bijlage 2. Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030

Goed voorbeeld doet goed volgen

Bewustwordingscampagne door huishoudens inzicht te geven in het energieverbruik door energiemonitoring.

Afgerond

Er zijn 62 huishoudens bereikt met dit project. Er bleek weinig behoefte te zijn aan een energiemonitoringssysteem bij huishoudens. Veel huishoudens hebben zelf al geïnvesteerd in zo’n apparaatje, of hebben deze via de woningcorporatie gekregen.

Collectieve inkoop

Collectieve inkoop van besparende en duurzame maatregelen in samenwerking met Winst uit je Woning.

Afgerond

Er zijn 301 huishoudens bereikt met deze actie. Inwoners hebben advies in kunnen winnen over energiebesparende- of verduurzamingsmaatregelen voor de woning.

Project LED Openbare verlichting

Omzetten van openbare verlichting naar LED.

Afgerond

Er is een besparing gerealiseerd van meer dan 50% op het energieverbruik in openbare verlichting door LED en LED oplossingen toe te passen. Op 1600 plekken kan het verbruik nog verder naar beneden. Daar waar nu een LED oplossing zit, willen we nog over naar een compleet LED armatuur. Die zijn nog energiezuiniger.

Verduurzamen gemeentelijk vastgoed

Onderzoek naar het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed en implementeren van duurzame maatregelen in het Meerjarig Onderhoudsprogramma Vastgoed.

Onderzoek is afgerond: vervolg via accommodatiebeleid

In september 2024 is een besluit genomen over het voorkeursscenario accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd. Door middel van vervangende nieuwbouw of op een andere manier, bijvoorbeeld vergroening op natuurlijke momenten. Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. Voor een aantal accommodaties in Oosterwolde en Appelscha is aanvullend onderzoek nodig voordat het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs wordt vastgesteld. Binnen de begroting is gestart met het reserveren van budget voor de verduurzaming. Bij de uitwerking van het accommodatiebeleid (planning juni 2025) kijken we of dit budget toereikend is voor de dekking voor de korte termijn en maken we ook een doorkijk naar de (middel)lange termijn.

48

Energietransitie - Duurzame energieopwekking Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Regionale Energie Strategie Fryslân

Opstellen RES samen met alle Friese gemeenten, Wetterskip, Provincie, Liander en FEA (Friese Energie Alliantie). Samenwerking wordt voortgezet in de Friese Energietafel.

We werken met de Friese overheden samen in de Friese Energietafel.

Samen met de Friese overheden is de afgelopen periode gewerkt aan de Friese Energievisie. Deze is op 10 december 2024 vastgesteld door Gedeputeerde Staten. De Friese Energievisie wordt als bouwsteen opgenomen in de Provinciale Omgevingsvisie. Samen met de Friese Energietafel wordt een uitvoeringsagenda opgesteld en uitgevoerd.

Opstellen gemeentelijke energiestrategie met routekaart voor duurzame energieopwekking

Vertalen van analyses zoals energiepotentiekaart en Energie Transitie Model naar een lokale strategie voor opwekking van duurzame energie.

Afgerond

Per dorp zijn zonneparken gerealiseerd, in totaal 100 hectare. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030, dat in december 2024 is vastgesteld, is het vervolg opgenomen.

Opstellen paraplubestemmingsplan voor kleine windmolens bij boeren

Mogelijk maken van plaatsing van kleine windmolens door opstellen parapluregeling.

Afgerond

Het paraplubestemmingsplan is door de gemeenteraad vastgesteld op 9 maart 2022. Sindsdien zijn er enkele windmolens geplaatst bij boerderijen. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030 is opgenomen dat we onderzoeken of dit bestemmingsplan voldoet, of dat er meer mogelijkheden voor kleine windmolens nodig en wenselijk zijn.

Opstellen Transitievisie Warmte

Per dorp of per wijk bepalen wanneer en op welke manier er van het aardgas kan worden afgekoppeld

Afgerond

De Transitievisie Warmte is opgesteld ​en eind 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze wordt nu geëvalueerd en er wordt een warmteprogramma opgesteld.

Opstellen wijkuitvoeringsplannen Transitievisie Warmte

Vertalen van de Transitievisie Warmte in wijkuitvoeringsplannen samen met de bewoners en gebouweigenaren uit de wijk.

Loopt

Voor het dorp Olderbekoop is een wijkpaspoort (energetische nulmeting) opgesteld. Op basis hiervan worden in nauw overleg met het dorp scenario's bekeken en doorgerekend om van het gas af te komen.

Zon-op-dak projecten

Samen met partijen zoals energiecoöperatie De Eendracht meerdere zon-op-dak projecten mogelijk maken.

Loopt

Er zijn zes projecten afgerond. We blijven hier op samenwerken.

Lobby op verbeteren netcapaciteit

Lobby op het verbeteren van de netcapaciteit voor nieuwe projecten duurzame energieopwekking.

Continu

Binnen Liander hebben we de juiste contacten. Dit betekent helaas niet dat alle problemen opgelost worden. Daarvoor zijn de problemen van netcongestie te groot in Nederland.

Pilotproject Smart Grid voor slimme energienetwerken

Ontwikkeling Smart-Grid met concrete pilotprojecten.

Pilot thuisbatterij loopt met tien huishoudens

Deelnemers zijn tevreden over het gebruik van de thuisbatterij. Ze volgen hun energieverbruik nauwgezet en sommige van de deelnemers handelen op de energiemarkt. In het tweede kwartaal 2025 wordt een eindbijeenkomst ingepland. Dan beoordelen we samen met onder meer Liander de inzet van de thuisbatterijen.

Mogelijk maken van productielocatie voor waterstof samen met partners en kennisontwikkeling hierover in een waterstofwerkplaats.

Gerealiseerd in Oosterwolde op ecomunitypark en in Biosintrum

Er is op basis van de gedraaide pilot een rapport opgesteld over de mogelijkheden voor de waterstofinstallatie. Eind 2024 heeft GroenLeven zich teruggetrokken uit de ontwikkeling van waterstof. Daarom heeft Liander de installatie te koop gezet. We zoeken samen met Liander naar een nieuwe exploitant die de ambities van Ooststellingwerf onderschrijft.

Verkennen van opslagmogelijkheden elektriciteit.

Afgerond

Inzicht in de mogelijkheden voor het inzetten van buurtbatterijen, de zaken die nodig zijn en de voor- en nadelen van buurtbatterijen.

Pilotproject Waterstof

Onderzoek naar opslagmogelijkheden elektriciteit Inkoop energie voor eigen gebruik verduurzamen

Via de OVEF inkoop van duurzame en lokaal geproduceerde energie voor gebruik in eigen organisatie.

Afgerond

We kopen lokale (in Fryslan opgewekte) duurzame energie in via OVEF, maar alleen voor de scope CO2 prestatieladder niveau 3. Dus alleen voor de gebouwen waarvan we zelf de energierekening betalen, niet voor alle gebouwen die ons eigendom zijn.

49

Energietransitie - Duurzame mobiliteit Inspanningen

Aanpak

Collectieve aanbesteding van laadpalen voor elektrische voertuigen

Stimuleren gebruik van alternatieve brandstoffen zoals elektrische en waterstofauto’s door het plaatsen van oplaadpalen en/of waterstoftankstations mogelijk te maken.

Pilotproject deelmobiliteit

Samen met lokale partners pilotproject starten voor deelauto’s en deelfietsen.

Verduurzamen eigen wagenpark

Eigen wagenpark verder verduurzamen en te koppelen met pilot deelmobiliteit door wagenpark hiervoor beschikbaar te maken.

Voortgang

Resultaat

Loopt

Verlenging tot 2026, daarna volgt een nieuwe aanbesteding. Er zijn op het moment van schrijven (april 2025) ongeveer 70 publieke en semi-publieke laadpalen gerealiseerd binnen de gemeente Ooststellingwerf.

