Bijlage 2. Jaarstukken 2025
Tekst van het document
1
3
€ 50.000
Toelichting risico: Er zijn garanties verleend aan instellingen op het terrein van gezondheid, volkshuisvesting en onderwijs. Beheersmaatregel: We beoordelen het overzicht garanties. 7 Risico: garanties woningbouwcorporaties
1
3
€ 50.000
Toelichting risico: Het waarborgfonds Sociale Woningbouw heeft de bestaande directe risico’s op geldleningen overgenomen. De gemeente kan op basis van de ‘achtervangregeling’ worden aangesproken.
86
Nr. Risico en beheersmaatregel
Kans op voorkomen Financieel gevolg risico
Benodigde weerstandscapaciteit
Beheersmaatregel: Het door het Waarborgfonds verstrekte overzicht wordt beoordeeld en daarnaast wordt bij een individuele aanvraag de situatie beoordeeld. Per 1 augustus 2022 is het 'meetekenen' met nieuwe leningen vervallen en wijzigt de wijze van berekening van de achtervangpositie op nieuwe leningen. De impact hiervan op het risico voor de gemeente is zeer beperkt. 8 Risico: diverse gerechtelijke procedures
4
3
€ 25.000
Toelichting risico: Op basis van de huidige stand van zaken lopende procedures en/of te verwachten claims/procedures is een inschatting gemaakt. Beheersmaatregel: Juridische kwaliteitszorg en inhuur van externe juristen bij lopende procedures en/of te verwachten claims. 9 Risico: National Hypotheek Garantie
1
2
€ 19.000
Toelichting risico: Vanaf 2011 heeft het Rijk de achtervang voor alle nieuwe hypotheekgaranties op zich genomen. De gemeente blijft echter wel garant staan voor de vóór 1 januari 2011 verleende garanties. Beheersmaatregel: We beoordelen het jaarlijks verstrekte overzicht van hypotheekgaranties. 10 Risico: terugbetaling verstrekte geldleningen
1
2
€ 6.000
Toelichting risico: Er zijn leningen verstrekt aan instellingen op het terrein van volkshuisvesting, veiligheid, sport en dorpshuizen. Het is niet in alle gevallen duidelijk of er voldoende opstallen, installaties e.d. aanwezig zijn, om in geval van het uitblijven van betaling de restantschuld te voldoen. Beheersmaatregel: bij eventuele achterstanden in aflossingen ondernemen we meteen actie. 11 Risico: een tekort op het btw-compensatiefonds, waardoor teruggave
3
4
€ 240.000
lager wordt of ontbreekt Toelichting risico: Voor de raming in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 wordt mede op advies van de provincie de definitieve afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond gebruikt van het jaar 2024. We nemen de helft van het risico mee. Beheersmaatregel: We hebben het bedrag van het jaar 2024 gebruikt. Voor de volgende begroting zal dit worden herzien en geactualiseerd. TOTAAL
€ 2.177.999
5
€ 500.000
Risico's ingedeeld in klein, gemiddeld en groot 12 Accommodatiebeleid
5
Toelichting risico: In september 2024 is het voorkeursscenario voor het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs vastgesteld. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd of vernieuwd. Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. Voor een aantal accommodaties in Oosterwolde en Appelscha is in 2025 en 2026 het accommodatiebeleid vastgesteld. De totale investering voor het accommodatiebeleid bedraagt € 72,37 miljoen voor de periode tot en met 2050, met een jaarlijkse kapitaallast die oploopt van € 30.000 in 2026 tot uiteindelijk € 3,6 miljoen in 2050. Beheersmaatregel: Vanaf 2026 is structureel ruim € 500.000 beschikbaar. Tot 2028 gaat het budget ieder jaar met € 100.000 omhoog. Vanaf 2028 met € 200.000. Dit gaat door totdat het benodigde budget is bereikt. Voor 2029 en verder is het budget structureel met € 600.000 verhoogd (besluit Kaderbrief 2026). Het nog niet benodigde deel van deze budgetten wordt jaarlijks toegevoegd aan de reserve accommodatiebeleid. 13 Risico: Verbonden partijen
2
3
€ 250.000
Toelichting risico: Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. Beheersmaatregel: De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden, maar dat er lang niet altijd een eensluidende visie is binnen de 18 Friese gemeenten. Daarbij is de gemeente altijd vertegenwoordigd in de gezamenlijke overleggen. Verder is onze gemeente sinds kort betrokken bij het controllers overleg voor friese gemeentes inzake verbonden partijen. Gezamenlijk optrekken t.a.v. verbonden partijen heeft als voordeel om gezamenlijk vanuit hetzelfde afwegingskader de acteren richting de verbonden partij. Mogelijke beheersing van risico’s van verbonden partijen is kansrijker als dit namens alle/meer deelnemers worden gedaan. Daarnaast is het ook efficiënter. Zowel voor de gemeente als voor de verbonden partij. Vooralsnog is de financiele impact lastig in te schatten, dus voor nu op PM gezet. 14 Risico: OWO bedrijfsvoering
