing van Zuidoost Friesland op lange termijn? • Zijn er andere partijen die meer of gelijkwaardige kennis kunnen inbrengen?
11.4.5 Algemeen Er zijn altijd een aantal standaard zaken die moeten gebeuren, denk hierbij aan het secretariaat, bestuursvergaderingen, etc. Voor de korte termijn vallen hieronder ook het opzetten en uitbouwen van de organisatiestructuur zoals besproken in hoofdstuk 10.
11.4.6 Verdeling werkzaamheden Om de juiste balans tussen draagvlak uit de achterban, concrete resultaten door uitvoering en het verbindende element in en buiten de regio te kunnen bewaken is een onderstaande verdeling wenselijk. Beschikbare middelen zullen via een vergelijkbare verdeling moeten worden verdeeld.
Verdeling werkzaamheden TNFW Verbinden
10% 15% 15% 30%
30%
Ontwikkelen Vermarkten Advies Algemene zaken
F iguu r 8: V er del ing w erkz a a mhe den Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
37
11.5 Budget aanpassen Wanneer Zuidoost Friesland de regio beter op de toeristische kaart wil zetten, is er naast een gedegen marketingstrategie een sterke organisatie met een realistisch budget nodig. In subparagraaf 2.6.1. wordt de situatie van de andere regiomarketingorganisaties in Friesland beschreven. Gemiddeld besteden de gemeenten in andere regio’s tussen tussen de €230,- en €500,- per ondernemer per jaar aan regiomarketing. De gemeenten in Zuidoost Friesland besteden momenteel ruim €116,- per ondernemer per jaar aan gezamenlijke regiomarketing. Hierbij gaan we ervan uit dat alle vijf gemeenten een bijdrage van €20.000,- leveren. In de volgende paragraaf wordt in drie scenario’s geschetst wat TNFW kan realiseren met welk budget.
11.5.1 Drie financiële scenario’s 1. Huidige situatie Als Oost- en Weststellingwerf besluiten om niet opnieuw de samenwerking aan te gaan, blijft het huidige basisbudget €60.000,-. Hiervoor kunnen we grofweg één grote netwerkbijeenkomst organiseren, twee kleinere folders maken, de website in de basis beheren en een kleine persreis organiseren. Daarnaast zijn er enkele advies-uren beschikbaar. In deze situatie is er geen financiële ruimte om de organisatiestructuur te verbeteren en om de positionering van Zuidoost Friesland aan te passen. 2. Basis Als Oost- en Weststellingwerf wel weer mee doen, komt er €100.000,- beschikbaar. Er zou dan bovenop de huidige situatie bijvoorbeeld een klein magazine en een online campagne kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast zijn er iets meer uren beschikbaar om verbindingen te leggen en de belangen te behartigen bij bijvoorbeeld Merk Fryslân. Ook kan in deze situatie de organisatiestructuur worden verbeterd door een denktank en Raad van Advies op te richten. Het grondig herpositioneren van het gebied gaat met deze middelen niet lukken. 3. Bijdrage naar rato aantal ondernemers Stel, de gemeenten willen €250,- per ondernemer investeren in de regiomarketing van Zuidoost Friesland, dan komt er een bedrag van €214.000,- beschikbaar. Met dit bedrag kan TNFW een volwaardige regiomarketingorganisatie zijn.
De gebiedsregisseur kan 24-32 uur per week werken met ondersteuning van een extra medewerker. Daarnaast is er voldoende uitvoeringsbudget om het gebied te herpositioneren een nieuwe organisatiestructuur op te zetten. Een totaaloverzicht van mogelijke werkzaamheden per scenario staat in bijlage 3. Onderstaand een financieel overzicht per scenario. De scheefgedrukte percentages geven de verdeling van het budget aan ten opzichte van de werkzaamheden/personeelskosten. Zie paragraaf 11.3.6. voor de ideale verhouding. Speerpunt Verbinden Ontwikkelen Vermarkten Advies Algemene zaken Totaal uitvoeringsbudget Personeelskosten Totaal
1.
Huidig
€ 2.000,00 € 4.000,00 € 0,00 € 4.000,00 € 4.000,00 € 14.000,00 € 46.000,00 € 60.000,00
2. 14% 29% 0% 29% 29% 77%
Basis
3.
