Bijlage 2 - Jaarstukken 2024 Ooststellingwerf

74

Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval Wat willen we bereiken Duurzaamheid Het is onze ambitie om CO2-neutraal te zijn in 2030 om opwarming van de aarde en daarmee verandering van het klimaat tegen te gaan. Hierdoor liggen er belangrijke opgaven in de energietransitie, het vergroten van de biodiversiteit en het stimuleren van een circulaire economie. We benutten het Biosintrum, en het daar gevestigde leer- en kenniscentrum Bodem, zo optimaal mogelijk voor onderzoek naar en ontwikkeling van mogelijkheden die ons bij deze opgaven helpen. Wij willen in 2030 CO2-neutraal zijn. Om dit bereiken streven we naar: • Energieneutraal te zijn in 2030 door het gebruik van energie te verminderen en het lokaal opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit te stimuleren. • Klimaatbestendig te zijn in 2030 door het vergroten van de biodiversiteit en de verbetering van de bodemgezondheid te stimuleren. • Circulair te zijn in 2030 door kringlopen meer sluitend te maken. Afval •

• • •

Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). Met de invoering van Diftar+ en het verder optimaliseren van de nascheiding van restafval in 2021 is het doel om in 2024 te kunnen voldoen aan de landelijke richtlijn om 75% van het huishoudelijk afval te scheiden en maximaal 100 kilo per inwoner per jaar aan te verbranden restafval te hebben. We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kilo restafval per inwoner per jaar. Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan. Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen.

75

Wat hebben we bereikt Duurzaamheid Ooststellingwerf loopt voor op de gemiddelde CO2-reductie van Nederland ten opzichte van het referentiejaar 1990. Nationaal bedraagt de CO2-equivalente reductie in 2022 30,4%. In Ooststellingwerf bedraagt de reductie in 2022 30,8% reductie. Dit zijn de meest recente cijfers van de totale CO2-uitstoot. De reductie neemt het sterkste af in de elektriciteitssector. Dit komt vooral door de opwek van hernieuwbare stroom door de zonnepanelen in de gemeente. Ook in de industrie is de uitstoot van broeikasgassen flink afgenomen. Dit komt door de reductie in fluoruitstoot, onder andere vanwege een verbod op het gebruik van fluorgassen in koelinstallaties vanaf het jaar 2000, en doordat er industrie is vertrokken. Het nieuwe uitvoeringsplan energietransitie 2025-230 is vastgesteld. In Ooststellingwerf wordt evenveel duurzame stroom opgewekt als jaarrond verbruikt wordt. Op een aantal plekken wordt deze stroom in batterijen opgeslagen voor andere momenten. Ook wordt in Oosterwolde waterstof geproduceerd. Dit is ook een vorm van opslag. Voor mestvergisting zijn een groot aantal vergunningen verleend, die aangevochten zijn en nu bij de Raad van State liggen. Met het groene gas dat mestvergisting oplevert, kan het aardgas vervangen worden. Wij hebben de uitstoot van de gemeentelijke organisatie in detail in kaart gebracht.

Hiermee hebben we inzicht in de grootste kansen voor reductie. We blijven dit monitoren en worden hierop geaudit door een onafhankelijke organisatie. De CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie bedroeg 271 ton CO2 in 2023. De grootste kans op besparing is het gemeentelijk wagenpark. Het nieuwe uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2025-2030 is vastgesteld. Het leer- en kenniscentrum bodem heeft de beoogde doelen bereikt, de bijeenkomsten zijn georganiseerd en goed bezocht. Het heeft geresulteerd in twee Europese vervolgprojecten op het gebied van bodem. Riolering en water Wat betreft klimaatadaptatie (riolering en water) zijn landelijke subsidies in het kader van het Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie aangevraagd en toegekend. Deze subsidies zijn en worden ingezet om klimaatadaptieve maatregelen uit te voeren. Inmiddels is de herstructurering van het Haerenkwartier afgerond en is een knelpunt in de regenwaterafvoer in Appelscha aangepakt. Afval De Van Afval Naar Grondstof (VANG)-doelstelling 2024: In het afgelopen jaar is er 107,9 kilo restafval per inwoner verbrand (2023: 104 kilo). Daarmee is de VANG-doelstelling van 100 kilo te verbranden restafval per inwoner per jaar wederom niet gehaald. Wat opvalt is dat het VANG cijfers bij alle Friese gemeenten is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Er lijkt sprake te zijn van een landelijke trend.

Na een daling in 2022 en 2023 is de hoeveelheid afval landelijk weer aan het stijgen. In mei 2024 is in de gemeente Ooststellingwerf het zwerfafval gemonitord. Met een score van 8,9, oftewel een ruime A-beoordeling. Deze goede score is mede te danken aan de diverse jaarlijkse zwerfafval opruimacties en de vrijwilligers (inmiddels 185), die het zwerfafval in hun leefomgeving opruimen.

76

Wat hebben we ervoor gedaan Duurzaamheid In 2024 zijn de laatste inspanningen uitgevoerd zoals die zijn opgenomen in het duurzaamheidsprogramma 2021-2025 staan. Samenwerking We werken met de Friese overheden samen in de Friese Energietafel (FET). We wisselen kennis uit en dit jaar hebben we gezamenlijk de Friese Energievisie opgesteld. OWO energiebureau We blijven inwoners helpen bij het besparen van energie. Samen met Opsterland en Weststellingwerf (OWO) hebben we dit jaar het energiebureau opgericht. Hiervoor hebben we als OWO drie energieverkenners in dienst genomen, die inwoners helpen met de technische mogelijkheden van isolatie van hun woning en met het aanvragen van subsidies. De energieverkenners helpen telefonisch en komen ook bij mensen thuis: heel laagdrempelige hulp, dus. In 2024 zijn er 75 huisbezoeken geweest. Sommige van deze huizen zijn meerdere keren bezocht. Lokale aanpak isolatie Met een specifieke Rijksuitkering helpen we inwoners bij de isolatie van hun woning. We stimuleren inwoners om hun koopwoning met lage WOZ-waarde en laag energielabel te isoleren door gerichte communicatie, advies, subsidie en goedkope lening. Hiervoor hebben we als OWO gezamenlijk een energiebureau opgezet. Per 17 juni 2024 zijn we gestart, de budgetten lopen tot 31 december 2026. In 2024 zijn er 257 subsidieaanvragen goedgekeurd en 26 woningen zijn geïsoleerd.

Duurzaamheidsleningen Met de ‘Stimuleringslening Duurzaamheid’ stellen we duurzaamheidsleningen beschikbaar voor inwoners. Hiermee kunnen woningeigenaren indien nodig tegen een aantrekkelijk tarief een lening afsluiten om duurzame maatregelen te treffen, zoals bijvoorbeeld dakisolatie of zonnepanelen. In 2024 zijn 25 nieuwe duurzaamheidsleningen verstrekt.

77

Vrijwillige energiecoaches Daarnaast werken we al geruime tijd met vrijwillige energiecoaches. Zij helpen inwoners met kleinere bespaarmogelijkheden. In 2024 hebben we een nieuwe energiecoach geworven en opgeleid. In totaal zijn er nu vijf energiecoaches actief om onze inwoners te ondersteunen. Zij werken nauw samen met de energieverkenners vanuit het OWO-energiebureau wanneer het gaat om vragen rondom isolatie. Ook kinderen worden betrokken bij energie en energiebesparing met junior energiecoach. De kinderen gaan op school en thuis aan de slag met spelletjes en challenges. Zo betrekken ze ook hun ouders. Dit project wordt goed ontvangen door de kinderen en meewerkende scholen en kinderopvang. Aanpak energiearmoede Met een specifieke Rijksuitkering hebben we inwoners geholpen met onder andere het omwisselen naar energiezuinig witgoed en het uitgeven van maatwerk- en financieel adviezen voor het verduurzamen van de eigen woning. Aan de witgoedwissel hebben 880 huishoudens meegedaan. Opstellen Soorten Management Plan (SMP) Met een specifieke uitkering doen we onderzoek naar gebouw gebonden soorten (vleermuizen, huismussen, zwaluwen) en stellen we een plan op om deze te beschermen. We zijn in september 2024 gestart met het onderzoek. Dit onderzoek loopt tot en met augustus 2025. Daarnaast hebben we kraamverblijven opgehangen voor vleermuizen.

