Bijlage 2 - Jaarstukken 2021 gemeente Ooststellingwerf

Wat hebben we bere ikt In 2021 zijn we uitgeroepen tot de MKB vriendelijkste gemeente van Friesland. Een titel waar we samen met onze ondernemers trots op kunnen zijn, want we doen het samen. Op het bedrijventerrein Venekoten zijn de laatste kavels verkocht of zijn in optie. Op het bedrijventerrein Turfsteker zijn we in gesprek met lokale ondernemers over de verdeling van de laatste kavels om de groei te kunnen faciliteren. De komst, uitbreiding en plannen van enkele bedrijven zorgt voor een groei van de werkgelegenheid die de komende jaren nog verder zal toenemen. De ondernemersnieuwsbrief heeft een bereik van ongeveer 1250 adressen. Het ondernemersloket wordt hierin elke keer onder de aandacht gebracht om te zorgen dat ondernemers laagdrempelig met ons in contact kunnen komen. Wat hebben we daarvoor gedaan Er is structureel overleg met de georganiseerde ondernemers in onze gemeente. Om de toekomstige groei te kunnen faciliteren is een behoefte onderzoek uitgevoerd. De voorbereiding voor uitbreiding van bedrijventerreinen is gestart. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt De ondernemers komen gemakkelijk in contact met de gemeente en weten de wegen te bewandelen of krijgen ondersteuning bij het bewandelen van de juiste paden. De ondernemers kunnen groeien op de bedrijventerreinen in onze gemeente. Beleidskaders  Programmabegroting 2021

Thema 3.2 Verkeer, wegen en groen Wat willen we bereiken  We willen de extra investeringen op onderhoud wegen, zoals in de Meerjaren-Onderhouds-Planning (MOP) wegen is vastgesteld, structureel doorzetten en uitvoeren.  We zorgen voor veilige fietspaden, wegen en kruisingen. Wat hebben we bereikt De gemeente heeft de openbare ruimte (groen, kunstwerken, riolering en wegen) op het vastgestelde niveau onderhouden en op specifieke locaties is de verkeersveiligheid verbeterd. De levensduur van de wegen is zo lang mogelijk verlengd zonder dat dit tot (meer) onveilige situaties en mogelijke aansprakelijkheidsstellingen leidde. Onder andere de bermen zijn verbeterd en er is extra onderhoud aan de bomen uitgevoerd. Wat betreft klimaatadaptatie (riolering en water) stond 2021 vooral in het teken van de planvoorbereiding. Wat hebben we daarvoor gedaan Onderhoud wegen en bruggen uitvoeren volgens plan  De MOP wegen 2020-2024, planjaar 2021 is volledig uitgevoerd.  De MOP wegen 2022-2026 is opgesteld en vastgesteld.  De MOP civieltechnische kunstwerken 2018-2022, uitvoeringsjaar 2021, is uitgevoerd.  Er zijn maatregelen uitgevoerd (planjaar 2 van 3) om de bermen langs A-routes die tevens landbouwroute zijn structureel te verbeteren. We hebben hoofdzakelijk graskeien aangebracht en gaan hier in 2022 verder mee aan de slag. Dit voeren we uit in combinatie met de MOP wegen.

We hebben u hierover geïnformeerd via een mededeling (nummer 1009).  De drie recreatieve fietspaden Schansmeerweg (Donkerbroek), Bovenweg-Linde en Linde-Bekhof zijn verbeterd.  We hebben diverse maatregelen uit het GVVP uitgevoerd i.c.m. de MOP wegen. Hiermee hebben we gezorgd voor veiligere wegen.  We hebben ook in 2021 weer ingezet op gedragsverandering door het inzetten van verkeerseducatie en veiligheidsbewustzijn. 42

   

We hebben subsidie ontvangen via de provinciale subsidieregeling Fyts!mpuls 2020-2022. Hiermee hebben we in 2021 een groot deel van het fietspad Haule-Donkerbroek i.c.m. de MOP wegen verbeterd. De fiets- voetgangersbrug Molenweg-Houtwal in Oosterwolde is in het voorjaar van 2021 vervangen. Ook de vervanging van de houten beschoeiing en de aanlegvoorziening aan de Quadoelenweg te Oosterwolde (ter hoogte van het Stellingwerf College) is klaar. We vervangen in de periode 2019 tot en met 2022 alle traditionele openbare verlichting door LED verlichting. We hebben inmiddels ca. 90 % van ons gehele areaal openbare verlichting vervangen door LED.

Openbaar Groen  We hebben zoveel mogelijk bomen, die voor onveilige situaties zorgden, gesnoeid volgens de methode 'categorisch boombeheer'.  De eikenprocessierups was ook in 2021 volop aanwezig. We hebben dit in de gaten gehouden en de rups bestreden om de overlast te beperken. Daarnaast hebben we in 2021 een proef gehouden met een preventieve biologische bestrijding van de eikenprocessierups om de plaag beheersbaar te houden. We hebben plantvakken en bermen aangepast om daarmee de biodiversiteit te verhogen. Riolering & Stedelijk water We hebben doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling gegeven aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop dat is gedaan is omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Het GRP is in 2020 vastgesteld en terug te vinden via: https://ooststellingwerf.rioolplan.nl. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Wegen & Verkeersveiligheid  De gebruikers merken en zien dat de kwaliteit behouden blijft.  De verkeersdeelnemers merken en zien dat de verkeersonveilige situaties aangepakt en verkeersveiliger worden.  De weggebruikers merken en zien dat de bermen verbeterd worden.  De gebruikers merken en zien dat verouderde bruggen en oevervoorzieningen vervangen worden.  De weggebruikers merken en zien dat de fietsroutes veiliger worden.  Inwoners merken dat er verkeerseducatieprojecten zijn aangeboden.

Bij deze projecten wordt aandacht besteed aan voorlichting, educatie, veiligheidsbewustzijn en verkeersveiligheid. Door corona zijn een aantal projecten niet doorgegaan. Openbaar Groen  Op diverse locaties in de gemeente zijn werkzaamheden uitgevoerd om onveilige situaties met bomen te voorkomen.  De gebruikers van de openbare ruimte zijn gewaarschuwd voor de aanwezigheid van de eikenprocessierups.  Er zijn meer bloem- en kleurrijke plantvakken en bermen. Riolering & Stedelijk water Inwoners konden gebruik maken van een veilig, functioneel, heel en schoon afvalwaterafvoersysteem en hebben zo weinig mogelijk overlast en schade gehad door extreme neerslag en/of de grondwaterstand. Beleidskaders  Meerjaren Onderhouds Planning (MOP) wegen 2020-2024 (januari 2020 door B&W vastgesteld)  Meerjarenonderhoudsplanning (MOP) civieltechnische kunstwerken 2018-2022 (december 2017 door B&W vastgesteld)  Meerjaren OnderhoudsPlanning (MOP) Openbare Verlichting 2018-2022 (maart 2018 door B&W vastgesteld)  Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 - 2024 https://ooststellingwerf.rioolplan.nl (juni 2020 door de Raad vastgesteld)  Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012)  Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020  Biodiversiteitsplan (Raad 20 april 2021 )

43



Omgevingsvisie

Thema 3.3.1 Milieu 2030 CO2 neutraal, zonneweides Wat willen we bereiken  We zijn in 2030 een duurzame CO2-neutrale gemeente.  We willen duurzaamheid bevorderen en faciliteren.  We willen de bewustwording over duurzaamheid bevorderen.  We willen organisaties zoals energiecoöperatie De Eendracht ondersteunen en betrekken bij het behalen van de milieudoelstellingen.  We willen het beleid rondom zonneparken herzien en houden daarbij rekening met provinciaal beleid over dit thema. Voorwaarde is dat zonneparken goed worden ingepast in de omgeving, dat inwoners goed worden geïnformeerd en worden betrokken in de voorbereiding van plannen en dat er wordt gestreefd naar draagvlak.  We willen beleid opstellen voor de plaatsing van windmolens met een maximale ashoogte van 15 meter. Wat hebben we bereikt Steeds meer mensen treffen (zichtbaar) duurzame maatregelen. Zoals isolatie van de woning of de aanleg van zonnepanelen. De bewustwording over duurzame energie en energiebesparing is gestimuleerd door uitvoering van de rijksregeling RRE (reductie regeling energie). Binnen dit project zijn acties uitgevoerd gericht op deelname van inwoners, waaronder de opleiding van energiecoaches. In twee rondes zijn in totaal 20 vrijwillige energiecoaches opgeleid. Deze coaches kunnen op verzoek een gratis energiescan van een woning maken.

