Bijlage 3. Notitie voorkeursscenario accommodatiebeleid en IHP 2024

VOORKEURSSCENARIO accommodatiebeleid & integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2024-2050

voorstel juli 2024

AANLEIDING Passende accommodaties dragen bij aan de leefbaarheid van dorpen en hebben daardoor direct invloed op de toekomst van onze inwoners en verenigingen. Daarom ontwikkelen we actueel en toekomstbestendig accommodatiebeleid. Onder accommodaties vallen ook de onderwijsgebouwen. Daarvoor stellen we een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op. Dit is een langetermijnvisie voor onderwijs-huisvesting dat wordt opgesteld door schoolbesturen en de gemeente. In deze notitie combineren wij accommodatiebeleid en het IHP. Voor het gemak hebben we het steeds over accommodatiebeleid. In oktober 2023 stelde de raad de startnotitie accommodatiebeleid vast met kaders voor het te ontwikkelen beleid voor zowel accommodaties als IHP. Op basis daarvan gingen we aan de slag. We verzamelden informatie over de aanwezige accommodaties, de onderhoudskosten, bezettingsgraden, verwachte verduurzamingskosten et cetera. We inventariseerden de meningen, ideeën en ervaringen van organisatoren en inwoners. We werkten vijf grove scenario’s uit en vroegen daar reacties op; wat zou volgens organisatoren in de dorpen de positieve en negatieve impact zijn van de verschillende scenario’s? Vervolgens presenteerden we dit aan de raad in een themabijeenkomst. In deze notitie vatten we alle verzamelde informatie samen en doen we een voorstel voor de richting van ons accommodatiebeleid (voorkeursscenario).

Na besluitvorming hierover werken we het voorkeursscenario uit tot accommodatiebeleid, inclusief een concrete planning voor investeringen in de komende vier jaar en een doorkijk naar de middellange termijn (= 5 tot < 15 jaar) en een doorkijk naar de lange termijn (> 15 jaar).

Doel In de startnotitie staat het doel van het accommodatiebeleid, namelijk: ‘We willen dat Ooststellingwerf leefbaar blijft. We willen een gemeente zijn waar mensen naar elkaar omkijken en waar iets te beleven valt. Goede en toegankelijke accommodaties zijn daarvoor een voorwaarde. Waar ontmoeten inwoners elkaar, waar ontstaan sociale contacten, waar bewegen inwoners, waar leren kinderen? En hoe houden we rekening met grote maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering, vergrijzing en digitalisering? Passen de beschikbare accommodaties bij de toekomstige vraag? De exploitatie moet bovendien duurzaam zijn en betaalbaar blijven. Daarom willen we toekomstbestendig accommodatiebeleid ontwikkelen met duurzaam (gebruik van de) accommodaties op het gebied van ontmoeten, welzijn, bewegen, cultuur, recreëren, gezondheid en leren.’ In het accommodatiebeleid gaat het voornamelijk over ‘gemeentelijke’ accommodaties. Maar er zijn nog vele andere accommodaties die een maatschappelijke functie hebben (‘externe accommodaties’), waar verduurzamingsvraagstukken spelen. Onderstaande afbeelding vat het samen.

2

2. SCENARIO’S (DENKRICHTINGEN) 2.1 Algemene toelichting op scenario’s In aansluiting op de wens van de raad stelden we vijf grove scenario’s (denkrichtingen) op om de keuzes scherp te maken en inzicht te krijgen in de opties. Deze zijn tijdens de thema-avond toegelicht. Het zijn denkrichtingen. Destijds is uitgelegd dat het uiteindelijke voorkeursscenario een combinatie is van extremen. In hoofdstuk 4 doen we een voorstel voor het voorkeursscenario.

De grove scenario’s zien er zo uit (zie bijlage 1 voor de volledige lijst met accommodaties en wat er per scenario mee gebeurt).

A: Basis & economisch In dit scenario steken we economisch in. De gemeente faciliteert alleen in gebouwen waar de gemeente wettelijke verplichtingen heeft, zoals scholen en accommodaties voor bewegingsonderwijs. Voor alle andere accommodaties moet er een sluitende businesscase zijn, wil de gemeente er in investeren. Dit scenario betekent bijvoorbeeld dat we niet investeren in verduurzaming of vernieuwing van dorpshuizen, zwembaden en cultuur (waaronder de Bruisplek).

B: Efficiënt & samen In dit scenario gaat het om het efficiënter gebruiken van de huidige accommodaties en samenwerking tussen gebruikers van accommodaties. Hierdoor zijn er minder accommodaties nodig. De accommodaties die blijven worden efficiënt gebruikt, zijn betaalbaar en het beheer hiervan is duurzaam geregeld. De gemeente faciliteert om samenwerking te organiseren. Dit betekent bijvoorbeeld dat dorpshuizen en sportaccommodaties worden ondergebracht bij een andere functie waar dubbelgebruik mogelijk is.

C: Extreem centraliseren In dit scenario is er een beperkt aantal accommodaties (bv Multi Functionele Accommodaties (MFA’s)), wel zijn ze van topkwaliteit. Dit beperkte aantal accommodaties is zodanig over de gemeente verspreid dat ze bereikbaar zijn vanuit alle dorpen. Inwoners moeten soms verder reizen. Dit betekent bijvoorbeeld dat er niet meer in elk dorp een dorpshuis en/of sportaccommodatie is.

D: Optimale leefomgeving In dit scenario zijn maatschappelijke doelen leidend. Economisch rendement is minder belangrijk. Vooral de gevolgen voor de samenleving en de leefomgeving staan centraal. Er is in de gemeente een stevige basis aan bereikbare en toegankelijke voorzieningen op gebied van onderwijs, zorg, bewegen, cultuur en ontmoeting. Dit betekent dat we alle accommodaties die we hebben verduurzamen of vernieuwen én nieuwe functies toevoegen, bijvoorbeeld de Bruisplek.

3

E: Alles behouden & verduurzamen In dit scenario behouden en verduurzamen we alle huidige accommodaties. Er komen geen nieuwe accommodaties bij. We verspreiden de verduurzamingsopgave over de tijd, de meest ‘slechte’ gebouwen pakken we als eerste aan. Met andere woorden we verduurzamen alles, maar maken er geen nieuwe accommodaties (bv Bruisplek) bij.

2.2 Beoordeling scenario’s en financiële impact In onderstaande tabel leggen we de scenario’s langs de ‘meetlat’ van de raad; hoe scoren ze op financiën (betaalbaarheid), op leefbaarheid, op verduurzamingswinst, op maatschappelijke doelen en toekomstbestendigheid (inspringen op trends) en op de benodigde ambtelijke capaciteit? Ook staat er per scenario een inschatting van de investeringen die nodig zijn en met welke jaarlijkse kapitaallasten we te maken krijgen. In bijlage 2 lichten we toe waarom een scenario groen, oranje of rood kleurt. In bijlage 3 staan de gehanteerde financiële uitgangspunten op een rij. En in bijlage 1 staat per scenario per accommodatie of de gemeente renovatie, nieuwbouw of geen van beide faciliteert. De cijfers in onderstaand plaatje verschillen van de eerder gepresenteerde bedragen in de themabijeenkomst. Dit heeft diverse oorzaken. In bijlage 4 lichten we dit toe.

4

3. PARTICIPATIE Het betrekken van inwoners zorgt ervoor dat het accommodatiebeleid optimaal past bij de wensen en mogelijkheden van inwoners. De participatie kreeg op vijf manieren vorm. 1. We hielden 13 participatie-sessies (1 per dorp). 2. De uitkomsten van de sessies per dorp zijn teruggekoppeld naar de dorpen in terugkoppelbijeenkomsten. 3. We hielden een enquête onder inwoners. Hieraan deden 1167 inwoners mee. 4. Daarnaast maakten we gebruik van een uitgebreid onderzoek dat we in 2019 deden onder jongeren rond het onderwerp ‘ontmoetingsplekken’, was er in mei 2024 een event op het Stellingwerfcollege en hielden we in juli 2024 een enquete en een pop up jongerenraad specifiek over accommodaties. 5. Naast bovenstaande participatie was er nauw overleg met de schoolbesturen over onderwijshuisvesting. Op www.ooststellingwerf.nl/accommodatiebeleid staan de opbrengsten van alle participatieactiviteiten. We volstaan hier met een samenvatting van de bevindingen.

3.1 Opbrengst participatiesessies per dorp We hielden 13 participatie-sessies (één per dorp). Deze waren voor organisatoren van activiteiten en beheerders/eigenaren van binnen accommodaties. Zij hebben immers een cruciale rol om ontmoetingen tussen inwoners mogelijk te maken en (sport)accommodaties in de benen te houden.  