2
3
€ 250.000
87
Nr. Risico en beheersmaatregel
Kans op voorkomen Financieel gevolg risico
Benodigde weerstandscapaciteit
Toelichting risico: het risico bestaat dat er vanuit de samenwerking extra lasten naar voren komen die of onvermijdelijk zijn, danwel grote voorkeur genieten van 2 van de 3 gemeentes. Beheersmaatregel: Er is structureel overleg en tot op heden is er nog geen sprake van 2 tegen 1 besluiten. De financiele impact is lastig op geld te zetten, daarom op PM gezet. 15 Risico: Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb)
5
3
€ 250.000
Toelichting risico: Aan de berekening van de baten, lasten en kostendekking van de diensten waarvoor leges wordt geheven ligt een raming ten grondslag. Deze raming bevat een aantal onzekerheden. Die onzekerheden waren er in andere jaren ook, maar zijn nu groter door de invoering van de Omgevingswet en Wkb vanaf 2024. Zie ook paragraaf 1. Tot 2032 hebben gemeenten de tijd om een omgevingsplan op te stellen. De voorbereidingen hiervoor zijn inmiddels gestart. Via diverse circulaire hebben wij compensaties ontvangen voor de invoeringskosten van de omgevingswet (en Wkb). Wij kunnen nu nog onvoldoende inschatten of de beschikbare middelen en eventueel nog te ontvangen middelen toereikend zijn om alle invoeringskosten te dekken. Beheersmaatregel: Zowel de lasten voor het opstellen omgevingsplan als de kostendekkenheid leges wordt gemonitord. Indien monitoring aanleiding geeft tot bijstelling, ontvangt u hiervoor een voorstel. 16 Risico: WMO Abonnementstarief
5
3
€ 250.000
Toelichting risico: De invoering van het abonnementstarief leidt aantoonbaar tot een aanzuigende werking op Wmo-ondersteuning, vooral huishoudelijke hulp. Toch weigert het kabinet gemeenten volledig te compenseren voor de extra kosten. Gemeenten moeten volledig worden gecompenseerd voor de effecten van de invoering van het abonnementstarief. Niet volledig compenseren zal er aan bijdragen dat gemeenten, gezien de grote tekorten in het sociaal domein, verder moeten bezuinigingen en zij de Wmo niet kunnen blijven uitvoeren zoals beoogd. Vanaf 1 januari 2028 komt (naar verwachting) een aanpassing in de eigen bijdrage voor de Wmo, waarbij meer rekening wordt gehouden met de draagkracht van huishoudens. Beheersmaatregel: Er wordt al scherp gekeken naar de uitvoeringskosten op dit vlak. Daarbij is de gemeente afhankelijk van de VNG, die onderhandelt over aanpassing van de zogenaamde 'openeinderegeling'. 17 Risico: Fraude
5
1
€ 50.000
Toelichting risico: het risico dat de gemeente financiele schade loopt door onrechtmatige handelingen door medewerkers op het gebied van fraude, corruptie, bedreiging en beïnvloeding Beheersmaatregel: Er wordt vanaf 2019 periodiek een fraude risico-analyse uitgevoerd door IC. Daarbij komen de risico's jaarlijks aan bod in een separate bespreking met het MT. Daarbij worden zowel interne risico's (functiescheiding e.d.) als externe risico's (cybercrime, ransomware e.d.) besproken 18 Risico: Informatiebeveiliging risico datalekken
5
1
€ 50.000
Toelichting risico: het risico dat de gemeente financiele schade loopt door datalekken, cybercrime e.d. Beheersmaatregel: Er is een informatieveiligheids- en privacy beleid opgesteld. Alle
(nieuwe) medewerkers volgen een e-learning privacy en
informatieveiligheid. Daarbij zijn beheersmaatregelen verwerkt in processen en systemen. 19 Risico: veiligheidsmaatregelen politieke ambtsdragers
2
1
€ 50.000
Toelichting risico: in rechtspositionele besluiten is uitdrukkelijk bepaald dat het betreffende bestuursorgaan verantwoordelijk is voor de bekostiging van voorzieningen ten behoeve van de politieke ambtsdrager, welke in het Stelsel bewaken en beveiligen worden aangemerkt als werkgeverskosten. In deze lijn past dat beveiliging op het werk maar ook daarbuiten voor zover die een werkgeverszorg is, voor rekening komt van de gemeente en door de gemeente geregeld wordt. 20 Risico: Ontoereikend budget voor toekomstig groot onderhoud