Ook zijn de energiecoaches daarbij getraind om op digitale manier een energiescan af te nemen. Ook is een actie 'junior energiecoach' onder leerlingen van basisscholen uitgevoerd. De kinderen werden gestimuleerd om samen met hun ouders het energieverbruik binnen het huishouden onder de loep te nemen. Daarnaast zijn er veel bespaarboxen met energiebesparende producten uitgedeeld aan inwoners. Ook is door veel inwoners gebruik gemaakt van de mogelijkheid om bespaarkaarten in te wisselen voor energiebesparende producten. Een aantal publieksacties (het energiecafé, speur de energieslurper, team tochtstrip) is afgelast door corona beperkende maatregelen. De belangstelling voor duurzaamheidsleningen is ook in 2021 goed te noemen. Het is een revolverend fonds, waardoor er jaarlijks door aflossing circa € 70.000 opnieuw beschikbaar komt voor dit fonds. Daarnaast maken we vorderingen op het gebied van pilots Waterstof en Smart Grids. Met een Smart Grid beogen wij een samenhangend netwerk te realiseren voor duurzame energie-uitwisseling en -voorziening in Ooststellingwerf. Voor de pilot Waterstof realiseert de exploitant een elektrolyser waarmee zonne-energie kan worden omgezet in waterstofgas. Realisatie klaar medio mei 2022. Daarnaast is in samenhang met deze pilot een onderzoek opgestart naar de realisering van een ‘waterstofwerkplaats’ in de directe omgeving.

Wat hebben we daarvoor gedaan Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 – 2025 In 2021 is het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 – 2025 vastgesteld. Hierin wordt richting gegeven en focus aangebracht aan de uitvoering van de thema’s Energietransitie, Klimaatadaptatie en Circulaire Economie. RRE Met de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) hebben we ingezet op projecten om huiseigenaren te stimuleren tot kleine energiebesparende maatregelen in huis, zoals dak-, raam- of gevelisolatie. Door de inzet van energiecoaches is het voor inwoners inzichtelijk gemaakt tegen welke kosten de woning energiezuinig kan worden gemaakt en hoe dit kan worden gefinancierd. En in samenwerking met SVN (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland) bieden we laagrentende leningen aan voor duurzame initiatieven, zoals de duurzaamheidslening, de blijverslening, de verzilverlening en een algemene stimuleringsregeling voor duurzame initiatieven zoals de postcoderoosregeling.

44

Vaststellen RES 1.0 Als uitvloeisel van het Nationaal Klimaatakkoord is Nederland opgedeeld in 30 verschillende regio’s. Fryslân is als provincie aangewezen als één regio. Samen met alle partners binnen de regio Fryslân hebben we een Regionale Energiestrategie (RES 1.0) vastgesteld om duurzame opwek van elektriciteit en duurzame warmte te realiseren. Vaststellen Transitievisie Warmte Er is door de OWO-gemeenten gezamenlijk een Transitievisie Warmte opgesteld. In deze visie wordt beschreven welke realistische alternatieven er waar zijn in onze gemeente voor aardgas en welke uitgangspunten we hanteren en hoe we verder willen samenwerken aan de uitvoering met onze inwoners en andere stakeholders. Kleine windmolens Voor het benutten van de mogelijkheden die zijn ontstaan in de provinciale verordening Romte hebben we een Paraplubestemmingsplan en Beheersverordening voor kleine windmolens bij agrarische bedrijven opgesteld. Duurzame mobiliteit Voor het stimuleren van duurzame mobiliteit hebben we acties gedaan zoals ‘Band op spanning’, waarbij autobanden van winkelende inwoners op spanning zijn gebracht. Door autobanden op de juiste spanning te brengen wordt veel onnodige CO2 uitstoot voorkomen. Ook hebben we onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor deelmobiliteit in onze gemeente en heeft de aanbesteding voor een Friese laadpaleninfrastructuur plaatsgevonden.

Biodiversiteit Voor onze aanpak ten aanzien van de biodiversiteit hebben we het Biodiversiteitsplan in 2021 vastgesteld en zijn we onder andere gestart met de uitvoering van het roekenbeheer. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt  Inwoners zijn via de gemeentelijke website en sociale media geïnformeerd over de gemeentelijke projecten en over de mogelijkheden voor een duurzaamheidslening.  Woningeigenaren zijn geïnformeerd over de mogelijkheden om een gratis bespaarbox of bespaarkaart aan te schaffen.  Basisschoolkinderen krijgen structureel les over duurzaamheid. Daarnaast zijn de basisscholen en hun leerlingen geïnformeerd over het project junior energiecoach.  Inwoners zijn betrokken bij het maken en de uitvoering van het biodiversiteitsplan, bijvoorbeeld via het project wildcamera's en het roekenbeheer.  Voor de uitvoering van het roekenbeheer maken we gebruik van vrijwilligers voor het verjagen van de roeken.  Onze inwoners merken dat de leefomgeving steeds schoner wordt. Daarnaast wordt het aanbod van milieuprojecten steeds breder en laagdrempeliger. Zo krijgen de inwoners meer mogelijkheden om hun bijdrage aan een schonere leefomgeving te leveren.  Ook is samen met alle Friese gemeenten een digitaal duurzaam bouwloket ingericht. Hier kunnen bedrijven en inwoners terecht met al hun vragen op het gebied van energiebesparing en duurzame energie.

Beleidskaders  Nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf  Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 - 2025  RES 1.0  Transitievisie Warmte  Biodiversiteitsplan  Milieubeleidsplan Ooststellingwerf 2010-2016 (mei 2010)  Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030  Infographic Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030  Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf

45

Thema 3.3.2 Afval Wat willen we bereiken  We hebben ons aangesloten bij de VANG-doelstellingen van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). Mede dankzij invoering van Diftar+belangrijke stappen gezet richting de landelijke richtlijn om 75% van het huishoudelijk afval te scheiden en maximaal 100 kg per inwoner per jaar aan te verbranden restafval te hebben. We richten ons nu op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 met nog 30 kilo te verbranden restafval per inwoner, per jaar.  Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan.  Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen en daarmee de mooie score van de zwerfafvalmonitoring in 2019 van 8,8 punten vasthouden, danwel verbeteren.  Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. Wat hebben we bereikt  De VANG-doelstelling 2021: In het afgelopen jaar is er 127 kg restafval per inwoner verbrand (2020: 118,7 kg). Daarmee is de VANG-doelstelling van 100 kg te verbranden restafval per inwoner per jaar nog niet gehaald. De stijging ten opzichte van 2020 heeft grotendeels een externe oorzaak. De installaties bij Omrin worden steeds beter afgesteld, en waardoor het restafval steeds beter wordt nagescheiden.