    



 

Er zijn voldoende accommodaties. Alle accommodaties verduurzamen wordt gezien als weggegooid geld. Dorpen behouden graag hun huidige accommodaties. Met name de dorpshuizen. Verenigingen willen hun clubgebouw niet verliezen. De betrokkenheid bij de eigen accommodatie is hoog. Het meer multifunctioneel inzetten en/of samenvoegen van accommodaties wordt gezien als kans, maar ook als bedreiging (minder binding en betrokkenheid). In Oosterwolde worden ontmoetingsplekken ‘van en voor de buurt’ gemist, vooral in Oosterwolde Noord. In Appelscha wordt een dorpshuis van voldoende omvang gemist. Het creëren van één centrale voorziening per regio heeft niet de voorkeur. Vanwege reisafstand, maar ook vanwege de verwachte afnemende betrokkenheid bij inwoners en vrijwilligers. De bruisplek kan gecombineerd worden met de Miente of de Kampus. In veel dorpen waar meerdere accommodaties zijn (dorpshuis, sportkantine) wordt soms niet (optimaal) samengewerkt (qua programmering, bestuur, vrijwilligers). Hier worden soms kansen gemist, terwijl die vaak wel worden gezien. Soms is er juist ook wel goede samenwerking en afstemming. De meeste dorpen geven aan dat er genoeg plekken zijn voor de jeugd om elkaar te ontmoeten (maar dat er te weinig te doen is voor de jeugd, zie verderop). Het verschilt per dorp of dit aparte plekken zijn voor de jongeren, of dat zij deze ‘delen’ met anderen.

De (beperkte groep) jongeren die tijdens de sessies aanwezig waren (bv oudejaarsploeg), benadrukken dat er vooral behoefte is aan passende activiteiten en minder aan een nieuwe of extra plek. Dit ‘tekort’ aan activiteiten speelt overigens niet in alle dorpen even sterk. Scholen hebben vaak grotere ruimtes. Sommige dorpen zien kansen voor het breder inzetten van scholen voor verschillende activiteiten. Wel is de vraag hoe dit haalbaar is in relatie tot kosten en toegang. Inwoners 18-35 ontmoeten elkaar vooral tijdens evenementen (denk aan paasvuur, tentfeest etc) maar ze missen een horeca-achtige plek waar je kunt afspreken of een sportschool. De 5

dorpshuizen worden door deze groep over het algemeen wat minder bezocht voor wekelijkse of maandelijkse ontmoeting (wel voor evenementen).

3.2 Opbrengst terugkoppelbijeenkomsten De uitkomsten van de sessies per dorp (zie paragraaf 3.1) zijn teruggekoppeld naar de dorpen in terugkoppel-bijeenkomsten. In deze bijeenkomsten zijn de vijf fictieve scenario’s voor het accommodatiebeleid gepresenteerd en konden de aanwezigen aangeven wat de positieve of juist negatieve impact zou zijn van het betreffende scenario. Reacties op de scenario’s:  Eigenaarschap: het is belangrijk dat inwoners zich betrokken blijven voelen bij de accommodatie, dat zij eigenaarschap ervaren. Als dit verdwijnt, verdwijnt hiermee ook het vrijwilligers werk en samenhang binnen dorpen. Eigenaarschap ontstaat door meerdere (kleinere) ontmoetingsplekken te hebben waar alle leeftijden gebruik van kunnen maken.  Verantwoordelijkheden: het is belangrijk stil te staan bij wie de verantwoordelijkheid draagt bij het multifunctioneel inzetten van een gebouw. Denk bijv. aan wanneer een voetbalkantine ook als jeugdhonk wordt gebruikt.  Zwembaden: Zwembaden zijn belangrijke ontmoetingsplekken (voor de jeugd).  Samenvoegen gebouwen: Denk bij het samenvoegen van gebouwen goed na of het gebruik samengaat en het ene het ander niet laat verdwijnen. Ook kan het zijn dat bij sommige samenvoegingen de vrijwilligers stoppen. Er zijn ook goede combinaties te maken, zoals tussen onderwijslocaties en dorpshuizen.

 Besparen van tijd en geld: samenvoegen van gebouwen kan juist ook het voordeel hebben dat minder vrijwilligers nodig zijn en geld bespaard kan worden op de exploitatie.  Dorpshuizen: het verdwijnen van dorpshuizen roept veel weerstand op en strookt volgens de inwoners niet met wat de inwoners willen (zie ook inwonersonderzoek). Dorpshuizen zorgen voor leefbaarheid.  Betrokkenheid: in kleine dorpen is veel meer initiatief en betrokkenheid bij accommodaties van onderaf. In de grotere dorpen zie je meer individualisme en een poging van bovenaf om mensen bij accommodaties te betrekken.  Verduurzaming: Veel inwoners vinden alles verduurzamen teveel van het goede en zien in dat dit financieel niet haalbaar is. Ook voldoen sommige accommodaties al niet meer aan de eisen van de toekomst dus is investeren in verduurzaming weggegooid geld.  Leefbaarheid: bij het verdwijnen of extreem centraliseren van ontmoetingsfuncties maken veel mensen zich zorgen over de leefbaarheid, diversiteit en vereenzaming in de dorpen. Voor sommige mensen is de afstand dan te groot om naar de dichtstbijzijnde ontmoetingsfunctie te reizen.  Verenigingen: als verenigingen hun clubgebouw verliezen, kan het bestaansrecht van de vereniging in gevaar komen.

 Bruisplek: De inwoners staan er voor open om de Bruisplek te combineren met zowel de Miente als de Kampus, dit stimuleert juist de ontmoeting met cultuur. De Bruisplek wordt gezien als belangrijke ontmoetingsplaats voor verschillende leeftijden.  Sport: de inwoners maken zich in scenario’s A, B, C zorgen over het aanbod van sportfaciliteiten en de vitaliteit in de dorpen. NB: Veel van wat inwoners inbrachten, gaat niet over de stenen, maar over activiteiten, vrijwilligerswerk en verenigingsleven. In hoofdstuk 5 zetten we dit apart op een rij, omdat accommodaties niet zonder activiteiten en vrijwilligers kunnen en andersom.

6

3.3 Opbrengst inwonersonderzoek Enquete volwassenen We hielden een enquête onder inwoners. Hieraan deden 1167 inwoners mee.  Inwoners vinden over het algemeen dat binnen 5 kilometer van hun dorp de volgende voorzieningen moeten zijn: – een dorpshuis 85% – een plek waar altijd iemand is waar je terecht kunt met een vraag of voor een praatje 82% – een sportpark/vereniging/kantine 71% – een ontmoetingsplek voor kinderen tot 10 jaar 64% – een ontmoetingsplek voor jongeren van 10 tot 16 jaar 65%  Voor 65+ is een bibliotheek binnen 5 kilometer belangrijk, terwijl voor <35 een sportschool binnen 5 kilometer belangrijk is.  36% van de inwoners vindt dat een theater of bioscoop binnen 15 kilometer van hun dorp moet zijn, 52% van de inwoners vindt dat dit verder weg mag zijn. Los van de voorziening van een theater of bioscoop vindt 92% dat een filmavond wel binnen 15 kilometer van hun dorp georganiseerd moet worden. Voor cabaret en toneel is dit 77%.  Sportplekken (kantine, kleedruimtes) worden relatief frequent bezocht. Bijvoorbeeld 55% van de inwoners van Haulerwijk komt één keer per jaar of vaker in de voetbalkantine.  Dorpshuizen worden relatief frequent bezocht, vooral door mensen ouder dan 50. Bijvoorbeeld de dorpshuizen in Elsloo, Oldeberkoop en Makkinga worden door 34% van de inwoners elke week bezocht.

 Met name inwoners 18-35 missen in sommige dorpen een horeca-achtige plek waar je kunt afspreken en/of een sportschool. Dit is in lijn met eerdere onderzoeken (bv burgerpeiling 2022).

Uitkomsten specifiek over zwembaden □ □ □ □

11% van de inwoners komt vaak in zwembad de Boekhorst (elke maand, elke week of elke dag). Dit zijn vooral inwoners uit Langedijke, Oosterwolde, Ravenswoud en Fochteloo. 79% van de inwoners komt er nooit of minder dan 1 keer per jaar. 22% komt enkele keren per jaar of vaker in Bosbad Appelscha. Voor Haulewelle in Haulerwijk is dit 20%. De meeste mensen (43%) vinden dat een zwembad maximaal 15 kilometer van hun dorp mag zijn. 21% vindt dat dit verder weg mag zijn dan 15 kilometer of vindt een zwembad niet belangrijk. 37% vindt dat een zwembad op minder dan 5 kilometer moet zijn. Uit de enquete onder jongeren (zie paragraaf 3.3) blijkt dat zij vaker in de zwembaden komen dan volwassenen. Van de bevraagde jongeren (N=66) komt 64% vaker dan 1 keer per jaar in het zwembad in Appelscha, 62% in Haulerwijk en 67% in Oosterwolde.

