Bijlage 2. Reactienota bij Toekomstvisie

Reactienota (naar aanleiding van grove schets dd 8 juli 2025) NB: Extra reacties op concept Toekomstvisie dd 9 september 2025 aan het einde van dit document.

1. Inleiding In de zomer van 2025 is de grove schets van de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 besproken met plaatselijk belangen, bewonerscommissies, ondernemers en maatschappelijke partners. Nadat het college van BCW de grove schets op 8 juli 2025 vaststelde, zijn we tussen 8 juli en medio augustus in gesprek gegaan met bovengenoemde stakeholders. Op onze vraag om feedback te geven op de grove schets reageerden acht plaatselijk belangen en drie bewonerscommissies positief. We bespraken de grove schets met vijf plaatselijk belangen, drie bewonerscommissies en één plaatselijk belang gaf een schriftelijke reactie. We bespraken de grove schets ook tijdens bijeenkomsten met het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf, waarin alle in Ooststellingwerf actieve ondernemersverenigingen zijn vertegenwoordigd, waaronder de agrariërs. We vroegen 18 maatschappelijke partners om een schriftelijke reactie op de grove schets voor de onderwerpen die hun vakgebied aangaan. We ontvingen van zeven partners een schriftelijke reactie. En met twee hadden we een gesprek. Daarnaast vroegen we op de open dag aan kinderen (en hun ouders) wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. Zij vulden dit in op briefjes. Deze reacties vindt u ook in deze reactienota. Deze reactienota geeft een samenvatting van de ontvangen reacties en een gemeentelijke reactie op de belangrijkste punten.

Op basis van deze input is de grove schets bijgesteld en is ervoor gekozen het proces om te komen tot een Toekomstvisie 2040 aan te passen.

1

2. Samenvatting reacties op de grove schets en reactie gemeente 2.1 Samenvatting reacties van de Plaatselijk Belangen en Bewonerscommissies Thema

Jongeren binden

Wonen in kleine dorpen

Samenvatting reacties vanuit dorpen

Gemeentelijke reactie

Jongeren zijn hard nodig. Investeren in voldoende en betaalbare woningen. Ook voldoende huurwoningen, beschikbaar voor jongeren die hier vandaan komen. Kinderopvang in de dorpen essentieel voor jonge gezinnen. Evenementen organiseren klinkt mooi, maar regelgeving maakt dat steeds moeilijker. Maak dat eerst makkelijker en goedkoper.

In de uiteindelijke visie voegen we het belang toe van kinderopvang in dorpen waar scholen zijn. We voegen toe dat we de grenzen opzoeken om regelgeving te vereenvoudigen en er soepeler mee om te gaan. We wegen de belangen van verschillende groepen op zo'n manier af dat het bijdraagt aan het binden van jongeren.

Zorgen over de nadruk op woningbouw in drie kernen. Dorpen als Langedijke, Waskemeer, Oldeberkoop en Makkinga willen doorstroom en betaalbare woningen voor jongeren en ouderen. Woningen voor ouderen nabij voorzieningen. Let goed op waar je nieuwe wijken bouwt.

Gemeente onderschrijft belang van spreiding. In de uiteindelijke visie wordt explicieter opgenomen dat ook kleine dorpen mogelijkheden houden voor passende woningbouw (bijv. CPO, hofjes, splitsing bestaande panden). 2

Denk aan woningsplitsen (boerderijen). Verhuisbereidheid ouderen is laag. Tot wanneer kun je in klein dorp blijven wonen? Ontmoeten is cruciaal. Communityvormen worden belangrijk.

Zorgstructuur en sociale basis

Onderwijs en kinderopvang

Openbaar vervoer en bereikbaarheid

Zorgen over concentratie van zorg. In dorpen zijn weinig vrijwilligers en mantelzorgdruk is hoog. Wens voor ondersteuning dorpsondersteuner. Wat is zware zorg en welke zorg krijg je nog wel in de kleine dorpen?

In Oldeberkoop en Makkinga zijn zorgen over behoud basisscholen en tekort aan kinderopvang. Waskemeer mist visie op onderwijs voor jeugd (MBO/HBO).

Goede verbindingen cruciaal voor leefbaarheid. Waskemeer heeft geen directe OV-verbinding met Oosterwolde. Deelvervoer wordt door meerdere dorpen als niet haalbaar gezien. Verzoek om praktische oplossingen. Deelauto's goed idee, maar lastig uitvoerbaar, vrijwilligers zijn vaak ook oud(er). Slimme apps bieden kansen. Passend

De visie blijft inzetten op versterking sociale basis in kleine dorpen. Er komt duidelijkere toelichting op ondersteuning, informele zorg, dorpsinitiatieven en middelen. Dit wordt aangescherpt. Behoud onderwijsvoorzieningen is belangrijk voor leefbaarheid. Kinderopvang wordt gekoppeld aan brede schoolontwikkeling. In de definitieve visie wordt dit thema toegevoegd onder ‘jongeren binden’. Gemeente (h)erkent deze knelpunten. In de visie wordt een toelichting opgenomen bij ‘bereikbaarheid’ over o.a. dorpshubs en verbeterde fietsinfrastructuur.

3

vervoer naar scholen. Vervoer zelf opzetten met ondernemers. Zelfrijdend vervoer?

Recreatie en economie

Toon en herkenbaarheid van visie

Natuur en recreatie zijn belangrijk. Waskemeer en Makkinga pleiten voor meer ruimte voor recreatie en nevenactiviteiten op boerenerf. Spreiding recreatie is wenselijk. Wat gebeurt er met vrijkomende agrarische gronden en leegstaande boerderijen? Ondernemers niet belemmeren, maar meedenken en faciliteren.

Gemeente zet in visie meer in op economische kansen recreatie, focus op Appelscha als trekker en spreiding naar rest van de gemeente voor meerdaags bezoek. Er wordt duidelijker gekozen voor beleid rondom leegstaande boerderijen en vrijkomende gronden.

In meerdere reacties klinkt dat de voorbeeldverhalen (zoals van ‘Anna’) niet herkenbaar zijn. Termen als ‘spruitjeslucht’ en niet realistisch, beide personen liggen te ver uiteen, geen goede vergelijking nu en toekomst.

De voorbeeldverhalen worden herzien om meer perspectieven te tonen, inclusief variatie in toekomstbeelden.

Energie en duurzaamheid

Twijfels over haalbaarheid energiedoelen. Dorpen willen lokaal opwekken, maar wijzen op obstakels (zoals vergunningen, financiering).

Rol van de gemeente

Gevoel van afstand tot gemeente en regelgeving. Verzoek om meer ondersteuning en snellere procedures.

De visie blijft inzetten op zelfvoorzienendheid, maar erkent praktische knelpunten. In de uitwerking wordt meer ruimte gegeven aan de eigen opbrengst en gebruik uit energieopwek. Gemeente neemt dit mee in de uitwerking bij keuze 6: ‘betrouwbare, toegankelijke gemeente’. Aandacht voor fysieke loketten, menselijk contact en minder bureaucratie.

4

2.2 Samenvatting reacties van de ondernemers, verenigd in Ondernemers Collectief Ooststellingwerf op de grove schets Zie ook de reacties van OCO dd september/oktober 2025 op de concept Toekomstvisie verderop. Thema 1. Jongeren binden

Samenvatting reacties OCO Versterken aansluiting onderwijs op lokale arbeidsmarkt (zorg, techniek, agrarisch, horeca, recreatie).

Gemeentelijke reactie We voegen meer sectoren toe die van waarde zijn in Ooststellingwerf, zoals horeca en aanverwante branches.

Betaalbare woningen zijn cruciaal voor jongerenbinding; wonen en werken moeten samen worden opgepakt.

Meer woningen en betaalbaarheid blijft een speerpunt om jongeren te binden en aantrekken. We bekijken dit vanuit het bredere perspectief met een aantrekkelijk arbeidsklimaat en voorzieningen die jongeren aanspreken.

Expliciete aandacht voor behoud van mbostudenten en terugkeer van hbo’ers. Agrarische sector betrekken in onderwijsarbeid koppeling. Open hiring (blind aannemen) als mogelijke aanpak tegen personeelstekorten.

We zetten meer in op de agrarische binding in de koppeling en doorontwikkeling van het Biosintrum. Dit nemen we op als kans.

5

2. Zorg en Sociale Basis

Professionele zorg moet duidelijker worden benoemd, onderscheid tussen basis- en zwaardere zorg.