Loopt

Er zijn zeven deelauto's van Duorsum beschikbaar in de gemeente. Hiervan staan er vijf in Oosterwolde en twee in Appelscha. Eén van de deelauto's staat bij het gemeentehuis en gebruiken we als gemeente voor zakelijke reizen. De inzet van de deelauto voor de zakelijke reizen van onze medewerkers moet worden vergroot. Daarnaast stimuleren we dorpen om zelf initiatieven aan te jagen rondom deelmobiliteit.

Loopt

Bij vervanging van voertuigen wordt gekeken naar een duurzame optie. Zo rijden er twee ID Buzz-auto's op de gemeentewerf en is er een volledig elektrische werktuigdrager. Daarnaast loopt de aanbesteding om over te stappen naar volledig HVO100 voor al onze dieselvoertuigen. Dit is een duurzame brandstof die veel minder CO2-uitstoot veroorzaakt. Duurzaamheid blijft een integraal onderdeel van gesprek bij het vervangen van voertuigen. De aanbesteding HVO100 wordt halverwege 2025 afgerond.

Afwaarderen wegen naar 30 en 60 km/uur

Verlagen verbruik brandstof en uitstoot CO2 door lagere toegestane snelheid op wegen. Daarmee ook het aantrekkelijker maken van andere duurzame vervoerwijzen en verbeteren verkeerveiligheid.

Loopt

We pakken elk jaar een aantal wegvakken aan. We willen nog een paar wegvakken aanpakken. Makkinga -> Elsloo wordt nu ook opgepakt. Al veel wegen zijn gedaan. De Vaart Zuidzijde naar Appelscha & de Leidijk, Butterheideveld, Bekhof lopen nu. De subsidie vanuit het Rijk is er. We hebben al twee tranches subsidie gehad, in 2025 doen we de aanvraag voor derde tranche. De Vaart Zuidzijde en Leidijk worden in 2025 uitgevoerd. De overige wegen zijn nu in voorbereiding.

Verbeteren fietsinfrastructuur

In regio Zuidoost Fryslân verder onderzoek naar fietssnelwegen (o.a. Oosterwolde – Drachten en Oosterwolde – Wolvega). Daarnaast bestaande fietsroutes opwaarderen en veiliger maken.

Loopt

Het onderzoek is uitgevoerd. De provincie heeft dit opgepakt en is nu bezig met een inventarisatie. Ook wordt gekeken aan welke eisen doorfietsroutes moeten voldoen.

Verbeteren overstapvoorzieningen openbaar vervoer

Toegankelijker maken van bushaltes onder andere voor mindervaliden en verbeteren stallingsmogelijkheden voor fietsen.

Doorlopend

Heel veel haltes zijn al toegankelijk aangelegd. De laatste haltes pakken we op wanneer we daar bezig zijn.

Aanbesteding OV: fossielvrije bussen

Inzet van fossielvrije bussen (elektrisch of waterstof) in Programma van Eisen aanbesteding OV Fryslân.

Afgerond

Vanaf 2030 bestaat de concessie uit elektrisch openbaar vervoer.

Stimuleren duurzaam goederenvervoer en pakketbezorging

Onderzoek naar mogelijkheden voorkomen grote vrachtauto’s in dorpen en in plaats daarvan lossen aan de rand en met (elektrische) bestelbusjes de dorpen in. Centrale punten in de wijk waar pakketjes afgehaald kunnen worden.

Onderdeel Duurzame mobiliteitsvisie

Nog geen resultaat. Dit wordt meegenomen in de Duurzame mobiliteitsvisie.

Publieksactie Band op Spanning

Actie om autobanden te controleren en indien nodig op spanning te brengen. Met autobanden op de juiste spanning wordt veel CO2uitstoot vermeden.

Doorlopend

In 2023 is de actiedag Band op Spanning gehouden bij de Praxis in Oosterwolde. Iedereen kon langskomen om gratis de bandenspanning te laten checken en indien nodig de banden op de juiste spanning te brengen. Dit verlaagt de CO2-uitstoot. In aanvulling op de publieksactie hebben we een meetpunt bij Oosterwolde gerealiseerd. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. We houden aandacht voor duurzame mobiliteit. We kijken of een actiedag zoals deze nogmaals georganiseerd kan worden, waarmee we de bewustwording vergroten.

50

Klimaatadaptatie - Vergroten klimaatbestendigheid Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

De gemeente heeft voor ieder van deze locaties mogelijke maatregelen geïnventariseerd. De uiteindelijke aanpak wordt overlegd met de betrokken bewoners. Het huidige Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP) loopt van 2020 tot en met 2024. Tijdens deze periode starten we de aanpak van de eerste locaties op. Daarnaast doen we nader onderzoek naar de resterende locaties.

Doorlopend

De locaties Van Emstweg, Appelscha en Haerenkwartier zijn gerealiseerd. De onderzoeken naar de resterende locaties zijn afgerond. Het vervolg is opgenomen in het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030. De organisatie en uitvoering van deze maatregel is op dit moment niet geborgd vanwege een personeelstekort. Binnen het nog vast te stellen Water en rioleringsprogramma 2025-2029 (WRP) wordt voorgesteld het aantal FTE voor riolering en stedelijk water uit te breiden met één FTE.

Opstellen handboek openbare ruimte met voorwaarden voor het klimaatbestendig ontwerpen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Voor nieuwbouw, uitbreidings- en inbreidingslocaties komt er een handboek voor projectontwikkelaars. Hierin staat hoe men zorgt voor een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte.

Het handboek openbare ruimte (HIOR) is er. We willen de nieuwste inzichten uit het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 en het generiek ambitieweb hier ook in opnemen. Dit wordt ter vaststelling aan het college voorgelegd

Doorwerking van duurzaamheidsbeleid in Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) projecten en nieuwbouw- en herstructurering krijgt een duidelijkere plek.

Klimaatbestendig ontwerpen als uitgangspunt integreren in gemeentelijke organisatie

Het goede voorbeeld geven door klimaatbestendige ontwerpen als uitgangspunt te integreren in gemeentelijke organisatie.

In het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 is klimaatbestendige nieuwbouw als speerpunt opgenomen

Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 is in november 2024 vastgesteld. In de uitvoeringsagenda van het uitvoeringsplan 2025-2030 is hiervoor actie opgenomen: het verankeren van de regels Landelijke Maatlat Klimaatadaptieve Nieuwbouw in het omgevingsplan.

Stimuleren groene duurzame schoolpleinen

Samen met scholen aan de slag met vergroening van schoolpleinen.

Incidenteel, subsidieregeling tot en met 2026

In 2024 zijn twee scholen gestart met het ontwerpen van een groen schoolplein en één school heeft de subsidie aangevraagd. De regeling loopt nog tot en met eind 2026.

Duurzaamheidseducatie voor het basisonderwijs: de uitvoering van het duurzaamheidseducatieprogramma Wortels en Vleugels door Kunst & COO.

We verstrekken jaarlijks subsidie voor de uitvoering van Wortels & Vleugels door Kunst & COO. Begin 2025 heeft het college besloten om een nieuwe samenwerkingsovereenkomst af te sluiten met het onderwijs en Kunst & COO waarmee Wortels & Vleugels structureel vorm krijgt

Dit is een succesvol educatieprogramma wat al meerdere jaren loopt. Er wordt een nieuwe samenwerkingsovereenkomst aangegaan met het onderwijs en Kunst & COO waarmee het aanbod Wortels & Vleugels aan het basisonderwijs structureel wordt.

Oplossen van de 16 overlastlocaties uit klimaatstresstest

Duurzaamheidseducatie

51

Klimaatadaptatie - Vergroten bodemgezondheid Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Uitvoeren Regiodeal onderdeel Leer- en kenniscentrum bodem

Het realiseren van een Leer- en kenniscentrum Bodem bij het Biosintrum met proefopstellingen van mesocosmossen.

Afgerond

Het Biosintrum staat nationaal bekend als kenniscentrum over bodem. Het Leer- en kenniscentrum staat op de kaart en geeft Ooststellingwerf de kans om in te zetten op een klimaatbestendige (landbouw)bodem.