€ 5.000,00 € 10.000,00 € 8.000,00 € 7.000,00 € 4.000,00 € 34.000,00 € 66.000,00 € 100.000,00
15% 29% 8% 21% 4% 66%
Naar rato ondernemers € 18.000,00 € 34.000,00 € 35.000,00 € 16.000,00 € 11.000,00 € 114.000,00 € 100.000,00 € 214.000,00
16% 30% 31% 14% 10% 47%
Ta bel 5: Dr ie f ina nc iël e s c ena rio ’s Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
38
Verhouding personeelskosten – werkbudget Wil de regiomarketing van Zuidoost Friesland van de grond komen dan is er een juiste verhouding tussen de personeelskosten en het werkbudget nodig. Het is wenselijk om minder dan 50% personeelskosten te hanteren. Want resultaten zitten in de uitvoering. In het derde scenario is dit pas mogelijk omdat er altijd een minimum aan ‘uren’ nodig zijn om ‘de winkel draaiende’ te houden.
11.5.2 Co-financiering Zoals in paragraaf 2.7 beschreven is er momenteel onvoldoende draagvlak om substantiële bijdragen uit de markt voor de regiomarketing van Zuidoost Friesland te halen. Echter, een scherpe positionering, een nieuwe organisatiestructuur en een serieuze bijdrage vanuit de overheid kunnen het vertrouwen snel doen groeien bij ondernemers en lokale samenwerkingsverbanden. Daarna is het zaak om dit vertrouwen te verzilveren. In de komende jaren zal hiervoor door de Raad van Advies en het bestuur een geschikt model moeten worden uitgewerkt.
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
39
Bijlage 1: Bronnenlijst Boeken •
Hospers, G. (2011). Er gaat niets boven citymarketing. Hoe zet je een plaats op de kaart? Haystack: Enschede.
Documenten • • • •
• • • • • •
• • • •
Bechtold, M., Assen, D. & Rotman, J. (2010). NOFA. Imago-onderzoek naar Noordoost Friesland. Stenden Instit Grontmij en Van der Tuuk (2009). De Friese Wouden, Authentiek, Inspirerend, Aangenaam, Actief. Plattelânsprojekten Fryslân Schmeink en De Bruin (2015). Uitvoeringsprogramma De Friese Wouden 2015-2020. Programmabestuur Streekagenda Zuidoost Friesland. Schmeink (2017). Projectplan Er-varen en Turf, onderleggen bij subsidieaanvraag Cultuuren Plattelandstoerisme (CTPT). Zuidoost Friesland: gemeenten, Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf, Smallingerland en Weststellingwerf. mr Breuker, notaris te Drachten (2012). Oprichting en statuten van de Stichting Toeristisch Netwerk De Friese Wouden. R. de Vries, Het Experience Bureau (2016). Regiomarketing Provinsje Fryslân Reflectie en inspiratie op basis van 9 expert opinions. Provincie Fryslân. De Streekkrant (2014). Serie ‘Rasechte Wâldpyk’. NBTC (2016). Inkomend toerisme Friesland - positie in de markt. Merk Fryslân. Merk Fryslân (2016). De koers van Merk Fryslân. focus, focus, focus. Provincie Fryslân. PleisureWorld NRIT, Centraal Bureau voor de Statistiek, NBTC Holland Marketing en CELTH, Centre of Expertise Leisure, Tourism & Hospitality (2018). Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2018. Provincie Fryslân (2019). Positionpaper Gastvrij Fryslân. Provinciale Staten van Fryslân. NBTC (2019).
Perspectief 2030, bestemming Nederland. Ministerie van Economische Zaken. Provincie Fryslân (2019). Bestuursakkoord 2019-2023 Vernieuwen in vertrouwen, geluk op 1. Provinciale Staten van Fryslân. L. Krol en S. Bootsma, Leeuwarden-Fryslân 2028 (2019). Generatie 2028.