Door aanloopproblemen met de nieuw geïnstalleerde DANO-trommel in de SBI en het stil staan van de vergistingsinstallatie vallen de nascheidingsresultaten over 2021 tegen. Er moest meer afval worden verbrand dan in 2020, wat een negatieve invloed op de VANG cijfers 2021 van de Omrin gemeenten heeft. Ooststellingwerf staat in 2021 op de 4e plaats van de Friese gemeenten.  In juni 2021 is in de gemeente Ooststellingwerf het zwerfafval gemonitord. Met een score van 9.4 (=A+) is Ooststellingwerf een zeer schone gemeente (2020: 8,8). Deze prachtige score is mede te danken aan de diverse jaarlijkse zwerfafval opruimacties en de vrijwilligers (inmiddels 160), die het zwerfafval in hun leefomgeving opruimen. Wat hebben we daarvoor gedaan  We nemen deel aan de provinciale communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Met deze campagne worden onze inwoners via de sociale media geïnformeerd over afvalpreventie, afvalscheiding en over de nascheiding van het restafval en kunststoffen bij onze afvalverwerker Omrin.  De gemeente is Supporter van Schoon en roept haar inwoners voortdurend op dit ook te worden. De gemeente faciliteert vrijwilligers met inzamelmiddelen. Het aantal vrijwilligers is toegenomen ten opzichte van 2020.  In 2021 zijn diverse instrumenten onderzocht en ingezet om de afvalscheiding nog verder te verbeteren. Er is ingezet op bewustwording.

Daarvoor loopt de communicatiecampagne 'Samen halen we alles eruit'.  Ook is een project gestart met als doel het gescheiden aanbieden van afval in de grijze container (sortibak) en groene container (biobak) te verbeteren.  Op het Stellingwerf College is invulling gegeven aan projecten rondom (zwerf)afval.  Samen met ondernemers en Nederland Schoon hebben we winkelgebieden gemonitord op zwerfafval en zijn gezamenlijk opruimacties gehouden.  Door corona zijn een aantal werkzaamheden en projecten niet doorgegaan of zijn doorgeschoven. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt  De inwoner, die z'n afval goed scheidt en daardoor minder afval heeft, betaalt minder afvalstoffenheffing.  Inmiddels zijn er ruim 110 vrijwilligers, die (wekelijks of maandelijks) zwerfafval in hun leefomgeving opruimen.  In het begin van de coronaperiode werden er relatief veel bezoeken aan de milieustraat gebracht. De afvalapp waarmee bezoekers zich vooraf moeten aanmelden voor een bezoek aan de milieustraat is nog steeds operationeel. Door het aanmelden van een bezoek worden lange wachtrijen bij de milieustraat zoveel mogelijk voorkomen. Ook voorkomt het dat er teveel bezoekers gelijktijdig op het terrein aanwezig zijn (coronamaatregel).

46

Beleidskaders  Programma Duurzaamheid  Landelijk Afvalplan (LAP)  Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf 2014

Thema 3.4 Bouwen en wonen (inclusief volkshuisvesting) Wat willen we bereiken  We willen een aantrekkelijke woongemeente zijn voor onze huidige en toekomstige inwoners.  De leefbaarheid in de dorpen behouden en ontwikkelen.  Onze inwoners wonen in een passende huur- of koopwoning.  Onze inwoners wonen in een huur- of koopwoning die past bij hun financiële situatie, gezinssamenstelling of zorgbehoefte. Daarnaast een woning die energieneutraal en digitaal ontsloten is.  We blijven inzetten op inbreiding vóór uitbreiding maar niet tot elke prijs.  We kiezen daarbij voor het behoud van ruimtelijke kwaliteit.  We willen aandacht voor sociale woningbouw zoals benoemd in de Woonvisie.  We staan open voor innovatieve woningbouw zoals bijv. Knarrenhofjes. Wat hebben we bereikt Ook in 2021 was Ooststellingwerf een aantrekkelijke woongemeente voor onze inwoners, ongeacht of er werd gewoond in een huur- of koopwoning. Door het realiseren van woningbouwplannen en het opstarten van nieuwe woningbouwprojecten is een bijdrage geleverd aan de leefbaarheid in onze dorpen. Wat hebben we daarvoor gedaan We hebben uitvoering gegeven aan de doelstellingen in de Woonvisie 2017-2022. De coronacrisis lijkt ook in 2021 geen negatieve invloed te hebben gehad op de woningbehoefte in onze gemeente.

Sterker nog, het lijkt erop dat de aantrekkelijkheid en potentie van onze gemeente verder is toegenomen. De druk op de woningmarkt is in 2021 verder toegenomen, met name in de koopsector. Dit heeft onder andere prijsopdrijving als gevolg. Om invulling te geven aan deze woningbehoefte en daarnaast te voldoen aan de oproep van de raad om te 'bouwen, bouwen, bouwen', hebben we in 2021 de onderhandelingen met de provincie voor nieuwe regionale woningbouwafspraken gecontinueerd. Daarnaast hebben we een Taskforce Woningbouw ingesteld, om snel tot de ontwikkeling en realisatie van woningbouwplannen te komen. Er zijn in 2021 verschillende woningbouwprojecten uit het uitvoeringsprogramma woningbouw gerealiseerd. Van de gemeentelijke woningbouwlocaties zijn dit jaar de laatste kavels in Donkerbroek-West verkocht en is er in zowel Langedijke als Elsloo nog één kavel beschikbaar die beide in optie zijn bij een kandidaat-koper. Het bestemmingsplan met 12 woningen aan Vaart ZZ 41 in Appelscha is vastgesteld. De zeven woningen aan de Meester van Ekstraat in Haulerwijk zijn gereed voor oplevering. De realisatie van het woningbouwplan aan de Wrongel in Oosterwolde is gecontinueerd. Daarnaast is in Oosterwolde het plan met vier woningen aan de Houtwal 13-14 gereed gekomen. De sloop-nieuwbouw van de sociale huurwoningen in het Haerenkwartier is succesvol afgerond (zie ook thema 4.11).

Daarnaast hebben we afspraken gemaakt over de bouw van 6 woningen aan de Boekhorsterweg in Oosterwolde, deze worden in 2022 gebouwd. We zijn in gesprek geweest met initiatiefnemers van woningbouwplannen om woningbouwontwikkeling te bevorderen (waaronder specifieke woonvormen) en hebben vooruitlopend op nieuwe regionale woningbouwafspraken met de provincie woningbouwplannen in procedure gebracht. Daarnaast hebben we een proces doorlopen om te komen tot een nieuwe woon(zorg)visie. Enerzijds omdat de woonvisie 2017-2022 per 2022 afloopt, anderzijds om beter antwoord te kunnen geven op de uitdagingen die zich nu en in de toekomst op gebied van wonen (en zorg) zullen voordoen. Om een boost te geven aan het toevoegen van woningen aan onze voorraad is de Taskforce Wonen opgestart. Het plan van aanpak is eind 2021 openbaar gemaakt.

47

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Dat het goed wonen is in Ooststellingwerf in een aantrekkelijke woningvoorraad. Dat er kwaliteitsslagen in de woningvoorraad plaatsvinden. Maar ook in 2021 zullen inwoners geconfronteerd zijn met stijgende woningprijzen in alle segmenten van de voorraad. Deze trend beperkt de doorstroming en heeft tot gevolg dat specifieke groepen niet slagen in het vinden van een passende woning. Specifiek voor de nieuwe woon(zorg)visie heeft de inwoner het volgende gemerkt: er is een woningmarktonderzoek gedaan waarbij een enquête is uitgezet. Deze heeft meer dan 400 respondenten opgeleverd. Er zijn daarnaast drie inwonersbijeenkomsten gehouden om input op te halen voor de nieuwe woon(zorg)visie. Beleidskaders  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf  Notitie 'Platteland aan zet' (kaders gebiedsuitwerkingen) (januari 2012)  Notitie 'Voortgang pilot dorpsagenda’s/gebiedsagenda’s' (voorjaar 2012)  Woonvisie Ooststellingwerf 2017-2022 (mei 2017)  Afwegingskader woningbouw (jan 2019)  Notitie tiny houses (jan 2020)  Nota bouwleges gemeente Ooststellingwerf 2016-2019 (jan 2016)

48

Toelichting belangrijkste afwijkingen programma 3 Wat heeft het gekost x € 1.000 Wat heeft het ons gekost?