Uitvoeren analyse bodemgezondheid en definiëren opgave Ooststellingwerf

Quickscan bodemgezondheid en vertalen naar kansen voor maateregelen verbeteren van bodemgezondheid.

Loopt

Als vervolg op het project leer- en kenniscentrum bodem, zijn twee Horizon subsidies toegekend.

Organiseren kennissessies over bodemgezondheid met o.a. ABO, Gagelvenne, Elan, etc.

Stimuleren van kennisontwikkeling en –deling over bodemgezondheid samen met het Leer- en kenniscentrum Bodem.

Afgerond

Er zijn minisymposia gehouden in 2023 en 2024 met twee EU-projecten als spin-off daarvan (zie hierboven). Voor lokale boeren en andere belangstellenden in de bodem zijn vele activiteiten georganiseerd in het Biosintrum vanuit het leer- en kenniscentrum Bodem.

52

Klimaatadaptatie - Vergroten biodiversiteit Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Project Biodivers cultuurland

Faciliteren van het opzetten platform lokale Biodiversiteit.

Afgerond

Het platform staat (biodiverscultuurland.nl). Het platform streeft naar het op grote en kleine schaal versterken van de biodiversiteit door het koppelen van streekeigen biodiversiteitsinitiatieven in de gemeente Ooststellingwerf.

Opstellen basiskaart natuur en landschap en gewenste staat natuur en landschap

Kaart met inzicht over landschap ecologische diversiteit en ecologische kansen en gevoeligheden ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen. Inzicht in te behouden, te verbeteren en te ontwikkelen basisstructuren tussen de beschermde natuurgebieden en leefgebieden voor soorten als basis voor beleid en beheer biodiversiteit.

Opdracht volgt aan Landschapsbeheer Friesland voor een kwaliteitsgids

Er komt een bijeenkomst met de Zuidoost gemeenten voor een vervolgaanpak.

Stimuleren van biodiversiteit in/aan gebouwen

Bevorderen biodiversiteit in gebouwen en natuur inclusief ontwerpen en bouwen van nieuwe (vastgoed) ontwikkelingen.

Zie gemeentelijke website. We hebben een voorbeeldfunctie. Actueel voorbeeld is de daktuin op het gemeentehuis.

Deze actie moet grotendeels nog opgestart worden. We zitten net aan tafel bij nieuwbouwprojecten waarbij we dit standaard mee willen laten nemen. En we starten dit voorjaar met een uitdeelactie van verschillende nestkasten.

Lichthinder

Aanpak beperken lichthinder

Afgerond

We kunnen vervolgstappen zetten in dimbeleid: nieuwe armaturen zit dimprotocol op, maar nog niet overal.

Biodiversiteit meer integreren in strategisch groenbeleid en operationeel beheer openbare ruimte

Uitvoeringsprogramma beheer op basis van beleidsthema’s biodiversiteit.

Loopt

Het uitvoeringsprogramma is er en er wordt mee gewerkt. De bermen worden aangepakt.

Biodiversiteit als toetsingskader voor nieuwe ruimtelijke initiatieven (Wet natuurbescherming)

Loopt

Nog geen resultaat. Dit wordt meegenomen in de uitvoering van het thema Biodiversiteit van het nieuwe programmaplan.

Creëren van bewustwording over biodiversiteit door stimuleren en ondersteunen van bewonersprojecten en ondernemersinitiatieven

Opstellen groene dorpsprofielen en bewonersprojecten biodiversiteit, zoals pilot fruitbomen en adoptie van bomenspiegels.

In 2022 zijn er gesprekken gevoerd met een aantal dorpen. In oktober 2024 zijn er gesprekken geweest met de dorpen Haulerwijk, Appelscha, Haule en Nijeberkoop. De overige dorpen volgen vanaf 2025/2026.

In alle dorpen zijn de kleine initiatieven opgepakt. Er zijn bijvoorbeeld bloembollen geplant in Haulerwijk, Appelscha, Haule en Nijeberkoop naar aanleiding van de gesprekken in 2024. De overige ideeën worden binnenkort uitgewerkt. In het najaar van 2025 en 2026 volgen de andere dorpen.

Gerichte samenwerking met gebiedspartijen op biodiversiteit

Samenwerking op strategisch en beleidsmatig niveau, waaronder provinciaal Herstelprogramma biodiversiteit en nationaal Deltaplan Biodiversiteit.

Afgerond. Herstelprogramma biodiversiteit loopt dit jaar nog en er wordt naar de invulling van 2026 gekeken in verband met minder/geen financiering vanuit de provincie

Vanuit het Herstelprogramma biodiversiteit zijn verschillende initiatieven uitgevoerd/opgestart. Onder andere het festival BROED en een cursus biodiversiteit aan beleidsmedewerkers.

Biodiversiteit te borgen in de gemeentelijke organisatie door biodiversiteit te integreren in de beleidscyclus en de gemeentelijke rol als bevoegd gezag bij lokale ruimtelijke ontwikkelingen op te pakken

Bescherming en ontwikkeling van natuur en landschap door gemeente als bevoegd gezag bij de meeste omgevingsvergunningen en hiervoor een procesvoorstel opstellen.

Afgerond

Bij de beoordeling van nieuwe plannen kijken we altijd of er op het gebied van biodiversiteit nog winst te behalen is.

53

Circulaire economie - Meer biobased producten Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Opstellen routekaart Biobased Economy

Vervolg Biobased Economy met strategie voor uitvoering.

Afgerond

De Circulaire Uitvoeringstrategie is vastgesteld in oktober 2023. In 2024 zijn we gecertificeerd op niveau 3 van de CO2prestatieladder. Daarnaast wordt gewerkt aan een generiek ambitieweb als werkwijze bij GWW-projecten. Ook wordt gewerkt aan het opstellen van een nieuw actieplan (OWO-inkoop) voor Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen, waarbij circulairiteit als belangrijk focuspunt wordt ingezet.

Versterken triple helix binnen Biobased Economy

Relaties tussen ondernemers en kennisinstellingen versterken door gezamenlijke onderzoeksopdrachten en Biosintrum benutten als kennishub.

Afgerond

Er zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd voor landbouw over de bodem.

Inventarisatie mogelijkheden teelt en verwerking vezelrijke gewassen

Vervolg van project binnen Biobased Economy waar mogelijk veel potentie en ondernemerskansen in zit.

Afgerond

Dit is uitgevoerd door MBO-studenten van Aeres in 2022. We zien al initiatieven op dit gebied. Onderzoek is opgeleverd naar spanningen tussen natuurgebieden en landbouwgebieden. Is het mogelijk om te kijken naar vezelrijke gewassen die passen binnen de circulaire economie, als transitiezone van intensieve landbouw naar natuur? Daarbij is ook gekeken naar het type ondergrond.

Onderzoek naar mogelijkheden gebruik biobased materialen in toeristisch recreatieve sector

Oppakken onderzoek en benutten contacten van programma Biobased Economy.

Loopt

Onder andere kennisbijeenkomsten in Biosintrum in 2021 en communicatie. Bijvoorbeeld certificering in Green Key. Door corona was hier voor de sector in 2021 - 2023 geen ruimte voor. Dit is opgenomen in Ontwikkelagenda Recreatie & Toerisme 2025-2030 en wordt opnieuw opgepakt.

Inventarisatie mogelijkheden educatieve routes en storytelling over Biobased Economy

Informatie- en educatievoorziening aan toeristen en recreanten.

Afgerond

Is uitgevoerd, onder andere met het aanbieden van biodiverse fietsroutes.

Project biobased brug Ecomunitypark

Faciliteren realisatie biobased brug op het Ecomunitypark.

Afgerond

Is uitgevoerd en geopend door wethouder van Weperen in 2023. Dit was een particulier initiatief waar media-aandacht aan is gegeven. De geplaatste brug is een circulaire brug vanuit de bruggenbank.