Bosbad Appelscha

Nooit of < 1 keer per jaar Enkele keren per jaar Elke maand/week/dag

Ooststellingwerf totaal % 78 18 4

Jongeren % 36 23 41

Haulewelle Haulerwijk

Nooit of < 1 keer per jaar Enkele keren per jaar Elke maand/week/dag

81 13 7

38 23 39

Overdekt zwembad de Boekhorst Oosterwolde

Nooit of < 1 keer per jaar Enkele keren per jaar Elke maand/week/dag

79 11 11

33 34 33

7

Uitkomsten onderzoek jongeren (2019 en 2024) In 2019 deden we uitgebreid onderzoek naar de behoefte van jongeren (middelbare school scholieren en MBO studenten) over het onderwerp ‘ontmoetingsplekken’. In juli 2024 is nogmaals een enquete gehouden onder jongeren, specifiek over accommodatiebeleid. Hierop voortbordurend vond daarnaast een pop up jongerenraad plaats over dit onderwerp. Belangrijkste uitkomsten:  Jongeren vinden vooral dat er te weinig te doen is. En de activiteiten die er zijn, zijn niet altijd aansprekend en/of voldoende.  Jongeren geven zelf aan dat activiteiten door ‘volwassenen’ georganiseerd hen meestal niet aanspreken en dat ze best zelf willen organiseren maar dat hier wel hulp bij nodig is (begeleiding, geld).  Jongeren vinden het belangrijk dat de activiteiten zijn afgestemd op hun leeftijd (dus niet 12 en 18-jarigen bij elkaar).  De meeste behoefte hebben jongeren aan evenementen zoals een dorpsfeest, paasvuur of tentfeest (71%).  Jongeren hebben behoefte aan plekken (anders dan bij iemand thuis) waar ze samen kunnen komen met hun vrienden (46%). Twee derde van de jongeren (67%) vindt dat er te weinig plekken in de buurt zijn waar ze kunnen samenkomen met vrienden. Hier zouden ze graag meer van zien in hun dorp (54%) of maximaal 15 kilometer daar vandaan (23%).  Jongeren hebben behoefte aan een bioscoop of filmavond (43%).

Er zijn daar in hun omgeving te weinig mogelijkheden voor, zeggen veel jongeren (91%). Het hoeft niet in hun dorp, zegt 26% van de jongeren, maar ook niet te ver (meer dan 15 kilometer) weg.  Jongeren hebben relatief weinig behoefte aan bewegen of sporten in groepsverband (18%) terwijl 40% vindt dat daar wel behoorlijk veel mogelijkheden voor zijn in hun dorp. Dit geldt ook voor een jongerensoos (9% behoefte, 16% vindt dat er mogelijkheden voor zijn in hun dorp). Vraag en aanbod lijken daar dus niet goed aan te sluiten. Het debat dat in mei 2024 plaatsvond op het Stellingwerfcollege met jongeren bevestigt deze uitkomsten. De resultaten van bovenstaande onderzoeken zijn te vinden op www.ooststellingwerf.nl/accommodatiebeleid

8

4. VOORKEURSSCENARIO COLLEGE Het voorgaande leidt tot het voorstel van het college om te kiezen voor een voorkeursscenario, gebaseerd op scenario B (Efficiënt & samen) en scenario D (Optimale leefomgeving). Dit is in lijn met de mening van inwoners (zie hoofdstuk 3) en sluit ook aan bij de eerste reacties vanuit de raad tijdens de themabijeenkomst accommodatiebeleid waarin we de grove scenario’s schetsten. Met het voorkeursscenario kiezen we voor een sterke basis aan accommodaties in de dorpen. We steunen de dorpshuizen en sportaccommodaties in alle dorpen en investeren in onze schoolgebouwen. Ook in de kleine dorpen. Dit vinden we belangrijk omdat het welzijn van onze inwoners voor een belangrijk deel wordt bepaald door elkaar kennen, ontmoetingen en samen activiteiten ondernemen, leren en bewegen. Verenigingen, actieve inwoners, maatschappelijke organisaties, vrijwilligers en mantelzorgers zijn hiervoor onmisbaar. En accommodaties (inclusief de scholen) zijn daarbij een essentiële ondersteuning. Het voorkeursscenario brengt grote investeringen met zich mee, maar deze wegen op tegen de maatschappelijke waarde die we ermee creëren in de vorm van gemeenschapszin, leefbaarheid en daarmee samenhangend het welbevinden en (mentale) gezondheid van onze inwoners. Voor de kleinere dorpen kiezen we dus met name voor scenario D.

In de drie grotere dorpen, waar meer voorzieningen/accommodaties zijn, kiezen we daar waar het kan voor het efficiënter gebruiken van bestaande accommodaties (dubbelgebruik) en samenwerking tussen gebruikers van accommodaties (scenario B). In paragraaf 4.1 vatten we het voorkeursscenario samen. In paragraaf 4.2 vertalen we dit in beslispunten, motiveren we ons voorstel en geven we aan welke alternatieven overwogen zijn. In paragraaf 4.3 leggen we het voorkeursscenario langs de ‘meetlat’ van de raad (hoe scoort het op financiën (betaalbaarheid), op leefbaarheid, op maatschappelijke doelen, op verduurzamingswinst, op toekomstbestendigheid (inspringen op trends) en op de benodigde ambtelijke capaciteit. In paragraaf 4.4 gaan we in op de aansluiting van het voorkeursscenario bij onze duurzaamheidsambities en in paragraaf 4.5 gaan we uitgebreider in op de financiële impact van het voorkeursscenario.

9

4.1 Het voorkeursscenario Samenvatting voorkeursscenario Hieronder vatten we het voorkeursscenario samen. In de paragraaf 4.2 lichten we elk onderwerp uitgebreider toe. Zwembaden: Zwembad de Boekhorst in Oosterwolde (binnenbad) verduurzamen/renoveren. Voor Bosbad Appelscha vanaf 2027 een maximale jaarlijkse financiële bijdrage verstrekken van in totaal € 175.000 om het bad te exploiteren, verduurzamen, vernieuwen of te transformeren tot een natuurbad. Zwembad Haulewelle (buitenbad) in Haulerwijk blijven ondersteunen. Schoolgebouwen en gymvoorzieningen: De scholen in Makkinga, Oldeberkoop, Waskemeer (Liudger en Boekebeam) en Haulerwijk (MFA) verduurzamen. In Haule en Elsloo de school vernieuwen (in Elsloo ook het gymlokaal) en in Appelscha twee scholen vernieuwen en een gymlokaal+ bouwen (ipv het huidige gymlokaal en de huidige sporthal, locatie(s) hiervan nader bepalen). In Oosterwolde Kampingerhof verplaatsen naar De Kampus, de Akker en Buttinga vernieuwen en De Toekan (IKC Wolderwijs) en MFS Oosterwolde Zuid verduurzamen, waarbij het uitgangspunt is dat het schoolbestuur financieel bijdraagt aan de verduurzaming van de overcapaciteit op deze scholen. Sporthallen: Sporthal Oldeberkoop en Sporthal Boekhorst in Oosterwolde verduurzamen. Sporthal Haulerwijk verduurzamen en financieel bijdragen aan verbinding sporthal en dorpshuis.

De sporthal in Appelscha slopen na nieuwbouw van een gymlokaal+ (locatie nader te bepalen). Sportkantines en kleedruimtes (tennis, voetbal etc): Verduurzaming ondersteunen via 1/3e regeling (1/3e gift, 1/3e lening, 1/3e zelfwerkzaamheid/fondsen). Dit met uitzondering van clubgebouw van de voormalige vv Griffioen. In Elsloo de huidige kleed- en bergruimte vervangen in combinatie met het nieuwe gymlokaal bij de school (dubbelgebruik). Dorpshuizen. Bijdragen aan verduurzamingsmaatregelen in de dorpshuizen in Elsloo, Makkinga, Ravenswoud en Oldeberkoop in verband met IMF-subsidie. Voor toekomstige investeringen in dorpshuizen een 1/3e regeling opstellen. In Elsloo de huidige sportkantine en bestuurskamer in ’t Proathuus vervangen door nieuwbouw aan het dorpshuis via 1/3e regeling. Nieuwbouw van een buurthuiskamer in Nijeberkoop en in Haule onderzoek naar de optimale oplossing voor het dorpshuis (los van school maar met een gymnastieklokaal of juist een combinatie van school, dorpshuis en sportfunctie waarbij zij ruimtes delen). Jaarlijks financiële bijdrage voor realiseren dorpshuisfunctie in Appelscha (huren en/of geschikt maken bestaande ruimtes of integreren dorpshuisfunctie in nieuw te bouwen school/scholen). Cultuur & Bruisplek – dorpshuis Oosterwolde: Verduurzamen van de Molen en het Museum Makkinga, verduurzaming Nobilis Fochteloo faciliteren.