5
3
€ 250.000
Toelichting risico: De onderhoudsplannen van de bestaande (sport)accommodaties waren verouderd, in afwachting van het vaststellen van het accommodatiebeleid door de raad. Op 3 maart 2026 zijn de nieuwe onderhoudsplannen door de raad vastgesteld. Dit zorgt voor hogere benodigde dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen van € 268.000. Dit wordt verwerkt in de voorjaarsrapportage 2026. Niet alle gemeentelijke gebouwen hebben een onderhoudsplan. Het is raadzaam ook voor overige gebouwen een meerjarenonderhoudsplan te hebben. Dit zijn bijvoorbeeld gebouwen met een recreatieve functie (turfroute) en gebouwen die verkregen zijn vanuit bijvoorbeeld strategische grondaankopen. Een voorstel hiervoor volgt in de tweede helft van 2026 Beheersmaatregel: Een voorstel voor de gebouwen waarvoor nog geen onderhoudsplan zijn vastgesteld volgt in de tweede helft van 2026. TOTAAL
€ 4.077.999
88
Financiële kengetallen Kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen ons helpen bij de beoordeling van de financiële positie van onze gemeente. De kengetallen geven informatie over hoeveel (financiële) ruimte onze gemeente heeft om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid. Ook geeft het mogelijkheden om onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten. Kengetallen
Rekening 2024
Rekening 2025
Netto schuldquote
21%
20%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
15%
13%
Solvabiliteitsratio
39%
41%
Structurele exploitatieruimte
3%
6%
Grondexploitatie
2%
3%
Belastingcapaciteit
85%
82%
EMU saldo (bedrag x € 1.000)
1.067
18
Beoordeling onderlinge verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie Het is niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen moeten we altijd in samenhang bekijken. Ze geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van onze gemeente. Op basis van de kengetallen concluderen we dat de financiële positie van onze gemeente goed is. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote is de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en afgezet tegen de totale baten. We geven de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weer. Zo brengen we duidelijk in beeld wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich tussen de 0% en 100%. Voor een gemeente geldt dat als de netto schuldquote uitkomt boven de 130% er sprake is van een zeer hoge schuld. Boven de 100% blijft er weinig leencapaciteit over om de gevolgen van financiële tegenvallers (door bijvoorbeeld een economische recessie) op te vangen. Met percentages van 20% en 13% is er sprake van een lage schuldenlast voor onze gemeente.
Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het is het eigen vermogen (de reserves) als percentage van het balanstotaal. Een solvabiliteit tussen de 20% en 50% voor gemeenten is gemiddeld. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe hoger de weerbaarheid van de gemeente. Uit de tabel blijkt dat onze solvabiliteit in 2025 ruim voldoende is om tegenvallers op te vangen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is.
89
Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten (exclusief mutaties reserves). Hoe lager het kengetal, hoe lager de grondpositie ten opzichte van de totale geraamde baten. De grondexploitatie kan een behoorlijke invloed hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is belangrijk, deze moeten we weer terugverdienen bij de verkoop. Ieder jaar beoordelen we of de gronden tegen een actuele waarde op de balans staan. Het kengetal van 6% ligt ruim onder de signaleringswaarde van 20% en geeft aan dat het risico voor ons zeer laag is. Als er nieuwe exploitaties worden uitgegeven zal dit percentage stijgen. Uiteraard wordt de ratio daarin meegewogen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoeverre we een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kunnen opvangen en of er ruimte is voor nieuw beleid. De gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) voor een gezin worden afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Na de algemene uitkering uit het Gemeentefonds zijn de belastinginkomsten de belangrijkste inkomsten voor een gemeente. Het Centrum van Onderzoek van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten.