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2020

Begroting

Begroting

2021

Verschil

-601

-497

-1.899

-705

1.193 V

3.2 Thema Openbare ruimte

-2.346

-3.209

-3.958

-3.673

286 V

3.3 Thema Milieu

-5.506

-4.543

-5.050

-5.095

- 45 N

3.4 Thema Bouwen en wonen

-1.019

-1.375

-2.266

-741

1.525 V

Totaal Lasten

-9.472

-9.625

-13.173

-10.214

2.959 V

3.1 Thema Economische ontwikk.

314

427

583

613

30 V

3.2 Thema Openbare ruimte

157

99

399

503

104 V

3.3 Thema Milieu

6.767

5.890

6.080

6.004

- 76 N

3.4 Thema Bouwen en wonen

3.351

3.060

3.188

888

- 2.300 N

Totaal Baten

10.589

9.476

10.250

8.008

- 2.241 N

Saldo van baten en lasten

1.117

-149

-2.923

-2.205

718 V

Toevoegingen

-3.638

-2.422

-1.978

-2.229

-252

Onttrekkingen

2.991

835

3.769

3.213

-556

Mutatie reserves

-647

-1.587

1.792

984

-808

Resultaat

470

-1.736

-1.131

-1.222

- 90 N

Saldo van baten en lasten Lasten 3.1 Thema Economische ontwikk.

Baten

Mutatie reserves

49

Tabel belangrijkste afwijkingen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Programma 3

Verschil

Economische aangelegenheden

1.222 V

Algemene reserve

- 1.273 N

Toeristenbelasting

49 V

Verhardingen

503 V

Reserve strategische projecten

- 398 N

Straatreiniging

- 30 N

Openbaar groen

- 91 N

Milieubeleid

35 V

Afvalinzameling

68 V

Reserve lastenverlichting

- 41 N

Riolering

- 207 N

Ontwikkelplannen incl. grondexploitatie

184 V

RO, Vhv en Bestemmingsplannen

355 V

Algemene reserve

- 314 N

Corona

- 63 N

Overige kleine afwijkingen

- 89 N

Totaal afwijkingen

- 90 N

Toelichting belangrijkste afwijkingen In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe. Thema 3.1 Economische ontwikkelingen Economische aangelegenheden, voordeel € 1.222.000  In 2021 is voor het eerst afgeschreven op het Biosintrum. De kapitaallasten worden gedekt uit de kapitaalreserve. Het budget van € 1.000.000 in de algemene reserve wordt daarom overgeheveld naar de kapitaalreserve. Verder is er € 61.000 aan gebouwgebonden kosten in 2021. Omdat we met de fiscus in gesprek waren over een vaststellingsovereenkomst van de fiscale aspecten is, op advies van onze fiscale adviseur, afgezien een deel van deze kosten bij de stichting in rekening te brengen.  Er was € 273.000* beschikbaar voor Biobased economy. € 253.000 voor het nieuwe programma Duurzaamheid 2021-2025 en € 20.000 voor een lopende verplichting uit 2020. In 2021 waren hiervoor geen lasten. De geraamde onttrekking uit de algemene reserve schuift daarom door naar 2022. Algemene reserve, nadeel € 1.273.000* Lagere onttrekking Biosintrum en Biobased economy. Zie hierboven. Toeristenbelasting, voordeel € 49.000 Een voordeel op de toeristenbelasting. Dit komt doordat we de werkwijze van het boeken van de toeristenbelasting hebben aangepast. We boeken nu de toeristenbelasting zoveel mogelijk in het boekjaar waar deze betrekking op heeft.

Dit zorgt in 2021 voor hogere baten omdat nu voor het laatst ook de afrekening van voorgaand jaar (2020) in 2021 is verantwoord. Thema 3.2 Openbare ruimte Verhardingen, voordeel € 503.000  Budget wegen, nadeel € 56.000. Dit heeft diverse oorzaken. O.a. hogere waterschapslasten, minder vergoedingen van derden voor degeneratiekosten, hogere afschrijving op fietspad Donkerbroek Haule en een aantal calamiteiten in de openbare ruimte op het gebied van verhardingen.

50



Investeringswerken, voordeel € 561.000. Bij de begroting moeten we bij een aantal investeringen rekening houden met afschrijving, terwijl de afschrijving in werkelijkheid pas na gereedkoming begint. Nu geldt dat voor Haerenkwartier (€ 133.000) en de brug Molenweg (€ 350.000*). Verder zijn er lagere afschrijvingen voor de drie gerealiseerde fietspaden (€ 48.000). En er was ook € 13.000 geraamd voor de afschrijving van de aanleg voor graskeien, de afschrijving start in 2022. Voor een drietal onderdelen betekent het ook lagere onttrekkingen van reserves. Dit geldt voor Haerenkwartier, brug Molenweg en de fietspaden. De lagere onttrekking voor Haerenkwartier staat bij programma 6.

Reserve strategische projecten, nadeel € 398.000 Lagere onttrekking door lagere investering drie fietspaden (€ 48.000) en het bedrag voor de brug Molenweg is overgeheveld van de reserve strategische projecten naar de kapitaalreserve. Vanaf 2022 worden de afschrijvingslasten dan hieruit gedekt. Straatreiniging, nadeel € 30.000 Gladheidbestrijding is afhankelijk van het weer. Door een strenge(re) winter, grote temperatuurverschillen en sneeuwval was het aantal uitrukken bovengemiddeld. Dit heeft geleid tot hogere lasten dan begroot. Openbaar groen, nadeel € 91.000 Het nadeel komt vooral doordat er extra lasten (€ 60.000) zijn geweest voor het bestrijden van de eikenprocessierups. Daarnaast zijn er hogere lasten voor aankoop beplantingen (€ 10.000) en bij de opbrengst snippergroen is een deel elders verantwoord (€ 20.000). Thema 3.3 Milieu Milieubeleid, voordeel € 35.000 Hogere opbrengsten vanuit de zonnepaneelvelden doordat de energieprijzen hoger waren dan begroot. Daarnaast is er een voordeel doordat er klimaatmiddelen over zijn. Deze middelen zetten we in de jaren 2022-2024 in voor energieloketten. Dit is al in de begroting verwerkt. Afvalinzameling, voordeel € 68.000 In 2021 waren er per saldo € 71.000 hogere lasten o.a. doordat meer restafval is ingezameld en ook op de milieustraat is meer afval ingezameld. Daarnaast was er meer kwijtschelding.