Nieuwbouw de Miente (combinatie dorpshuis en Bruisplek). Per saldo Bij realisatie van dit voorkeursscenario verdwijnt er per saldo een aantal gebouwen en komen er op andere plekken ook extra meters bij. De volgende accommodaties / vierkante meters verdwijnen:  Gymlokaal en dorpshuis Donkerbroek (dit was al eerder besloten)  Gymzaal Appelscha (scholen gaan gebruik maken van nieuw gymlokaal+)  Sporthal Appelscha  SBO Kampingerhof  Minder m2 bij dorpshuis Nijeberkoop (dat we vernieuwen)  Kleed- en bergruimte Elsloo (combineren met naar nieuw te bouwen gymlokaal bij de school)  Praothuus Elsloo (in plaats daarvan vergroten dorpshuis)

10

 

Minder normatieve overcapaciteit bij scholen die we vernieuwen namelijk Elsloo, Haule, obs Buttinga, bbs de Akker in Oosterwolde en bbs de Mandebrink in Appelscha. We maximaliseren onze bijdrage aan Bosbad Appelscha.

Extra’s:  Bruisplek in combinatie met Miente (vergroting)  DoarpsSintrum Donkerbroek (dit was al eerder besloten)  Obs de Riemsloot heeft normatieve ondercapaciteit; dus bij nieuwbouw wordt die iets groter.  Uitbreiding sporthal Haulerwijk in verband met fitness en verbinding met dorpshuis herstellen.  Beperkte vergroting dorpshuis Elsloo zodat Proathuus kan vervallen.  Beperkte vergroting kleedruimte gymlokaal Elsloo zodat separate kleed- en bergruimte Elsloo kan vervallen. In bijlage 1 staat de lijst met accommodaties die onderdeel vormen van het voorkeursscenario.

11

4.2 Toelichting per groep accommodaties en alternatieven 4.2.1 Zwembaden Voorstel college 1. Zwembad de Boekhorst in Oosterwolde verduurzamen/renoveren1 in combinatie met de sporthal. 2. Voor Bosbad Appelscha stellen we vanaf 2027 een maximale jaarlijkse financiële bijdrage van in totaal € 175.000 beschikbaar om het bad te exploiteren, verduurzamen, vernieuwen of te transformeren tot een natuurbad2. De hoogte van onze financiële bijdrage is vergelijkbaar met onze investeringsbijdrage en onze jaarlijkse exploitatiebijdrage voor zwembad Haulewelle. 3. Zwembad Haulewelle in Haulerwijk blijven ondersteunen, verzoek verduurzaming honoreren (1/3e regeling) en verzoek extra subsidie van € 45.000 honoreren.

Financiële gevolgen3 Beslispunt 1. Zwembad de Boekhorst in Oosterwolde verduurzamen/renoveren in combinatie met de sporthal. 2. Voor Bosbad Appelscha stellen we vanaf 2027 een maximale jaarlijkse financiële bijdrage van in totaal € 175.000 beschikbaar om het bad te exploiteren, verduurzamen, vernieuwen of te transformeren tot een natuurbad. De hoogte van onze financiële bijdrage is vergelijkbaar met onze investeringsbijdrage en onze jaarlijkse exploitatiebijdrage voor zwembad Haulewelle4. 3. Zwembad Haulewelle in Haulerwijk blijven ondersteunen, verzoek verduurzaming honoreren (1/3e regeling) en verzoek extra subsidie van € 45.000 honoreren5.

Investering 3,5 mln

Kapitaallasten 223K

Maximale jaarlijkse bijdrage Bosbad Appelscha € 175K. Huidige bijdrage betreft een budgetsubsidie van € 98.000 (begroting 2025) en een vergoeding voor het planmatig onderhoud (fluctueert per jaar).

73K

5K

1 We gaan er vanuit dat renovatie/verduurzaming leidt tot een verlenging van de levensduur van het gebouw van minstens

20 jaar en aanzienlijk goedkoper is dan nieuwbouw. Dit laten we nog aanvullend onderzoeken. 2 Mogelijk is transformatie naar een natuurbad interessant, omdat we verwachten dat dit goedkoper is. Het wordt niet verwarmd en er is veel minder techniek en energie nodig om het zwemwater schoon te houden en te verversen. Daarnaast is minder onderhoud nodig omdat de betonnen bak met tegelwerk waarin wordt gezwommen ontbreekt. Bovendien past een natuurbad uitstekend bij het streven naar duurzaamheid. 3 Het gaat om ingeschatte bedragen. Werkelijke offertes vragen we op in de aanbestedingsfase. 4 Het Bosbad is groter dan Haulewelle, dus we hebben het budget voor Bosbad naar rato verhoogd. 5 Onderdeel van de ondersteuning van Haulerwijk is de structurele verhoging van de subsidie met € 45.000 per jaar vanwege hogere personeelskosten en een hogere bijdrage in het groot onderhoud. Zie raadsmededeling #1544. Deze subsidie aan Haulewelle valt buiten het budget accommodatiebeleid, zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten.

12

Motivatie Algemeen (punt 1 tm 3)  Relatief weinig inwoners maken gebruik van de zwembaden6. Toch zijn het belangrijke voorzieningen voor de inwoners die er wél gebruik van maken.  Bezoekersaantallen laten zien dat er jaarlijks zo’n 75.000 bezoekers7 zijn bij zwembad de Boekhorst. Inschatting is dat dit vooral inwoners zijn van de gemeente Ooststellingwerf. De bezoekersaantallen van de buitenbaden zijn respectievelijk 50.000 (Bosbad Appelscha) en 20.000 (Haulerwijk). Inschatting is dat dit deels Ooststellingwervers zijn en deels toeristen en inwoners uit omliggende gemeenten. Punt 1 Zwembad de Boekhorst in Oosterwolde verduurzamen/renoveren  We willen dat inwoners in onze gemeente het hele jaar door kunnen zwemmen en dat kinderen zwemles kunnen krijgen.  Het lijkt er nu op dat renovatie/verduurzaming leidt tot een verlenging van de levensduur van het gebouw van minstens 20 jaar en aanzienlijk goedkoper is dan nieuwbouw. Dit laten we nog aanvullend onderzoeken door een externe partij die gespecialiseerd is in zwembaden8. Punt 2 en 3 Buitenzwembaden Met name de buitenbaden zijn belangrijk met het oog op recreatie en toerisme. Voor kinderen en jongeren zijn de buitenzwembaden in het zomerseizoen belangrijke ontmoetingsplekken.

Punt 2 Bosbad Appelscha  We vinden het belangrijk om bij te blijven dragen aan het Bosbad, maar co-financiering door bijvoorbeeld recreatie-ondernemers is nodig om het haalbaar te maken. Gezien het toeristischrecreatief belang van het bad achten we dit redelijk. De gemeente is bovendien geen eigenaar van het bad.  De voorgestelde bijdrage voor Bosbad Appelscha met ingang van 2027 van jaarlijks € 175.0009 kan worden gebruikt voor exploitatie, verduurzaming, vernieuwing of transformatie naar een natuurbad. Dit betekent dat we de huidige jaarlijkse budgetsubsidie van € 98.00010 verhogen met € 77.000.  We kiezen voor een bedrag dat vergelijkbaar is met het bedrag dat we beschikbaar stellen voor zwembad Haulewelle. Zowel qua investering in verduurzaming als in jaarlijkse exploitatie. Zo trekken we de buitenbaden gelijk en is het voor alle betrokkenen helder waar men vanuit de gemeente op kan rekenen.  Dit kan betekenen dat het voortbestaan van het huidige Bosbad Appelscha in gevaar kan komen als er geen of te weinig co-financiering vanuit ondernemers of andere bronnen komt.