Deze publicatie is de basis voor de berekening van dit kengetal. De woonlasten in onze gemeente zijn lager dan het landelijk gemiddelde. Het kengetal van 82% geeft aan dat er ruimte is om financiële tegenvallers op te vangen door het verhogen van de opbrengsten vanuit woonlasten. Economische en Monetaire Unie (EMU)-saldo De EMU-systematiek (kosten en opbrengsten) die het Rijk hanteert werkt anders dan het baten-lastenstelsel dat we (als decentrale overheid) hanteren. Investeringen en uitgaven bijvoorbeeld die we dekken uit reserves tellen wel door in het EMU-saldo, maar hebben geen gevolg voor de uitkomst in het baten-lastenstelsel. Dus bij een sluitende begroting kan het EMU-saldo negatief zijn. Tussen het Rijk en de decentrale overheden zijn afspraken gemaakt voor de beheersing van het EMU-saldo. Het tekort voor de decentrale overheid mag niet hoger uitkomen dan 0,4% van het bruto binnenlands product. Ons EMU-saldo voor 2025 is positief.
90
Paragraaf 3 | Onderhoud kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn goederen waarvoor investeringen nodig zijn. Het gaat om zaken die daarna regelmatig onderhoud vergen. Bijvoorbeeld wegen, gebouwen, riolering en groen. Het onderhoud van kapitaalgoederen is van groot belang voor een goede kwalitatieve instandhouding van het openbare voorzieningenniveau. Dit onder meer op het gebied van leefbaarheid, veiligheid, vervoer en recreatie. In deze paragraaf gaan we per kapitaalgoed in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties. Wegen Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de wegen worden op basis van de vastgestelde MOP uitgevoerd. Periodiek inspecteren we alle verhardingen voor het actualiseren van de MOP. Voor het beheer van de wegen is een beheersysteem operationeel. De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Financiële gevolgen voor de jaarstukken De werkzaamheden voerden we binnen de financiële kaders uit. U heeft bij de vaststelling van de begroting 2024 besloten om extra financiële middelen beschikbaar te stellen om de kwaliteit van de wegen, fiets- en voetpaden te verbeteren. Voor de planjaren 2024 en 2025 is per jaar € 700.000 (totaal € 1.400.000) beschikbaar gesteld. In 2025 heeft de kwaliteitsverbetering van wegen, fiets- en voetpaden dankzij deze middelen een extra impuls gekregen.
Wegen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
0
0
0
0
0
Groot onderhoud exploitatielasten
2.051
1.856
1.820
1.724
96
Klein onderhoud exploitatielasten
135
4
60
66
-6
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
Overige onderhoudslasten
Rekening 2024
Primitieve begroting
74
70
70
78
-8
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
2.260
1.930
1.950
1.868
82
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-225
-53
-82
-81
-1
Civieltechnische kunstwerken Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de civieltechnische kunstwerken worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek, aan de hand van inspecties. Voor het beheer van de civieltechnische kunstwerken (met name bruggen) is een beheersysteem operationeel. De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Voor het onderhoud en vervangingen van oevervoorzieningen is een investeringsplanning vastgesteld. Deze planning wordt opgenomen in de MOP civieltechnische kunstwerken bij de eerstvolgende actualisatie. Financiële gevolgen voor de jaarstukken De werkzaamheden voerden we binnen de financiële kaders uit. Civiel technische kunstwerken Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
Rekening 2024 0
Primitieve begroting 0
0
0
0
Groot onderhoud exploitatielasten
90
69
76
85
-9
Klein onderhoud exploitatielasten
0
0
0
0
0
Overige onderhoudslasten
16
16
9
9
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
106
85
85
94
-9
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-21
0
-7
-9
2
91
Openbare verlichting Beleidskader De onderhoud- en vervangingswerkzaamheden aan de openbare verlichting worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek. Voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting participeren we, samen met de meeste andere Friese gemeenten en de provincie Fryslân, in de "Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A." De Coöperatie ondersteunt in het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Financiële gevolgen voor de jaarstukken De werkzaamheden voerden we binnen de financiële kaders uit. Openbare verlichting Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