Inbedden circulaire economie in onderwijs met Spark the Movement

Spark the Movement benutten voor educatieprogramma’s over circulaire economie.

Afgerond

In 2022 zijn er twee kennisbijeenkomsten georganiseerd met onderwijs, overheid en bedrijfsleven over biobased en circulaire economie, specifiek lisdodde en vlas.

Gesprek met ondernemers en verenigingen om kansen te identificeren en uitvoering op te pakken. Faciliteren vijf nieuwe projecten met MKB.

Afgerond

Zie de Circulaire Uitvoeringsstrategie. Onder andere met het aanbieden van circo tracks, zie website Vereniging Circulair Friesland.

Duurzaam circulair inkopen en aanbesteden in OWO-verband

In OWO-verband actieplan opstellen en uitvoeren om meer circulair en duurzaam in te kopen en aan te besteden.

Afgerond

Dit is het MVOI-actieplan. Deze staat en wordt in 2025 in OWO-verband geüpdatet. Vanuit de inkooporganisatie wordt met een werkgroep gewerkt aan een nieuw en door de organisatie gedragen actieplan. Het plan zal in de zomer 2025 gereed zijn en worden vastgesteld door de OWO-directie. In september 2025 wordt gestart met de implementatie.

Circulaire inkoopacademie

Deelname aan de Circulaire inkoopacademie voor eigen organisatie.

Afgerond

Diverse collega's hebben deelgenomen aan de Circulaire inkoopacademie. Met het op- en vaststellen van een nieuw MVOI-actieplan in 2025 wordt opnieuw bekeken welke opleidingen voor de organisatie van belang zijn om de werkwijze van MVOI te begrijpen en toe te kunnen passen bij inkooptrajecten.

Faciliteren MKB om kansen te verzilveren van Biobased Economy

54

Circulaire economie - Afval = grondstof Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Diftar+

Het betalen per kg aangeboden restafval voor vergroting bewustwording over afvalscheiding en afvalpreventie.

Afgerond

Het aantal kilo's restafval (inculsief grofvuil op de milieustraat) is gedaald. In 2021 was dit 127,0 kg per persoon per jaar. In 2024 is dit gedaald naar 107,9 kg. Voor wat betreft het fijn huishoudelijk afval (inzameling bij huis) staan we provinciaal op de tweede plek van minste kilo's, daar doen we het dus heel goed.

Deelname aan provinciale communicatiecampagne SHWAE (Samen Halen We Alles Eruit)

Voorlichtingscampagne over Van Afval Naar Grondstof (afvalpreventie en afvalscheiding).

Afgerond

Afval wordt beter gescheiden. Zie ook hierboven: aandeel restafval daalt.

Verbeteren afvalscheiding op milieustraat

Beter sorteren grofvuil.

Afgerond

We zijn begonnen met vier afvalstromen op de milieustraat. Ondertussen scheiden we al achttien verschillende afvalstromen.

Pilotproject Recycle boulevard opstarten

Volgens uitvoeringsprogramma Aanpak zwerfafval.

Niet uitgevoerd

Dit project is niet uitgevoerd.

Educatie en uitvoering zwerfafvalprojecten met onderwijs en ondernemers

Volgens uitvoeringsprogramma Aanpak Zwerfafval.

Afgerond

Diverse scholen werken mee aan de jaarlijkse Himmelwike en volgen het duurzaamheidseducatieprogramma Wortels en Vleugels.

Faciliteren van vrijwilligers en ondernemers in winkelgebieden voor aanpak zwerfafval

In samenwerking met team beheer en onderhoud van Afdeling Openbare Ruimte.

Afgerond

Inmiddels zijn er ruim 200 vrijwilligers die helpen zwerfvuil op te ruimen.

Stimuleren deelname zwerfafval opruimdagen (Landelijke Opschoondag en Keep it Clean Day)

In samenwerking met team Nederland Schoon en team Communicatie.

Afgerond

Jaarlijks wordt opgeroepen mee te doen aan deze dagen.

Deelname aan de Week van de Afvalhelden

In samenwerking met team communicatie.

Afgerond

Jaarlijks vragen we hier aandacht voor via onder andere social media

Inwoners oproepen Supporter van Schoon te worden

In samenwerking met Nederland Schoon en team communicatie.

Afgerond

Inmiddels zijn er ruim 200 vrijwilligers die helpen zwerfvuil op te ruimen.

55

Circulaire economie - Kringlooplandbouw & voedsel Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Stimuleren van kennisontwikkeling en kennisdeling over kringlooplandbouw en natuur inclusieve landbouw

Organiseren kennisbijeenkomst in samenwerking met onder andere ELAN, ABO en Boerenverstand.

Afgerond

Kennisbijeenkomsten in Biosintrum in 2023 en 2024.

Faciliteren voedselbossen

Organiseren kennisbijeenkomsten voor inwoners over kleinschalige lokale voedselproductie, bijvoorbeeld voedselbossen.

Afgerond

De eerste opstartsubsidie voor ‘De kleine Boerderij’ in Fochteloo is gesubsidieerd.

Inventarisatie mogelijkheden gebruik biologische streekproducten in toeristisch recreatieve sector

Opnemen in Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme.

Loopt

Het stimuleren van lokale inkoop om de economie en duurzaamheid te versterken is opgenomen in de Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2025-2030.

Terug naar inleiding

Terug naar overzicht

56

Bijlage 7: Achtergrond uitgangspunten lange termijn De uitgangspunten voor de lange termijn zijn gebaseerd op de volgende principes: De Sustainable Development Goals (SDG’s)63: de SDG’s zijn 17 wereldwijde strategische doelen die ontwikkeld zijn om tegen 2030 een groenere, eerlijkere en betere wereld voor iedereen te bereiken. In 2022 heeft gemeente Ooststellingwerf de status van Global Goals gemeente gekregen. Dit betekent dat wij ons verbinden aan het behalen van de 17 SDG’s. Het Donutmodel van Kate Raworth64: een manier om naar de economie te kijken die zowel de behoeften van mensen als de grenzen van onze planeet respecteert. Het idee is om een economie te creëren die ervoor zorgt dat iedereen genoeg heeft om goed te leven, zonder de aarde te beschadigen. Het Donutmodel helpt nadenken over hoe we onze samenleving en economie kunnen organiseren op een manier die duurzaam en eerlijk is. Het zeven generaties principe65: een duurzaamheidsconcept van inheemse culturen waarbij het idee is dat beslissingen die we vandaag nemen, moeten worden geëvalueerd op hun impact op de volgende zeven generaties. Dit betekent dat we bij elke actie of beleidsbeslissing nadenken over de lange termijn gevolgen voor het milieu, de samenleving en toekomstige generaties.

Dit principe benadrukt het belang van rentmeesterschap en verantwoordelijkheid: dat we de aarde beschermen en in stand houden voor onze kinderen. We streven hiermee naar een duurzame en rechtvaardige wereld waarin de behoeften van zowel de huidige als toekomstige generaties worden gerespecteerd.