De opbrengst van de heffingen is € 139.000 hoger doordat meer tonnen aan restafval is ingezameld (+18%) en een groter aantal ledigingen (+20%) t.o.v. de begroting. Per saldo zorgt dit voor een voordeel van € 68.000. De onttrekking uit de reserve lastenverlichting is € 41.000 lager dan begroot. Het verschil tussen deze twee bedragen komt doordat meer salarislasten en overhead kon worden toegerekend aan afval. Dit is nadelig voor het product afval en voordelig voor de exploitatie. Reserve lastenverlichting, nadeel € 41.000 De werkelijke onttrekking uit de reserve lastenverlichting is € 41.000 lager. Zie hierboven. Riolering, nadeel € 207.000 De lasten bij riolering waren lager. Dit komt voornamelijk doordat een groot deel van de investeringen in 2021 niet door zijn gegaan waardoor we minder btw toe konden rekenen aan de riolering. Voor de riolering zorgt dat voor een hogere dotatie van € 263.000 aan het spaardeel van de voorziening. Voor de exploitatie zorgt dit voor een nadeel van € 207.000. De geplande investeringen worden doorgeschoven naar 2022, de btw toerekening vindt ook dan weer plaats waardoor dan ook een hogere aanwending uit de voorziening nodig is. Thema 3.4 Bouwen en Wonen Ontwikkelplannen incl. grondexploitatie, voordeel € 184.000 Dit bestaat uit twee onderdelen: één ervan heeft invloed op het rekeningsresultaat en de ander niet.

Invloed op het rekeningsresultaat is de jaarlijkse actualisatie van de omvang van de reserve grondexploitatie. De omvang van de reserve is gebaseerd op de risico's met betrekking tot de toekomstige verkopen voor de komende vijf jaar en de huidige boekwaarde van de complexen. De uitkomst van de berekening is dat de reserve € 184.000* te hoog is. Dit bedrag valt dan ook vrij in 2021.

51

De grondexploitatie is in administratief opzicht een sluitend systeem. Het saldo van de baten en lasten, na winstneming via de reserve, wordt verrekend met de boekwaarde op de balans. De afname (de lasten waren lager dan de baten) van de boekwaarde is € 334.000:  Resultaat uit reguliere baten en lasten € 467.000 (afname boekwaarde). In 2021 zijn er veel grondverkopen geweest. Bij de woningbouwcomplexen zijn er drie kavels verkocht bij Donkerbroek. En er zijn drie industriekavels in 2021 verkocht.  Toevoeging aan de reserve (toename boekwaarde) in verband met winstneming volgens de POCmethode (percentage of completion) € 133.000. Door de hogere opbrengsten wordt de winstneming ook hoger. Bij de woningbouwcomplexen (Langedijke en Elsloo) hebben we nog totaal drie kavels beschikbaar (in 2021 zijn hiervan twee in optie). Het is de verwachting dat deze kavels in 2022 zijn verkocht. Voor Waskemeer zijn we voorbereidingen aan het treffen om het vastgestelde exploitatieplan te wijzigen, dat heeft dan ook gevolgen voor de te verkopen kavels. Bij de twee industriecomplexen (Oosterwolde en Haulerwijk) zijn er nog totaal 10 kavels beschikbaar (in 2022 zijn hiervan al vijf in optie voor de komende jaren). Hier is de verwachting dat de 10 kavels binnen vijf jaar zijn verkocht. Dit betekent dat we ons aan het oriënteren zijn voor uitbreiding van het industrieterrein in Oosterwolde.

RO, Vhv en Bestemmingsplannen, voordeel € 355.000  Bestemmingsplannen, voordeel € 28.000. Dit komt doordat in december 2021 nog voor zes projecten bestemmingsplannen af zijn gegeven. Dit zorgt voor hogere leges.  Nieuwe omgevingswet, voordeel € 314.000*. Het budget voor de omgevingswet is beschikbaar gesteld voor de periode t/m 2024. Het restant van 2021 € 314.000 blijf via de algemene reserve beschikbaar voor 2022 en verder. Algemene reserve, nadeel € 314.000* Lagere onttrekking voor de nieuwe omgevingswet. Corona, nadeel € 63.000*  Economische aangelegenheden, nadeel € 2.000. Er is € 2.000 bijgedragen aan de campagne Koop Lokaal.  Recreatie en toerisme, nadeel € 24.000. Er is voor € 24.000 aan subsidies verstrekt aan dorpen ter stimulering van de toeristische voorzieningen.  Bosbergtoren, nadeel € 4.000. Door corona is de Bosbergtoren beperkter open geweest.  Afval, nadeel € 20.000. Er is € 20.000 verstrekt aan een maatschappelijke organisatie om hun te ondersteunen in het exploitatietekort van 2020.  Nieuwe omgevingswet, nadeel € 13.000. In 2021 is de omgevingsvisie voor Ooststellingwerf afgerond. Voor dit specifieke project waren de kosten geraamd op € 100.000. Dit bedrag is met € 13.000 overschreden door corona gerelateerde aanpassingen in het proces. De raad is hierover geïnformeerd via raadsmededeling #659. * Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.

52

Programma 4 | Strategische projecten en ontwikkelingen Naast de strategische projecten Venekoten-Centrum te Oosterwolde, het Masterplan Regio Appelscha en het Biosintrum in Oosterwolde stellen we in dit programma de strategische ontwikkelingen binnen onze gemeente centraal. Het gaat om de visie op Samenleven, de Omgevingsvisie, de visie op demografische ontwikkelingen, de aanleg van snel internet, de Regio Deal en het Haerenkwartier. Deze onderwerpen zijn per thema verder uitgewerkt. De baten en lasten van Programma 4 worden in de overige programma's verantwoord.

Thema 4.1 Venekoten Centrum Oosterwolde Wat willen we bereiken  We willen dat de uitvoering van het centrumplan Oosterwolde volgens plan wordt afgerond om te werken aan een toekomstbestendig centrum.  We willen dat inwoners, ondernemers en vastgoedeigenaren een duidelijke stem krijgen bij de herinrichting en planontwikkeling van winkelgebied. Wat hebben we bereikt In 2021 is in het winkelgebied van Oosterwolde gestart met de bedrijveninvesteringszone. De eerste maanden waren door corona een lastige start. Er is gestart met het opstellen van een detailhandelsvisie. Dit doen we samen met vastgoedeigenaren en de ondernemers in de winkelgebieden. Wat hebben we daarvoor gedaan Samen met een vertegenwoordiging van de vastgoedeigenaren en ondernemers is er structureel overleg met een afvaardiging van de Commerciële Club Ooststellingwerf en de Rabobank in het platform winkelgebied Oosterwolde. Er is op verschillende terreinen gewerkt aan een krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde. Er is stevig ingezet op de marketing en is er een start gemaakt met centrum management. Samen met de middelen uit de Regio Deal is ingezet op de versterking van ons winkelgebied in Oosterwolde.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt De inwoner ervaart een levendig centrum waar veel wordt georganiseerd om de koopkracht te behouden en waar mogelijk te vergroten voor de ondernemers in het winkelgebied. Beleidskaders  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf  Masterplan Oosterwolde-centrum Venekoten-noord  Eindrapport 'Samenwerken aan een Krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde'

Thema 4.2 Masterplan regio Appelscha Wat willen we bereiken  We willen dat de uitvoering van het Masterplan Appelscha volgens plan wordt afgerond.  We willen dat er een integrale visie wordt ontwikkeld op de ruimtelijke ontwikkeling van Appelscha waarin lopende projecten een plek krijgen.  We willen onderzoeken in hoeverre toeristenbelasting kan terugvloeien naar de sector.