Dit was nodig voor het aanvragen van een pre-SMP ontheffing voor alle woningen binnen de bebouwde kom. Deze hebben we sinds 1 december 2024. Inwoners van deze gebieden hoeven hierdoor geen flora- en faunaonderzoek meer te doen voordat ze gaan isoleren. Ze moeten wel natuurvriendelijk isoleren. Het isoleren voor inwoners is hiermee gemakkelijker en goedkoper gemaakt en de dieren worden beter beschermd. OWO is na de provincie Utrecht de tweede regio met deze ontheffing! Energieverbruik eigen organisatie Op het energieverbruik van de eigen organisatie is bespaard door in alle openbare verlichting ledlampen te plaatsen. We hebben eigenaren van dorpshuizen en sportclubs met 1/3 regeling geholpen met verduurzaming. We kopen onze energie sinds dit jaar in via OVEF: dit geeft ons de mogelijkheid lokaal geproduceerde, duurzame energie in te kopen voor gebruik in onze eigen organisatie. Met de CO2prestatieladder hebben we onze CO2-uitstoot in detail in kaart gebracht. De grootste uitstoot is ons wagenpark. Daarom kiezen we bij vervanging van ons wagenpark voor zover mogelijk voor elektrisch aangedreven machines. Voor zakelijke ritten zijn nu elektrische Duorsum auto's ter beschikking. In 2024 is ook begonnen met een onderzoek naar het gebruik van HVO100 als brandstof. HVO100 is een schone variant van diesel. Dit verlaagt onze CO2-uitstoot aanzienlijk.

Samen doen geeft energie – project Regio Deal 2024 was het laatste jaar van de Regio Deal Zuidoost Friesland. De vijf gemeenten werken samen met de Hanzehogeschool Groningen aan oplossingen voor duurzame energie. De opzet van het project is het analyseren van energieoplossingen per wijk of dorp en het in kaart brengen van de partijen die een rol kunnen en willen spelen bij de realisatie. Het project is zoveel mogelijk gebaseerd op samenwerken zodat bewoners en andere betrokkenen vanaf het begin meedenken en –beslissen over de oplossing die voor hun situatie het meest geschikt is. Onderzoekers van de Hanzehogeschool ondersteunen hierbij. Zij reiken de instrumenten aan om tot duurzame energiekeuzes te komen. In Ooststellingwerf is het onderzoek uitgevoerd in Oldeberkoop. Bij de terugkoppeling van de resultaten van het onderzoek binnen de regiodeal In Oldeberkoop bleek dat er genoeg enthousiasme is om de bevindingen samen met het dorp verder uit te werken. Met de ervaring hieruit kunnen we ook verder richting de wijkuitvoeringsplannen binnen het warmteprogramma. Warmteprogramma We hebben in OWO verband het bureau Syntraal opdracht gegeven onderzoek te doen naar de kansen van een (kleinschalig) warmtenet in 7 kernen in de OWO-gemeenten. Voor Ooststellingwerf zijn dat Haulerwijk, Oldeberkoop en Oosterwolde.

78

Energiecoöperatie Samenwerking met de energiecoöperatie de Eendracht, waarbij subsidie is verleend voor het uitvoeren van hun project voor het uitrollen van hybride warmtepompen voor 4000 woningen in Ooststellingwerf. Samen met sociaal domein (zorg op maat) zijn goed bezochte bijeenkomsten geweest in de dorpen Appelscha, Donkerbroek en Oosterwolde met presentaties over de stimuleringsregeling duurzaam en leefbaar Ooststellingwerf. Dit heeft aantoonbaar geleid tot meer gebruik van de stimuleringsregeling. Netcongestie Netcongestie betekent dat het energienetwerk 'vol' zit; er kunnen geen nieuwe aansluitingen meer bij. Netcongestie is in 2024 een groot probleem geworden. We werken met Liander samen aan het zoeken naar oplossingen. Daarvoor hebben we samen met Weststellingwerf en Liander een gedetailleerde regioanalyse van het energienetwerk laten uitvoeren. Dit geeft inzicht in de mogelijkheden voor verbetering. Smart grids en (thuis)batterijen Eén van de oplossingen zijn smart-grids: slimme uitwisseling van energie binnen een bepaald dorp, bedrijventerrein of wijk. Met Liander hebben we een pilot thuisbatterijen opgezet. Ook helpen we bedrijven hierbij. Waterstof Het pilotproject waterstofopwekking in Oosterwolde loopt. Hier wordt belangrijke kennis over een toekomstig energiesysteem ontwikkeld én gedeeld.

Vele geïnteresseerde groepen hebben uitleg gekregen over de waterstofproductielocatie. Ook leerlingen, van basisonderwijs tot hoger onderwijs, hebben met excursies en projecten kennis hiermee gemaakt. Opwekking biogas en groengas Monomestvergisting draagt op een positieve manier bij aan klimaatdoelstellingen door de reductie van emissies, de productie van groene energie en het sluitend maken van kringlopen. Daarnaast reduceert het stankoverlast en transportbewegingen. Op dit moment zijn er in onze regio tientallen agrariërs die een vergunning aangevraagd en gekregen hebben voor een mestvergister op eigen erf. Hier wordt biogas gemaakt en via leidingen naar een opwaardeerunit getransporteerd, waar het als groengas in het net zal worden geïnjecteerd. Via een coöperatief model zijn agrariërs in staat om op deze manier een nieuw verdienmodel te creëren. Op alle vergunningen zijn bezwaren ingediend, die nu bij Raad van State liggen. Duurzame mobiliteit We blijven werken aan duurzame mobiliteit. Het plaatsen van elektrische laadpalen loopt helaas niet altijd zo snel als gewenst. Dit is geregeld in een provinciale concessie. We werken aan een andere concessie. Voor het openbaar vervoer is dit jaar een nieuwe provinciale concessie verleend. In deze concessie is afgesproken dat in 2030 het openbaar vervoer volledig elektrisch is.

Het brandstofverbruik van auto's verbetert bij lagere snelheden en bij een goede bandenspanning. Daarom hebben we in Oosterwolde een gratis 'band op spanning' punt. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. We blijven ook wegvakken afwaarderen van 80 naar 60 km/u (zie ook mobiliteit).

79

Circulaire economie Eind 2023 is het circulaire uitvoeringsplan 2023-2030 vastgesteld waarin is vastgesteld dat gemeente Ooststellingwerf voor 2030 zoveel mogelijk biologische en technische kringlopen sluit. Er is op dit gebied telkens meer mogelijk. We kijken weer eerst naar onze eigen organisatie. We zijn gestart met een nieuw actieplan maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen, waarmee we onze inkoopkracht benutten om onze ambities waar te maken en leveranciers scherp te houden. We bevorderen circulair ondernemen door onze ondernemers via OCO te informeren over nieuwe mogelijkheden. We zijn actief partner van de vereniging Circulair Fryslân. Ons biosintrum gebruiken we als centraal ontmoetingspunt. Voor onze woningbouw-opgave laten we ons inspireren door Fryslân Bouwt Circulair. Klimaatadaptatie Voor het thema Klimaatadaptatie is een uitvoeringsplan vastgesteld. In het uitvoeringsplan kijken we vooruit naar het verwachte klimaat in 2050 en zijn beleid en geprioriteerde maatregelen vastgesteld voor de komende vijf jaar, voor een klimaatbestendig Ooststellingwerf, inclusief de rol die we hierbij als gemeente vervullen. Voorbeelden van deze maatregelen zijn onder andere: het nemen van fysieke maatregelen voor 12 geprioriteerde wateroverlastlocaties, stimuleren van inwoners met acties voor klimaatadaptieve maatregelen.