0
0
0
0
0
Groot onderhoud exploitatielasten
56
58
58
61
-3
Klein onderhoud exploitatielasten
66
36
36
37
-1
Overige onderhoudslasten
Rekening 2024
Primitieve begroting
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
122
94
94
98
-4
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
0
0
0
-3
3
Groen Beleidskader Op 24 januari 2012 is de Notitie Groenbeleid 2011 door u vastgesteld. Hierin is de groenstructuur voor de 13 dorpen van onze gemeente vastgelegd. Met het groenstructuurplan is inzichtelijk gemaakt welk belangrijk groen in de leefomgeving aanwezig is. Ook is aangegeven welke grond door de gemeente kan worden afgestoten. Onderdelen van de Notitie Groenbeleid zijn vervangen door het Biodiversiteitsplan, vastgesteld in april 2021. Op basis van het Biodiversiteitsplan is een uitvoeringsagenda opgesteld. Voor de uitvoering van het groenbeheer, inclusief bomen, gebruiken we een groenbeheersysteem. Dit systeem wordt gebruikt om op basis van landelijke normen te bepalen hoeveel uren nodig zijn en welk budget nodig is om het onderhoud aan de groenvoorzieningen uit te voeren. Het gemiddelde onderhoudsniveau in Ooststellingwerf is in overeenstemming met kwaliteitsniveau B van de Landelijke ‘CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte’. In 2020 heeft de gemeenteraad de notitie “Het behoud van veilige bomen" vastgesteld. De bomen worden volgens deze notitie onderhouden. Financiële gevolgen voor de jaarstukken De werkzaamheden voerden we binnen de financiële kaders uit. Groen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
0
0
0
0
0
Groot onderhoud exploitatielasten
431
377
436
429
7
Klein onderhoud exploitatielasten
67
158
195
197
-2
Overige onderhoudslasten
88
120
120
87
33
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
586
655
751
713
38
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-42
-40
-40
-11
-29
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
Rekening 2024
Primitieve begroting
92
Riolering en water Beleidskader Het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) is medio 2025 vastgesteld. In het Wrp is vastgelegd dat er wordt ingezet op vier speerpunten in de komende planperiode, te weten: 1. Toekomstbestendig beheer van de riolering; beheer op orde 2. Actueel systeeminzicht 3. Samen sterk 4. Klaar voor de toekomst Financiële gevolgen voor de jaarstukken In het kostendekkingsplan behorende bij het Wrp is weergegeven hoe de heffing zich ontwikkelt in de periode 2025-2029. Uitgangspunt is dat de rioolheffing jaarlijks met 3,5% (excl. inflatiecorrectie) stijgt. Riolering / water Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Rekening 2024
Primitieve begroting
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
-585
146
-114
-466
352
Groot onderhoud exploitatielasten
1.616
926
1.017
1.155
-138
Klein onderhoud exploitatielasten
279
306
355
674
-319
Overige onderhoudslasten
361
177
297
238
59
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
1.671
1.555
1.555
1.601
-46
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-2.982
-3.067
-3.067
-3.121
54
Sport- en welzijnsaccommodaties In september 2024 is het voorkeursscenario voor het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs vastgesteld. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd via vervangende nieuwbouw of anderszins (bijvoorbeeld vergroening op natuurlijke momenten). Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. In 2025 is het accommodatiebeleid vastgesteld. Het benodigde budget voor de kapitaallasten van het accommodatiebeleid wordt jaarlijks verhoogd totdat dit voldoende is om alle lasten te kunnen dekken. Het nog niet benodigde deel van deze budgetten wordt jaarlijks toegevoegd aan de reserve accommodatiebeleid. In september 2025 heeft de raad ingestemd met het voorstel om voor een aantal accommodaties in 2025 € 298.000 extra te doteren om het benodigde (extra) onderhoud in 2025 te kunnen uitvoeren. In maart 2026 heeft de raad ingestemd met een voorstel over de nieuwe onderhoudsplannen van de sport- en welzijnsaccommodaties. In dit voorstel is rekening gehouden met het vastgestelde accommodatiebeleid. Onderdeel van dit voorstel is een extra dotatie bij de jaarrekening 2025 van € 1.535.000 om het geplande onderhoud 2026 te kunnen uitvoeren. Ook worden de dotaties vanaf 2026 structureel verhoogd om het benodigde onderhoud de komende jaren te kunnen uitvoeren.