53

Wat hebben we bereikt De oprichting van Coöperatie Appelscha regio 3.0 was het sluitstuk van Masterplan Regio Appelscha (20172020). De Coöperatie heeft in 2019 € 300.000 subsidie ontvangen voor de uitvoering van hun business- en marketingplan 2019-2020. De coöperatie heeft in 2020 een jaar uitstel gekregen om hun plannen uit te voeren (o.a. vanwege vertraging door coronamaatregelen). Het doel van de coöperatie is het promoten van recreatie en toerisme in onze gemeente en aangrenzende gebieden. Hierdoor stijgt het aantal bezoekers, de omzet per bezoeker en uiteindelijk de werkgelegenheid. Daarnaast faciliteert de coöperatie de samenwerking tussen haar leden, waardoor er gezamenlijk nieuwe toeristische producten kunnen worden ontwikkeld en er meer samenhang ontstaat in het aanbod. De integrale visie op de ruimtelijke ontwikkeling van Appelscha is als pilotproject opgepakt als onderdeel van de Omgevingsvisie. Dit zal een eerste oefening zijn om het werken in de geest van de nieuwe Omgevingswet gestalte te geven. Bij de ruimtelijke ontwikkeling van Appelscha zal de ontwikkeling van toerisme en recreatie een centraal aandachtspunt zijn, waarbij lopende projecten zoals doorontwikkeling van De Boerestreek en het vitaliseren van logiesaccommodaties een plaats krijgen.

Wat hebben we daarvoor gedaan Als gemeente werken we aan de toeristische promotie en marketing van ons gebied en van de regio Zuidoost Friesland. Dit doen we op meerdere schaalniveaus. De Coöperatie Appelscha Regio 3.0 (hierna: de coöperatie) is verantwoordelijk voor de lokale marketing, de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (hierna: TRZF) voor de regionale marketing en Merk Fryslân voor het provinciale niveau. Anders gezegd: Merk Fryslân haalt de toerist naar de provincie, de TRZF brengt deze naar de regio en de coöperatie naar onze gemeente. De coöperatie heeft in 2019 een eenmalige subsidie ontvangen voor gebiedspromotie voor een periode van drie jaar, met mogelijkheid voor verlenging. Gelet op de positieve, maar tevens prille, resultaten is voor de periode 2022-2023 aanvullende financiële ondersteuning gevraagd. Als gemeente onderhouden we nauw contact met de coöperatie over de uitvoering en de resultaten van hun plannen. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt De aandacht in diverse media voor Ooststellingwerf als toeristisch-recreatieve bestemming is groeiende. Ondernemers werken steeds meer samen aan promotie en marketing, zoals met het 'Buitensport Walhalla'. Mede hierdoor bleven het aantal dagrecreanten en het aantal toeristische overnachtingen, ondanks de corona maatregelen, redelijk op peil.

De economische bestedingen die hiermee samenhangen zorgen voor het instandhouden en verbeteren van lokale voorzieningen en infrastructuur en voor werkgelegenheid en leefbaarheid. Beleidskaders  Raadsbesluit Coöperatie Appelscha regio 3.0  Masterplan Regio Appelscha (2017)  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf  Planvoorstel Coöperatie Appelscha regio 3.0 2022-2023

Thema 4.3 Biosintrum Wat willen we bereiken  We willen dat het Biosintrum als uniek voorbeeld de verdere ontwikkeling van de BioBased Economy in Ooststellingwerf aanjaagt.  We willen dat door de komst van het Biosintrum MBO-studenten en HBO-studenten naar Ooststellingwerf komen om onderwijs te volgen.  We willen dat het Biosintrum ook een plek is voor toeristen en recreanten in onze gemeente.

54

Wat hebben we bereikt Veel bedrijven weten het Biosintrum te vinden. Helaas konden geplande workshops en congressen niet plaatsvinden door de coronamaatregelen. De stichting heeft het gebouw open kunnen houden voor studenten en zakelijke overleggen. Vooral voor studenten betekende dit een veilige plek om te studeren en binnen de regels de mogelijkheid andere studenten te ontmoeten. Het ligt nog niet in de lijn van de verwachting dat toeristen en recreanten het Biosintrum bezoeken omdat de fietsroute over het Ecomunitypark helaas op korte termijn niet wordt gerealiseerd. Wat hebben we daarvoor gedaan  De stichting blijft bedrijven inspireren om zich te vestigen op het Ecomunitypark.  De Regio Deal heeft bijgedragen aan de bekendheid voor studenten.  De geplaatste 'taxiknop' in het Biosintrum draagt bij aan de bereikbaarheid waardoor onder andere studenten het Biosintrum eerder opzoeken. Uit onderzoek is gebleken dat studenten juist tijdens de sluiting van de scholencampus een plekje zochten in het Biosintrum. Er was met in achtneming van de coronaregels voldoende plaats door het uitvallen van vergaderingen. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Door de aandacht te blijven vragen en nieuwe bedrijven te inspireren om zich te vestigen op het Ecomunitypark draagt dit bij aan de werkgelegenheid.

Beleidskaders  Structuurvisie Ecomunitypark 2012-2022  Bestemmingsplan ecomunitypark  Raadsbesluiten d.d. 17 oktober 2017 (Opzet Biosintrum), 25 januari 2020 (Projectplan Biosintrum) en 30 juni 2020 (Randvoorwaarden en scenario’s toekomst Biosintrum)

Thema 4.4 Participatie Participatie Vanaf 2020 is het restant van het Participatiebudget (voor 2020 en 2021) opgenomen in de reserve Ambitiefonds en bij de Heroverwegingen 2022 is het Ambitiefonds opgegaan in de Algemene Reserve. Participatie is integraal onderdeel van de reguliere werkzaamheden. Daarom is bij de programmabegroting 2022 besloten dit thema te verwijderen.

Thema 4.5 Het Fonds 2018-2021 Wat willen we bereiken We zien Het Fonds als onderdeel van de ontwikkeling van participatie in onze gemeente en willen het proces en de resultaten jaarlijks evalueren. Wat hebben we bereikt In 2021 hebben 14 leefbaarheidsinitiatieven in Ooststellingwerf een subsidie ontvangen voor de realisatie van hun project. In totaal is € 198.911 aan subsidie verleend. Wat hebben we daarvoor gedaan In 2021 is het restant budget van 2020 bij de totale subsidiepot opgeteld. Er was daarmee een ruim budget. Initiatiefnemers konden tussen 30 augustus en 17 september 2021 hun aanvraag indienen. Een onafhankelijke commissie heeft de aanvragen beoordeeld en een rangschikking aan het college van burgemeester en wethouders geadviseerd. Het college heeft dit advies overgenomen en op 15 december zijn de gelukkigen bekendgemaakt en in het zonnetje gezet. In december 2021 zijn de beschikkingen verstuurd en subsidies overgemaakt.

55

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt De inwoner heeft opgemerkt dat er gecommuniceerd is over Het Fonds en over de initiatieven die subsidie hebben ontvangen. Verder ziet de inwoner in zijn of haar buurt leefbaarheidsinitiatieven gerealiseerd worden die (mede) door Het Fonds mogelijk zijn gemaakt. Beleidskaders  Algemene subsidieverordening Ooststellingwerf 2018  De gewijzigde Subsidieregeling Het Fonds 2018-2021 is op 12 mei 2020 vastgesteld.

Thema 4.6 Visie op Samenleven (inclusief adviesraad) Wat willen we bereiken  We willen de Visie op Samenleven 2020-2024 uitwerken in doe-agenda's per maatschappelijk effect waar concrete doelen in staan en een concreet en samenhangend 'pakket' aan interventies waarmee we de doelen willen realiseren. In 2020 zijn we begonnen met 5 doe-agenda's. In 2021 gaan we verder met volgende doe-agenda's.  We willen het Gebiedsteam doorontwikkelen en positioneren zodat inwoners weten waarvoor en hoe ze bij het Gebiedsteam terecht kunnen.  We willen onze grip op de uitgaven in het Sociaal Domein verder versterken en sturen op de uitgaven.  Wij willen datagedreven handelen en goed monitoren waardoor gerichte interventies uitgezet worden.  We willen de Adviesraad Sociaal Domein in stand houden. Wat hebben we bereikt  We hebben prioriteiten gekozen voor de komende jaren door middel van de doe-agenda's.  Door de samenwerking met inwoners en andere partners bij het uitvoeren van de doe-agenda's is er steeds meer een samenhangend pakket van interventies in plaats van losse acties van elke partij.  We werken steeds meer integraal en ontschot en datagedreven.  We zijn meer gefocust op effecten voor inwoners. Wat hebben we daarvoor gedaan  In samenspraak met inwoners, partners en de adviesraad sociaal domein stelden we voor vijf van vijftien maatschappelijke effecten een doe-agenda op.