Dit schrijven we duidelijker op.

In de uitwerking van de Toekomstvisie naar concrete acties, is dit een aandachtspunt.

6

Meer huisvesting voor mensen met een beperking nodig om vertrek naar andere gemeenten te voorkomen.

3. Natuur, landschap en economie

Mantelzorgwoningen verdienen extra aandacht. Sterke sociale basis blijft essentieel om inwoners te behouden.

We zetten extra in op het versterken van de sociale basis.

Economie moet nadrukkelijk voorop staan; gemeente moet ondernemers in natuurgebieden beter ondersteunen.

We werken deze keuze uitgebreider uit met meer aandacht voor nieuwe (vormen van) ondernemers/ondernemerschap, met de nadruk op toeristische economie en behoud van het (duurzaam) agrarisch karakter.

Balans tussen natuurbehoud en economische activiteiten vraagt duidelijke keuzes.

4. Zelfvoorzienend in energie

Dit zit in ons woningbouwprogramma.

Ondernemers willen investeren in duurzaamheid, maar worden geremd door regelgeving en gemeentelijke capaciteit. Stopzetten van zonnepanelen op landbouwgrond gewenst; focus op alternatieve energie (bijv. windenergie). Gemeente moet belemmeringen voor zelfvoorzienendheid wegnemen.

Naar aanleiding van de reacties van OCO halen we keuze 4 ‘zelfvoorzienend in energie’ als aparte keuze weg en integreren dit in keuze 3. De ondernemers hebben ons ervan overtuigd dat de onderbouwing van de keuze 4 te veel zaken bevat die landelijk of Europees al in wet- en regelgeving zit. Wij moeten ons focussen op wat we lokaal kunnen beïnvloeden. We zetten daarom in de verdere uitwerking meer in op de

7

5. Bereikbaarheid en infrastructuur

Individueel ondernemerschap stimuleren, ook op duurzaamheidsgebied.

faciliterende en stimulerende rol van de gemeente.

Verbetering asfaltwegen en doorstroming is noodzakelijk.

Dit nemen we mee, in de samenhang met bereikbaarheid voor medewerkers, leveranciers en klanten.

Fietsvoorzieningen en hubs passen binnen duurzaam vervoer; digitalisering is vooral landelijk thema. Digitale infrastructuur moet betrouwbaar zijn, maar krijgt beperkte gemeentelijke regie.

6. Bestuur en Samenwerking

Efficiëntieslag binnen OWO-samenwerking gewenst, met nadruk op persoonlijk contact ondersteund door digitale middelen. Gemeentelijke medewerkers moeten zichtbaar en dichtbij de inwoners zijn.

Fietsvoorzieningen en hubs (aantrekkelijk maken) is een speerpunt in de toekomstvisie. Zover het binnen de mogelijkheden van de gemeente ligt, is digitale bereikbaarheid en veiligheid een speerpunt. We passen deze keuze aan met oog voor zoveel mogelijk persoonlijk contact, digitaal is ondersteunend en goed beschikbaar voor wie digitaal vaardig is. En we intensiveren de samenwerking met andere overheden.

Digitalisering moet ondersteunend zijn aan medewerkers en inwoners, niet andersom.

8

2.3 Samenvatting reacties van (maatschappelijke) partners en overheden De originele reacties nemen we niet op dit stuk, maar zijn desgewenst wel beschikbaar. Maatschappelijke partner

Reactie De visie benoemt helder waar de ambitie ligt, maar gaat onvoldoende in op wat daar tegenover staat. Er is onvoldoende aandacht voor de pijnlijke keuzes die nodig zijn om deze richting mogelijk te maken, bijvoorbeeld op het gebied van geld, ruimte of kwaliteit. Zonder deze afruilen blijft het toekomstbeeld te abstract en moeilijk te vertalen naar concrete keuzes of beleid.

Planbureau Fryslân

GGD

Wat betreft de storytelling aan het begin van het document, wordt de eerste toekomstschets als overdreven doemscenario ervaren, wat afbreuk kan doen aan de geloofwaardigheid. Het contrast met het tweede verhaal is groot. Ook daar ontbreekt het aan realistische weergave van de lastige keuzes die nodig zijn om tot het gewenste toekomstbeeld te komen. De GGD vindt het gezondheidsaspect (veel) te mager uit de verf komen in de gehele grove schets. Zij hebben suggesties gedaan over hoe gezondheid een stevige plek kan krijgen.

Gemeentelijke reactie In de verdere uitwerking zullen we nadrukkelijker stilstaan bij wat het gekozen pad betekent in termen van wat níét meer mogelijk is. Wat betreft de storytelling nemen we de feedback ter harte. We streven naar toekomstbeelden die inspireren maar ook geloofwaardig zijn. We heroverwege het evenwicht tussen urgentie en realisme, en waar mogelijk ook in het positieve scenario explicieter maken welke moeilijke keuzes daar onderdeel van zijn.

We hebben de feedback van de GGD ter harte genomen. Gezondheid is nu een rode draad die door het gehele stuk steeds terug komt. Dit is legitiem, mede omdat inwoners in onze 9

gemeente relatief vaak te maken hebben met een gemiddeld slechtere gezondheid. Complimenten, met name over expliciet benoemen van druk op ruimte en klimaat als uitdaging en het belang van integraal beleid daarop.

Wetterskip Fryslân

Verzoek om invulling te geven aan de Rijksbrief, rekening houdend met water en bodem.

De WABOS brief hanteren we als uitgangspunt in de toekomstvisie. Invulling en uitwerking volgen in de omgevingsvisie en -plan.

Er worden in de Rijksbrief 32 structurerende keuzes benoemd welke helpen bij het leefbaar houden van het gebied. De Rijksbrief hanteren als uitgangspunt in de ruimtelijke keuzes zien wij als voorwaarde voor een klimaatbestendige toekomst. Herkenbare hoofdlijnen zoals gemeenschapszin, brede welvaart en toekomstbestendige zorg. Scala wil actieve rol blijven spelen. Scala

Versterking sociale basis vraagt meer dan decentralisatie en zelforganisatie. Maak meer ruimte in de visie om de ‘sociale basis’ niet alleen als infrastructuur, maar ook als gemeenschap en werkpraktijk verder te ondersteunen Mentale én fysieke gezondheid verdienen meer aandacht.

De inbreng onderstreept het belang van samenwerking met maatschappelijke partners bij het toewerken naar een toekomstbestendige gemeente. We herkennen de signalen die Scala benoemt en nemen die serieus. De aandacht voor de fysieke en daarmee samenhangend ook de mentale gezondheid krijgt meer aandacht in de definitieve versie. Samen met partners en

10

Draagvlak in kleine dorpen is niet vanzelfsprekend. Sociale samenhang is daar kwetsbaar.

de samenleving werken we de richtingen verder uit in concrete doelen.

Digitale en fysieke toegankelijkheid zijn randvoorwaarden. Digitale en fysieke zelfredzaamheid van kwetsbare groepen is beperkt. (Digitale ) toegankelijkheid en inclusiviteit nadrukkelijker verankeren in alle keuzes.

Wat betreft de samenhang in kleine dorpen, beoogt de visie juist om via maatwerk en ondersteuning de lokale samenhang te versterken. We zullen in de nadere uitwerking van de visie nadrukkelijk aandacht besteden aan deze punten.

Start de toekomstvisie met een krachtige, optimistische boodschap (bijv. hoge geluksniveau inwoners), kansen voorop, uitdagingen in perspectief. Grote economische, maatschappelijke en ruimtelijke potentie van RCT is nu nog onderbelicht. Recreatieschap Drenthe

RCT gaat groeien; meer mensen, door vergrijzing hebben mensen meer vrije tijd. Ook aantrekkingskracht op binnenlandse C Duitse toeristen groeit. Stoppende boerenbedrijven bieden ruimte voor recreatief RCT in Ooststellingwerf blijft achter op oa Westerveld en Midden Drenthe. ondernemerschap; oa. zorgtoerisme.

De inbreng van Recreatieschap Drenthe onderstreept dat Recreatie C Toerisme (RCT) in Ooststellingwerf een grotere rol kan en moet spelen als economische, maatschappelijke en ruimtelijke motor. Wij onderschrijven het belang van een actieve regierol van de gemeente bij de ontwikkeling van RCT. Dat betekent dat wij: Actiever de markt op gaan om te lobbyen bij investeerders en ondernemers die willen bijdragen aan hoogwaardige verblijfsrecreatie en gastvrijheid.