63

Dit zijn de Sustainable Development Goals - SDG Nederland Doughnut | Kate Raworth 65 Seven generation sustainability - Wikipedia 64

Terug naar SDG's

Terug naar overzicht

57

Bijlage 8: Financieel overzicht Aard budget

Incidenteel / structureel

Bestemd voor

Incidenteel

Personele lasten gerelateerd aan energietransitie en circulaire economie

2025

2026

2027

2028

2029

€ 1.310.000 (1)

€ 935.000 (2)

€ 935.000 (2)

€ 935.000 (2)

€ 935.000 (2)

CDOKE middelen

Specifieke uitkering

Lokale aanpak isolatie

Specifieke uitkering

Incidenteel

Subsidie voor slecht geïsoleerde woningen met een lage WOZwaarde

Versnelling natuurinclusief isoleren (SMP)

Specifieke uitkering

Incidenteel

Opstellen soortenmanagementplan

Energiearmoede

Specifieke uitkering

Incidenteel

Ondersteuning huishoudens met laag inkomen en hoge energiekosten

Budget voor transitievisie warmte

Via gemeente, algemene reserve

Incidenteel

Opstellen wijkuitvoeringsplannen warmte

€ 57.000

€ 57.000

€ 57.000

€ 57.000

€ 55.000

Circulaire uitvoeringsstrategie

Via gemeente, algemene reserve

Incidenteel

Circulaire uitvoeringsstrategie

€ 31.000

€ 31.000

€ 31.000

€ 31.000

€ 33.000

Duurzaamheidsleningen

Via gemeente, fonds bij SVN

Incidenteel

Stimuleringsregeling duurzaam en leefbaar Ooststellingwerf

Programma duurzaamheid

Via gemeente

Structureel

Uitvoering programma duurzaamheid

€ 170.000

€ 170.000

€ 170.000

€ 170.000

€ 170.000

Programma duurzaamheid

Via gemeente

Incidenteel

Uitvoering programma duurzaamheid

€ 250.000

€ 250.000

Programma duurzaamheid

Via gemeente, algemene reserve

Incidenteel

Uitvoering programma duurzaamheid

€ 62.000

€ 62.000

€ 61.000

Via gemeente

Structureel

Subsidie wortels en vleugels

€ 7.000

€ 7.000

€ 7.000

Milieuvoorlichting en -educatie

€ 5.633.000 (3)

€ 56.000 (4)

€ 310.000 (5)

nnb (6)

€ 7.000

€ 7.000

(1) Budget specifieke uitkering 2025 plus restant specifieke uitkering 2024. Het budget van 2024 kan besteed worden tot en met 2026. Het budget van 2025 kan besteed worden tot en met 2027. (2) Voor 2026 bedraagt het budget € 935.000 en wordt dit uitgekeerd in de vorm van een decentrale uitkering. Voor de jaren 2027 tot 2030 is er door het Rijk een vergelijkbaar budget gereserveerd voor deze regeling. De uitkeringsvorm na 2026 is nog niet bekend. (3) Lokale aanpak isolatie tranche 1, 2 en 3. Tranche 1 (€ 1.505.00) is inmiddels grotendeels benut. (4) Restant specifieke uitkering 2024. Dit budget is inmiddels volledig benut. (5) Restant specifieke uitkering 2024. Dit budget kan besteed worden tot en met 2027. (6) Regeling betreft o.a. duurzaamheidsleningen, verzilverleningen en startersleningen. In 2025 is aanvullend budget beschikbaar gesteld. Zie raadsmededeling #1972. Terug naar Terug naar financiën

overzicht

58

Bijlage 9: Adviezen en reactienota Adviesraad Sociaal Domein Advies De ASDO geeft een positief advies over het programmaplan Duurzaam Ooststellingwerf 20212025, thema Sociale Duurzaamheid. Het toevoegen van dit thema zien we als een positieve uitbreiding op het plan van 2021. De onderscheiden speerpunten, hieraan gekoppelde doelen en uitvoeringsactiviteiten geven voldoende inzicht in de wijze waarop invulling gegeven zal worden aan dit nieuwe thema.

Reactie gemeente Hartelijk dank voor uw positieve advies op het Programma Duurzaam Ooststellingwerf, thema Sociale Duurzaamheid. Wij waarderen dat u de tijd heeft genomen om mee te denken in het proces en ons te adviseren op de inhoud. Uw waardering voor de toevoeging van het thema Sociale Duurzaamheid, waarmee wij de verbinding leggen tussen initiatieven gerelateerd aan duurzaamheid en de betekenis die dit voor inwoners heeft, stellen wij zeer op prijs. Hieronder reageren wij op de aandachtspunten die u in uw advies benoemd.

Inleiding In Ooststellingwerf wordt sinds 2021 gewerkt aan het programma Duurzaamheid. Hiervoor is een programmaplan opgesteld: Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025. Voor de periode van 2025-2030 is een nieuw programmaplan opgesteld. Het nieuwe plan sluit nauw aan en bouwt voort op het in 2021 ingezette beleid voor de thema’s energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire samenleving. Daarnaast zijn drie nieuwe thema’s toegevoegd: biodiversiteit, duurzaam landelijk gebied en sociale duurzaamheid. In het programmaplan wordt sociale duurzaamheid omschreven als het menselijke aspect van duurzaamheid. Hierbij wordt aangegeven dat het belangrijk is dat dat alle inwoners toegang krijgen tot duurzame voorzieningen en gelijke kansen hebben. Duurzaamheidsmaatregelen moeten bijdragen aan het welzijn van alle inwoners, nu en in de toekomst. Als doel voor 2030 is geformuleerd: een duurzame en gezonde samenleving is voor iedereen toegankelijk. Om dit vorm te geven zijn vier speerpunten geformuleerd: Duurzaamheid voor iedereen toegankelijk Inwoners, jong en oud, zijn zich bewust van hoe zij positief kunnen bijdragen aan een duurzaam Ooststellingwerf Lokaal, vers en onbewerkte voeding is voor alle inwoners beschikbaar.

Inwoners hebben toegang tot duurzame woningen in een groene, biodiverse leefomgeving Inwoners zetten zich met lokale duurzaamheidsinitiatieven in voor de samenleving en hun omgeving. Per speerpunt zijn doelen geformuleerd en is in hoofdlijnen aangegeven op welke wijze aan deze doelen gewerkt gaat worden de komende jaren (middels uitvoeringsplannen). Leden van de werkgroep participatie van het ASDO hebben in voorbereiding voor dit advies een toelichting gehad op een conceptversie van het programmaplan op 28 maart j,l. met verantwoordelijke beleidsambtenaren. Daarnaast zijn zij aanwezig geweest bij de themabijeenkomst van de gemeente op 13 mei 2025.

59

Adviesraad Sociaal Domein Argumenten bij het advies Het toevoegen van het thema Sociale Duurzaamheid als thema binnen het brede programmaplan wordt positief onderschreven vanuit de ASDO. De brede omschrijving van het begrip sociale duurzaamheid en de hieraan gekoppelde speerpunten worden eveneens positief gewaardeerd. Aangezien het een nieuw thema is zal dan ook de interesse de komende jaren uitgaan naar de daadwerkelijke uitvoering en monitoring van de effecten. Hierbij zijn o.i. de volgende aandachtspunten van belang: 1. Voor het speerpunt duurzaamheid voor iedereen (inwoners hebben gelijke kansen en gelijke toegang tot duurzame voorzieningen) is als meetbaar doel de focus gelegd op de energetische kwaliteit van woningen. In de formulering van activiteiten is een verbinding gelegd met het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025- 2030 en worden inwoners ondersteund vanuit uit het OWO energiebureau bij verduurzamingsvraagstukken, zoals het aanvragen van subsidies. Ook zijn er vrijwillige energiecoaches beschikbaar om laagdrempelig mee te kijken naar mogelijkheden om energie te besparen in de woning. En vanuit de prestatieafspraken wordt gewerkt met woningcorporaties aan het verduurzamen van sociale huurwoningen.

Het ASDO ziet graag een heldere verbinding tussen de inzet vanuit bovengenoemd uitvoeringsplan met de doelstelling dat er inderdaad sprake is van gelijke kansen en gelijke toegang. Dit is een bredere verantwoording dan enkel de koppeling aan geformuleerde meetbare doelen. 2. Naast het Uitvoeringsplan Energietransitie wordt gesproken over een Uitvoeringsplan Educatie en bewustwording én een Uitvoeringsplan Sociale Duurzaamheid. Het is niet goed navolgbaar waarom gekozen is voor een Uitvoeringsplan Sociale Duurzaamheid specifiek voor enkele speerpunten, terwijl het overkoepelende thema Sociale Duurzaamheid is. Advies om hier een andere benaming aan te geven. 3. Bij het speerpunt ‘inwoners hebben toegang tot duurzame woningen in een groene, biodiverse leefomgeving’ is als meetbaar doel geformuleerd: in 2030 is de populatie van huismussen, huiszwaluwen, gierzwaluwen en vleermuizen gelijk of verbeterd ten opzichte van 2025. De ASDO vindt dit een erg specifiek doel en vraagt zich af of dit passend is geformuleerd bij het thema Sociale Duurzaamheid. In ieder geval vraagt dit om een toelichting. In vergelijking met de andere geformuleerde doelstellingen bij dit speerpunt is deze heel specifiek.