Mogelijk kan transformatie naar een natuurbad interessant zijn (wellicht goedkoper), maar dit hebben we nog niet verkend omdat het specialistische kennis vraagt en het initiatief hiertoe ligt bij de betrokken partijen, als zij dit als interessante optie zien (stichting Bosbad Appelscha, Staatsbosbeheer (eigenaar grond), recreatie-ondernemers en evt andere betrokkenen).  De Stichting Bosbad kan de jaarlijkse € 175.000 gebruiken voor exploitatie en om investeringen te doen. Zo kan zij bv geld lenen bij de gemeente en een gedeelte van de subsidie gebruiken om de jaarlijkse kapitaallasten aan de gemeente te betalen.  Bovenstaande betekent dat we de huidige budgetovereenkomst tussen de gemeente en Stichting Bosbad na 2026 wijzigen in een subsidierelatie.

6 Zie paragraaf 3.3 Opbrengst inwonersonderzoek. 7 Dit zijn geen unieke bezoekers, maar alle bezoeken van inwoners bij elkaar opgeteld (bv iemand die elke week 1 keer

zwemt telt voor 52 bezoekers). 8 Zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten ivm middelen voor dit onderzoek. 9 Prijspeil 2025 exclusief indexering. 10 De subsidie aan Stichting Bosbad Appelscha is in 2025 begroot op € 98.000. Dit is exclusief onderhoud; dat is elk jaar een ander bedrag op basis van het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP).

13



NB: Stichting Bosbad Appelscha heeft tot en met 2026 zelf een huur- en een exploitatieovereenkomst met Laco Ooststellingwerf BV. De gemeente heeft geen directe relatie met Laco voor het Bosbad.

Punt 3 Haulewelle Voor Haulewelle geldt dat er slechts een relatief kleine investering nodig is om de laatste verduurzamingsslag te maken11. Daarnaast is een relatief beperkte gemeentelijke bijdrage nodig in de exploitatiekosten van dit bad, omdat men met vrijwilligers werkt. Daarom kiezen we ervoor om dit zwembad te blijven faciliteren.

Overwogen alternatieven / knoppen om aan te draaien Alternatief 1. Géén overdekt zwembad in de gemeente (inwoners uitwijken naar Norg, Drachten of Assen). Dan sparen we de volledige renovatie van het zwembad in Oosterwolde uit en vervallen ook de exploitatielasten. Ongewenst, we willen een binnenbad houden, met name voor onze eigen inwoners.

Alternatief 2. Nieuwbouw 25-meter bad in Oosterwolde (Boekhorst min.) Totale investering voor Boekhorst wordt dan € 11,7 mln (kosten nieuw 25-meterbad), jaarlijkse kapitaallasten daarvan zijn 423K. We sparen de verduurzaming/renovatie van De Boekhorst uit. Wel houden we exploitatielasten. We willen investering de beperkt houden. Verduurzaming/renovatie van de Boekhorst lijkt mogelijk en goedkoper (we laten dit nog nader onderzoeken12).

Alternatief 3. Appelscha luxe recreatief binnenbad toevoegen en binnenbad Boekhorst Oosterwolde afstoten. Investering voor een dergelijk zwembad is circa € 50 mln13. De kapitaalslasten hiervan bedragen ongeveer € 1,8K. We sparen de verduurzaming/renovatie van De Boekhorst uit. Wel houden we exploitatielasten. Deze optie maakt Appelscha extra aantrekkelijk voor recreanten/toeristen, maar niet genoeg om de investering ‘goed te maken’. Bovendien zijn mensen bereid om voor een luxe recreatief bad / dagje uit te reizen naar bv Drachten. (zie bijlage 5).

Alternatief 4. Sporthal en zwembad Oosterwolde verplaatsen naar locatie SV Oosterwolde. Hierdoor komt huidige locatie vrij voor woningbouw (eenmalig voordeel). Dit betekent nieuwbouw van de sporthal en het zwembad. De kosten hiervoor zijn aanzienlijk. Daarnaast wordt de afstand van de scholen naar de sporthal hierdoor groter waardoor vervoer ingezet zou moeten worden voor gymonderwijs.

Alternatief 5. Bosbad Appelscha (buitenbad) verduurzamen / vernieuwen. Het bestaande bad verduurzamen of vernieuwen kost circa 3 mln14 De kapitaallasten hiervan bedragen 133K. We vinden het belangrijk om bij te blijven dragen, maar een dergelijke grotere investering vinden we niet verantwoord omdat het de financiële haalbaarheid van het totale accommodatiebeleid teveel onder druk zou zetten. De gemeente is geen eigenaar van het bad. En gezien het toeristisch-

11 Zwembad Haulewelle in Haulerwijk is in 2018 verduurzaamd en daardoor Bijna Energie Neutraal (BENG). Er is nog wel

een laatste verduurzamingsslag gewenst. Het juridisch eigendom ligt niet bij de gemeente, maar bij Stichting Haulewelle. 12 Zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten ivm middelen voor dit onderzoek. 13 Gebaseerd op de kosten van het nieuwe zwembad in Drachten. 14 Het gaat om ingeschatte bedragen. Werkelijke kosten zijn pas helder als we hiervoor uitgebreide offertes opvragen. Dit hebben we nog niet gedaan, omdat hier ook relatief aanzienlijke kosten mee zijn gemoeid.

14

recreatief belang van het bad vinden we het redelijk dat toeristisch-recreatieve ondernemers (meer) bijdragen.

Alternatief 6. Bosbad transformeren tot natuurbad. Een natuurbad past uitstekend binnen het kader van duurzaamheid en is naar alle waarschijnlijkheid ook goedkoper. Het wordt niet verwarmd en er is veel minder techniek en energie nodig om het zwemwater schoon te houden en te verversen. Daarnaast is minder onderhoud nodig omdat de betonnen bak met tegelwerk waarin wordt gezwommen ontbreekt. We hebben dit alternatief nog niet verkend omdat we van mening zijn dat het niet de gemeente is die het voortouw moet nemen om de (on)mogelijkheden van een natuurbad te verkennen, maar stichting Bosbad Appelscha in samenspraak met Staatsbosbeheer (eigenaar grond), recreatieondernemers en evt andere betrokkenen. Wij zijn immers geen eigenaar. Daarnaast vraagt een dergelijk onderzoek specialistische kennis van externen, die we daarvoor moeten betalen. We willen hier geen geld aan uitgeven zo lang de raad het voorkeursscenario niet heeft vastgesteld.

15

4.2.2 Schoolgebouwen en gymvoorzieningen15 Voorstel college 4. In Makkinga, Oldeberkoop en Waskemeer de scholen verduurzamen, in Haule de school vernieuwen en in Elsloo de school en het gymlokaal vernieuwen (vernieuwing scholen kleiner ivm huidige normatieve overcapaciteit). 5. In Haulerwijk MFA de Samensprong verduurzamen. 6. Het Liudger in Waskemeer verduurzamen. 7. In Appelscha nieuwbouw twee scholen en gymlokaal+. De locatie(s) hiervan bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp. Sporthal en bestaand gymlokaal niet verduurzamen en slopen na nieuwbouw gymlokaal+. 8. In Oosterwolde Kampingerhof verplaatsen naar De Kampus (waar normatieve overcapaciteit is). 9. Twee scholen in Oosterwolde (de Akker en Buttinga) vernieuwen (kleiner ivm huidige normatieve overcapaciteit). 10. Voor Oosterwolde het overleg met de schoolbesturen over de verduurzaming van De Toekan (IKC Wolderwijs) en MFS Oosterwolde Zuid opnieuw voeren met als uitgangspunt dat de schoolbesturen financieel bijdragen aan de verduurzaming van de normatieve overcapaciteit op deze scholen.

Financiële gevolgen16 Beslispunt 4. In Makkinga, Oldeberkoop en Waskemeer de scholen verduurzamen, in Haule de school vernieuwen en in Elsloo de school en het gymlokaal vernieuwen (vernieuwing scholen kleiner ivm huidige normatieve overcapaciteit). 5. In Haulerwijk MFA de Samensprong verduurzamen. 6. Het Liudger in Waskemeer verduurzamen incl gymlokaal. 7. In Appelscha nieuwbouw twee scholen en gymlokaal+. De locatie(s) hiervan bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp. Sporthal en bestaand gymlokaal niet verduurzamen en slopen na nieuwbouw gymlokaal+. 8. In Oosterwolde Kampingerhof verplaatsen naar De Kampus (waar normatieve overcapaciteit is). 9. Twee scholen in Oosterwolde (de Akker en Buttinga) vernieuwen (kleiner ivm huidige normatieve overcapaciteit). 10. Voor Oosterwolde het overleg met de schoolbesturen over de verduurzaming van De Toekan (IKC Wolderwijs) en MFS Oosterwolde Zuid opnieuw voeren met als uitgangspunt dat de schoolbesturen financieel bijdragen aan de verduurzaming van de normatieve overcapaciteit op deze scholen17.