11

Gemeente kan meer regie nemen; heldere kaders, bestuurlijk lef en actief acquireren op verblijfsrecreatie. RCT brengt meer reuring, wat de leefbaarheid en aantrekkelijkheid voor jongeren vergroot. RCT draagt bij aan gezondheid, leefbaarheid, werkgelegenheid, identiteit, natuurkwaliteit en sociale cohesie; ook kansen in zorgtoerisme (Brede Welvaart). Grote investeerders kopen vakantieparken; maak vooraf afspraken om publieke belangen te beschermen.

Natuur is een essentiële bron is voor gezondheid, welzijn en veerkracht. Dat kan nog steviger in het stuk verwerkt worden. Bv groen meer ruimte geven en natuurlijke omgeving, struinpaadjes, kunnen voelen. Kijken waar dat Natuurmonumenten wel kan, en waar niet. En zo draagvlak voor natuurbescherming te vergroten. Biodiversiteit nodig, want dat is ook goed voor de gezondheid.

ELAN

Balans economie en ecologie – Beleid ontwikkelen waarin economie en ecologie hand in hand gaan om een gezond en gelukkig leefklimaat te waarborgen.

Ruimtelijke en juridische randvoorwaarden vooraf helder vastleggen om kwaliteit, lokale meerwaarde en lange termijn belangen te borgen. Wij zien Appelscha als de logische toeristische hotspot en uithangbord van onze gemeente. Vanuit deze sterke toeristische kern willen wij bezoekers gericht verspreiden over de rest van Ooststellingwerf.

We laten in de tekst duidelijker terugkomen dat natuur belangrijk is voor gezondheid, welzijn en veerkracht en dat dit betekent dat we streven naar toegankelijke natuur/groen dichtbij onze inwoners en het behoud van de landschappelijke kwaliteit in onze gemeente.

De gemeente deelt de zorg om een evenwichtige ontwikkeling van economie en ecologie en onderschrijft het belang van

12

Woonbeleid – Vergroten van het aanbod seniorenwoningen om doorstroming op de woningmarkt te bevorderen en starters kansen te geven. Bereikbaarheid – Eens met toekomst deelauto-initiatieven als aanvulling op OV, met oog op betaalbaarheid voor inwoners. Economie s innovatie – Actief aantrekken van innovatieve bedrijven, met focus op sectoren als agro, bouw (biobased), en zorg, en samenwerking met kennisclusters zoals Drachten en Wetsus. Energietransitie – Geen zonnepanelen op landbouwgrond meer. Bedrijven aantrekken die inzetten op alternatieve vormen van energieopwekking, zoals wind.

doorstroming op de woningmarkt en nieuwe vormen van mobiliteit. We zetten ons in om innovatieve bedrijven en kennisclusters aan te trekken en verbinden dit aan onze duurzame ambities. In de energietransitie kiezen we voor innovatieve oplossingen die landbouwgrond sparen. Samen met inwoners en partners willen we biodiversiteit versterken en lokale samenwerking stimuleren.

Ecologie s biodiversiteit – Stimuleren van hergebruik van lokale reststromen en samenwerking tussen grondeigenaren en overheid voor biodiversiteit, korte ketens en minder verkeer.

13

Adviesraad Sociaal Domein (zie ook het officiële advies van de adviesraad van oktober verderop)

Vergrijzing en ontgroening - Visualiseer cijfers (grafieken/afbeeldingen) over vergrijzing en ontgroening.

De suggestie om vergrijzing en ontgroening visueel en concreet te maken nemen we over; dit helpt het gesprek te voeren.

14

Geef concreet weer hoeveel ouderen er zijn/verwacht worden. Samenwerking en voorzieningen - Meer over samenwerking OWO-gemeenten (zorginkoop, vervoer kleine kernen, economie). Verbeter vervoer, met name Oosterwolde – andere Noordelijke plaatsen, belangrijk voor studenten en mensen zonder rijbewijs. Wonen, zorg, jongeren - hoofdpunten: wonen, zorg en jongeren. Meer kansengelijkheid benoemen: niet alleen ‘happy few’ en ‘starre blijvers’. Woonaanbod senioren beter laten aansluiten (hofjeswoningen, gemengd met jongeren). Participatie en toekomstvisie - Dorpsontwikkeling samen met bewoners bepalen; geen one-size-fits-all. Meer uitleg over hoe gesprekken/participatie worden vormgegeven. Begeleiding in ‘transitiedenken’ en werken met toekomstscenario’s. Onderwijs en jongerenbeleid - Jongeren meer mogelijkheden geven om werkend een kwalificatie te halen. Vroegtijdig schoolverzuim aanpakken; ouders betrekken.

Samenwerking binnen OWO, inclusief zorginkoop en vervoer, wordt verder uitgewerkt, met bijzondere aandacht voor bereikbaarheid vanuit Oosterwolde. Wonen, zorg en jongerenbeleid blijven kernthema’s; we gaan specifieker in op kansengelijkheid en de verschillen tussen dorpen. De participatieaanpak wordt aangescherpt: we werken met dorpen aan hun eigen toekomstscenario’s, en begeleiden dit proces actief. Voor jongeren wordt gekeken naar ‘leren en werken’-trajecten, preventie van schoolverzuim en het versterken van thuiswerkmogelijkheden. Tot slot nemen we de thema’s wantrouwen, duurzaamheid en de rol van statushouders en arbeidsmigranten nadrukkelijker op in de grove schets.

HBO’ers behouden/terughalen door thuiswerkmogelijkheden en aantrekkelijke woon- en leefomgeving. 15

Overige aandachtspunten - Wantrouwen bewoners benoemen en aanpakken (communicatie, bejegening, vooraf informeren). Slecht imago Scala aanpakken. Duurzaamheid: zelfvoorzienend in energie. Statushouders en arbeidsmigratie opnemen in visie.

Veiligheidsregio Fryslân

Reactie vanuit de afdeling Crisisbeheersing: leg de toekomstverkenning van VRF ernaast. Planbureau Fryslân heeft vier mogelijke scenario’s in beeld gebracht voor Veiligheidsregio Fryslân. Met als hoofdvraag: Hoe zou de samenleving er in 2040 uit kunnen zien op het gebied van veiligheid?

Het doel van deze scenario’s is om beter op de toekomst van brandweer en crisisbeheersing in Fryslân voorbereid te zijn. Bij de verdere uitvoering van de Toekomstvisie nemen we de toekomstverkenning en het relevante beleid ter hand, waar nodig.

16

2.4 Reacties kinderen en hun ouders op open dag gemeente Ooststellingwerf, 24 mei 2025 Op de open dag vroegen we aan kinderen (en hun ouders) wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. Zij vulden dit in op briefjes.

17

18

19

20

21

3. Conclusie en verwerking in de grove schets Het is waardevol dat zovelen de tijd en aandacht hebben genomen om hun visie, zorgen en ideeën met ons te delen. Toen we de eerste grove schets van onze Toekomstvisie deelden, wisten we dat dit slechts het begin zou zijn van een groter gesprek. Vanuit alle hoeken van onze gemeente kregen we goed doordachte en betrokken reacties. We zien daarin veel herkenning van de opgaven en kansen die voor ons liggen. De hoofdlijnen van de reacties uit de dorpen en andere betrokkenen laten opvallend veel overeenkomsten zien. Dat geeft ons vertrouwen: we delen niet alleen dezelfde zorgen, maar ook een vergelijkbare ambitie voor de toekomst. Kritische vragen, heldere suggesties en concrete aandachtspunten hebben het plan sterker en concreter gemaakt. Die scherpte hebben we nodig om de grove schets verder te verdiepen en om tot keuzes te komen die in de praktijk werken. De betrokkenheid en kritische blik laten zien dat er bereidheid en energie is om samen te werken aan een goede toekomst voor onze gemeente. Het is precies deze wisselwerking van ideeën, signalen en energie die we nodig hebben om samen te werken aan een sterke, leefbare en toekomstbestendige gemeente. Daarom stellen we voor om het verdere traject zo in te richten dat we het nog meer samen met de samenleving uitvoeren.