Internetsites •
• • • • •
•
Nieuwe Ooststellingwerver – Stellingwerven zetten punt achter Toeristisch Netwerk De Friese Wouden - https://nieuweooststellingwerver.nl/artikel/481361/stellingwerven-zettenpunt-achter-toeristisch-netwerk-de-friese-wouden Waterland van Friesland – Resultaten 1e helft 2019 https://zakelijk.waterlandvanfriesland.nl/resultaten/overzicht-resultaten/ Friesland Conventionpartners – samenwerkende hotels http://www.frieslandconventionpartners.nl Wikipedia – gebiedsinformatie - http://www.wikipedia.com Friesch Dagblad - ’s Werelds meeste verhalen komen uit Harkema http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=46589 Friesch Dagblad - Film ‘Daor klept de klokke weer’ toont het eigene van de Stellingwerven https://frieschdagblad.nl/2019/2/19/film-daor-klept-de-klokke-weer-toont-het-eigene-vande-stellingwerven?harvest_referrer=https:%2F%2Fwww.google.com%2F Kenniscentrum Toerisme – Recron Model https://www.kenniscentrumtoerisme.nl/l/library/download/13434
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
40
• • • • • • •
NBTC - Doelgroepen op basis van het Mentality Model https://www.nbtc.nl/nl/homepage/strategie/doelgroepen.htm Het Werkgelegenheidsregister van Nederland Lisa – cijfers werkgelegenheid Recreatie en Toerisme in Zuidoost Friesland - https://www.lisa.nl/home NBTC – Uitleg Holland City Strategie https://www.nbtc.nl/nl/homepage/strategie/hollandcity.htm ABN AMRO – leisure trends 2019 - https://insights.abnamro.nl/2019/03/toerisme-stuwtsector-leisure/ Rabobank – horeca en recreatie trends 2018 - https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfersen-trends/horeca-en-recreatie/ Tessa aan de Stegge – reistrendwatcher – toeristische trends 2019 https://tessaaandestegge.com NRIT Media – Record aantal campers leidt tot groei NKC - https://www.nritmedia.nl/
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
41
Bijlage 2: Lijst met geïnterviewden Opsterland • Marc van Gullick van Lauswolt • Bert Zijlstra van Nieuw Allardsoog • Jan Willem Russchen van camping Waldsang • Arjen en Teuny Toes van camping ’t Hout • Afvaardiging TIP Bakkeveen Heerenveen • Geert Bosman van ’t Gerecht • Natasja van den Bos van Zeilschool Pean • Tjitte de Wolf van Tjaarda Oranjewoud • Siepie de Groot van Heerenveen ’n Gouden Plak Ooststellingwerf • Jan de Roos van Jongens van Outdoor • Jan Henk Veenhouwer van Coöperatie Appelscha Regio 3.0 u.a. • Wethouder Jongsma • Pieter van der Schaaf – Voorzitter TIP Appelscha Smallingerland • Thamar Beckx van Museum Dr8888 • Sjoerd Langebeek van Van der Valk Drachten • Pier Hager van Paviljoen De Leyen • Winfried Bruinsma – Cultureel ambassadeur Drachten • Stef Avezaat van de Lawei • John Haitsma van Nationaal Park De Alde Feanen Weststellingwerf • Wethouder Hoen • Liesbeth Schievink van Samenwerkende ondernemersverenigingen Regiomarketing Weststellingwerf • Paul Folgers, Strategisch adviseur OWO en Weststellingwerf • Afvaardiging Commerciële Club Weststellingwerf • Afvaardiging Toeristisch Platform Weststellingwerf Buiten de regio • Lieuwe Krol van Leeuwarden-Fryslân 2028 • Martin Cnossen en Roger Davids van Merk Fryslân • AORTA overleg – beleidsmedewerkers toerisme Zuidoost Friesland • Wens: Recreatieschap Drenthe/Marketing Drenthe/Marketing Oost/Marketing Groningen
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
42
Bijlage 3: Overzicht analyse Uit de hoofdstuk 2 tot en met 6 zijn alle sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen gedestilleerd. Het totale overzicht staat in deze bijlage. Interne zaken; sterktes en zwaktes, hebben te maken met de organisatie - Stichting TNFW, het speelveld en het aanbod in de regio. Externe zaken, kansen en bedreigingen, hebben te maken met stakeholders buiten de regio en brancheontwikkelingen. Bij alle items is gekeken hoe relevant ze zijn voor de marketing van Zuidoost Friesland. Dit is beoordeeld met een cijfer van 1 tot en met 10. Waarbij 1 niet relevant betekent en 10 ontzettend relevant.