Investering 7,7 mln

Kapitaallasten 303K

1,6 mln

99K

2,9 mln

174K

9,6 mln

246K

500K

31K

6,8 mln

159K

2,15 mln

132K

15 Benodigde capaciteit is berekend op basis van de geldende wet- en regelgeving waarbij rekening is gehouden met een

toename van 770 woningen zoals in regioverband is overeengekomen met de provincie. 16 Het gaat om ingeschatte bedragen. Werkelijke offertes vragen we op in de aanbestedingsfase. 17 Dit betekent dat het schoolbestuur 0,28 mln moet bijdragen. Als ze dit niet doen, wordt onze kapitaallast 149K per jaar.

16

Motivatie Punt 4. In Makkinga, Oldeberkoop en Waskemeer de scholen verduurzamen, in Haule de school vernieuwen en in Elsloo de school en het gymlokaal vernieuwen (vernieuwing scholen kleiner ivm huidige normatieve overcapaciteit).  Behoud van de scholen in de kleinere dorpen is belangrijk met het oog op de leefbaarheid. Dit brengt echter met zich mee dat we in deze dorpen ook scholen met normatieve overcapaciteit gaan verduurzamen (bv in Waskemeer). Immers je kunt niet 2/3e van een gebouw verduurzamen als een school voor 1/3e leeg staat. We zien hiervoor geen acceptabele alternatieven omdat er in de betreffende dorpen maar één school is.  De scholen in Haule en Elsloo zijn oud. Deze bouwen we nieuw. Dit geeft de mogelijkheid om toekomstgericht te bouwen (afgestemd op leerlingprognose18), dus aanwezige normatieve overcapaciteit in die scholen verdwijnt. Punt 5. In Haulerwijk MFA de Samensprong verduurzamen. Bij MFA de Samensprong in Haulerwijk is sprake van normatieve overcapaciteit, maar we kiezen ervoor het gehele gebouw te verduurzamen omdat we geen acceptabele alternatieven zien omdat er maar één school is. Het schoolgebouw is eigendom van de gemeente. Dit betekent dat de gemeente ook het voordeel heeft van de vermindering van stookkosten als gevolg van de verduurzaming. De school blijft huur betalen voor het gehele gebouw.

Een gedeelte van de leegstand wordt verhuurd aan een kinderopvangorganisatie. Voor de resterende leegstand proberen we andere huurders te vinden. Punt 6. Liudger in Waskemeer verduurzamen incl gymlokaal. Op eigen initiatief heeft het schoolbestuur al stevig geïnvesteerd in het plaatsen van zonnepanelen en het aanpassen van de installaties. Het gebouw is echter nog niet los van het gas en daarvoor moeten dak, schil en vloeren worden aangepakt. Punt 7. In Appelscha nieuwbouw twee scholen en gymlokaal+. De locatie(s) hiervan bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp. Sporthal en bestaand gymlokaal niet verduurzamen en slopen na nieuwbouw gymlokaal+.  De Mandebrink komt in aanmerking voor (ver)nieuwbouw en De Riemsloot voor verduurzaming. Ook de gymzaal bij De Riemsloot komt in aanmerking voor verduurzaming. Daarnaast is er de sporthal, waar de Mandebrink gymt, die ook verduurzaamd moet worden. Zowel de gymzaal als de sporthal kennen een lage bezetting. Daarom biedt de situatie kansen om tot een efficiënter en samenhangend ‘pakket’ te komen voor scholen, gymonderwijs en de sporthal.  Met de schoolbesturen zijn diverse locatie-opties besproken, die we hieronder noemen onder ‘Alternatieven’. We hebben hier echter nog geen keuze in kunnen en willen maken. Er is nader onderzoek nodig naar de financiële en ruimtelijke haalbaarheid van de diverse locaties.

Dit willen we samen met de betrokkenen partijen en het dorp doen19. Hierbij betrekken we ook de gewenste dorpshuisfunctie (zie paragraaf 4.2.5).  De verwachting is dat dit onderzoek niet vóór vaststelling van het accommodatiebeleid klaar is. Het is echter wel gewenst om in het accommodatiebeleid de gemeentelijke kaders vast te stellen voor de genoemde accommodaties in Appelscha, namelijk dat we twee scholen nieuw bouwen en een gymzaal+ en dat we daarnaast een jaarlijkse financiële bijdrage beschikbaar stellen voor een dorpshuisfunctie (zie 4.2.5) en niet investeren in verduurzaming van de bestaande gymzaal bij De Riemsloot en de sporthal. Beide gebouwen slopen we zodra de gymzaal+ gerealiseerd is. Tot die tijd kunnen zowel de gymzaal als de sporthal overigens gewoon worden gebruikt (ze zijn veilig, alleen niet verduurzaamd).

18 Het aantal leerlingen was in 2023 75 in Makkinga, 133 in Oldeberkoop, 72 in Waskemeer, 54 Haule en 68 in Elsloo. 19 Zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten ivm middelen voor dit onderzoek.

17



Daarnaast stellen we geld beschikbaar om genoemd locatie-onderzoek te laten doen, in samenspraak met de betrokken partijen en het dorp20. Zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten.

Punt 8. In Oosterwolde Kampingerhof verplaatsen naar De Kampus (waar normatieve overcapaciteit is). De normatieve overcapaciteit op de Kampus lossen we op door verplaatsing van SBO Kampingerhof naar de Kampus. Per saldo hebben we daardoor één schoolgebouw minder om nieuw te bouwen. Hoewel het schoolbestuur het voorstel suboptimaal vindt, kunnen zij wel instemmen met dit voorstel. Punt 9. Twee scholen in Oosterwolde (de Akker en Buttinga) vernieuwen. Voor de Akker en Buttinga geldt dat het oude schoolgebouwen zijn. Deze bouwen we nieuw. We bouwen deze scholen kleiner terug, zodat er geen normatieve overcapaciteit meer is. Punt 10. Voor Oosterwolde het overleg met de schoolbesturen over de verduurzaming van De Toekan (IKC Wolderwijs) en MFS Oosterwolde Zuid opnieuw te voeren met als uitgangspunt dat de schoolbesturen financieel bijdragen aan de verduurzaming van de normatieve overcapaciteit op deze scholen.  Na uitvoering van punt 8 en 9 blijft er normatieve overcapaciteit bestaan binnen de scholen in Oosterwolde. Omdat er in Oosterwolde meerdere scholen zijn, kunnen scholen ervoor kiezen om gebouwen te delen. Daarom is het voorstel dat we opnieuw met de schoolbesturen in gesprek gaan en stellen we de raad voor om ons hiervoor kaders mee te geven.

 Het kader dat de raad ons mee kan geven is dat we er van uit gaan dat de gemeente de investeringen op zich neemt voor de verduurzaming van de benodigde vierkante meters in deze scholen en dat de schoolbesturen de investeringen op zich nemen voor de te verduurzamen normatieve overcapaciteit.  Overigens merken we hierbij op dat wij een wettelijke taak hebben om schoolgebouwen te verduurzamen. Het is niet de bevoegdheid van de gemeente om te besluiten over het sluiten of verplaatsen van scholen. De schoolbesturen gaan hier over. Maar we hebben wel de bevoegdheid om niet meer in ons vastgoed / scholen te investeren.

Overwogen alternatieven / knoppen om aan te draaien Alternatief 1. School Haule verplaatsen naar Boekebeam Waskemeer Alternatief kan zijn de school van Haule te verplaatsen naar de Boekebeam in Waskemeer (waar een relatief grote normatieve overcapaciteit is) en het dorpshuis Haule op de huidige plek te verduurzamen.  Voordeel investeringen tov voorkeursscenario: € 1,7 mln21  Voordeel kapitaallasten tov voorkeursscenario € 39 K Het voordeel is dat we de leegstand in de Boekebeam opheffen (rendement verduurzaming Boekebeam groter). De locatie van de school in Haule is potentieel te benutten voor woningbouw. We kiezen hier niet voor omdat het schoolbestuur niet akkoord is met deze oplossing. Daarnaast weegt de vermindering van de leefbaarheid in Haule door het verdwijnen van de school ons inziens niet op tegen de besparing in kapitaallasten (40K).

Alternatief 2. Appelscha Voor Appelscha zijn diverse alternatieven / locaties onderzocht. We hebben hier echter nog geen keuze in kunnen en willen maken. Er is nader onderzoek nodig naar de financiële en ruimtelijke haalbaarheid van de diverse locaties. Dit willen we samen met de betrokkenen partijen en het dorp doen. Hierbij betrekken we ook de gewenste dorpshuisfunctie (zie paragraaf 4.2.5). De alternatieven die tot nu toe onderzocht zijn, zijn de volgende. 20 Zie paragraaf 4.5 Financiële aspecten ivm middelen voor dit onderzoek. 21 Er is nog geen rekening gehouden met de kosten van herhuisvesting van de school in de Boekebeam.