Hoe we dat willen doen, leest u in hoofdstuk 3 van de grove schets. Samen hebben we de kennis, de creativiteit en de betrokkenheid in huis om van onze Toekomstvisie meer te maken dan een plan op papier – maar een koers die we met elkaar, stap voor stap, waarmaken. De reacties waren in totaliteit zo divers, dat we alle wijzigingen niet expliciet kunnen uitschrijven. Op hoofdlijnen zijn de grootste wijzigingen toen we de grove schets (juli) gingen uitwerken in de concept Toekomstvisie (september): -

In keuze 2 is duidelijker beschreven wat het verschil is tussen zware zorg en basiszorg en wat de keuze betekent voor het wonen in de kleinere dorpen in Ooststellingwerf.

22

-

Keuze 3 is herschreven met meer nadruk op de kansen in de recreatieve sector en de faciliterende en stimulerende rol van de gemeente om ondernemerschap mogelijk te maken en nieuwe ondernemers te trekken. Keuze 4 – zelfvoorzienend in energie – is geïntegreerd in keuze 3, voor meer samenhang met het ondernemersklimaat. Keuze 5 – bereikbaarheid – is naar boven geplaatst om de prioriteit beter te duiden en beter te koppelen aan leefbaarheid in de dorpen. Keuze 6 – over de rol van de gemeente – is aangepast naar de meer faciliterende en regierol van de gemeente, met meer nadruk op de samenwerking met de gemeenschap en scherpe keuzes die de gemeente moet maken, met minder mensen en minder middelen.

Wat hebben we niet aangepast? Niet alle suggesties zijn letterlijk overgenomen omdat ze soms erg gedetailleerd waren. Deze details kunnen we wel meenemen bij de uitwerking ervan of in ander beleid, bijvoorbeeld de bijstelling van onze Omgevingsvisie. Vervolg proces In hoofdstuk 3 van de grove schets staat hoe het college het vervolg op de grove schets wil vormgeven. Terugkoppeling aan indieners. Op 9 september besprak het college de bijgewerkte grove schets (inmiddels concept-toekomstvisie) opnieuw, samen met deze reactienota en het voorstel om de concept toekomstvisie op 8 oktober oriënterend te bespreken in de commissie Samenleving. We informeren alle partijen waarvan we feedback kregen, door deze stukken toe te sturen.

23

4. Lijst benaderde stakeholders Naast de plaatselijk belangen en bewonerscommissies en ondernemerscollectief OCO in Ooststellingwerf, zijn 19 (groepen) stakeholders benaderd om te reageren op de grove schets van de Toekomstvisie. Drie bewonerscommissies (Oosterwolde) en zeven Plaatselijk Belangen reageerden op de grove schets. Dit gebeurde zowel in gesprekken als via schriftelijke reacties. De reactie van ondernemers is opgehaald in een feedbacksessie met ondernemerscollectief OCO. In onderstaand overzicht staat welke andere stakeholders we hebben benaderd. Benaderde stakeholders FUMO GGD Scala Provincie Fryslân ELAN Adviesraad Sociaal Domein (ASDO) Recreatieschap Drenthe Natuurmonumenten Planbureau Fryslân Wetterskip Fryslân Veiligheidsregio Fryslân Staatsbosbeheer Fryske Gea LTO OWO-gemeenten en Heerenveen Zorgorganisaties Ouderenorganisaties Jongerenraad en Kinderburgemeester Woningcorporaties

24

Reacties Ondernemers Collectief Ooststellingwerf (OCO) op concept Toekomstvisie dd september 2025

Brief ondernemers dd 1 oktober 2025 Geachte raadscommissieleden, Een aantal jaren geleden hebben de gezamenlijke ondernemersverenigingen zich met positieve intenties en hulp van de gemeente verenigd in het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf (OCO). Het doel van OCO is de gezamenlijke ondernemersverenigingen in de gemeente te vertegenwoordigen als het gaat om generieke ondernemers belangen in en voor de gemeente. Dit met het doel om de belangen van ondernemers zo goed mogelijk te dienen, maar tevens een volwaardige sparringpartner van de gemeente te zijn. Uiteraard met behoud van ieders eigen taken en verantwoordelijkheden binnen de individuele ondernemersverenigingen. Eind 2024 heeft de gemeente besloten om een toekomstvisie 2040 op te stellen. Voor de basis van de toekomstvisie werden de eerste stappen gezet door het uitvoeren van een onderzoek door bureau Louter en het Planbureau Fryslân. Bij de start van dit project zijn de ondernemersverenigingen (OCO) niet betrokken geweest. Vervolgens zijn in dit voorjaar allerlei mensen en organisaties op verschillende manieren gehoord. Aanvankelijk is OCO gevraagd in een enkele sessie de ondernemersvisie te delen met de projectleider. Na rijp beraad is er, op nadrukkelijke wens van OCO een meer betrokken proces afgesproken met de projectleider.

Hiertoe heeft op 16 april een eerste bijeenkomst plaatst gevonden in de vorm van een workshop. In de week voorafgaand aan deze bijeenkomst werden we in de gelegenheid gesteld middels een enquête / vragenlijst de topics die spelen in het landschap van ondernemend Ooststellingwerf in kaart te brengen. Op de avond van 16 april hebben we met inbreng van een 20-tal aanwezigen namens OCO de speerpunten vanuit ondernemers en economisch oogpunt benoemd. Op 9 juli volgde een presentatie door het gemeentelijke projectteam van het visie document aan wederom een brede delegatie van OCO. Tijdens deze meeting hebben we geconstateerd dat Economie en ondernemersklimaat heel duidelijk onderbelicht is, in hetgeen op dat moment is gedeeld vanuit de projectgroep. Als OCO hebben we aangegeven dat dit geen fundament is voor een brede toekomstvisie. Van al onze op- en aanmerkingen is goede nota genomen op de eerste bijeenkomst. Als gezamenlijke ondernemers hadden wij die avond echt het vertrouwen in en ook de indruk dat men zich de stevige onderbouwing vanuit OCO en het belang van een gezond economisch en ondernemersklimaat zou aantrekken. Op de bijeenkomst van 9 juli en over de inhoudelijke terugkoppeling, werd ons wel duidelijk gemaakt dat er geen terugkoppeling meer zou plaatsvinden over of en hoe onze inbreng zou worden verwerkt.

Het college zou een besluit nemen en daarna zou de toekomstvisie in uw raadscommissie Samenleving van 8 oktober worden besproken. In de Nieuwe Ooststellingwerver van 11 september lazen wij een artikel waarbij burgemeester Jack Werkman vertelde over de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040. Via dat artikel moesten wij vernemen dat het visiestuk klaar is. Via de gemeentelijke website hebben wij vervolgens kennis kunnen nemen van de Toekomst visie. Wij zijn erg geschrokken van het resultaat en ook erg teleurgesteld. Er is weinig tot niets gedaan met onze inbreng als het gaat om evenwichtigheid vanuit het ondernemersperspectief en economie. Wij zijn erg ongelukkig over het verloop van het proces. In de eerste plaats omdat wij niet van het begin af aan betrokken zijn geweest. Wij zouden er voor hebben gepleit om breder onderzoek te doen en om niet alleen naar trends voor ouderen en jongeren te kijken. Ook het feit dat er weinig tot niets met onze inbreng is gedaan is voor OCO onacceptabel. Hierdoor heeft het vertrouwen in de intentie van OCO een ernstige deuk opgelopen.

Na de aankondiging aan Wethouder J. van Weperen op 22 september jl. over het OCO voornemen om u als raadscommissieleden te informeren over voorliggende, ontvingen wij van burgemeester J. Werkman de uitnodiging om alsnog over e.e.a. in overleg te gaan. Een brede vertegenwoordiging van ondernemend Ooststellingwerf was dan ook aanwezig op het hiervoor geplande overleg jl. 30 september. Helaas is tijdens deze bijeenkomst duidelijk geworden, dat het college geen ruimte meer ziet voor een meer evenwichtigere en passendere positionering van economie en ondernemers belang in de aan u op 8 oktober voor te leggen Toekomstvisie 2040. Derhalve hebben de deelnemers van OCO unaniem besloten u middels deze brief te informeren. Naast het hiervoor beschreven proces, blijft voor ons als ondernemers natuurlijk de hoofdzaak de inhoudelijkheid. De economie en het ondernemerschap, industrie en agro, krijgen heel weinig aandacht en worden in onzekerheid en tegenstrijdigheid in deze visie achtergelaten. Het draait om ouderen, jongeren en natuur en landschap. Uit niets in het huidige visie document blijkt het besef dat economie de kurk is waar de samenleving, óok de Ooststellingwerfse, op drijft. Het spijt ons dan ook u te moeten informeren dat er binnen OCO, alle ondernemersverenigingen vertegenwoordigende in onze gemeente, geen draagvlak is voor deze visie.