Interne items
Item
Sterkte
Zwakte
Neutraal
Score
De Friese Wouden dekt als organisatienaam en positionering van het gebied onvoldoende de lading
x
10
Ondernemers en stakeholders weten onvoldoende wat TNFW doet
x
10
TNFW heeft een klein en niet structureel budget
x
10
Stakeholders in Zuidoost Friesland werken onvoldoende samen aan de regiomarketing van Zuidoost Friesland
x
9
Imago TNFW is niet goed (praatclub, niet daadkrachtig etc)
x
9
Regio heeft een goed aanbod aan culturele evenementen
X
9
Regio heeft een goed aanbod aan culturele evenementen
X
9
Gebied kent verschillende 'identiteiten' iedere een eigen verhaal maar 3 gezamenlijke waarden: Eigenwijs, Zelfstandig en anders dan de anderen
X
9
Gasten waarderen gebied op Natuur en omgeving (Zoover)
X
9
Regio heeft een bijzonder culinair aanbod
X
9
TNFW is het eerste aanspreekpunt voor gemeenten, provincie en merk Fryslan
x
8
Bestuur stichting zit in een herijkingsfase en willen organisatie veranderen
x
8
TNFW heeft een goede relatie met de gemeenten in de regio
x
8
Er wordt te lokaal gekeken door diverse stakeholders, overheid en ondernemers Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
x
8 43
Item
Sterkte
Zwakte
Neutraal
Score
Stakeholders herkennen zich niet in de naam Stichting TNFW
x
8
Doelstellingen van de Stichting zijn nu heel breed omschreven en dat maakt de rol van de stichting niet altijd helder
x
8
Takenpakket is erg breed geformuleerd en daardoor niet concreet in acties te vangen
x
8
Bestuur vertegenwoordigt geen achterban (geen georganiseerd draagvlak)
x
8
Regio heeft een veelzijdig aanbod qua natuur
X
8
Evenementen: Heerenveen heeft topsportevenementen
X
8
Heerenveen heeft duidelijke profilering als sportstad
X
8
Overheden hebben behoefte aan een partij die met draagvlak zaken tot uitvoer kan brengen.
x
7
Regiomarketing is nu te versnipperd om effect te hebben
x
7
TNFW heeft (nog) niet het draagvlak en vertrouwen om cofinanciering met het werkveld op te zetten
x
7
Cultuur aanbod: theaters, musea en buiten kunst(routes)
X
7
Vervoer: Via snelwegen goed bereikbaar
X
7
OV: Bus en treinverbindingen zijn aanwezig, maar als primair vervoermiddel in de regio niet ideaal
X
7
Welness: regio kent relatief veel welnessmogelijkheden
X
7
Drachten en Heerenveen ontwikkelen zich als watersport(stad)
X
7
Gasten missen uitgaansleven en culturele beleving (Zoover)
X
7
Er is geen recent onderzoek naar gastbeleving in de regio gedaan
X
7
Bestuur is in huidige vorm daadkrachtig en slagvaardig Ondernemers zijn vaak te druk met hun dagelijkse business en praktijk. Zij zullen alleen meebetalen als ze doorhebben: what's in it for me?" Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
x
6
x
6 44
Item Drachten heeft kwaliteiten en divers aanbod ook als de zon niet schijnt
Sterkte
Zwakte
Neutraal
x
Gebied kent verschillende 'identiteiten' die zich niet verbonden voelen
Score 6
x
6
TNFW heeft stakeholders in kaart en rollen gedefinieerd.