Een van de klimaatadaptieve maatregelen is het vergroenen van de schoolpleinen. Sinds januari 2024 is er een subsidieregeling groene schoolpleinen. Inmiddels heeft een school de subsidie aangevraagd en ontvangen, en is er een school met een eerste ontwerp. Daarnaast is er contact met twee scholen die ook geïnteresseerd zijn en mogelijk in 2025 aan de slag gaan met een ontwerp. Deze subsidie loopt nog tot en met 2026. Riolering en water We hebben doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling gegeven aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop dat is gedaan is omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Het GRP is in 2020 vastgesteld en terug te vinden via: www.ooststellingwerf.rioolplan.nl. Afval •

• • • •

We nemen deel aan de provinciale communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Met deze campagne worden onze inwoners via de sociale media geïnformeerd over afvalpreventie, afvalscheiding en over de nascheiding van het restafval en kunststoffen bij onze afvalverwerker Omrin. De gemeente is Supporter van Schoon en roept haar inwoners voortdurend op dit ook te worden. De gemeente faciliteert vrijwilligers met inzamelmiddelen. Op het basis en voortgezet onderwijs zijn projecten rondom (zwerf)afval uitgevoerd. Om preventie van afval en hergebruik verder te stimuleren en de hoeveelheid Grof Huishoudelijk Afval en Bouw- &Sloopafval te verminderen en/of beter te scheiden is een extra medewerker op de Milieustraat ingezet. We hebben de bestaande projecten uit het beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval 2014-2022 gecontinueerd.

80

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Duurzaamheid Inwoners konden laagdrempelig advies krijgen over de verduurzaming van hun woning, daarvoor subsidie krijgen en een duurzaamheidslening met een lage rente aanvragen. Er zijn laadpalen bijgeplaatst in de gemeente, waar de inwoners gebruik van konden maken. Inwoners met energiearmoede hebben we geholpen om hun energiegebruik terug te brengen. Riolering en water Inwoners konden gebruik maken van een veilig, functioneel, heel en schoon afvalwaterafvoersysteem en hebben zo weinig mogelijk overlast en schade gehad door extreme neerslag en/of de grondwaterstand. Op een enkele locatie ontstond overlast en schade vanwege hevigere buien door klimaatverandering in samenloop met het lozen van regenwater op een vuilwaterriolering. Afval De inwoner, die z'n afval goed scheidt en daardoor minder afval heeft, betaalt minder afvalstoffenheffing. Inmiddels zijn er ruim 185 vrijwilligers, die (wekelijks of maandelijks) zwerfafval in hun leefomgeving opruimen. Met de afvalapp hebben inwoners inzicht in hun afvalscheiding. De inwoner heeft de campagne Samen Halen We Alles Eruit via de socials en de krant kunnen volgen.

Beleidskaders • Milieubeleidsplan Ooststellingwerf 2010-2016 (mei 2010) • Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030 • Infographic Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030 • Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf (vastgesteld in 2021) • Nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 - 2025 • Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 - 2025 • Biodiversiteitsplan • Transitievisie Warmte • Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 - 2024 • Programma Duurzaamheid 2021-2025 • Beleids- en uitvoeringsplan zwerfafval 2014-2022 • Wet milieubeheer • Landelijk Afval Plan (LAP) • Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf

81

Belangrijkste afwijkingen programma 7 Wat heeft het ons gekost x € 1.000 Wat heeft het ons gekost?

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2023

Begroting

Begroting

2024

Verschil

7.1 Volksgezondheid

-1.929

-1.932

-2.063

-1.773

290

7.2 Riolering

-2.107

-2.070

-2.070

-2.154

-84

7.3 Afval

-2.807

-2.964

-2.866

-2.975

-109

7.4 Milieubeheer

-1.558

-1.843

-2.392

-1.914

478

Totaal Lasten

-8.401

-8.808

-9.390

-8.815

575 V

435

188

249

273

24

7.2 Riolering

2.802

2.982

2.982

3.001

19

7.3 Afval

2.944

3.553

3.492

3.659

167

135

125

277

367

90

Totaal Baten

6.316

6.849

7.000

7.300

300 V

Saldo van baten en lasten

-2.085

-1.960

-2.390

-1.515

875 V

Saldo van baten en lasten Lasten

Baten 7.1 Volksgezondheid

7.4 Milieubeheer

Mutatie reserves Toevoegingen

-

-

-60

-1.367

- 1.307 N

Onttrekkingen

-

169

475

1.122

647 V

Mutatie reserves

-

169

415

-245

- 660 N

-2.085

-1.791

-1.975

-1.760

215 V

Resultaat

82

Tabel belangrijkste afwijkingen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Programma 7 YoFlo (OKO)

Verschil 141 V

Algemene reserve

- 169 N

Gezondheidsbeleid

60 V

Ouder worden

26 V

Jeugdgezondheidszorg

38 V

Riolering

65 V

Afval

58 V

Reserve lastenverlichting

- 50 N

Klimaatmiddelen

283 V

Algemene reserve

- 283 N

Uitvoeringsbudget duurzaamheid Algemene reserve Handhaving

185 V - 185 N 90 V

Overige kleine afwijkingen

- 44 N

Totaal afwijkingen

215 V

Toelichting belangrijkste afwijkingen In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe. Taakveld 7.1 Volksgezondheid, voordeel € 314.000 YoFlo (OKO), voordeel € 141.000 Er was een uitvoeringsbudget van € 169.000* beschikbaar. Deze lasten zijn in 2024 gedekt uit de ontvangen SPUK GALA en Friza middelen. Hierdoor is de onttrekking uit de algemene reserve lager. Het budget valt vrij en blijft in de algemene reserve. Algemene reserve, nadeel € 169.000* Lagere onttrekking uitvoeringsbudget YoFlo. Zie ook hierboven. Gezondheidsbeleid, voordeel € 60.000 Voor de uitgaven van gezondheidsbeleid hebben we gebruik kunnen maken van de SPUK Gala en Friza middelen, waardoor op dit budget een onderschrijding is. Verder resteert een bedrag van € 20.000 voor de subsidieregeling bloeizones (2024-2025). We stellen voor dit via resultaatsbestemming beschikbaar te houden voor 2025. Ouder worden, voordeel € 26.000 Ook voor deze lasten hebben we gebruik kunnen maken van de SPUK Gala en Friza middelen waardoor op dit budget een onderschrijding is. Jeugdgezondheidszorg, voordeel € 38.000 Bij de voorjaarsrapportage 2024 was het budget voor jeugdgezondheidszorg verhoogd vanwege een verwachte hogere bijdrage aan de Veiligheidsregio, op basis van de begrotingswijziging van de Veiligheidsregio. Uiteindelijk viel deze verhoging lager uit, wat heeft geleid tot een voordeel.

83

Taakveld 7.2 Riolering, nadeel € 65.000 Bij de riolering zijn hogere lasten geweest. Daardoor is de dotatie aan de voorziening komen te vervallen en is er een aanwending geweest. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de realisatie van de wadi's in het Haerenkwartier. Daarnaast hebben er inhaalwerkzaamheden plaatsgevonden vanuit 2023 voor zowel inspectie als reiniging. Ook waren de vaste en variabele energielasten aanzienlijk hoger. Per saldo is dit budgettair neutraal. Het nadeel is in de exploitatie is voornamelijk ontstaan doordat er minder geïnvesteerd is dan begroot. Daardoor kunnen we minder compensabele btw toerekenen aan de riolering. Voor de riolering is dit een voordeel, voor de exploitatie een nadeel. Taakveld 7.3 Afval, voordeel € 58.000 Afval, voordeel € 58.000 Er is een voordeel bij afval door de gunstige papierprijs, de opbrengsten waren daardoor fors hoger dan begroot. Daarentegen zijn er ook zaken geweest die dit effect wat hebben gedrukt, zoals hogere kosten voor de afvoer van grof huishoudelijk afval en inzameling op de milieustraat. Per saldo is het voordeel € 50.000. Dit wordt toegevoegd aan de reserve lastenverlichting. Reserve lastenverlichting, nadeel € 50.000* Het voordeel op afval wordt toegevoegd aan de reserve. Er was al een toevoeging begroot van € 32.000. Deze wordt nu € 82.000.