Een aantal andere effecten werd uitgewerkt in andere documenten, bijvoorbeeld de Woon(zorg)visie, de Omgevingsvisie en het Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik.  De uitvoering van deze doe-agenda's is in volle gang.  De voorbereidingen voor de doe-agenda positieve gezondheid zijn in 2021 gestart.  De subsidie-afspraken met Stichting Scala voor 2022 zijn gemaakt. Deze gaan over de bereikte effecten (outcome) en niet meer over activiteiten (input of output).  De interne organisatie in het sociaal domein (beleidsteam) is afgestemd op ontschot en integraal werken (opgaveteams). Ook medewerkers van het Gebiedsteam doen hier aan mee.  We hebben verhalen in woord en beeld gemaakt om te vertellen wat er allemaal gebeurt in de lokale samenleving en hoe dat past bij de Visie op Samenleven. We geven inwoners, vrijwilligers en samenwerkingspartners daarmee een podium met als doel hen te waarderen en anderen te inspireren.  De doorontwikkeling van het Gebiedsteam is verder geconcretiseerd, waardoor een laagdrempelige toegang voor inwoners, zoveel mogelijk één aanspreekpunt per inwoner/huishouden, zo eenvoudig en snel mogelijke processen en versterking van het ontschot werken dichterbij kwamen.  In 2021 zijn de voorbereidingen getroffen voor een communicatiestrategie zodat inwoners de weg weten naar het Gebiedsteam. Dit krijgt in 2022 zijn beslag.

 We brachten in 2021 vier keer een monitor sociaal domein uit, waarvan twee keer financieel én inhoudelijk. De monitor is opgezet conform de 15 effecten uit de Visie op Samenleven waardoor we meer gericht in de gaten kunnen houden op dat wat we doen ook helpt (datagedreven) en of we binnen de budgetten blijven. Daarnaast geeft de monitor gegevens over zorggebruik en -kosten, cliënttevredenheid en de kwaliteit van ondersteuning.

56



We hadden regelmatig contact met de Adviesraad Sociaal Domein die ons diverse keren formeel en informeel adviseerde over ons werk. We faciliteerden de Adviesraad (o.a. leveren van een ambtelijk secretaris) om hun taak optimaal uit te voeren.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt  Inwoners, dorpen/buurten en partners uit de zorg, werk, onderwijs en welzijn merken dat zij invloed konden uitoefenen op de concrete inspanningen om de beoogde maatschappelijke effecten uit de visie te realiseren.  Inwoners merken dat we ruimte geven voor eigen initiatieven en hen hierbij ondersteunen (bv door opbouwwerk).  Inwoners merken dat de rol van de gemeente per onderwerp en per situatie verschillend is, op basis van de doelenboom uit de Visie op Samenleven.  Inwoners merken dat het Gebiedsteam steeds beter bereikbaar, zichtbaar en toegankelijk is.  Doordat wij cijfers en feiten over het Sociaal Domein goed op orde hebben kunnen we beter beleid maken en bijsturen. Daar plukken inwoners de vruchten van.  Inwoners kunnen zich laten vertegenwoordigen door de Adviesraad en kunnen merken dat de Adviesraad hun belangen inbrengt en het beleid op die manier beïnvloedt.

Thema 4.7 Visie op demografische ontwikkelingen Wat willen we bereiken We gaan op korte termijn een visie formuleren over de wijze waarop de gemeente kan anticiperen op de demografische ontwikkelingen. Wat hebben we bereikt Dat er geen visie op demografische ontwikkelingen is opgesteld. Via mededeling #860 bent u hierover geïnformeerd. Wat hebben we daarvoor gedaan In een themaraad van 8 december 2020 heeft het Fries Sociaal Planbureau een presentatie gehouden over de demografische ontwikkelingen in Ooststellingwerf. In april 2021 is de raad geïnformeerd dat er geen visie op demografische ontwikkelingen wordt opgesteld, gelet op vastgestelde visies en nog op te stellen visies waarin de demografische ontwikkelingen een belangrijke rol spelen. In 2023 wordt gemonitord hoe de (bestaande) visies zich verhouden tot de te verwachten demografische ontwikkelingen. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Het niet opstellen van een visie op demografische ontwikkelingen heeft niet geleid tot nadelige gevolgen voor de inwoner.

Thema 4.8 Glasvezel Wat willen we bereiken We willen ons maximaal inzetten op de aanleg van glasvezel in de hele gemeente. Wat hebben we bereikt De gemeente Ooststellingwerf is een van de eerste landelijke gemeente die volledig worden verglaast. Iedereen kan beschikken over een breedband internet verbinding via glasvezel en in sommige gebieden hebben inwoners zelfs keuze. Wat hebben we daarvoor gedaan De aanleg in de grijze gebieden (gebieden waar minimaal een breedbandvoorziening beschikbaar is) is aan de markt. Wij hebben hierin vooral een faciliterende rol gehad als toezichthouder van de openbare ruimte.

57

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Alle inwoners konden merken dat er aanbod is om aan te sluiten op glasvezel en mogelijk ziet men dat er gewerkt is aan de aanleg van glasvezel in de openbare ruimte. Daardoor is diezelfde inwoner digitaal ontsloten op het glasvezelnetwerk. Dit thema kan worden afgesloten als een strategisch project, nu alles in de uitvoering zit.

Thema 4.9 Omgevingswet, bestemmingsplannen Wat willen we bereiken We zorgen voor een adequate- en brede invoering (intern en extern) van de nieuwe Omgevingswet die op 1 januari 2023 in werking zal treden. Wat hebben we bereikt In 2021 is de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet opnieuw verschoven van 1 juli 2022 naar 1 januari 2023. De invoeringsdatum is het afgelopen jaar niet van invloed geweest op de voorbereidingen die nodig zijn voor een adequate en brede invoering van de Omgevingswet. Er is in algemene zin een flinke inspanning verricht in de voortgang en soms ook afronding van de vele acties en projecten die genoemd staan in het Uitvoeringsprogramma Omgevingswet 2020-2024. Hieronder geven we een opsomming van de bereikte resultaten.  De kennis van en bekendheid met de Omgevingswet is onder medewerkers en bestuur nog meer toegenomen.  We hebben naast de vakinhoudelijke opleidingen ook een start gemaakt met de voorbereiding van de organisatie op het Anders Werken onder de Omgevingswet.  We hebben nagenoeg alle acties genoemd in het geactualiseerde Uitvoeringsprogramma Omgevingswet 2021-2024 als organisatie opgepakt of gaan die op korte termijn oppakken. We blijven ons daarbij in ieder geval richten op de minimale wettelijke verplichtingen.  We hebben flinke stappen gezet ten aanzien van de digitale vereisten van de Omgevingswet.