Reactie gemeente 1. De meetbare doelen bij dit speerpunt zijn voor de komende beleidsperiode gericht op de toegankelijkheid van de energietransitie voor alle inwoners. Vanuit het Uitvoeringsplan Energietransitie werken we aan gelijke kansen en gelijke toegang voor onze inwoners in de energietransitie. Naast de energetische kwaliteit van woningen, ondersteunen we met het OWOenergiebureau inwoners bij verduurzamingsvraagstukken waarmee we werken aan de toegankelijkheid van de energietransitie voor iedereen. We richten ons hierbij specifiek op inwoners met een kleinere beurs. We hebben dit in het programmaplan specifieker geformuleerd. 2. De focus in de uitvoering van speerpunt 1 van het thema Sociale Duurzaamheid ligt op de toegankelijkheid van de energietransitie. Naar aanleiding van uw eerste aandachtspunt hebben wij de tekst in de tabel aangepast en de actie anders omschreven. Het Uitvoeringsplan Energietransitie wordt hier nu niet meer benoemd. De uitvoering van deze actie pakken we in samenhang met het thema Energietransitie op. Speerpunt 2 van het thema Sociale duurzaamheid (educatie en bewustwording) heeft raakvlakken met alle thema’s van het programmaplan. Educatie en bewustwording draagt bij aan het bereiken van alle doelstellingen.

Om de uitvoering van dit speerpunt goed tot zijn recht te laten komen, kiezen we ervoor om hier een apart uitvoeringsplan voor op te stellen. Voor de speerpunten 3, 4 en 5 geldt dat we de uitwerking van activiteiten combineren in een Uitvoeringsplan Sociale duurzaamheid. 3. Met natuurinclusief (ver)bouwen en verduurzamen beschermen en stimuleren we gebouwbewonende diersoorten, zoals vogels en vleermuizen. Hiervoor ontwikkelen we een plan: het Soortenmanagementplan. Het Soortenmanagementplan maakt het makkelijker voor inwoners om een spouwmuur of dak te isoleren, omdat een onderzoek en ontheffing per woning niet meer nodig is. Wel moet de inwoner aan voorwaarden voldoen: de woning moet natuurvriendelijk geïsoleerd worden. Omdat we met het Soortenmanagement isoleren toegankelijker maken voor meer inwoners, is dit doel onder het thema Sociale duurzaamheid opgenomen. We hebben dit duidelijker omschreven in het programmaplan. 4. We nemen dit aandachtspunt mee in de ontwikkeling van de vragenlijst voor het inwonerspanel.

4. In het plan wordt gerefereerd aan de betrokkenheid van inwoners. Hierbij wordt aangegeven dat zowel aandacht wordt gegeven aan kennis en bewustwording als het ruimte geven aan inwonersinitiatieven. Voor de toetsing worden diverse monitoringsinstrumenten genoemd. De ASDO vraagt in relatie tot de monitoring om als centraal punt mee te nemen of de ingezette acties daadwerkelijk bijdragen aan het betrekken en ruimte geven aan inwoners in brede vertegenwoordiging. Dit om inzichtelijk te maken of het doel dat een gezonde en duurzame samenleving voor iedereen toegankelijk is centraal blijft staan.

60

Adviesraad Sociaal Domein 5. Voor het speerpunt ‘Lokaal, vers en onbewerkte voeding is voor alle inwoners beschikbaar’ vragen we aandacht voor de prijsstelling van gezonde voeding om toegankelijkheid voor iedereen ook hier te ondersteunen. 6. Als laatste aandachtpunt geven we aan duidelijk verbinding te leggen met de beleidsontwikkeling Gezonde Fysieke Leefomgeving.

Reactie gemeente 5. We nemen dit aandachtspunt mee in de ontwikkeling van het Uitvoeringsplan Sociale duurzaamheid waarin we de acties voor dit speerpunt verder uitwerken. 6. In de uitvoering van het thema Sociale duurzaamheid werken we samen met onder andere de collega’s van gezondheidsbeleid. Hierin nemen we de verbinding met de beleidsontwikkeling Gezonde Fysieke Leefomgeving ook mee.

Impact advies voor de inwoners c.q. de specifieke doelgroep van het advies Het toevoegen van Sociale Duurzaamheid aan het programma Duurzaam Ooststellingwerf 20252030 legt de verbinding tussen initiatieven gerelateerd aan duurzaamheid en de betekenis die dit voor inwoners heeft. Daarbij is de doelstelling dat een gezonde en duurzame samenleving voor iedereen toegankelijk moet zijn. De nadruk ligt hierbij op de toegankelijkheid en beschikbaarheid van voorzieningen, maar ook de rol en betrokkenheid van inwoners zelf. Inwonersinitiatieven op dit terrein zullen gestimuleerd worden en positief ondersteund. Korte samenvatting advies In het programmaplan Duurzaam Ooststellingwerf 2025-2030 is het thema Sociale Duurzaamheid nieuw ten opzichte van het plan van 2021. Het thema Sociale Duurzaamheid het als kern dat duurzaamheidsmaatregelen bijdragen aan het welzijn van alle inwoners, nu en in de toekomst en dat toegankelijkheid voor alle inwoners van belang is. Om hier aan te werken zijn 5 speerpunten benoemd en zijn deze in het plan uitgewerkt in doelstellingen en uitvoeringsagenda. Het ASDO staat positief tegenover het geschetste beleid t.a.v. Sociale Duurzaamheid in het programmaplan. Belangrijk aandachtspunt is dat in de werkwijze en monitoring de hoofddoelstelling van een gezonde en duurzame samenleving voor alle inwoners een belangrijk focuspunt blijft.

Daarnaast is het van belang om de samenhang met andere beleidsinitiatieven te blijven aanbrengen, o.a. de relatie met het armoedebeleid en de ontwikkelingen op het gebied van gezondheid en fysieke leefomgeving.

De uitvoering van het programma duurzaamheid pakken we als één samenhangend programma op. De thema’s en uitvoeringsplannen in het programmaplan staan niet op zichzelf, maar in verbinding met elkaar. De ambitie van het thema Sociale Duurzaamheid: ‘een gezonde en duurzame samenleving voor alle inwoners’ loopt als kernwaarde door alle thema’s en uitvoeringsplannen heen. Wij zijn het met u eens dat de werkwijze en monitoring een belangrijk focuspunt blijft. Net als de samenhang met andere beleidsinitiatieven. Duurzaamheid is een breed onderwerp dat verschillende beleidsvelden raakt. In het programmaplan hebben we inzichtelijk gemaakt met welke beleidsvelden we samenwerken in de uitvoering. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de acties is dus over meerdere beleidsvelden verdeeld. Een integrale en gezamenlijke aanpak is daarom belangrijk. Vanuit het programma Duurzaamheid sturen, coördineren en bewaken we de uitvoering. We zoeken de samenwerking en verbinding met de andere afdelingen van de gemeente. Via de planning en control cyclus monitoren we de voortgang van de uitvoering.

61

ELAN Zuidoost Friesland ELAN Zuidoost Friesland

Reactie gemeente Hartelijk dank voor uw reactie op het concept Programma Duurzaam Ooststellingwerf. Wij waarderen dat u de tijd heeft genomen om het programmaplan door te lezen en uw input aan ons mee te geven. In uw reactie lezen wij terug dat u veel kansen ziet om samen te werken aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Wij stellen dit zeer op prijs en werken graag met u samen in de uitvoering.