Taakveld 7.4 Milieubeheer, voordeel € 568.000 Klimaatmiddelen, voordeel € 283.000* Dit is budget voor de transitievisie warmte. In afwachting van het in 2025 op te stellen warmteprogramma zijn de kosten in 2024 relatief beperkt geweest. Dit zorgt voor een lagere onttrekking uit de algemene reserve. Algemene reserve, nadeel € 283.000* Lagere onttrekking voor klimaatmiddelen. Uitvoeringsbudget programma duurzaamheid, voordeel € 185.000* Bij de najaarsrapportage 2024 hebben we aangegeven dat dit budget in 2024 niet volledig benut wordt vanwege diverse oorzaken. Toen is voorgesteld om het resterend budget van het programma duurzaamheid ultimo 2024 toe te voegen aan de reserve. U heeft hiermee ingestemd. Algemene reserve, nadeel € 185.000* Toevoeging van het resterende budget duurzaamheid aan de algemene reserve. Handhaving, voordeel € 90.000 De lasten zijn lager dan begroot doordat uit de nacalculatie van de FUMO blijkt dat er minder uren nodig waren voor de basistaken dan begroot. * Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.

84

Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Thema 8.1 Bouwen, wonen en grondexploitatie Wat willen we bereiken Er moeten woningen aan de voorraad worden toegevoegd, met name voor senioren en starters. Er is ook een stevige vraag naar zorggeschikte woningen. De komende jaren neemt de vraag naar levensloopbestendige woningen aanzienlijk toe, waardoor ouderen langer zelfstandig met zorg aan huis kunnen blijven wonen. Ook ligt er een grote opgave om de noodzakelijke uitbreiding van de 24-uurs zorgplekken voor psychogeriatrie (dementiezorg) en somatiek te realiseren, waardoor dit zorgaanbod in onze gemeente geborgd wordt. De gemeente Ooststellingwerf heeft in de Regio Deal Zuidoost Fryslân afspraken gemaakt met betrekking tot de toe te voegen woningvoorraad. • •

• •

• • • • • • • •

We hebben de ambitie om de komende 10 jaar minimaal 700 woningen te realiseren. Dat kan door nieuwbouw, maar ook door het herbestemmen van andere functies naar de functie wonen. Voor Ooststellingwerf geldt de unieke situatie dat in alle dorpen binnenstedelijk vrij in aantal gebouwd mag worden. In de Regio Deal 'wonen' is deze afspraak bevestigd. Dit geeft de mogelijkheid om bestaande panden waarvan de huidige functie is vervallen om te zetten naar wonen. Het biedt mogelijkheden om ‘rotte kiezen’ aan te pakken, te herstructureren en op deze plekken woonmogelijkheden te creëren. Zorgvuldige invulling van de leefomgeving is van essentieel belang; door goede ruimtelijke ordening, klimaatbestendig ontwerpen, groene openbare ruimte en een gezond leefklimaat te creëren kan er een plus aan de leefomgeving worden toegevoegd. De huisvesting van de bijzondere doelgroepen en statushouders, in de sociale woningvoorraad vraagt de nodige aandacht zowel kwantitatief als kwalitatief. Hiervoor maken we afspraken met de provincie. Vanaf 1 januari 2024 heeft de gemeente twee jaar de tijd om een urgentieverordening op te stellen. Hierin worden een aantal doelgroepen (door het Rijk aangewezen) opgenomen. De gemeente mag het aantal categorieën urgenten uitbreiden, maar niet verminderen (NB. statushouders zijn in het wetsontwerp- geen aangewezen urgente categorie).

Ouderen kunnen langer zelfstandig blijven wonen in levensloopbestendige woningen en geclusterde woonvormen. De 24 uurszorgplekken met toezicht voor psychogeriatrie en somatische zorg zijn uitgebreid. ‘Zorgen voor elkaar’ wordt mogelijk gemaakt voor jong en oud en voor generaties door dit te faciliteren met verschillende woonconcepten. We willen een aantrekkelijke woongemeente zijn voor onze huidige en toekomstige inwoners. Onze inwoners wonen in een huur- of koopwoning die past bij hun financiële situatie, gezinssamenstelling of zorgbehoefte. Daarnaast willen we dat deze woning energieneutraal en digitaal ontsloten is. We blijven inzetten op inbreiding, maar we staan ook nadrukkelijk open voor uitbreiding. Hiervoor is de gemeente actief bezig met het verwerven van grond. We staan open voor innovatieve woningbouw zoals Knarrenhofjes of tijdelijke woningen. We willen dat we bij de uitvoering van de Woon(zorg)visie indien nodig kunnen bijsturen. We vinden het belangrijk dat (nieuwbouw) woningen ook voor inwoners van Ooststellingwerf en jongeren bereikbaar zijn.

85

Wat hebben we bereikt In 2024 zijn er in de gemeente netto 15 nieuwe woningen opgeleverd. In dit cijfer zijn de opgeleverde nieuwbouwwoningen die in plaats van gesloopte woningen kwamen niet meegerekend. Daarnaast zijn er bestemmingsplannen vastgesteld voor de realisatie van in totaal ongeveer 125 woningen die in 2025/2026 worden gerealiseerd in Oldeberkoop, Makkinga, Haulerwijk en Waskemeer. In (bijna) alle dorpen zijn er initiatieven om te komen tot extra woningen. In totaal hebben we 52 locaties waaraan actief wordt gewerkt (in verschillende stadia). De 52 locaties bieden ruimte voor 936 woningen. Daarnaast liggen nog circa 19 locaties 'op de plank'. In deze aantallen zijn de meeste (verwachte) agrarische percelen die worden omgezet naar wonen niet meegenomen. Ook de enkelingen, zoals een splitsing, zijn hierin doorgaans niet opgenomen. In alle dorpen mag binnenstedelijk vrij in aantal worden gebouwd. Maar ook hebben de mogelijkheden om een buitenstedelijke ‘rotte kies’ aan te pakken, te herstructureren en woonmogelijkheden te creëren. Hiervoor hebben we uitvoerig vooroverleg gevoerd met de provincie om in 2025 met verdere uitwerking te komen.

Zorgvuldige invulling van de leefomgeving is van essentieel belang; door goede ruimtelijke ordening, klimaatbestendig ontwerpen, groene openbare ruimte en een gezond leefklimaat te creëren kan er een plus aan de leefomgeving worden toegevoegd. We hebben in 2024 in totaal 41 statushouders een sociale huurwoning kunnen bieden. De taakstelling voor 2024 was 52 (+ 17 personen achterstand uit 2023) dus totaal 69 statushouders. Daarnaast is per 1 januari 2024 in Oosterwolde een doorstroomlocatie voor 190 statushouders geopend die meetelt voor onze taakstelling asiel omdat het een doorstroomlocatie betreft van mensen die nog wachten op een woning in de gemeente waar zij aan toegewezen zijn. We hebben gemeentelijke opvang gerealiseerd en begeleiding geboden aan 184 vluchtelingen uit Oekraïne (Hotel Appelscha (60), Roggeberg (72) en overige (52) verspreid over 9 woningen in de gemeente). Onze taakstelling is 171. Daarnaast vangen ook particulieren Oekraïners op: 30 personen in 10 woningen. De gemeente is aangehaakt bij de door de gemeente Leeuwarden met een adviesbureau opgezette organisatie om te komen tot een provinciaalbrede urgentie regeling. Deze regeling voorziet in het geven van voorrang in de huisvesting van wettelijk aangewezen kwetsbare doelgroepen. De sociale woningvoorraad heeft de nodige aandacht gevraagd zowel kwantitatief als kwalitatief.

We zijn aan het voorsorteren op de nieuwe wetgeving die bij nieuwbouw 30% sociaal en 2/3 in de betaalbare categorie moet worden gerealiseerd. Hiervoor maken we afspraken met de provincie. In de voorbereidingen op de actualisatie van onze Woon(zorg)visie werken we aan het mogelijk maken dat ouderen kunnen langer zelfstandig kunnen blijven, er afstemming is met de beschikbaarheid van zorg, voor zowel nu als in de toekomst. Voorop staat nog steeds het uitgangspunt dat onze inwoners prettig moeten kunnen wonen. We blijven inzetten op inbreiding, maar we staan ook nadrukkelijk open voor uitbreiding. In 2024 heeft de gemeente het instrument van strategische aankopen ingezet. Verder staan we open voor innovatieve woningbouw zoals Knarrenhofjes of tijdelijke woningen. Om te zorgen dat (nieuwbouw)woningen ook voor inwoners van Ooststellingwerf en jongeren bereikbaar zijn werken we aan beleid voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap.