x
5
Ondernemers hebben behoefte aan een regiomarktingpartij die zorgt voor extra omzet
x
5
Regiomarketing organisaties in omliggende gebieden hebben een cofinancieringsvorm met het werkveld
x
5
Evenementen: Traditionele evenementen met veel naamsbekendheid onder inwoners
5
Drachten heeft geen duidelijke profilering
X
5
Toerisme is een middel om bij te dragen aan een leefbaar platteland
x
Toeristische sector versterkt economische positie van de regio
x
Zuidoost Friesland kan nog beter worden geprofileerd
x
Ondernemers zijn belangrijk bij het proces van de regiomarketing
x
Regio bestaat uit 5 gemeenten en 90 dorpen
X
Er zijn 390 overnachtingsmogelijkheden
X
Er zijn 250 eetgelegenheden
X
Externe items
Items
Kans
Bedreiging
Neutraal
Score
Provincie Fryslan verwacht in 2030 een stijging van 33% qua overnachtingen
X
10
Friesland kent het hoogste percentage herhalingsbezoekers (2/3 komt terug)
X
10
37% gaat voor Bos en Heide naar een bestemming, slechts 8% komt voor water
X
10
Organisatie CH2018 gaat door met triennales in '22, '25 en '28
X
10
Merk Fryslan wil relatie met regio's versterken
X
10
50% van de dagrecreatie vindt plaats in eigen gemeente/regio
X
10
Imago Zuidoost Friesland: Het andere Friesland met Bossen en Heide
X
9
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
45
Item Buitenlands toerisme gaat groeien met 50% in 2030
Kans
Bedreiging
Neutraal
X
Imago van Friesland: Wadden water en eilanden
Score 9
X
9
Gedeputeerde Staten wil dat toerisme bijdraagt aan 'Brede Welvaart' en geeft aan dat dit kan door inzet op (cultuur)toeristen die geïnteresseerd zijn in de kwaliteit en identiteit van onze provincie. Meer jaarrondbezoek i.p.v pieken en meer bezoek aan o.a. ZO Friesland
X
9
Reizigers willen minder toeristische gebieden bezoeken
X
9
Dagrecreanten wandelen en fietsen graag
X
8
Reden om in NL op vakantie te gaan zijn: actief bezig zijn en vakantie vieren met familie
X
8
NBTC wil toerisme spreiden over het land
X
8
Stijging van temperatuur maakt binnenlandse vakantie aantrekkelijk
X
8
Toeristische sector heeft gebrek aan personeel
x
8
Buitenlandse gasten komen naar Friesland voor water en Wadden 88% van de binnenlandse toerist reist met de auto
X X
7 7
Duitsers besteden meer aan een accommodatie en stellen hogere eisen
X
7
Reizigers gebruiken vakanties om te herstellen
X
7
Hogere klasse dagrecreanten fietsen gemiddeld 37 x per jaar
X
6
Nederlanders gaan gemiddeld 2,4 x per jaar op vakantie, 1,1 x in eigen land en 1,3 x daarbuiten
X
Verblijfsduur is gemiddeld 6 dagen
X
1,5 miljoen overnachtingen door buitenlanders in 2018, 30% is duits
x
Huidige doelgroep is goed in beeld 7,1% van de totale werkgelegenheid in Friesland in de R&T sector
X X
CH2018 heeft Friesland op de kaart gezet en een interne cultuuromslag veroorzaakt
x
Toeristische sector draait goed op dit moment
x
Blurring is een trend
X
Techniek wordt steeds belangrijker in de sector
X
Reizigers doen steeds vaker iets goeds voor de omgeving
X
Reizigers hebben steeds minder (kampeer)spullen in eigendom
X
Regiomarketing organisaties in omliggende gebieden hebben meer budget
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
x
6
46
Bijlage 4: Overzicht voorbeeld werkzaamheden per budget Speerpunt
Voorbeeld uitvoering
1. Huidig
2. Basis
€ 60.000,00 € 100.000,00 Verbinden
Netwerkbijeenkomst voorjaar
x
Netwerkbijeenkomst najaar
3. Naar rato ondernemers € 214.000,00
x
x
x
x
Workshops ondernemers
x
Onderlinge verbindingen leggen Ontwikkelen
x
Websitebeheer
x
x
x
Social Media beheer
x
x
x
Contentteam
x
Magazine
x
Evenementenkalender (online)
x
Evenementenkalender (Print)
x
Foldermateriaal routes
x
Foldermateriaal activiteiten
x
x
x
Inspiratiekaart
x
x
TIP Structuur
x
x
Distributienetwerk
x
Adviesfunctie cultuurprogramma LF2028
x
Adviesfunctie overheden Vermarkten
x
Kleine persreis (4-6 deelnemers)
x x
x
x
Grote persreis (10-12 deelnemers)
x
Social media actie
x
Online campagne
x
Ambassadeursmarketing actie
x
Actief aanhaken campagnes MF/LF2028
x
Herpositionering ' Het Andere Friesland' (creatief concept)
x
Persreizen met MF i.r.t. Andere Friesland
x x
Emailmarketing met MF i.r.t. Andere Friesland Coördinatie beursbezoek Advies/ Algemeen
Minimale adviesfunctie overheden Adviesfunctie stakeholders Bouwen aan nieuwe organisatiestructuur
Plan van Aanpak Regiomarketing Zuidoost Friesland
x
x
x
x
x
x x
x x
47