Wij vragen u dan ook met klem om college en raad te adviseren de visie zo niet vast te stellen.

Mededeling aan de raad Van Datum B&W Onderwerp Portefeuillehouder Domein

: : : : :

Burgemeester en wethouders 4 november 2025 Toezegging burgemeester Werkman gesprek met OCO Burgemeester Jack Werkman Samenleving

Kennis te nemen van De gesprekken die met het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf zijn gevoerd vóór en ná de commissievergadering van 8 oktober over de Toekomstvisie Ooststellingwerf.

Inleiding Tijdens de oriënterende bespreking van de Toekomstvisie tijdens de commissie Samenleving op 8 oktober jl. heeft burgemeester Jack Werkman toegezegd bereid te zijn om vóór 18 november in gesprek te gaan met het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf (OCO).

Kernboodschap Direct na de commissievergadering van 8 oktober jl. is contact opgenomen met OCO om een datum te prikken voor een overleg. Dit overleg vond plaats op donderdag 16 oktober jl. Tijdens dit overleg is inhoudelijk gesproken over de inbreng van OCO op de Toekomstvisie en over het tot dan toe doorlopen proces. Ook zijn afspraken gemaakt over het vervolg. Hoe de stappen en de tijdlijn er uit zien, leest u in de bijlage. Ter verduidelijking is in de bijlage een tijdlijn opgenomen die inzicht geeft in de momenten waarop OCO bij het proces is betrokken geweest.

Bijlagen Proces Toekomstvisie met OCO (zie volgende pagina).

Bijlage: Proces Toekomstvisie met OCO Tijdlijn gevolgd proces met OCO & gepland vervolgproces met OCO tot vaststelling Toekomstvisie door de raad. Januari Als basis toekomstvisie is ons bestaande beleid in beeld gebracht en bestaande data over onze gemeente. Daarnaast zijn drie onderzoeken uitgevoerd: •

Bureau Louter over de woonaantrekkelijkheid van onze gemeente voor jongvolwassenen en jonge gezinnen (wonen, werk, vrije tijd). Dit onderzoek heeft een sterke economische invalshoek.

•

Bureau Louter over de behoefte en locatie van bedrijventerreinen.

•

Trendverkenning (breed) door Planbureau Fryslan.

27 februari Voorstel over hoe OCO te betrekken ambtelijk online besproken met vertegenwoordigers van OCO. OCO bracht het idee in om een korte vragenlijst te sturen aan de ondernemers om input op te halen. Dit is uitgevoerd. 3 maart Bijeenkomst OCO. Voorstel voor participatie ambtelijk gepresenteerd aan de ondernemers. 16 april Sessie met OCO en ambtenaren. Mede op basis van de ingevulde vragenlijsten zijn thema’s opgehaald. 9 juli Met de input van alle stakeholders (waaronder die van OCO) en de gemeenteraad (themaraad) is een eerste grove schets opgesteld. Op 9 juli hebben we deze ambtelijk gepresenteerd aan OCO en reacties opgehaald. 8 september • •

College stelt concept Toekomstvisie vast om oriënterend te bespreken in de commissie op 8 oktober. Besluit om het concept toe te sturen aan alle stakeholders, waaronder OCO.

9 september Persbericht uit over concept Toekomstvisie, publicatie op onze website. 15 september De concept Toekomstvisie is gemaild aan een uitgebreide lijst met stakeholders, waarvan we van een deel al eerder input ontvingen voor de Toekomstvisie. Zowel de stakeholders die al eerder input hadden geleverd als de stakeholders die daartoe nog geen gelegenheid hadden gehad werden uitgenodigd om reacties te geven op de concept Toekomstvisie, zodat deze nog meegenomen konden worden in de oriënterende bespreking van het concept in de commissie Samenleving van 8 oktober. De bedoeling en ook de veronderstelling was dat OCO deze mail ook had ontvangen. Op 10 oktober kwamen we helaas tot de ontdekking dat deze mail door een interne ambtelijke communicatiefout wel is verstuurd aan een groot aantal stakeholders, maar niet aan OCO. Hierop heeft burgemeester Werkman direct contact opgenomen met OCO en zijn excuses hiervoor aangeboden. De mail die verstuurd had moeten worden is toen alsnog met OCO gedeeld zodat ze konden zien wat de intentie was. 22 september Contact met OCO door wethouder van Weperen en burgemeester Werkman naar aanleiding van signalen dat OCO zich niet gehoord voelt. 30 september •

Gesprek tussen vertegenwoordigers van OCO, burgemeester Werkman en twee gemeentemedewerkers over het proces en de inhoud van de concept Toekomstvisie.

•

Proces uitgelegd (concept-versie wordt oriënterend besproken in commissie, in december pas definitieve vaststelling). Dus nog volop gelegenheid om inhoudelijke feedback te geven.

1 oktober OCO stuurt een brief naar de gemeenteraad

8 oktober •

OCO spreekt in tijdens de Raadscommissie Samenleving.

•

De commissie bespreekt het stuk oriënterend. We halen hun reacties op en gebruiken deze -samen met de andere binnengekomen reacties van stakeholders- om een definitieve versie van de Toekomstvisie te maken.

10 oktober •

We komen helaas tot de ontdekking dat de mail met de concept Toekomstvisie die we op 15 september aan de stakeholders stuurden door een interne ambtelijke communicatiefout wel is verstuurd aan een groot aantal stakeholders, maar niet aan OCO.

•

Burgemeester Werkman heeft hierop direct contact opgenomen met OCO en hiervoor zijn excuses aangeboden.

•

De mail die verstuurd had moeten worden is toen alsnog met OCO gedeeld zodat ze konden zien wat de intentie was.

16 oktober Gesprek tussen burgemeester Jack Werkman en OCO naar aanleiding van hun brief en inspreekreactie. Afspraken gemaakt over het vervolgtraject (OCO levert inhoudelijke suggesties aan en vervolgoverleg met OCO op 7/11). 22 oktober OCO levert inhoudelijke suggesties aan voor in de Toekomstvisie. Gepland: 7 november Overleg met burgemeester Jack Werkman en wethouder Jan van Weperen met OCO over tekstuele aanpassingen in de Toekomstvisie naar aanleiding van de inbreng van OCO. Gepland: 18 november •

B&W beslist over definitieve versie Raadsvoorstel Toekomstvisie en stuurt deze naar de raad.

Gepland: 3 december •

Raadscommissie Samenleving bespreekt definitieve Toekomstvisie.

Gepland: 16 december •

Gemeenteraad besluit over het definitieve stuk.

22 oktober 2025 Integrale feedback Ondernemers Collectief Ooststellingwerf op de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040.

VISIE

Groei met Ambitie & Karakter; samen bouwen vanuit een gezonde economische basis, aan een levendige, duurzame en toekomstbestendige gemeente. UITGANGSPUNTEN 1. Economische groei: met behoud van het groene, dorpse, agrarische en sociale DNA. 2. Economie is de basis: het vormt de balans tussen ondernemen, wonen en natuur en het versterkt de samenhang en de aantrekkelijkheid. 3. Duurzame vernieuwing: door innovatie, technologie en onderwijs. 4. Gezonde en veilige werk- en woon- en leefomgeving. UITGANGSPUNTEN: inhoudelijke verdieping • • • • • • •

Sterke agrarische basis met ruimte voor veehouderij, akkerbouw en teelten. Landbouwgronden blijven in de huidige omvang behouden. Toerisme en recreatie moeten zich kunnen blijven ontwikkelen, natuur moet hiervoor onvoorwaardelijk toegankelijk blijven. (Fysieke) ruimte voor ondernemen en wonen. Optimale bereikbaarheid voor alle vormen van infrastructuur en verkeer. Ontwikkelen van een breed lokaal kenniscentrum voor innovatie. Beschikbaarheid van energie moet gegarandeerd zijn, decentrale opslag en opwek moet mogelijk zijn.

Puntsgewijze reactie op inbreng OCO Tijdens het overleg van 30 september kwam een aantal inhoudelijke punten naar voren. Daarnaast ontvingen we op 22 oktober inhoudelijke suggesties van OCO. Hieronder geven we puntsgewijs een reactie op beide. Feedback ondernemers Uit het gesprek van 30/9: OCO vindt dat het GEHEEL van de Toekomstvisie niet voldoende ademt dat de lokale economie en de ondernemers de kurk zijn waarop Ooststellingwerf drijft. ‘Zonder ondernemers geen woningen, geen zorg, geen jongeren’. OCO wil deze erkenning duidelijker als rode draad in het stuk terug zien en dat we deze vertalen in ambities voor de lokale economie voor 2040.