86

Wat hebben we ervoor gedaan • We hebben overleg gevoerd met vele partijen (plaatselijke belangen, ontwikkelaars, adviesbureaus, provincie, waterschappen etc) en inwoners om in alle dorpen woningen toe te voegen en/of bestaande gebouwen te transformeren tot woningen. • We hebben overleg gevoerd met initiatiefnemers over hun plan. • We hebben particuliere ontwikkelingen begeleid. • We hebben stedenbouwkundige analyses en ontwerpen gemaakt. • We hebben onderzoeken en planologische trajecten gecoördineerd. • We hebben principeverzoeken en verzoeken tot wijziging van het bestemmingsplan behandeld. • We hebben civieltechnische trajecten gecoördineerd (bijv. bouwrijp maken) en anterieure overeenkomsten afgesloten waarin gemeenten en ontwikkelaars afspraken maken over de kwaliteit en kosten van gebiedsontwikkeling rondom woningbouwprojecten (denk aan wegen, verlichting, riolering). • We hebben kavelverkoop en/of projectuitgifte voorbereid en gerealiseerd. • We hebben gesprekken gevoerd of op andere manieren gecommuniceerd met omwonenden en andere betrokkenen over plannen in hun omgeving. • We organiseerden een kavelevent waar ongeveer 400 inwoners naartoe kwamen om zich te laten informeren over onze woningbouwplannen en de mogelijkheden.

• We maakten afspraken met de woningcorporaties, onder andere over toe te voegen woningen en herstructureringsprojecten (nieuw/verbouw/verduurzaming van bestaande sociale huurwoningen). • We maakten afspraken met woningcorporaties over toewijzing van woningen aan statushouders en een pilot in 2025 met woningdelen voor statushouders. • We voerden overleg met de provincie over onze taakstelling huisvesting statushouders. • We voerden overleg met Liante en COA over voortzetting van de doorstroomlocatie Rikkingahof in 2025 en organiseerden hiervoor een inloopbijeenkomst voor inwoners. • We regelden op diverse locaties huisvesting voor en begeleiding aan vluchtelingen uit Oekraïne. We boden faciliteiten aan voor particulieren die vluchtelingen uit Oekraïne opvangen en hadden overleg met de betreffende werkgroep. • We nemen deel in ambtelijke werkgroepen om te komen tot een provinciale urgentieverordening. Hierin wordt een aantal (door het Rijk aangewezen) doelgroepen opgenomen, vooralsnog inclusief statushouders. De gemeente Leeuwarden neemt hierbij het voortouw met inschakeling van een extern adviesbureau. Er zijn meerdere informatieronden geweest voor de Friese colleges en gemeenteraden. Besluitvorming volgt in 2025. • We hebben actief gronden verworven voor woningbouw. Er zijn strategische aankopen gedaan en in een afrondende fase.

• In Oosterwolde zetten we het instrument van het gemeentelijke voorkeursrecht in. De bedoeling daarbij is om op die plek te zijner tijd te komen tot woningbouw. • We hebben meegewerkt aan de totstandkoming van een regionale woonzorganalyse zodat we beter in zicht hebben wat de woningbehoefte is voor met name ouderen. Dit leidt in 2025 tot een actualisatie van de bestaande lokale woon(zorg)visie 2022-2026. Het zal ook leiden tot hernieuwde afspraken met corporaties over de locatie en typologie van toe te voegen sociale woningen. En het zal leiden tot verfijning van onze eigen woningbouwprogrammering (waar willen we wat). Dit alles met het doel dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen en zo nodig zorg kunnen blijven ontvangen. • We hadden overleg met initiatiefnemers voor innovatieve woningbouw zoals Knarrenhofjes of tijdelijke woningen. • Om te zorgen dat (nieuwbouw)woningen ook voor inwoners van Ooststellingwerf en jongeren bereikbaar zijn werken we aan beleid voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. Dit leidt begin 2025 tot besluitvorming. • We zetten instrumenten als Mijn Huis Op Maat, seniorenmakelaar, de starterslening, blijverslening en verzilverlening in om starters en ouderen te faciliteren een passende woning te realiseren. • Er is beleid voorbereid op het gebied van (pre)mantelzorg en woningsplitsing. Dit leidt begin 2025 tot besluitvorming.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt De inwoners hebben kunnen zien dat: • Gestart is met een uitbreiding in Makkinga aan het Muldersveld. 87

• • • •

Gestart is met een uitbreiding in Oldeberkoop op het terrein van 'T Hooge II. Kavels zijn uitgegeven bij De Kromten te Waskemeer. We op vele andere plekken bezig zijn met woningbouwplannen. We daarnaast bezig zijn met het meer passend maken van de bestaande woningvoorraad, onder andere door het faciliteren van aanpassingen (blijverslening, verzilverlening, Mijn Huis Op Maat) zodat ouderen er langer kunnen blijven wonen of kunnen doorstromen.

Beleidskaders • Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf • Notitie 'Platteland aan zet' (kaders gebiedsuitwerkingen) (januari 2012) • Notitie 'Voortgang pilot dorpsagenda’s/gebiedsagenda’s' (voorjaar 2012) • Woon(zorg)visie Ooststellingwerf 2022-2026 • Regiodeal wonen Z-O Fryslân 2023 • Wet versterking regie op Volkshuisvesting 2024 • Huisvestingswet 2014 (aangevuld in 2024) • Nota Grondbeleid 2022 • Nota Grondprijzen 2022 -2026 • Nota bouwleges gemeente Ooststellingwerf 2016-2019 (januari 2016) • Kerkenvisie (januari 2021) • Notitie Tiny Houses Ooststellingwerf (januari 2021)

88

Belangrijkste afwijkingen programma 8 Wat heeft het ons gekost x € 1.000 Wat heeft het ons gekost?

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2023

Begroting

Begroting

2024

Verschil

-1.666

-1.333

-3.592

-1.645

1.947

-226

26

-556

-105

450

8.3 Wonen en bouwen

-1.771

-1.721

-3.445

-1.906

1.539

Totaal Lasten

-3.663

-3.029

-7.593

-3.657

3.936 V

8.1 Ruimtelijke ordening

296

205

220

398

178

8.2 Grondexploitatie niet bedrijventerreinen

464

-

726

183

-543

8.3 Wonen en bouwen

597

578

2.338

779

-1.559

Totaal Baten

1.357

783

3.285

1.360

- 1.925 N

Saldo van baten en lasten

-2.307

-2.246

-4.309

-2.297

2.011 V

Toevoegingen

-

-

-145

-3

142 V

Onttrekkingen

-

-

1.577

295

- 1.282 N

Mutatie reserves

-

-

1.432

292

- 1.140 N

-2.307

-2.246

-2.877

-2.005

871 V

Saldo van baten en lasten Lasten 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie niet bedrijventerreinen

Baten

Mutatie reserves

Resultaat

89

Tabel belangrijkste afwijkingen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Programma 8 Circulaire uitvoeringsstrategie Algemene reserve Nieuwe omgevingswet

Verschil 157 V - 157 N 963 V

Algemene reserve

- 308 N

Taskforce woningbouw

1.000 V

Algemene reserve Algemene reserve grondexploitatie

- 1.000 N 182 V

Overige kleine afwijkingen

34 V

Totaal afwijkingen

871 V

Toelichting belangrijkste afwijkingen In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe. Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening Circulaire uitvoeringsstrategie, voordeel € 157.000* In oktober 2023 is de circulaire uitvoeringsstrategie vastgesteld. Deze strategie heeft een looptijd tot 2030. Insteek is om het resterende budget gespreid over deze periode in te zetten. Dit zorg voor een lagere onttrekking uit de algemene reserve. Algemene reserve, nadeel € 157.000* Lagere onttrekking voor circulaire uitvoeringsstrategie. Omgevingswet, voordeel € 963.000* Het budget is bestemd voor het opstellen van het gebiedsdekkende omgevingsplan. Dit dient voor 2032 gereed te zijn. De kosten worden verspreid over deze periode. Dit zorgt in dit programma voor een lagere onttrekking aan de algemene reserve van € 308.000. In programma 3 zorgt het voor een toevoeging van € 231.000 en een lagere onttrekking van € 424.000. Algemene reserve, nadeel € 308.000* Lagere onttrekking aan de algemene reserve voor de omgevingswet. Taskforce woningbouw, voordeel € 1.000.000* De lasten die ten laste van dit budget komen zijn in 2024 € 95.000. Daarnaast waren er ook personeelslasten die zijn ten laste gebracht van de reeds actieve complexen en voorbereidingskosten. Dus die komen dan niet ten laste van dit budget. Het resterende budget blijft beschikbaar voor verdere versnelling van de woningbouwopgave.