18

a) Integraal vestigen van de twee scholen (elk in een eigen gebouw, ruggen tegen elkaar) in combinatie met een gymlokaal+ op de locatie van de sporthal (die we dan slopen). Er zal creatief gekeken moeten worden of en hoe dit ruimtelijk ingepast kan worden want de kavel van de sporthal (excl. de rackethal) is niet groot genoeg voor twee scholen, gymlokaal+ en speelplein. Er lijken echter wel mogelijkheden voor deze locatie, bijvoorbeeld:  Het toevoegen van (een deel van) de parkeerplaats (parkeren bij sportvelden).  Het toevoegen van een deel van een sportveld, door bijvoorbeeld een ander veld te voorzien van kunstgras, waardoor hier intensiever gebruik van kan worden gemaakt.  De kantine, was- en kleedruimte integraal bij de nieuwbouw betrekken (hele gebied integraal opnieuw inpassen).  Het toevoegen van de kavel van de rackethal en deze integreren in de planvorming (NB het vroegtijdig beëindigen van de overeenkomst met de uitbater is kostbaar en waarschijnlijk ook niet gewenst, maar het niet integraal meenemen van de accommodatie in het plan heeft ook gevolgen). Verdere aspecten die meespelen zijn:  Stedebouwkundige eisen. Hoe hoog mag er gebouwd worden, dit heeft grote gevolgen voor het inpassen van de functies op de locatie. Op basis van deze informatie wordt duidelijk wat de footprint zal worden.

 Vrijspelen van kavels (als de huidige kavel van zowel de huidige school De Riemsloot als het naastgelegen gymlokaal wordt vrijgespeeld, kan deze worden toegevoegd aan de woningbouw opgave). b) Slopen van de sporthal (excl. rackethal) en De Mandebrink op deze locatie te vestigen in combinatie met een gymlokaal+ en mogelijk met de kantine, was- en kleedruimte van de verenigingen. De huidige De Mandebrink kan in stand worden gehouden tot oplevering van de nieuwe school waardoor er geen tijdelijke huisvesting nodig is. De huidige school kan daarna gesloopt worden en aan de woningopgave worden toegevoegd. De Riemsloot blijft op de huidige locatie (verduurzamen van het bestaande schoolgebouw en gymlokaal). c) Gezamenlijke nieuwbouw van de scholen op de locatie van de Riemsloot en sporthal vervangen door een gymlokaal+ op de locatie van de sporthal, waar het gymonderwijs voor beide scholen plaats zou moeten vinden omdat er met twee scholen geen plek meer is voor een gymlokaal. Nadeel hiervan is dat er dan leerlingenvervoer nodig is naar de sporthal.

d) Nieuwbouw Mandebrink op de bestaande locatie en verduurzaming/vernieuwbouw Riemsloot op de bestaande locatie en het gymlokaal bij de Riemsloot vervangen door een gymlokaal+. Slopen van de sporthal (excl. rackethal). In dit scenario missen we koppelkansen voor de twee scholen en de Mandebrink zou leerlingenvervoer nodig hebben naar het gymlokaal+ voor het gymonderwijs.

Alternatief 3. Scholen Oosterwolde beter benutten We hebben gekeken of we de normatieve overcapaciteit van de basisscholen in Oosterwolde die in het voorkeursscenario blijft bestaan verder kunnen verminderen. We hebben bv gekeken naar andere mogelijkheden, bijvoorbeeld:  De Akker naar De Kampus.  Buttingaschool naar MFA Zuid.  vervangende nieuwbouw voor Buttingaschool en Kampingerhof of Duisterhoutschool naar dit nieuwe gebouw op de huidige locatie van de Buttingaschool. Dit is qua m2 passend te maken, maar qua kapitaallast voor de gemeente levert het nauwelijks voordeel op. Voordeel is wel dat de locaties van de Kampingerhof en De Akker vrij vallen voor iets anders (bv woningbouw). Dit is echter een eenmalig financieel voordeel.

19

4.2.3 Sporthallen Voorstel college 11. De sporthal (MFA) in Oldeberkoop verduurzamen (1/3e regeling). 12. De sporthal in Oosterwolde renoveren/verduurzamen (100%). 13. De sporthal in Haulerwijk verduurzamen (100%) en verbinden met Dorpshuis De Enter (1/3e regeling). 14. De sporthal in Appelscha slopen na nieuwbouw van een gymlokaal+ (ipv het huidige gymlokaal en de huidige sporthal). De locatie van het gymlokaal+ bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp. Zie beslispunt 6 in paragraaf 4.2.2.

Financiële gevolgen22 Beslispunt 11. De sporthal (MFA) in Oldeberkoop verduurzamen (laatste verduurzamingsslag via 1/3e regeling). 12. De sporthal in Oosterwolde renoveren/verduurzamen (100%). 13. De sporthal in Haulerwijk verduurzamen (100%) en verbinden met Dorpshuis De Enter (1/3e regeling). 14. De sporthal in Appelscha slopen23 na nieuwbouw van een gymlokaal+ (ipv het huidige gymlokaal en de huidige sporthal). De locatie van het gymlokaal+ bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp.

Investering 515K

Kapitaallasten 36K

2,9 mln

203K

2,4 mln

145K

Zie 4.2.2

Motivatie Algemeen (punten 11 tm 14) De bezetting van sporthallen is laag (Oldeberkoop 13%, Oosterwolde 41%, Appelscha 19% en Haulerwijk 23%). Toch kiezen we ervoor om drie van de vier sporthallen te behouden. Ten eerste vinden inwoners het behouden van sporthallen zeer gewenst om een zo gedifferentieerd mogelijk sportaanbod te houden. Ten tweede zijn de sporthallen nodig voor het geven van gymnastiekonderwijs in Oosterwolde, Haulerwijk en Oldeberkoop. Bij het verdwijnen ervan moeten scholen (veel) verder reizen voor gymonderwijs en dat vinden we ongewenst. Ten derde zijn sporthallen belangrijk voor de leefbaarheid (verenigingsleven) en de gezondheid (dichtbij kunnen sporten). Punt 11. De sporthal (MFA) in Oldeberkoop verduurzamen (1/3e regeling). De sporthal in Oldeberkoop is een onderdeel van MFA de MeJander en is in eigendom van de Stichting die verantwoordelijk is voor het beheer en de exploitatie. De andere sporthallen zijn in eigendom van de gemeente. Daarom is het voorstel voor Oldeberkoop de 1/3e regeling toe te passen ipv 100% bekostigen. Het gaat hier om de laatste verduurzamingsslag die nodig is om van het gas af te gaan. Voor meer urgente verduurzamingsmaatregelen heeft het MFA een subsidie ontvangen van de provincie (IMF) en vragen ze ons om co-financiering (zie beslispunt 18 onder Dorpshuizen (paragraaf 4.2.5)).

22 Het gaat om ingeschatte bedragen. Werkelijke offertes vragen we op in de aanbestedingsfase. 23 De kosten voor sloop van de sporthal zijn nog niet meegenomen in het financiële plaatje.

20

Punt 12. De sporthal in Oosterwolde renoveren/verduurzamen (100%). Verduurzamen/renovatie blijkt al met al de beste optie (nieuwbouw is aanzienlijk duurder en niet nodig). Punt 13. De sporthal in Haulerwijk verduurzamen (100%) en verbinden met Dorpshuis De Enter (1/3e regeling).  Verduurzamen/renovatie blijkt al met al de beste optie (nieuwbouw is aanzienlijk duurder en niet nodig).  Tijdens de participatiesessies kwam duidelijk naar voren dat verenigingen en organisaties in Haulerwijk veel kansen zien als Dorpshuis De Enter wordt verbonden met de sporthal. Hierdoor kan de fitness worden verplaatst en kan de kantine van de sporthal weer in functie komen. Bekostiging kan plaatsvinden via de 1/3e regeling. Punt 14. De sporthal in Appelscha slopen24 na nieuwbouw van een gymlokaal+ (ipv het huidige gymlokaal en de huidige sporthal). De locatie van het gymlokaal+ bepalen we nader in samenspraak met betrokkenen en het dorp.  De sporthallen hebben een lage bezetting en kosten relatief veel geld. Voor de andere drie sporthallen (Oldeberkoop, Haulerwijk, Oosterwolde) zien we geen reële mogelijkheden om minder geld uit te geven zonder aanzienlijk in te leveren op leefbaarheid en/of te tornen aan de afstand vanuit de scholen naar gymonderwijs. In Appelscha zien we hiertoe wel kansen. Daarom is het voorstel om een gymlokaal+ te bouwen en de sporthal te slopen.