CO2 Neutraal in 2030 > rol landbouw Naast uitstoot broeikasgassen terugdringen uitstoot compenseren met bomen planten Welke plaatsen denkt men aan? / Suggesties vanuit ELAN; Mogelijkheden liggen in benutten van bermen in gemeentelijk eigendom Mogelijkheden liggen in vergroening van dorpen/kernen Verhogen bedekkingsgraad bestaande landschapselementen in particulier eigendom ELAN kan hier partner in zijn van Gemeente d.m.v. beheerpakketten ANLB

Het programmaplan is een programma op hoofdlijnen. Het vergroten van het aandeel bosareaal in het landelijk gebied is één van de mogelijkheden waarmee de uitstoot van broeikasgassen teruggebracht kan worden. Op welke plaatsen we dit doen, is iets wat we verder gaan uitwerken in een Uitvoeringsplan Duurzaam landelijk gebied. In het uitvoeringsplan formuleren we concrete acties en een uitvoeringsagenda. Dit doen we graag in samenwerking met onze samenwerkingspartners, waaronder uw organisatie. Wij danken u hartelijke voor uw suggesties en nemen deze in de ontwikkeling van het uitvoeringsplan mee.

Ervaringen inwoners; trendverkenning Planbureau Fryslân Verdwijnen van houtsingels, bomen, heggen en hagen; waarop baseert men dat? In projecten van landschapsherstel zijn in de afgelopen jaren grote stappen gemaakt op (boeren)gronden. (zie bijlage LBF) ELAN kan hierbij voor gemeente partner zijn in kader van landschapsherstelprojecten. Invasieve exoten. Amerikaanse Vogelkers wordt niet benoemd. Hoe kijkt de gemeente naar deze soort, en welk beleid wordt op bestrijding hiervan gezet om kwaliteit van landschapselementen met autochtone houtsoorten te behouden? Verslechterde waterkwaliteit; waarop baseert men dat? Boeren monitoren waterkwaliteit in sloten en agrarische gronden en komen tot heel andere bevindingen.

De trendverkenning van Planbureau Fryslân is een vragenlijst die is uitgezet onder de inwoners van de regio Zuidoost-Fryslân. Aan deze inwoners is gevraagd over welke ontwikkelingen in de natuur en het landschap zij zich zorgen maken. De percentages geven dus de beleving van de inwoners weer. Voor het thema Biodiversiteit werken wij een Uitvoeringsplan Biodiversiteit uit. De uitwerking van het beleid op invasieve exoten, zoals de Amerikaanse Vogelkers, nemen wij hierin mee. In het programmaplan hebben we onder speerpunt 2 van het thema Sociale Duurzaamheid een zin toegevoegd: ‘we delen voorbeelden van anderen uit de praktijk om te laten zien wat al goed gaat’. Hiermee maken we voor inwoners zichtbaar wat al goed gaat. Deze tabel gaat verder op de volgende pagina

62

ELAN Zuidoost Friesland Doel 2030 Ooststellingwerf heeft positieve impact op klimaat 72% landelijk gebied Veel boeren zijn deelnemer bij ELAN met pakketten voor bodemverbetering of klimaat. (kruidenrijk grasland, ruige mest gebruik, blijvend grasland, etc) Deze pakketten hebben hun resultaat op gebied van klimaat. Worden deze gegevens ook meegenomen als resultaat vanuit de agrarische sector? Faciliterende rol vervullen als gemeente Op welke wijze vervult de gemeente Ooststellingwerf deze rol? En op welke wijze kan gemeente Ooststellingwerf ELAN als partner hierin benutten/samenwerken?

De biodiversiteit in Ooststellingwerf is vergroot. ELAN kan hier een rol in spelen dmv beheerpakketten bij agrarische ondernemers. Duurzaam groenbeheer als standaard. We passen ons groenbeheer aan om bloeiende planten, bomen en insecten te ondersteunen. (Bermbeheer door boeren?)

Reactie gemeente Op dit moment is de monitoring nog niet zo specifiek per gebied beschikbaar. Het is wel belangrijk dat we inzicht krijgen in deze resultaten. We geven dit nu mee aan het Kennisconsortium Bodem en Spades en werken dit verder uit in het Uitvoeringsplan Duurzaam landelijk gebied waar we in 2028 mee starten. Onze faciliterende rol vanuit het Programma Duurzaamheid zien wij in de vorm van het beschikbaar stellen van informatie, belemmeringen in regelgeving proberen weg te nemen, het organiseren van kennisbijeenkomsten over mogelijkheden om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en het faciliteren van samenwerking daarin. Welke concrete acties we hiervoor gaan nemen is iets dat verder uitgewerkt wordt in het uitvoeringsplan. Dit uitvoeringsplan stellen we graag samen met onze samenwerkingspartners op, waaronder ELAN Zuidoost Friesland. In dit proces bespreken we ook graag met u de mogelijkheden vanuit ELAN Zuidoost Friesland om hier iets in te betekenen. In het Uitvoeringsplan Biodiversiteit werken we de speerpunten verder uit met concrete acties. Voor het speerpunt Duurzaam groenbeheer als standaard, zoeken we graag de kansen voor samenwerking op met ELAN Zuidoost Friesland. Bijvoorbeeld hoe we de impact op de biodiversiteit kunnen vergroten door beheerpakketten op elkaar af te stemmen en informatie met elkaar te delen.

In het programmaplan voegen we ELAN Zuidoost Friesland toe in de tabel als samenwerkingspartner extern bij de actie het opstellen van een Uitvoeringsplan Biodiversiteit. Wat betreft het bermbeheer is de insteek om dit in eigen hand te houden.

Het landelijk gebied is bestand tegen hevige buien en periodes van droogte. Hoe? ELAN deelnemers hebben pakketten waarbij organische stof gehalte in bodem wordt verhoogd. Daarmee ook het waterbergend vermogen van de bodem. ELAN heeft de afgelopen jaren ook een aantal projecten gedaan om water vast te houden agrarische grond op de hogere zandgronden. ELAN kan als partner van Gemeente dit opnieuw opzetten met pakketten op Agrarische gronden.

In het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 staan twee acties bij dit speerpunt geformuleerd in de uitvoeringsagenda: 1.We werken mee aan de aanpak droogte in natuurgebieden. 2.Vasthouden regenwater in haarvaten (kleinere sloten) watersysteem, ter bestrijding van droogte voor agrariërs. We nemen ELAN Zuidoost Friesland mee als samenwerkingspartner bij de uitvoering van actie 2.

63

ELAN Zuidoost Friesland Sociale duurzaamheid Meetbare doelen Op welke wijze gaat gemeente Ooststellingwerf dit realiseren en welk jaar wordt genomen als uitgangspunt 0 meting/referentiejaar? Voorstel is om ELAN op te nemen als samenwerkingspartner (LTO?)

Reactie gemeente Het programmaplan is een programma op hoofdlijnen. Voor het thema Sociale Duurzaamheid wordt na vaststelling van het programmaplan een Uitvoeringsplan Sociale duurzaamheid en een Uitvoeringsplan Educatie en bewustwording opgesteld. Hierin werken we de concrete acties om de meetbare doelen te realiseren verder uit. De uitvoeringsplannen stellen we op in samenwerking met onze samenwerkingspartners. In de tabel meetbare doelen staat inderdaad niet overal een jaar opgenomen als nulmeting/referentiejaar. We hebben hier nog een keer goed naar gekeken en aangescherpt waar nodig. Hartelijk dank voor uw scherpe blik. Daarnaast voegen we ELAN Zuidoost Friesland toe als samenwerkingspartners extern onder het thema Sociale duurzaamheid.