Zie hieronder. Algemene reserve, nadeel € 1.000.000* Lagere onttrekking wegens lagere lasten taskforce.

90

Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Ontwikkelplannen, inclusief grondexploitatie Industrieterreinen, € 0 (resultaat neutraal) Dit bestaat uit twee onderdelen: één ervan heeft invloed op het rekeningsresultaat en de ander niet. Invloed op het rekeningsresultaat is de jaarlijkse actualisatie van de omvang van de reserve grondexploitatie. De omvang van de reserve is gebaseerd op de risico's met betrekking tot de toekomstige verkopen voor de komende vijf jaar en de huidige boekwaarde van de complexen. Sinds 2022 is de omvang van de reserve niet via de gebruikelijke actualisatie bepaald. Ook voor 2024 stellen wij voor deze lijn te volgen. In 2024 zijn er twee nieuwe exploitaties (1130 ’t Hooge II en 1131 Muldersveld). Ook in 2024 zijn er twee exploitaties (1128 Donkerbroek West en 1129 Boekhorsterweg) afgesloten. Voor het nieuwe complex 1131 Muldersveld is een voorziening gevormd voor het verlies op de exploitatie van € 182.000. Dit wordt gedekt met een onttrekking van de reserve grondexploitatie. De grondexploitatie is in administratief opzicht een sluitend systeem. Het saldo van de baten en lasten, na winstneming via de reserve, wordt verrekend met de boekwaarde op de balans. De toename (de lasten zijn hoger dan de baten) van de boekwaarde is € 1.012.000: • Resultaat uit reguliere baten en lasten € 1.009.000 (toename boekwaarde).

In 2024 zijn er geen kavels verkocht. Er is nog 1 kavel in Langedijke beschikbaar en die wordt in 2025 verkocht. Voor de twee nieuwe exploitaties start de uitgifte van kavels in 2025. • Toevoeging aan de reserve (toename boekwaarde) in verband met winstneming volgens de POCmethode (percentage of completion) € 3.000. Algemene reserve grondexploitatie, voordeel € 182.000 De grondexploitatie Muldersveld in Makkinga is door u op 2 juli 2024 vastgesteld. Onderdeel hiervan is dat er een verliesvoorziening ter hoogte van € 182.000 is gevormd. Dit wordt gedekt uit de algemene reserve grondexploitatie. * Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.

91

Paragrafen Paragraaf 1 | Lokale Heffingen De gemeente stuurt rekeningen (aanslagen) voor een aantal belastingen en heffingen. Denk aan o.a. de onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Deze lokale heffingen zijn een belangrijk onderdeel van onze inkomsten. Deze paragraaf laat de hoogte van de inkomsten zien en geeft een overzicht van de diverse heffingen.

Algemene beleidslijn Het fiscale beleid voeren we uit in overeenstemming met de fiscale wetgeving, de gevormde jurisprudentie en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals die gelden voor het belastingrecht. Daarnaast zijn rechtvaardigheid, redelijkheid en billijkheid zowel bij de heffing als bij de invordering de bepalende elementen.

Bijzonderheden en ontwikkelingen De Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) Zoals elk jaar, worden de nieuwe WOZ-waarden gebruikt voor o.a. de heffing van de onroerendezaakbelasting en forensenbelasting, gebaseerd op het prijspeil van het voorliggende jaar. De waardepeildatum ligt steeds één jaar voor het belastingjaar en blijft daardoor actueel. Door de actualiteit van de waarde wordt deze mede voor andere doeleinden, zoals de Belastingdienst voor de erfbelasting en eigen woningforfait, forensenbelasting, waterschapslasten en door notarissen gebruikt. Tot en met 2021 werden de woningen getaxeerd op basis van de inhoud, maar vanaf 2022 gebeurt dit op basis van de gebruiksoppervlakte van een woning (een nieuwe ontwikkeling en wettelijke verplichting). Landelijk waren er verschillen in waarderingsmethodiek waardoor ervoor gekozen is om alle gemeenten de woningen te laten taxeren op oppervlakten. De Landelijke Voorziening WOZ is openbaar voor vele afnemers zoals notarissen, het CBS, de burgers etc. Door de overgang op de gebruiksoppervlakte bij woningen zijn er ook geen problemen bij de verplichte levering aan de afnemers. De gebruiksoppervlakte van alle niet-woningen zoals winkels, agrarische- en overige bedrijven met een woning, dient nu ook ingemeten te worden.

Vanaf november 2024 is een inventariseerder in de gemeente bezig om dit ter plaatse op te meten, verwacht wordt dat dit is afgerond in Q1 2025. Basisregistraties Vanaf 1 juli 2011 geldt het verplicht gebruik van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). Aangezien de WOZ de overgang naar de gebruiksoppervlakten van de woningen heeft gerealiseerd volgt nu de afstemming met de oppervlakten in de BAG. De BAG/WOZ koppeling speelt hierbij een belangrijke rol als het gaat om de onderlinge afstemming. Deze afstemming tussen basisregistraties is het begin van de Samenhangende objectenregistratie (SOR). Het ministerie van BZK is gestart met Doorontwikkeling in Samenhang van de GEO-basisregistraties (DisGeo). Doelstelling daarvan is om meer samenhang te creëren in de Geo informatie Infrastructuur. Onderdeel is de doorontwikkeling van enkele bestaande GEO-basisregistraties tot een Samenhangende Objectenregistratie (SOR). Dit betreft een objectenregistratie met daarin basisgegevens van objecten in de fysieke werkelijkheid zoals o.a. gebouwen, wegen, water, spoorlijnen, bomen, terreindelen en gemeentegrenzen. Er wordt nu gewerkt door het Ministerie aan een roadmap voor de vervolgstappen. Het betreft een intensief traject en zal de komende jaren verder ingevuld worden. De BAG, BGT en de WOZ gaan onderdeel uitmaken van de SOR.

Ook zijn er belangrijke raakvlakken met de basisregistratie topografie (BRT) en het Nationaal Wegenbestand.

92

Omgevingswet De Omgevingswet (inwerkingtredingdatum 1 januari 2024) bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Zodat het straks bijvoorbeeld makkelijker is om bouwprojecten te starten. Bij de implementatie van de Omgevingswet werkt het team BVI nauw samen met andere vakafdelingen. BVI draagt zorg voor de actualiteit, betrouwbaarheid en compleetheid van de gegevens in de basisregistraties BAG en BGT en stelt overige ruimtelijke Geo data beschikbaar die via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) wordt ontsloten. Daarnaast leveren de Adviseur Geo-informatie en de Gis-medewerker ieder vanuit hun een eigen rol een bijdrage in de projectgroep 'pilot Omgevingsplan gemeente Ooststellingwerf' en 'OWO Uitvoeringsprogramma Omgevingswet 2021-2024'. Legesverordening De Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) zijn per 2024 ingegaan. Gelijktijdig met het invoeren van de nieuwe wetgeving, moest ook de legesverordening worden aangepast om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving.

Via themabijeenkomsten bent u geïnformeerd over de belangrijkste gevolgen van de nieuwe wetgeving.