Multifunctionele-, sport- en welzijnsaccommodaties Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000) Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
Rekening 2024
Primitieve begroting
Actuele begroting
147
147
445
1.980
-1.535
0
0
0
44
44
57
-13
Groot onderhoud exploitatielasten
0
Klein onderhoud exploitatielasten
53
Overige onderhoudslasten
0
Rekening 2025 Verschil
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
200
191
489
2.037
-1.548
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
704
717
737
719
-18
93
Huisvesting gemeentelijke activiteiten Beleidskader Het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is in verschillende meerjarenonderhoudsplannen (MOP's) opgenomen. Het gaat om de volgende gebouwen: gemeentehuis, de gemeentewerf en het overslagstation. De gemeenteraad heeft in november 2025 besloten het college opdracht te geven om een nieuw uitgewerkt plan op te stellen voor de huisvesting van de gemeentewerf aan de Nanningaweg 47c. Financiële gevolgen voor de jaarstukken Dekking van de onderhoudslasten is verlopen via de bestaande budgetten. Huisvesting gemeentelijke activiteiten Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Rekening 2024
Primitieve begroting
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
75
75
75
75
0
Groot onderhoud exploitatielasten
0
0
0
0
0
Klein onderhoud exploitatielasten
89
73
73
150
-77
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
164
148
148
225
-77
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
0
0
0
0
0
Overige gebouwen Beleidskader De gemeente is eigenaar van het Biosintrum, de Bosbergtoren en de koepel en spots aan de Boerestreek. Het Biosintrum wordt verhuurd aan de stichting De Pionier. De Bosbergtoren wordt sinds medio 2022 verhuurd aan Coöperatie Appelscha. Voor het groot onderhoud aan de Bosbergtoren is een voorziening gevormd. Het onderhoudsplan is de basis voor aanwending en dotatie aan de voorziening. Voor het Biosintrum is een onderhoudsplan opgesteld. Het eigendom van de tennisaccommodaties in Appelscha, Oosterwolde en Haulerwijk ligt bij de gemeente. De gemeente is daarnaast eigenaar van de voormalige opslagruimte sportpark Ontwijk, clubgebouw voormalige vv Griffioen en voormalig schoolgebouw bbs de Peggebult. De gemeente is ook eigenaar van diverse gebouwen/faciliteiten aan de Turfroute, zoals de toiletgebouwen in Oosterwolde en Donkerbroek, de passantenhaven/toiletgebouw in Oldeberkoop, de vuilwaterpomp in Appelscha en de stroompalen en muntautomaten aan de Turfroute. Financiële gevolgen voor de jaarstukken Dekking van de onderhoudslasten van de overige gebouwen is verlopen via de bestaande budgetten. Huisvesting overige gebouwen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
Rekening 2024
Primitieve begroting
Actuele begroting
Rekening 2025
Verschil
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
26
39
39
39
0
Groot onderhoud exploitatielasten
11
0
0
0
0
Klein onderhoud exploitatielasten
86
54
54
56
-2
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
123
93
93
95
-2
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
95
103
103
111
8
94
Sportterrreinen Beleidskader Het specialistische onderhoud aan de grasvelden van de gemeentelijke sportterreinen wordt in opdracht van ons uitgevoerd. De basis van de onderhoudswerkzaamheden zijn de kwaliteitscriteria van de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond (KNVB). Op basis hiervan voeren we planmatig onderhoud aan de sportvelden uit. Dit is vastgelegd in de notitie ‘Planmatig onderhoud grassportvelden’. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Het overige onderhoud voeren de sportverenigingen zelf uit. Hier krijgen de sportverenigingen een jaarlijkse vergoeding voor. Het sportcomplex Waskemeer is uitgebreid met een wetra-veld en beschikt nu over een volledig trainingsveld. Daarnaast zijn alle sportvelden voorzien van automatische beregening. In 2023 is het onderhoud opnieuw aanbesteed en gegund voor vier jaar met tweemaal de mogelijkheid om de termijn met een jaar te verlengen. Er wordt gebruik gemaakt van robotmaaiers. Financiële gevolgen voor de jaarstukken De aard en omvang van het planmatig onderhoud aan de grassportvelden is afgestemd op de beschikbare middelen. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Elk jaar wordt er bekeken welk sportveld aan een toplaag renovatie toe is. De weersomstandigheden, bespelingsdruk, grasbezetting, vlakheid, beschikbaarheid overige velden op een complex zijn afwegingsfactoren die de basis vormen van een toplaagrenovatie.
De jaarlijkse kosten voor de renovatie van 1 grassportveld wordt gedekt uit de exploitatie. Overzicht beheerplannen T Kapitaalgoed
Beheer
Voortgang onderhoud
Kwaliteitsniveau
Plan aanwezig
Looptijd
Wegen
Basis
Ja
2026-2030
€ 1.855.000
Nee
Civiel technische kunstwerken
Basis
Ja
2023-2027
€ 76.000
Nee
Ja
2025-2029
€ 3.067.000
Nee
Ja
2020 -
€ 138.210
Nee
Gebouwen
Ja
2026 -
€ 1.535.000
Nee
Openbare verlichting
Ja
2024-2027
€ 264.000
Nee
Riolering / water Groen
Basis
Financiele vertaling in paragraaf
Achterstallig/Uitgesteld
95
Paragraaf 4 | Financiering De paragraaf Financiering gaat over het aantrekken, beheren en uitzetten van gelden. Ook het garanderen en verstrekken van geldleningen aan derden valt hieronder. Deze activiteiten vormen een onderdeel van de treasuryfunctie van de gemeente. Een adequate sturing op de geldstroom is noodzakelijk. In deze paragraaf gaan we in op de vraag hoe we gelden zo optimaal mogelijk beleggen dan wel aantrekken. Algemene beleidslijn en Risicobeheer Algemene beleidslijn De financiële verordening Ooststellingwerf 2023 is door u op 17 december 2024 vastgesteld. De 2e wijziging is op 16 december 2025 vastgesteld. In artikel 19 van deze verordening is de financieringsfunctie beschreven. De verordening berust op de bepalingen in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Het uitgangspunt van de Wet Fido is het beheersen van risico's. Het doel is om doelmatig en doeltreffend om te gaan met de beschikbare financiële middelen. Risicobeheer Op grond van de Wet Fido moeten gemeenten zich houden aan de zogenaamde kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal. De uitkomst van die berekening is het maximale bedrag dat rente typisch ‘kort’ gefinancierd mag worden. De kasgeldlimiet voor 2025 bedraagt € 8,0 miljoen (8,5% van het primitieve begrotingstotaal 2025 van afgerond € 94,5 miljoen).