Circulaire samenleving In 2030 is de gemeentelijke organisatie 100% circulair. (compostering bij de boer?) Voorstel om Biomassa uit bermen te composteren op boerenerven. Korte keten stimuleren Biodiversiteit op/in agrarische gronden verbeteren Hoger % organische stof/humus in agrarische gronden realiseren Watervasthoudend vermogen in agrarische gronden verbeteren Stikstofuitstoot verminderen Voorstel om scheiding van afval bij de bron (huishoudens) uit te breiden met plastic, drinkpakken, blik, etc, naast de huidige scheidingsmogelijkheden van Groen, Papier

We nemen uw suggesties mee in de uitvoering van de Circulaire Uitvoeringsstrategie. Over het scheiden van afval: het afval van gemeente Ooststellingwerf wordt verwerkt door Omrin. Zij hebben een scheidings- en bewerkingsinstallatie die het restafval sorteert op soort. Door middel van infrarood worden de verschillende soorten plastic gescheiden. De scheiding van afval vindt dus zeker plaats via de nascheidingsinstallatie bij Omrin. Meer informatie hierover kunt u hier terugvinden: Ecopark De Wierde Heerenveen - Waar afval echt grondstof wordt | Omrin

64

Bijlage reactie ELAN Zuidoost Friesland

Kaart herstel van landschapselementen in het werkgebied uitgevoerd samen met Landschapsbeheer Friesland

HVLDD: Herstel en Versterken Landschap Droge Dooradering66 HAC-F 2021-2023: Herstel Agrarisch Cultuurlandschap Fryslân 2021-202467 66 67

HVLDD: Herstel en Versterken Landschap Droge Dooradering Herstel Agrarisch Cultuurlandschap Fryslân 2021 - 2024 - Landschapsbeheer Friesland

65

Energiecoöperatie de Eendracht Energiecoöperatie de Eendracht

Reactie gemeente

Graag maken wij gebruik van de mogelijkheid om een reactie te geven op het conceptprogramma Duurzaam Ooststellingwerf. Onze reactie spitst zich met name toe op het onderdeel Energietransitie.

Hartelijk dank voor uw reactie op het concept Programma Duurzaam Ooststellingwerf. Wij waarderen dat u de tijd heeft genomen om het programmaplan door te lezen, specifiek het onderdeel Energietransitie.

De energiecoöperatie De Eendracht-Ooststellingwerf onderschrijft de doelstellingen op het vlak van de energietransitie. Sterker nog, wij proberen daar binnen onze mogelijkheden een bijdrage te leveren aan het behalen van deze doelstellingen. Hierbij hanteren wij nadrukkelijk het principe van lokaal eigendom, lokaal zeggenschap en lokaal rendement. Dit heeft geleid tot de volgende projecten: Aanbieden van 100% groene energie via onze energiemaatschappij EnergievanOns; Initiëren en beheer van 4 collectieve zonneprojecten op basis van de zgn. postcoderoosregeling met een opwekvermogen van ca. 200 Mw; Uitvoeren van een pilot om eigenaren van oudere woningen te helpen bij de aanschaf van een hybride warmtepomp; Verkenning van de mogelijkheden voor een of meer dorpsmolens; en Verkenning van het opzetten van een gemeentelijke energiegemeenschap. Al deze projecten hebben wij in overleg en met (financiële) steun van de gemeente opgezet. Wij beschouwen de energiecoöperatie dan ook als een samenwerkingspartner op het vlak van energietransitie. Wij nemen aan dat het gegeven dat De Eendracht in het concept niet als samenwerkingspartner wordt genoemd een ‘slip-of-the-pen’ is.

Wij waarderen uw inzet om binnen uw mogelijkheden een bijdrage te leveren aan het behalen van de doelstellingen van het thema Energietransitie. Wij zien uw energiecoöperatie als belangrijke samenwerkingspartner om samen te werken aan de doelstellingen en kijken ernaar uit om deze samenwerking ook de komende beleidsperiode voort te zetten. Per abuis is uw organisatie niet in de tabel met externe samenwerkingspartners komen te staan. In het definitieve plan is dit aangepast. Onze excuses hiervoor.

Deze tabel gaat verder op de volgende pagina

66

Energiecoöperatie de Eendracht

Reactie gemeente

De speerpunten in dit onderdeel zijn inhoudelijk goed beschreven met dien verstande dat sprake is van een hoog abstractieniveau. Vanuit onze ervaringen komen wij tot de conclusie dat, wil je de noodzakelijke forse stappen kunnen zetten, uitvoeringsstrategie en -kracht cruciaal zijn. Daarvoor zijn twee aspecten zeer relevant. In de eerste plaats missen wij een helder beeld van de rol en positie van de gemeente in relatie tot andere actoren in dit beleidsveld. Wij adviseren u om hierop in het programma specifiek in te gaan, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen vaststelling doelstellingen en beleidskaders en de regisserende en faciliterende functie. De uitvoering van het grootste deel van de doelen zal nl. vooral in samenwerking met diverse externe actoren in dit beleidsveld moeten plaatsvinden. Wij zouden dan ook graag zien dat de gemeente als regisseur een periodiek (1x/jaar?) overleg organiseert tussen al deze. Doel hiervan is informatie-uitwisseling en bevordering van samenwerking op projectniveau met als doel verhoging effectiviteit en efficiency. In de tweede plaats is het van groot belang dat op basis van een nulmeting (stand op 1-1-2025) een of meer concreet geformuleerde uitvoeringsprogramma’s (gericht op forse stappen richting het streefjaar 2030) worden vastgesteld. Hierin dient concreet gemaakt te worden wie wat wanneer oppakt.

Een dergelijk uitvoeringsprogramma dient onderwerp te zijn van bespreking in het overleg met alle relevante actoren. Wij constateren dat het huidige uitvoeringsprogramma Energietransitie nog onvoldoende resultaatgericht is.

Het klopt dat de speerpunten op een hoog abstractieniveau zijn omschreven. Het programmaplan is een programma op hoofdlijnen en geeft de kaders voor de komende periode. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030 zijn concrete acties om de ambities te halen verder uitgewerkt. In dit uitvoeringsplan is ook een beschrijving van de rollen van de gemeente opgenomen en per actie staat beschreven welke rol de gemeente hierin heeft.

Daarnaast willen wij aandacht vragen voor het draagvlak onder de bewoners en bedrijven. Dit draagvlak is essentieel voor het behalen van doelen. Als voorbeeld zien wij het belang van het opleiden van zoveel vrijwillige energiecoaches dat in elk dorp een of twee van deze coaches aanspreekbaar kunnen zijn. De situatie in de gemeente Opsterland bewijst dat dit een positief effect heeft. Een ander voorbeeld is het opzetten van een energiegemeenschap waardoor er voor de inwoners mogelijk lagere energiekosten mogelijk zijn en waarbij de zeggenschap in bijvoorbeeld een coöperatievorm is geregeld.

Wij erkennen dat draagvlak onder bewoners en bedrijven essentieel is. Dit is ook de reden dat wij onder het thema Sociale duurzaamheid het belang van educatie en bewustwording hebben omschreven (speerpunt 2). Voor de uitvoering van dit speerpunt stellen we een Uitvoeringsplan Educatie en bewustwording op, waarin we concrete acties op dit vlak verder uitwerken. Dit uitvoeringsplan gaat over alle zes thema’s. Wij hebben bij deze actie uw energiecoöperatie toegevoegd in de tabel als samenwerkingspartner extern en betrekken u bij de verdere uitwerking.

Wij nemen uw suggestie om als regisseur periodiek een overleg te organiseren tussen alle betrokken partijen ter harte en mee in de uitvoering. Wij gaan graag met u in gesprek over de gewenste vorm. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030 staan de acties en maatregelen richting 2030 beschreven. Wij vinden uw suggestie om dit te bespreken met alle betrokkenen een waardevolle suggestie en nemen dit mee in het periodieke overleg dat u voorstelt.

Verder zijn wij op dit moment bezig met het vergroten van onze pool vrijwillige energiecoaches en loopt er een wervingscampagne. Voor de mogelijkheden voor het opzetten van een energiegemeenschap gaan wij ons beraden op de mogelijkheden die de nieuwe Energiewet hiervoor biedt.

Terug naar inleiding

Terug naar participatie

Terug naar overzicht

67

Bijlage 10: Toekomstwensen voor de kinderen in Ooststellingwerf

68

69

70

71

Terug naar totstandkoming

Terug naar overzicht

72