Belastingsoorten Onroerendezaakbelasting (OZB) De hoogte van de OZB is een percentage van de WOZ-waarde van een pand. Het percentage wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld. Eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van niet-woningen (bedrijfspanden voornamelijk) betalen OZB. De opbrengst OZB is voor een gemeente vrij te besteden. Rioolheffing Met de inkomsten vanuit de rioolheffing worden de kosten gedekt die de gemeente maakt voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. In het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2020-2024 is beschreven hoe de gemeente dit uitvoert. Uitgangspunt is dat de rioolheffing met niet meer dan de inflatiecorrectie stijgt. In het kostendekkingsplan behorende bij het GRP is weergegeven hoe de heffing zich ontwikkelt in de periode 20202024. Leges De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2024 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin zullen gemeentelijk keuzes worden gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. Door de Wkb wordt de leges voor bouwactiviteiten opgeknipt in een ruimtelijk en een bouwtechnisch deel.

De technische bouwkundige toets wordt voor gevolgklasse 1 door kwaliteitsborgers uitgevoerd en niet meer door de gemeente. Hierdoor komt de leges voor het bouwtechnisch deel te vervallen. Gevolgklasse 1 zijn bijvoorbeeld eensgezinswoningen en simpele bedrijfspanden. Circa 90% van alle bouwvergunningen in de OWO gemeenten zit in gevolgklasse 1. Historisch heeft ruim 60% tot 75% van de legesopbrengsten betrekking op bouwvergunningen. De consequenties voor de legesopbrengsten zijn daardoor aanzienlijk.

93

De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. Die onzekerheden waren er in andere jaren ook, maar zijn door de nieuwe wetgeving nu groter. Door de knip tussen de ruimtelijke en technische vergunning (Wkb) hebben we de kosten voor deze vergunningssoorten opnieuw geraamd. Na invoering van de Wkb moet blijken of deze raming accuraat is. Ook het aantal vergunningsaanvragen varieert jaarlijks. Het eerste jaar waarin we met de nieuwe wetgeving werken is een overgangsjaar, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. Een echt goed beeld van de werkelijke kostendekkendheid ontstaat naar verwachting in 2025. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Toeristenbelasting Per 1 januari 2024 is de verordening toeristenbelasting gewijzigd. Het forfaitair tarief is uit de verordening geschrapt. Recreatieondernemers kunnen hier geen gebruik meer maken vanaf 2024. Voor de ondernemers die dat wensen is een vaststellingsovereenkomst beschikbaar. In deze vaststellingsovereenkomst wordt met vaste, eenduidige normen het aantal overnachtingen forfaitair vastgelegd. De tarieven voor de periode 2024-2026 zijn € 1,65 en € 1,20 per persoon per nacht. Het tarief van € 1,20 per persoon per nacht is voor overnachtingen in kampeermiddelen op kampeerterreinen en in kampeerboerderijen.

Het tarief van € 1,65 per persoon per nacht is voor verblijf in andere verblijfsaccommodaties. In de raadsvergadering van 27 juni 2023 heeft de raad bij amendement besloten om leeftijd van vrijstelling toeristenbelasting kinderen te verhogen van vier jaar naar 12 jaar. Forensenbelasting Onder de naam ‘forensenbelasting’ heffen we een belasting van personen die (voor meer dan 90 dagen per jaar) een gemeubileerde woning als bedoeld in artikel 223 van de Gemeentewet voor zichzelf en/of hun gezin beschikbaar houden. De belasting heffen we naar de heffingsmaatstaf voor de onroerendezaakbelastingen (de WOZ-waarden). De belasting van caravans of chalets met een standplaats voor meerdere jaren wordt naar een vast bedrag geheven. Bedrijven Investeringszone (BIZ) BIZ (Bedrijven Investeringszone): Op 20 oktober 2021 heeft u ingestemd met de verordening Bedrijveninvesteringszone Oosterwolde Centrum 2021 (BIZ). De opbrengsten van de BIZ worden als subsidie uitgekeerd aan de stichting BIZO. Met de stichting is een uitvoeringsovereenkomst gesloten waarin de activiteiten zijn opgenomen die zij met de subsidie gaan verwezenlijken. Afvalstoffenheffing Met de inkomsten vanuit de afvalstoffenheffing worden de kosten gedekt die de gemeente maakt voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval.

De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast bedrag per woning (vastrecht), een bedrag voor het aantal keren dat afval wordt aangeboden en het aantal kilo's restafval. Dit noemen we Diftar+. Kwijtschelding We voeren de kwijtschelding uit volgens de Uitvoeringsregeling van de Invorderingswet 1990. Als inkomenstoets voor de kwijtschelding wordt de 100% bijstandsnorm gehanteerd. Dit betekent dat, afgezien van vermogen cum annexis, aanvragers met een inkomen op bijstandsniveau in principe voor kwijtschelding in aanmerking komen. Kwijtschelding geldt niet voor alle belastingsoorten alleen voor de afvalstoffenheffing vast deel (+ Diftar tot € 100) en rioolheffing (alleen gebruikersdeel). Sinds begin 2018 is er een versnelde en vereenvoudigde, geautomatiseerde toets vooraf (via het Inlichtingenbureau) om te bepalen of iemand in aanmerking komt voor kwijtschelding. De kosten voor kwijtschelding worden uiteindelijk vertaald in het tarief voor rioolheffing en vastrecht van de afvalstoffenheffing. Het aantal aanvragen in 2024 is toegenomen door de lastenstijging en de verhoogde energielasten.

94

Inkomsten Lokale heffingen en leges x € 1.000 Lokale heffingen en leges

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2023

Begroting

Begroting

2024

8.817

9.696

9.771

9.791

20 V

leges

749

880

1.195

1.182

- 13 N

Totaal

9.566

10.576

10.966

10.973

8V

lokale heffingen

Verschil

Lokale heffingen x € 1.000 Lokale heffingen

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

Verschil

2023

Begroting

Begroting

2024

2.751

2.575

2.613

2629

16 V

Onroerende zaakbelasting eigenaren

397

416

406

378

- 28 N

Onroerende zaakbelasting gebruikers

-1

277

267

255

- 11 N

58

60

60

58

-2N

Toeristenbelasting

347

309

349

384

34 V

Forensenbelasting

145

141

141

145

4V

2.799

2.982

2.982

2987

4V

Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing

2.321

2.935

2.952

2956

3V

Totaal

8.817

9.696

9.771

9.791

20 V

0.61 OZB Woningen Onroerende zaakbelasting eigenaren

0.62 OZB niet-woningen

0.64 Belastingen Overig Bedrijven investeringszone

3.4 Economische promotie

7.2 Riolering Rioolheffing (gecombineerd)

7.3 Afval

95

Leges x € 1.000 Leges

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2023

Begroting

Begroting

2024

Verschil

Burgerlijke stand / huwelijk

17

13

13

26

13 V

Burgerzakenleges

269

395

495

506

11 V

8

15

15

8

-7N

5

-

-

4

4V

-0

-

-

-

-

20

27

27

36

9V

0

-

-

-

-

13

30

45

20

- 25 N

Omgevingsvergunningen, baten

418

400

600

582

- 18 N

Totaal

749

880

1.195

1.182

- 13 N

0.2 Burgerzaken

Overige leges

0.4 Overhead Gemeentehuis en buitendienst

0.8 Overige baten en lasten Nagekomen/buitengewone posten

2.1 Verkeer en vervoer Verharding

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) Overige voorzieningen WMO materieel

8.1 Ruimtelijke ordening Bestemmingsplannen

8.3 Wonen en bouwen

96

Kostendekking Berekening van kostendekkendheid riolering en reiniging In onderstaande tabellen staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen riolering en reiniging. Het uitgangspunt bij deze heffingen is volledige kostendekking. Naast de baten en lasten verantwoord op het taakveld mogen we een aantal lasten toerekenen, waaronder overhead. De overhead is berekend als opslagpercentage over de directe salarislasten die op het taakveld verantwoord zijn. Daarbij is onderscheid gemaakt in een opslagpercentage voor de salarislasten van de buitendienst (56%) en van de binnendienst (79%). Op basis van de vastgestelde scenario's van kostendekkendheid, wordt voor 2024 kostendekkendheid gerealiseerd en is er sprake van een toevoeging aan de egalisatiereserve (reserve lastenverlichting). De dotatie aan de rioleringsvoorziening voor de exploitatie is verwerkt in de lasten van het taakveld. Berekening van kostendekkendheid leges In onderstaande tabel staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen leges. De totale kostendekkendheid van de legesverordening komt uit op 82%. Tussen de titels van de legesverordening vindt geen kruissubsidiëring plaats. Kostendekkendheid bij leges burgerzaken (hoofdstuk 1) is niet haalbaar, vanwege wettelijke maximumtarieven voor de belangrijkste diensten in dit hoofdstuk.