De kasgeldlimiet is in 2025 niet overschreden. Renterisiconorm De renterisiconorm is gesteld op 20% van het begrotingstotaal per 1 januari. Daar wordt het berekende renterisico op de vaste schuld tegen af gezet. Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet overtreffen. Navolgend schema (in bedragen x € 1.000) laat zien dat de renterisiconorm in de jaren 2025-2028 naar verwachting niet wordt overschreden.
96
x € 1.000 Kasgeldlimiet
Rekening 2025
Kasgeldlimiet aanvang begrotingsjaar
7.960
Omvang netto vlottend schuld 1e kwartaal
-21.532
2e kwartaal
-22.544
3e kwartaal
-24.051
4e kwartaal
-20.153
x € 1.000 Rente risiconorm
Rekening
Begroting 2026
Mjb 2027
Mjb 2028
18.898
19.869
19.635
19.525
6.000
4.500
4.500
4.500
2025 Rente risiconorm
Aflossingen en renteherzieningen Reguliere aflossingen geldleningen Geldleningen met renteherzieningen
-
Totaal Aflossingen en renteherzieningen
6.000
4.500
4.500
4.500
Ruimte (+) / Overschrijding (-)
12.898
15.369
15.135
15.025
97
Leningenportefeuille Opgenomen gelden De onderstaande tabel geeft inzicht in de samenstelling, grootte en rentegevoeligheid van de opgenomen geldleningen. De leningen zijn onderverdeeld in leningen opgenomen voor onze eigen huishouding en leningen opgenomen ten behoeve van woningcorporaties. Deze leningen zijn met een renteopslag weer doorgeleend naar de corporaties (sinds 1999 zijn we hiermee gestopt). Het gemiddelde rentepercentage begin 2025 is als volgt berekend: rente 2025 / stand 1-1-2025. Het gemiddelde rentepercentage eind 2025: rente 2026 / stand per 31-12-2025. Voor de berekening van het gemiddelde rentepercentage is geen rekening gehouden met herfinanciering. x € 1.000 Leningenportefeuille opgenomen gelden
Stand per 1 januari Nieuwe leningen Reguliere aflossingen
Eigen leningen
Woningbouw leningen
Bedrag
Rente
Bedrag
Rente
39.000
1,72%
2.294
4,56%
-6.000
-74
Vervroegde aflossingen Stand per 31 december
33.000
1,67%
2.220
4,63%
Uitgezette gelden De gemeente loopt met betrekking tot de verstrekte geldleningen beperkt risico. Veelal zijn er opstallen, installaties en dergelijke aanwezig die naar verwachting voldoende zijn om, in geval van het uitblijven van betaling, de restantschuld te voldoen. We voeren ten aanzien van overige debiteuren een actief beleid. Waar nodig nemen we tijdig de gebruikelijke invorderingsmaatregelen. Wanneer invordering niet (meer) mogelijk is, boeken we de vordering af ten laste van het lopende boekjaar. x € 1.000 Leningenportefeuille uitgezette gelden
Bedrag
Leningen aan woningbouwcorporaties
2.218
Stg. Sporthal De Bongerd
10
MFC Oldeberkoop
185
Volkskredietbank
119
Sportverenigingen
743
Dorpshuizen Vereniging Toeritisch Recratie Belang
3 4
Stichting Stimuleringsfonds
4.200
Stichting Zwembad Haulewelle
51
Stand per 31 december 2025
7.533
98
Overig Schatkistbankieren Vanaf 1 januari 2014 zijn alle decentrale overheden verplicht om te schatkistbankieren. Dit betekent dat we alle overtollige liquide middelen, het saldo liquide middelen boven een bepaald drempelbedrag van de begroting, moeten stallen bij het Rijk. Vanaf 1 juli 2021 wordt voor gemeenten (en provincies, waterschappen en hun gemeenschappelijke regelingen) met een begrotingstotaal tot € 500 miljoen de drempel voor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naar 2% (was 0,75%) van het begrotingstotaal met een minimum van € 1 miljoen. Liquiditeitsprognose Twee keer per jaar onderzoeken we aan de hand van een liquiditeitsprognose in hoeverre we de huidige leningenportefeuille nog juist is. Renteschema Met ingang van 2017 is het Besluit Begroting en Verantwoording gewijzigd. Eén van de onderdelen is de gewijzigde rentetoerekening en de aanbeveling om onderstaand renteschema op te nemen. x € 1.000 Renteschema werkelijk 2025