Hoe verwerkt / motivatie Hoofdstuk 4 is herzien, waarbij we de nadrukkelijker benoemen dat economie een belangrijke factor is. De oorspronkelijke tekst begon met een stuk over landschap en natuur, nu beginnen we met het belang van de lokale economie. De titel van deze keuze was 'Sterke samenhang tussen natuur, landschap, economie en leefomgeving'. Dit is gewijzigd in 'Leefomgeving, economie en natuur in één sterke lokale basis'.

Uit de inbreng van 22 oktober: Economische groei: met behoud van het groene, dorpse, agrarische en sociale DNA. Economie is de basis: het vormt de balans tussen ondernemen, wonen en natuur en het versterkt de samenhang en de aantrekkelijkheid. Uit het gesprek van 30/9: OCO ziet graag scherpere keuzes voor de lokale economie en ondernemers. Nu staat er bv dat de landbouw belangrijk blijft voor voedselproductie, maar in een zin daarna staat er meteen iets over akkerbouw en verbreding. OCO zou liever zien dat we bijvoorbeeld schrijven dat we willen dat de huidige landbouwsector op peil blijft (qua areaal, werkgelegenheid). Dán is het een richtinggevende keuze als je afwegingen moet maken tussen bijvoorbeeld natuur en landbouw. Nu is het volgens OCO halfslachtig en daardoor eigenlijk nikszeggend. OCO is bang dat bij de uitwerking van de Toekomstvisie in bv een Omgevingsplan een te ‘slappe’ keuze 4 hen zal belemmeren, omdat er nu

Hoewel het aantrekkelijk lijkt om te beloven dat de landbouw kan blijven zoals die nu is, zou dat inwoners en ondernemers een vals gevoel van zekerheid geven. De landbouw staat voor een onvermijdelijke transitie, gedreven door klimaatverandering, stikstofmaatregelen, bodemkwaliteit, waterbeheer en biodiversiteit. Een te harde lokale keuze voor behoud van de huidige landbouwstructuur botst met provinciaal en nationaal beleid, zoals de Omgevingswet en klimaatdoelen. Dat leidt tot juridische en bestuurlijke knelpunten. Daarnaast is de visie bedoeld als richtinggevend document voor de lange termijn. Te scherpe keuzes kunnen de aanpak van andere maatschappelijke vraagstukken blokkeren. Bv: als je nu vastlegt dat de landbouwsector qua areaal, werkgelegenheid en omzet op peil moet blijven, beperk je de ruimte om in te spelen op andere ontwikkelingen bv. woningbouw, klimaatadaptatie, een bloeiende recreatiesector en uitbreiding van industrieterreinen.

staat dat er samenhang moet zijn tussen natuur, landschap en economie. Waarbij naar hun idee de balans in het stuk te veel doorslaat naar landschap, natuur en andere vormen van landbouw dan de landbouw die efficiënt voedsel produceert. Dit type landbouw (dat zij willen behouden en waarbij zij innovatie willen bevorderen) moet juist behouden blijven en ruimte krijgen. Dat komt in het stuk niet naar voren. Uit de inbreng van 22 oktober: • Sterke agrarische basis met ruimte voor veehouderij, akkerbouw en teelten. • Landbouwgronden blijven in de huidige omvang behouden. Uit het gesprek van 30/9: OCO vindt niet alleen de landbouw niet goed uit de verf komen, dat geldt ook voor de andere economische sectoren. Er worden geen heldere ambities of keuzes gemaakt (bv: we willen dat de huidige werkgelegenheid blijft, of dat de huidige bedrijven groeien) Uit het gesprek van 30/9: OCO vindt dat de potentie van recreatie en toerisme veel te veel wordt opgeklopt. OCO vindt dit niet realistisch (‘Toerisme en recreatie als motor voor lokale economie: We proberen het al jaren maar het komt niet van de grond’) en bovendien denkt OCO dat dit qua werkgelegenheid en bijdrage aan de lokale economie (bestedingen) erg tegenvalt. Dus daar vindt OCO ook een disbalans zitten: teveel alle ballen op recreatie en toerisme, te weinig op de industrie en de andere sectoren. Ze willen daar meer evenwicht in.

Uit de inbreng van 22 oktober:

In de huidige tekst blokkeren we innovatie en ruimte voor landbouw niet. We laten bewust ruimte: voor innovatie en verduurzaming binnen de landbouw én voor samenhang met andere belangen zoals natuur, recreatie, bedrijventerreinen en woningbouw. We kiezen er in de Toekomstvisie wél voor om de bloei en het innoverend vermogen van de lokale economie inclusief de landbouwsector zoveel mogelijk te ondersteunen. Om ruimte te bieden hebben we onder het kopje 'Groene identiteit' de volgende passage opgenomen: 'We willen geen natuurbelastende activiteiten in de directe omgeving van natuurgebieden. Voor sommige activiteiten kunnen er uitzonderingen zijn, mits deze bijdragen aan een toekomstbestendige, gezonde, veilige en groene leefomgeving'.

Zie hierboven. In aanvulling daarop: In de Toekomstvisie noemen we concreet de ambitie om meer ruimte te maken voor bedrijventerreinen.

Door de tekst redactioneel aan te passen zit er meer evenwicht tussen de toeristisch/economische sector en de andere economische sectoren in onze gemeente. Blijft staan dat we vinden dat recreatie en horeca belangrijk zijn met het oog op onder andere de woonaantrekkelijkheid voor jongvolwassenen en jonge gezinnen. In de tekst staat nu dat toerisme en recreatie moet kunnen blijven ontwikkelen en dat we kansen zien voor groei van kwaliteitstoerisme waarbij natuurbeleving mogelijk is met respect voor de unieke natuurwaarden. Wat betreft de toegankelijkheid van natuur zie ook hierboven - Om ruimte te bieden hebben we onder het kopje 'Groene identiteit' de volgende passage opgenomen: 'We willen geen natuurbelastende

Toerisme en recreatie moeten zich kunnen blijven ontwikkelen, natuur moet hiervoor onvoorwaardelijk toegankelijk blijven. Uit het gesprek van 30/9: Zij missen een analyse van de lokale economie, de sterke kanten en de kansen. Het onderzoek van het FPB vinden ze vooral maatschappelijk ingestoken (ook de stukken over economie). En hier en daar gekleurd (39% maakt zich zorgen over de verandering in de natuur, maar je kan ook zeggen: 61% niet).

Uit de inbreng van 22 oktober: Duurzame vernieuwing: door innovatie, technologie en onderwijs. Gezonde en veilige werk- en woon- en leefomgeving. (Fysieke) ruimte voor ondernemen en wonen. Optimale bereikbaarheid voor alle vormen van infrastructuur en verkeer. Ontwikkelen van een breed lokaal kenniscentrum voor innovatie. Beschikbaarheid van energie moet gegarandeerd zijn, decentrale opslag en opwek moet mogelijk zijn.

activiteiten in de directe omgeving van natuurgebieden. Voor sommige activiteiten kunnen er uitzonderingen zijn, mits deze bijdragen aan een toekomstbestendige, gezonde, veilige en groene leefomgeving'. Het rapport van het Fries Planbureau bevat een analyse op basis van de uitgangspunten van brede welvaart. Economische aspecten zijn hier onderdeel van. Het onderzoek door bureau Louter naar de woonaantrekkelijkheid voor jongvolwassenen is robuust en valide en bevat een analyse van de huidige en toekomstige lokale economie en arbeidsmarkt. Daarnaast is er onderzoek gedaan naar de behoefte aan bedrijventerreinen in Ooststellingwerf. Dit onderzoek is nog niet officieel verschenen, maar de eerste resultaten zijn wel betrokken bij de toekomstvisie (uitbreiding bedrijventerreinen). Deze punten waren al in de Toekomstvisie verwerkt of zijn nog toegevoegd, bijvoorbeeld: • Ruimte voor ondernemen komt op diverse plekken terug en komt letterlijk terug in de vorm van extra ruimte op bedrijventerreinen. • Ruimte voor wonen komt met name terug bij keuze 2. • Bereikbaarheid zit in keuze 3. • Kenniscentrum innovatie is opgenomen onder het kopje 'Ondernemersklimaat'. • Beschikbaarheid van energie (oplossingen voor netcongestie) is ook opgenomen onder het kopje 'Ondernemersklimaat'.