 Een gymlokaal+ is qua investering goedkoper (1,7 mln en 62K kapitaallasten) dan verduurzaming van de sporthal (investering € 2,7 mln (178K kapitaallasten)). Ook in exploitatie scheelt het aanzienlijk in de kosten25.  Voor verenigingen is een gymlokaal+ voldoende om hun sport te beoefenen. Wedstrijden spelen is echter niet mogelijk, omdat er geen tribunes zijn. Trainen op wedstrijdniveau kan wel. Sommige sporten (bv zaalvoetbal) kunnen niet in een gymlokaal+, maar op dit moment zijn deze sporten er niet in Appelscha. Voor wedstrijden zullen verenigingen dus moeten uitwijken naar de sporthal in Oosterwolde, die daardoor een betere bezetting krijgt. Door de relatief kleine reisafstand tussen Oosterwolde en Appelscha vinden wij dit ongemak opwegen tegen de kostenbesparing.  We gaan onderzoek doen naar de meest wenselijke locatie voor de gymlokaal+. Dit is onderdeel van het hiervoor aangekondigde onderzoek (zie paragraaf 4.2.2 beslispunt 6) naar de beste locatie(s) voor de scholen, het gymonderwijs, de nieuwe gymzaal+ en eventueel de dorpshuisfunctie (zie paragraaf 4.2.5 beslispunt 22).

Overwogen alternatieven / knoppen om aan te draaien Alternatief 1. Sporthal Oldeberkoop niet verduurzamen De sporthal in Oldeberkoop heeft de laagste bezetting van de vier sporthallen. We kiezen er echter niet voor om deze sporthal af te stoten (niet te verduurzamen), want deze sporthal is het nieuwste gebouw en het is al relatief goed verduurzaamd. Bovendien gebeurt de exploitatie van het MFA Oldeberkoop door de Stichting de MeJander met inzet van vrijwilligers, hetgeen relatief goedkoop is.

Alternatief 2. Sporthallen Oosterwolde en Haulerwijk niet verduurzamen Sporthallen Oosterwolde en/of Haulerwijk afstoten (niet verduurzamen). Dit is onrealistisch omdat deze sporthallen nodig zijn voor het gymnastiekonderwijs en het ongewenst is dat in deze dorpen geen zaalsporten meer kunnen plaatsvinden.

24 De kosten voor sloop van de sporthal zijn nog niet meegenomen in het financiële plaatje. 25 In 2025 is de exploitatiebijdrage begroot op € 204.000.

21

Alternatief 3. Sporthal en zwembad Oosterwolde verplaatsen naar locatie SV Oosterwolde. Hierdoor komt huidige locatie vrij voor woningbouw (eenmalig voordeel). Dit betekent nieuwbouw van de sporthal en het zwembad. De kosten hiervoor zijn aanzienlijk. Daarnaast wordt de afstand van de scholen naar de sporthal hierdoor groter waardoor vervoer ingezet zou moeten worden voor gymonderwijs.

Alternatief 4. Sporthal Appelscha renoveren Dit alternatief betekent een investering van € 2,7 mln (178K kapitaallasten). Dit is een veel grotere investering dan een gymlokaal+ (1,7 mln en 62K kapitaallasten). Als de sporthal blijft, houden we de (aanzienlijke) gemeentelijke bijdrage in de exploitatie26 en de kosten voor onderhoud. Bovendien is daar dan geen plek voor de scholen. In paragraaf 4.2.2 (schoolgebouwen en gymvoorzieningen) staat een aantal opties waar de scholen dan gesitueerd kunnen worden.

26 In 2025 is de exploitatiebijdrage begroot op € 204.000.

22

4.2.4 Sportkantines en kleedruimtes Voorstel college 15. De sportkantines en –kleedruimtes ondersteunen in verduurzaming via de 1/3e regeling (1/3e gift, 1/3e lening, 1/3e zelfwerkzaamheid/fondsen). Dit met uitzondering van het clubgebouw van de voormalige vv Griffioen. Aan de bijdrage voor verduurzaming van de tennisaccommodaties in Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk verbinden we de voorwaarde dat de verenigingen deze accommodaties overnemen. 16. Kleed- en bergruimte Elsloo combineren met nieuw te bouwen gymlokaal bij de school (100% bijdrage vanwege gymonderwijs).

Financiële gevolgen27 Beslispunt 15. De sportkantines en –kleedruimtes ondersteunen in verduurzaming via de 1/3e regeling (1/3e gift, 1/3e lening, 1/3e zelfwerkzaamheid/fondsen). Met uitzondering van clubgebouw vrm vv Griffioen. Aan de bijdrage voor verduurzaming van de tennisaccommodaties in Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk verbinden we de voorwaarde dat de verenigingen deze accommodaties overnemen. 16. Kleed- en bergruimte Elsloo combineren met nieuw te bouwen gymlokaal bij de school (100% bijdrage vanwege gymonderwijs).

Investering 1,4 mln

Kapitaallasten 95K

152K

4K

Motivatie Algemeen (beslispunten 15 en 16)  We willen er aan bijdragen dat de was- en kleedruimtes bij sportvoorzieningen in de dorpen kunnen blijven bestaan. Sporten draagt bij aan een gezonde leefstijl en verenigingen hebben ook een sociale functie.  Het faciliteren van verduurzaming van sportkantines en kleedruimtes door middel van de 1/3e regeling vraagt een relatief beperkte financiële bijdrage van de gemeente ten opzichte van de maatschappelijke waarde die het oplevert. Kanttekening is dat sportverenigingen in staat moeten zijn om hun deel van de investering te bekostigen. De verenigingen moeten dit in een plan aannemelijk maken, dit is een voorwaarde voor toekenning. Beslispunt 15. De sportkantines en –kleedruimtes ondersteunen in verduurzaming via de 1/3e regeling (1/3e gift, 1/3e lening, 1/3e zelfwerkzaamheid/fondsen). Met uitzondering van clubgebouw voormalige vv Griffioen. Aan de bijdrage voor verduurzaming van de tennisaccommodaties in Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk verbinden we de voorwaarde dat de verenigingen deze accommodaties overnemen  De reden dat we voorstellen niet te investeren in het clubgebouw van voormalige vv Griffioen is de onzekerheid of de korfbalvereniging kv DIO de lasten kan dragen van de accommodatie. We verhuren het clubgebouw tot medio 2026 aan hen met de insteek dat we het gebouw na die datum aan hen overdragen.

Dit onder de voorwaarde dat zij het financieel kunnen dragen. Blijkt die niet het geval te zijn, dan ontstaat een nieuwe situatie. Daarom is het in de tussentijd niet logisch om te investeren in het gebouw. Bovendien zijn ontwikkelingen gaande om de korfbalverenigingen in de gemeente te centreren.

27 Het gaat om ingeschatte bedragen. Werkelijke offertes vragen we op in de aanbestedingsfase.

23



De reden dat we voorstellen om bij de tennisaccommodaties als voorwaarde te stellen dat zij juridisch eigenaar worden is dat we deze accommodaties op gelijke lijn willen krijgen met de andere sportaccommodaties, die allemaal juridisch eigendom zijn van de vereniging. De gemeente krijgt bij overdracht van het juridisch eigendom wel een economisch claimrecht28.

Beslispunt 16. Kleed- en bergruimte Elsloo verplaatsen naar nieuw te bouwen gymlokaal bij de school. In Elsloo maken we met het oog op de betaalbaarheid en het vergemakkelijken van beheer een combinatie tussen de kleed- en bergruimte van de sport en het nieuw te bouwen gymlokaal bij de school. Daardoor vervalt de kleed- en bergruimte van de sport.

Overwogen alternatieven / knoppen om aan te draaien Alternatief 1. Samenvoegen sportaccommodaties in één dorp We hebben gekeken of er mogelijkheden zijn om bijvoorbeeld kleedaccommodaties van voetbal, korfbal en tennis in één dorp samen te voegen. Deze alternatieven hebben relatief weinig impact op de totale investering en kapitaallasten, waardoor we daar niet voor kiezen. De verenigingen hechten aan hun eigen clubgebouw.

Alternatief 2. Clubgebouw voormalige vv Griffioen verduurzamen via 1/3 regeling. We kunnen ervoor kiezen om het clubgebouw wél te verduurzamen. De investering hiervoor is 289K en de kapitaallasten 20K. We kiezen hier niet voor, omdat het onzeker is of de korfbalvereniging de lasten kan dragen van de accommodatie. Er ligt een afspraak dat ze een aantal jaren de tijd hebben om hier naar toe te groeien. Daarom is het in de tussentijd niet logisch om te investeren in het gebouw.