Bedrag
a. Werkelijke lasten over de korte en lange financiering
780
b. Werkelijke externe rentebaten (idem)
603
Saldo rentelasten en rentebaten
177
c1. Werkelijke rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend
4
c2. Werkelijke rente van projectfinanciering
105
c3. Werkelijke rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening
105
voor is aangetrokken (=projectfinanciering) 4 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
173
d1. Werkelijke rente over eigen vermogen
-
d2. Werkelijke rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
173
e. De aan taakvelden werkelijke toegerekende rente Verschil
173
99
Paragraaf 5 | Bedrijfsvoering De gemeente Ooststellingwerf is een benaderbare, lokale overheid. Wij weten wat er speelt en bieden oplossingen die ertoe doen. We zijn een mooie, groene gemeente. We bieden onze inwoners, ondernemers en bezoekers een aantrekkelijke, veilige en bereikbare leefomgeving. Inwoners en ondernemers kunnen bij ons rekenen op een goede service onder alle omstandigheden. Veel voorkomende verzoeken worden snel en goed afgehandeld. We weten wat er speelt in onze samenleving en omgeving. Dit betekent dat wij reageren op signalen en meedenken met initiatieven. Wij faciliteren zelfredzaamheid en bieden hulp en zorg waar nodig. Wij zoeken naar integrale oplossingen voor complexe onderwerpen waar verschillende belangen bij elkaar komen. Wij zijn trots op de OWO-samenwerking en onze OWO-partners kunnen rekenen op een proactieve inzet in de samenwerking. Interbestuurlijk toezicht We geven uitvoering aan de Wet revitalisering generiek toezicht. Deze wet zorgt voor een vereenvoudiging van het toezicht tussen de verschillende bestuurslagen, het zogenoemde ‘interbestuurlijk toezicht’. Het belangrijkste uitgangspunt van de wet is dat het interbestuurlijk toezicht verschuift van verticaal toezicht (provincie - gemeenteraad) naar horizontale verantwoording (College van B&W - gemeenteraad).
De provinciale toetsing vindt plaats op de volgende domeinen: Omgevingsrecht, Ruimtelijke Ordening, Water en Riolering, Fries, Archief en Informatiestromen, Monumenten en Archeologie. In samenspraak met de gemeente wordt per domein een toezichtsplan opgesteld. Human Resource Management Ondanks de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt zijn de meeste openstaande vacatures succesvol ingevuld. Voor enkele specialistische functies was een meer creatieve wervingsaanpak nodig, wat resulteerde in een langere invultijd. De instroom vanuit het traineeprogramma bleef hoog, waarbij met name de ontwikkelmogelijkheden als belangrijke trekker worden ervaren. In 2025 hebben alle leidinggevenden het Management Development-traject succesvol afgerond. Dit heeft bijgedragen aan versterkt leiderschap en betere begeleiding van medewerkers. Als vervolg hierop zijn drie werkgroepen ingericht, gericht op het doorbreken van silo-denken, het bevorderen van eenheid in leiderschap en de verdere ontwikkeling van programmamanagement. De harmonisatie van arbeidsvoorwaarden in OWO-verband heeft een aanzienlijke impuls gekregen, die in 2025 is voortgezet met de invoering van het nieuwe functiewaarderingssysteem. Het systeem HR21 is ingevoerd; afronding vindt plaats in het eerste kwartaal van 2026.
De interne aanpassing/verbouwing van het gemeentehuis verloopt volgens planning en wordt in het eerste kwartaal van 2026 afgerond. Het gebruik van werkplekken wordt op verschillende manieren gestimuleerd ter ondersteuning van een effectieve en toekomstbestendige werkomgeving.
100