• Beschikbaarheid van energie, decentrale opslag en opwek is opgenomen onder kopje 'Samenwerken aan lokale energie'.

Advies Adviesraad Sociaal Domein op concept Toekomstvisie dd september 2025

ADVIES VAN DE ASDO AAN HET COLLEGE VAN BCW VAN DE GEMEENTE OOSTSTELLINGWERF ALGEMEEN

Onderwerp

Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040

Voorbereid door:

Themagroep Participatie, Maatschappelijke ondersteuning, Jeugd

Advies:

Gevraagd

Advies gevraag per:

augustus 2025

Uiterste adviesdatum:

10 november 2025

Advies uitgebracht op:

20 oktober 2025

Advies: De Advies Raad Sociaal Domein Ooststellingwerf (ASDO) geeft een positief advies over de beleidsnotitie “Toekomstvisie Ooststellingwerf”. Hierbij spreekt de ASDO waardering uit voor de brede consultatie van de verschillende relevante partijen binnen de gemeente, waaronder de ASDO. Ook de terugkoppeling van wijze waarop is omgegaan met de reacties vanuit de verschillende partijen is transparant. Vanuit de ASDO signaleren we nog enkele specifieke aandachtspunten om mee te nemen in het vervolg (zie argumenten bij het advies). Inleiding: De gemeente Ooststellingwerf geeft in de notitie “Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040”een lange termijnperspectief op de koers van de gemeente. Hierin is aangegeven welke strategische keuzes de gemeente hierbij stelt. In het document is dit beschreven als “Keuzes over wat we wel doen en wat we laten”.

36

1) Jongvolwassenen binden (topprioriteit) 2) Concentratie van zorg en geschikte woningen voor ouderen in drie grotere dorpen. (Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk) 3) Bereikbaar en verbonden 4) Sterke samenhang tussen natuur, landschap, economie en leefomgeving 5) Een gemeente die richting geeft, ruimte laat en samenwerkt. Uit de toekomstvisie blijkt dat inwoner betrokkenheid en inwoners initiatieven in de toekomst belangrijker worden om met elkaar een gezonde leefomgeving te (blijven) creëren. In het visiedocument wordt onder andere genoemd dat de gemeente een denktank wil ontwikkelen, waarbij de bewoners (jong en oud) actief worden betrokken bij het verder uitwerken en realiseren van de toekomstvisie. Vanuit de strategische gekozen speerpunten van de gemeente heeft de ASDO zich bij het geven van haar advies gericht op de volgende aspecten: ouderen zorg , (vertrek) jongeren en participatie. De ASDO werkt met drie themagroepen (Maatschappelijke Ondersteuning, Jeugd en Participatie). Vanuit iedere werkgroep hebben afgevaardigden in de voorbereiding tot het advies een toelichting gehad op de conceptversie met de verantwoordelijke beleidsambtenaren. In deze overleggen gemaakte opmerkingen zijn meegenomen in de voorliggende toekomstvisie. Argumenten bij het advies: Algemeen: * Een visie document met een toekomstbeeld tot aan 2040 geeft vaak een positief wenselijk beeld.

Dit zien we ook in het document terug. Er is verbondenheid, mensen zijn zoveel mogelijk zelfredzaam of organiseren dat onderling en waar nodig ondersteunt de gemeente daarbij. In de conceptronde heeft het Fries Planbureau aangegeven, dat het goed is dat in de visie wordt aangegeven dat er keuzes moeten worden gemaakt. Dat in het stuk alleen het positieve gevolg van deze keuze wordt beschreven en niet de gevolgen van de gemaakte keuze voor andere terreinen, ziet de ASDO ook in de voorliggende versie toch nog terug. De ASDO ondersteunt dan ook de opmerking van het Fries Planbureau om te expliciteren wat de consequenties van de gemaakte keuzes zijn. Dus als er wordt gekozen voor x dan doen we y niet (en wat betekent dit dan). -Door de gemaakte strategische keuzes is er weinig aandacht voor jeugd. Daarnaast staat benoemd dat ‘de kloof tussen groepen groeit: tussen arm en rijk, gezond en ongezond, jong en oud. Inwoners van Ooststellingwerf zijn gemiddeld minder gezond dan in de rest van Friesland’ (pg 9). Aangegeven is dat gezondheid een rode draad door de visie is, terwijl investeren in preventie voor zowel gezondheid als welzijn het belangrijk is om te investeren in het jonge kind (inclusie gezinsaanpak). -In de visie is weinig tot geen aandacht voor het thema inclusie en diversiteit. De ASDO mist een heldere visie op cultuur en migratie.

Arbeidsmigranten en statushouders worden enkel benoemd in het onderdeel “ vanuit een economische blik. Er wordt gesproken over mogelijkheden binnen de arbeidsmarkt, maar niet over wonen van zowel de arbeidsmigranten als statushouders. Tevens ontbreekt hoe zij betrokken kunnen worden bij de samenleving. In de toekomstvisie zou hier uitgebreider bij stil kunnen worden gestaan. 37

-Helder maken wat de gemaakte keuzes betekent voor sport, kunst en cultuur. De relatie tussen het belang van sport, kunst en cultuur voor verbinding en is van belang in relatie tot gezondheid en welbevinden. Tevens bouw je je netwerk uit en helpt het tegen vereenzaming. Je hoort erbij en doet er toe. * Zorg bij het realiseren van een denktank over de voortgang en ontwikkelingen van de Toekomstvisie voor een evenwichtige afspiegeling van alle bewoners. De ASDO geeft u het advies dat er een goede vertegenwoordiging wenselijk is vanuit de verschillende bewoners van Ooststellingwerf van jong tot oud. De evaluatie niet eens per vier jaar te laten plaats vinden, maar eens in de twee jaar een evaluatie over de voortgang toekomstvisie te houden. * Er wordt veel gevraagd van het zelf oplossend vermogen van de inwoners. Met name ten aanzien van de toekomstige zorgstructuren ziet de ASDO dit terug. Tegelijk is de huidige realiteit dat mantelzorgers nu vaak al overbelast zijn en dat door de dubbele vergrijzing dit mogelijk een uitdaging zal gaan worden. De ASDO mist een visie op de wijze waarop iedereen mee wordt genomen in de veranderde rol van de maatschappij. Hoe wordt gewerkt om bewustwording op gang te brengen over het toekomstbeeld en eerlijk communiceren wat de mogelijkheden zijn of niet. * De twee uitgewerkte beelden (o.a.

het leven van Mathijs) vindt de ASDO geen toegevoegde waarde hebben in het beleidsdocument. Als hier wel voor gekozen wordt, laat dan zien hoe het voor een vergelijkbare leeftijdgenoot in 2040 is ( dus een jong volwassene in 2040) en mogelijk in een grotere kern en in een kleinere kern. Met betrekking tot strategische keuze 2: Concentratie van zorg en geschikte woning voor ouderen in drie grotere dorpen (Oosterwolde/Appelscha/Haulerwijk) * De keuze voor drie grotere kernen met concentratie van zorg en wonen voor ouderen en inzet op behoud basisvoorziening voor kleinere kernen roept wel de vraag op wat dit betekent voor de leefbaarheid in deze kleinere kernen. Hier lijkt nog meer gevraagd te worden van de zelfredzaamheid van inwoners.

* beschrijf als gemeente concreet waar ze wel en niet bij betrokken kan worden. Maak en geef heldere communicatie over wat mogelijk wel/dan niet gefinancierd kan worden vanuit de gemeente. Zorg daarbij dat het dichtstbijzijnde netwerk van de oudere, bijv. partner, familie of buren handvatten krijgen om eventueel de oudere te ondersteunen en waar zij, indien nodig aan kunnen kloppen. * Wees helder over hoe de gemeente het doel denkt te behalen om meer gebruik te maken van het achterliggende / dichtstbijzijnde netwerk. Blijf aandacht houden dat het niet vanzelfsprekend is, dat iedere ouder gebruik kan maken van een eigen sociaal netwerk of achterliggende familierelaties. * Heb oog voor de digitale vaardigheden van inwoners. Digitalisering zal in de toekomst een (nog) grotere rol gaan spelen, wees duidelijk wat is nodig om te zorgen dat dit voor de inwoners niet tot uitsluiting leidt. * Daarnaast blijft het belangrijk dat er regelmatig met de oudere gesproken worden over wat hij/zij nodig heeft, neem ouderen op een opbouwende manier mee in de huidige en toekomstige digitalisering.