De kostendekkendheid bij leges omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) daalt als gevolg van Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb). De kostendekkendheid van dit hoofdstuk fluctueert bovendien jaarlijks door fluctuaties in de omvang van bouwactiviteiten. De lage kostendekkendheid bij APV gerelateerde onderwerpen (hoofdstuk 3) is een politieke keuze om te stimuleren dat vergunningen voor deze diensten worden aangevraagd. De berekening van de tarieven gebeurt extracomptabel. Bij de kosten taakvelden zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven wordt. Bij directe personeelskosten gaat het bijvoorbeeld om de uren van baliemedewerkers en van de uren van de medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO). De basis voor de toerekening van deze kosten zijn de teamplannen en historische cijfers. Materiële kosten zijn bijvoorbeeld de kosten die samenhangen met de afdracht aan het Rijk voor reisdocumenten en de afdracht aan het RDW voor rijbewijzen. De overhead wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. Voor hoofdstuk 1 rekenen we met het integraal uurtarief van Ooststellingwerf. Daarin hanteren we een opslag van 79% voor overhead over de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 2 en 3 rekenen we met het integraal uurtarief van VTH.

Daarin hanteren we een opslag van 60% voor overhead over de directe loonkosten. Er is voor gekozen om de btw niet als kostenelement mee te wegen, omdat het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft waarvoor geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw maakt slechts een klein onderdeel uit van de kosten. Toelichting overhead In de bijlage van de begroting is een overzicht met taakvelden opgenomen. Op de taakvelden verantwoorden we alle baten en lasten die direct betrekking hebben op het taakveld, waaronder salarislasten. De lasten die we niet direct aan de taakvelden kunnen toerekenen, zijn de overheadkosten. Overhead is 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Het gaat hier dan om onder andere personele kosten, huisvesting, ICT, etc. Omdat alle directe kosten al rechtstreeks zijn toegerekend aan de taakvelden, passen we een opslagpercentage toe voor overhead op salarislasten bij taakvelden waarvoor we kostendekkende tarieven mogen berekenen. Bijvoorbeeld afval, riolering en leges.

97

Berekening van kostendekkendheid

Begroting Rioolheffing Realisatie Rioolheffing (taakveld 7.2)

Begroting Reinigingsheffing Realisatie Reinigingsheffing

(taakveld 7.2)

(taakveld 7.3)

(taakveld 7.3)

Lasten Lasten

2.095

2.195

2.964

2.975

Baten

-25

0

-617

-704

2.070

2.195

2.347

2.271

Overhead

418

418

135

135

Kwijtschelding

51

42

90

103

-1

-1

10

10

Netto lasten taakveld

Toe te rekenen lasten

Rente Dubieuze debiteuren

7

7

Slootonderhoud en straatreiniging

164

158

BTW

273

222

355

355

Totaal toe te rekenen lasten

913

847

589

602

Totale lasten

2.983

3.042

2.936

2.873

Opbrengst heffingen

-2.983

-2.987

-2.936

-2.956

Dekkingspercentage

100%

98%

100%

103%

x € 1.000 Berekening van kostendekkendheid

Hoofdstuk

Hoofdstuk

Hoofdstuk

Totaal

Hoofdstuk

Hoofdstuk

Hoofstuk

Totaal

1

2

3

begroting

1

2

3

realisatie

Lasten Lasten

473

389

26

Baten

0

0

0

473

389

26

888

552

389

26

967

Overhead

217

230

16

463

235

230

16

481

Totaal toe te rekenen lasten

217

230

16

463

235

230

16

481

Totale lasten

690

619

42

1.351

787

619

42

1.448

Opbrengst heffingen

435

430

15

880

572

602

8

1.182

Dekkingspercentage

63%

69%

36%

65%

73%

97%

19%

82%

Netto lasten

888

552

389

26

0

967 0

Toe te rekenen lasten

98

Paragraaf 2 | Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf laat zien hoe solide onze begroting is en in hoeverre we financiële tegenvallers kunnen opvangen. Het gaat om de relatie tussen de (financiële) weerstandscapaciteit en alle risico’s die de gemeente loopt die niet zijn afgedekt door reserves, voorzieningen en verzekeringen. Door het vormen van een weerstandsvermogen hoeven we bij een financiële tegenvaller in de begrotingsuitvoering niet direct te anticiperen. Het weerstandsvermogen is op dit moment voldoende om de risico’s af te dekken.

Conclusie weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit is per 1 januari 2025 € 29,321 miljoen. Dit bestaat uit de Algemene reserve van € 27,133 miljoen (exclusief het bodembedrag van € 5,2 miljoen) en de bestemmingsreserves van € 2,139 miljoen. Het totaal van de bestemmingsreserves is € 8,420 miljoen. Voor de weerstandscapaciteit halen we hier de reserve Kapitaallasten € 4,093 miljoen en de Algemene reserve grondexploitatie € 2,139 miljoen vanaf. De benodigde weerstandscapaciteit is € 4,885 miljoen (zie overzicht bij risico's). Het weerstandsvermogen is ruim voldoende om de risico’s af te dekken. Naast de beschikbare weerstandscapaciteit van € 29,321 miljoen is er nog de algemene buffer van € 5,2 miljoen (als onderdeel van de Algemene reserve). Deze beide gecombineerd maakt dat in relatie tot de omvang van de activiteiten er voldoende buffer aanwezig is voor het opvangen van de risico’s. Risico’s die zich regelmatig voordoen en die vrij goed meetbaar zijn, maken geen onderdeel uit van de risico’s binnen het weerstandsvermogen. Hiervoor zijn verzekeringen afgesloten of reserves en voorzieningen gevormd. We gaan op de volgende manier om met de risico’s rondom grondexploitatie, openeinderegelingen, verbonden partijen en decentralisaties: Grondexploitatie Hiervoor is de Algemene reserve grondexploitatie ingesteld.

Deze reserve is bestemd voor het opvangen van verliezen (bijvoorbeeld van niet-kostendekkende complexen), planschadeclaims en verlaging van verkoopprijzen. We beoordelen ieder jaar opnieuw of de reserve toereikend is. Openeinderegelingen De belangrijkste openeinderegelingen zijn de regelingen Sociaal Domein en WWB. De risico’s binnen het Sociaal Domein (Wmo, jeugd en participatie) kunnen niet meer worden gedekt uit de reserve Sociaal Domein. De risico's nemen we mee in de bepaling van de weerstandscapaciteit. Verbonden Partijen Jaarlijks beoordelen we de jaarrekeningen, begrotingen en tussentijdse rapportages van de verbonden partijen en leggen die aan u voor. We nemen deel aan aandeelhoudersvergaderingen en bij de meeste verbonden partijen ook aan tussentijdse overleggen. Net als bij de grondexploitatie geldt dat er geen extra financiële buffer noodzakelijk is, omdat er geen risico’s zijn die een gevaar vormen voor de financiële positie. Als dit wel het geval is, nemen we dat risico mee in deze paragraaf. Dat beoordelen we ieder jaar opnieuw. Projecten De risico's bij projecten worden per project geïnventariseerd en maken onderdeel uit van het projectplan.

Algemene beleidslijn Om het weerstandsvermogen te beoordelen zetten we de beschikbare weerstandscapaciteit af tegen de benodigde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is een optelsom van middelen die beschikbaar zijn om de gevolgen van risico's die niet begroot zijn te dekken.