38

- Bij deze strategische keuze staan veel gewenste resultaten (wat willen we bereikt hebben in 2024) verwoord die niet gekoppeld kunnen worden aan het thema concentratie van zorg en geschikte woningen. Bijvoorbeeld dat de mentale gezondheid van jongeren beter is dan in 2025. Hier een betere relatie in leggen is wenselijk. Met betrekking tot strategische keuze 5. Een gemeente die richting geeft, ruimte laat en samenwerkt. In dit deel van de toekomstige visie komt enkele keren in de zinsnede voor dat in de toekomst de gemeente zal ‘loslaten’ als dat mogelijk is en zaken goed geregeld zijn. Het woord loslaten geeft de indruk dat er geen verantwoordelijkheid meer bestaat. De ASDO is van mening dat in samenwerkingsrelatie het gaat om ruimte geven, maar zeker betrokken en verantwoordelijk blijven. IMPACT ADVIES VOOR DE INWONERS C.Q. DE SPECIFIEKE DOELGROEP VAN HET ADVIES De toekomstvisie raakt alle inwoners van Ooststellingwerf en door de voorgestelde strategische keuzes geeft het aan waar de gemeente de komende jaren prioriteit aan wenst te geven. Deze keuzes laten zien dat in deze toekomstvisies van inwoners meer betrokkenheid wordt verwacht vooral ook als het gaat om zorg, welzijn en leefomgeving. De keuze met betrekking tot zorgconcentratie en daaraan gerelateerde woningbouw is belangrijk om goed van op de hoogte te zijn.

KANTTEKENINGEN Bij de bespreking om te komen tot een advies zijn nog een aantal kanttekeningen bij het document naar voren gekomen die o.i. los van het advies maar mogelijk wel bruikbaar in het verdere proces om te werken aan de toekomstvisie. Gemaakte opmerkingen: Keuze 1. De doelen. (pagina 18)

Wat gemist wordt is een 0 meting en een duidelijk doel, hoeveel meer jong volwassenen en hoeveel meer jonge gezinnen. De opmerking wordt als vaag ‘beschouwd’, het zou goed zijn dit doel meer concreet te maken. Dit geldt ook voor jongeren die mogelijk terugkeren na hun studie. Hoeveel zijn dat er nu en hoeveel zouden dit moeten zijn in 2040. Deze opmerking geldt voor concretisering van de doelen is van toepassing op meerdere keuzes en geformuleerde doelen in de toekomstvisie. Keuze 2 (pagina 23) De keuze om de meeste woningen in Oosterwolde toe te voegen. Wanneer dit is op basisvan de verhoudingen (het aantal inwoners per dorp) is dan zou dit prima zijn. Maar wanneer dit iets anders betekent dan gaat dit ten koste van de leefbaarheid van de andere dorpen en hier lijkt het wenselijk hier niet voor te kiezen. Bij de argumentatie voor deze keuze staat (zonder onderbouwing met bewijs) het geld centraal en niet de mens (de inwoners) Daarnaast staat in het concept dat bij woningbouw in de kleinere kernen het initiatief van de inwoners moet komen. Het lijkt alsof zij los staan van Oosterwolde en o.i. heeft de gemeente verantwoordelijkheid voor alle inwoners en alle dorpen en niet alleen voor Oosterwolde.

39

Keuze 5 De doelen (pagina 36) Zo als het er nu staat moeten deze doelen in 2040 gerealiseerd zijn. Dit anders formuleren. SUGGESTIES AAN HET COLLEGE Houd als gemeente aandacht voor de leefbaarheid van de dorpen, streken. Door wegvallen van voorzieningen waaronder school, gebrek aan woningen en winkels (bijv dorpssuper) wordt het wonen van jongeren of terug keer jongen naar dorp, streek minder aantrekkelijk. Als gemeente zorgen voor de ontwikkeling van centraal punt binnen een dorp, waar bewoners terecht kunnen. In dit steunpunt zouden tevens deskundigen aanwezig kunnen zijn waar bewoners terecht kunnen voor vragen over bijv. zorg, hulp en/of ondersteuning. (vb Oldeberkoop) Cultuur is belangrijk voor gedrag en samenleving, dit bepaalt hoe mensen met elkaar omgaan en zich gedragen. Dit brengt ook verbinding bijv. door gedeelde geschiedenis. Tevens bouw je je netwerk uit en helpt tegen vereenzaming. Als gemeente duidelijk maken in hun toekomstvisie wat hun mogelijkheden zijn voor realisatie en behoud van de eigenheid in cultuur (waaronder streektaal, culturele activiteiten) Daarnaast dient de gemeente bewust te zijn dat, mantelzorgers en vrijwilligers die nu ondersteunen in de komende jaren en door de vergrijzing afnemen. Veel vrijwilligers cq mantelzorgers van nu kunnen de hulpvragers zijn van 2040. De gemeente dient hier (ook nu al) alert op te zijn.

Dit mee te nemen in het beleid toekomstperspectief. KORTE SAMENVATTING ADVIES Het ASDO geeft een positief advies t.a.v. de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040. De brede consultatie in het proces wordt gewaardeerd. In de geschetste visie is aangegeven dat de gemeente keuzes maakt en deze keuzes worden uitgewerkt. Wat ontbreekt is een helder beeld wat deze keuzes betekenen voor hetgeen hierdoor in de toekomst geen speerpunt is. In de toekomstvisie wordt duidelijk dat veel wordt gevraagd van inwoners als het gaat om betrokkenheid bij de leefomgeving, met name ten aanzien van de geschetste zorgstructuren. De keus voor drie kernen qua zorgstructuur en woningbouw roept de vraag op hoe in de kleinere kernen de leefbaarheid op niveau kan blijven en wat dit daar van de inwoners vraagt. Bij de keuze om te richten op jongeren/jongvolwassenen wijzen we er op dat als gezondheid een rode lijn door de toekomstvisie is, dat de aandacht voor jeugd onderbelicht lijkt te zijn.

Samenvattend geven we voor het vervolg mee: * beschrijf helder wat er wel en niet van de gemeente verwacht kan worden * realiseren denktank: regelmatig evalueren ipv eens per 4 jaar, eens per 2 jaar * overleg regelmatig met de bewoners (jong en oud) uit de verschillende woonkernen/dorpen, zodat een toekomstperspectief duidelijk en concreet kan worden * houd rekening met de mogelijkheden cq onmogelijkheden van hoog en laagopgeleide ouder(s), arm en rijk , waardoor de kans op gelijke kansen voor iedereen niet evenredig kan zijn. Zorg voor een aanpak waarbij van jongs af aan kinderen gevolgd worden. * besteed aandacht aan kunst, cultuur, taal (ook vanuit de eigen omgeving).

40

Bert van Riezen Voorzitter ASDO a/i

41

Reactie op advies van Adviesraad Sociaal Domein op Toekomstvisie 2040 Ooststellingwerf ASDO. Een visie document met een toekomstbeeld tot aan 2040 geeft vaak een positief wenselijk beeld. In het stuk wordt alleen het positieve gevolg van de 5 keuzes beschreven. Er wordt niet expliciet gemaakt wat de consequenties van de gemaakte keuzes zijn. Dus als er wordt gekozen voor x dan doen we y niet (en wat betekent dit dan). Gemeentelijke reactie. De Toekomstvisie laat zien welke koers we willen varen richting 2040 aan de hand van vijf richtinggevende keuzes. Deze keuzes hebben gevolgen. Denk aan keuze 1 (jongvolwassenen binden), waardoor de prioriteit ligt bij jongere inwoners en andere doelgroepen minder voorop staan. Ook keuze 2 (zorgconcentratie) beschrijft consequenties van deze keuze (namelijk geen zwaardere zorg in de kleinere dorpen. Met andere woorden de afwegingen zijn in de visie op hoofdlijnen zichtbaar, maar worden pas concreet uitgewerkt in de vervolgstap: bij de vertaling naar beleid en uitvoering. Zo blijft de toekomstvisie een positief en inspirerend kompas, terwijl in de verdere uitwerking ook de consequenties en keuzes op detailniveau helder worden. ASDO. Door de gemaakte strategische keuzes is er weinig aandacht voor jeugd. Daarnaast staat benoemd dat ‘de kloof tussen groepen groeit: tussen arm en rijk, gezond en ongezond, jong en oud.