 We hebben voortgang geboekt ten aanzien van het nieuwe juridische instrumentarium van de Omgevingswet.  De OWO-samenwerking is nog intensiever geworden met als ultiem resultaat dat er OWO-breed een aantal, in het kader van de Omgevingswet, verplichte raadsbesluiten gezamenlijk is voorbereid met een uniforme inhoudelijke insteek. Vanaf de zomer 2019 is gestart met de voorbereidingen voor de Omgevingsvisie Ooststellingwerf en dit proces is in 2021 afgerond. Nu ligt er een brede visie die voldoet aan de vereisten van de Omgevingswet. Wat hebben we daarvoor gedaan  We hebben de basistraining Omgevingswet voor OWO-medewerkers afgerond. We hebben daarnaast een aantal themasessies over de Omgevingswet voor de gemeenteraad georganiseerd.  We hebben OWO-breed het omgevingsspel aangeschaft en dit ook een aantal keren gespeeld. Door het spelen van dit spel wordt op een laagdrempelige en speelse manier nader kennis gemaakt met de Omgevingswet en de achterliggende intenties bekeken vanuit de nieuwe manier van werken (integraal kijken, gericht op samenwerken, denken vanuit de ja-mitsgedachte).  We hebben OWO-breed een participatiewijzer voor inwoners opgesteld.  We zijn met onze nieuwe systemen inmiddels aangesloten op het DSO-LV (Digitale Stelsel Omgevingswet, landelijke voorziening). We zijn gestart om de nieuwe systemen te vullen, in te regelen en we doorlopen oefensessies.

 We hebben na een uitvoerig en breed participatieproces op 23 november 2021 onze nieuwe Omgevingsvisie vastgesteld.  We hebben mooie (inhoudelijke) stappen gezet ten aanzien van de pilot omgevingsplan Appelscha.  We hebben de gemeenteraad een aantal verplichte besluiten in het kader van de Omgevingswet laten nemen over het (bindend adviesrecht, verplichte participatie, delegatiebesluit en de verordening nadeelcompensatie).  We hebben vanuit de OWO-beleidstafel Omgevingswet een gezamenlijke OWO-raad georganiseerd over de Omgevingswet. 58



Vanuit de Omgevingswet-samenwerking in Fries verband zijn de afspraken met de ketenpartners opgepakt en nader uitgewerkt. De definitieve afspraken worden nog dit jaar aan de Friese gemeenten aangeboden.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Veel van de acties rondom de Omgevingswet zijn nu nog in hoofdzaak intern gericht. Wanneer er meer zekerheid is over de definitieve datum van inwerkingtreding zal ook de externe communicatie veel intensiever opgepakt worden. Inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en anderen zijn wel nadrukkelijk betrokken geweest bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie Ooststellingwerf. Deze strategische lange termijnvisie voor de fysieke leefomgeving is via een uitgebreid participatieproces opgesteld en geeft onder andere duidelijke kaders voor nieuwe initiatieven en ontwikkelingen binnen onze gemeente. Beleidskaders  Uitvoeringsprogramma Omgevingswet 2021-2024  Nota van Uitgangspunten Omgevingsvisie Ooststellingwerf  Omgevingsvisie Ooststellingwerf (23 november 2021 vastgesteld in de gemeenteraad)

Thema 4.10 Regio Deal Zuidoost Friesland Wat willen we bereiken Regio Deal Zuidoost Friesland Medio juli 2020 hebben de gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en Heerenveen en de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân een Regio Deal gesloten met het rijk. De vaststelling van de Regio Deal betekent een investering van € 30 miljoen in de regio Zuidoost Friesland in de komende vier jaar. Het Rijk levert een bijdrage van € 15 miljoen en de regio Zuidoost Friesland investeert met bestaande projecten en plannen de andere € 15 miljoen. De Regio Deal Zuidoost Friesland versterkt de regionale centra, zorgt samen met de mienskip voor levendige kleine(re) kernen en het welzijn van de inwoners voor vitale kernen. De Regio Deal zet een plus op de integrale gebiedsontwikkeling beekdalen, gaat aan de slag met een robuust watersysteem en zet in op goede bodemgesteldheid, waterkwaliteit en biodiversiteit voor een veerkrachtig landschap. Met de thema’s duurzame lokale energie en ‘het gastvrije andere Friesland’ legt de Regio Deal verbinding tussen de dorpen en het landschap. Voor de Regio Deal onderzoekt het Fries Sociaal Planbureau de regionale brede welvaart. Alle betrokken partners in de regio trekken een aantal projecten. In dit thema beschrijven we uitsluitend de projecten waarvoor de gemeente Ooststellingwerf projecttrekker is.

De projecttrekker is primair verantwoordelijk voor de inhoud, organisatie, planning, communicatie, financiën en verantwoording. Daarbij altijd rekening houdend met de regionale context.

59

Zorgeconomie Met het project Zorgeconomie willen we als regio inzetten op een leefbare regio waar onze inwoners prettig kunnen (blijven) wonen en werken. Prettig wonen heeft niet alleen te maken met een goed onderhouden huis, een toegankelijk winkelcentrum of voldoende ontmoetingsplekken. Dit gaat erover wat we als regio kunnen doen om de sociaal maatschappelijke uitdagingen tegemoet te treden. Met alle partners binnen de Regio Deal Zuidoost Friesland ontwikkelen we een uitvoeringsprogramma Zorgeconomie. Dit uitvoeringsprogramma speelt in op regio specifieke vraagstukken zoals vergrijzing en ontgroening. Door het ontwikkelen van nieuwe concepten en preventieve ondersteuning aan inwoners en met name ouderen kan gevraagde zorg worden uitgesteld waardoor kosten worden bespaard. We besteden met het project Zorgeconomie aandacht aan de sociale vraagstukken binnen de kernen in Zuidoost Friesland. Een meer betrokken mienskip en sterkere sociale cohesie in de dorpen kunnen we alleen bereiken als we naast een fysieke aanpak ook kiezen voor een sociale inzet. Door deze koppeling kiezen we voor een integrale en meer samenhangende en duurzame aanpak. We willen met de mienskip de ontwikkelkansen voor zorg en welzijn oppakken. Met als doel dat oud en jong elkaar helpen en formele en informele zorg elkaar versterken.

We willen dat onze (oudere) inwoners goed kunnen wonen en de juiste zorg op de juiste plaats en tijd kunnen ontvangen of halen. Om voldoende zorg te kunnen bieden, is voldoende goed geschoold personeel noodzakelijk. We werken toe naar een Blue Zone voor positieve gezondheid en behoud en versterking van de mate van Geluk. Winkelgebied Oosterwolde De regionale kernen hebben een belangrijke voorzieningenfunctie voor de vele kleine dorpen in de regio. Deze voorzieningen staan zowel qua omvang als kwaliteit onder druk. Ook is de sociale cohesie in deze kernen minder groot dan in de kleinere dorpen. Om de cohesie te vergroten en de voorzieningenfunctie van regionale kernen te behouden en te versterken, komt er een sociaal-fysieke aanpak in de drie grotere kernen Wolvega, Gorredijk en Oosterwolde en in Akkrum en Jubbega. De sociale cohesie wordt vergroot door de mienskip te betrekken en ontmoetingsplaatsen te realiseren, de winkelcentra te vitaliseren (o.a. het tegengaan van leegstand) en het toevoegen van andere winkelconcepten. Hier wordt samen met de inwoners en ondernemers uitvoering aan gegeven. Door de Regio Deal Zuidoost Friesland kan er meer gelijktijdig en integraal aangepakt worden. Oosterwolde is één van de sterke regionale kernen binnen Zuidoost.

Om die reden werkt Oosterwolde aan een Masterplan Oosterwolde waarin een structurele versterking van het centrum centraal staat. Onderdeel van het centrumgebied zijn verouderd en hebben een onaantrekkelijke uitstraling, o.a. door matig onderhoud en leegstand. Dit moet worden aangepakt. Uitvoeringsprogramma Recreatie & Toerisme Het project ‘het gastvrije andere Friesland’ heeft als doel een slimme groei van toerisme te realiseren. We pakken dit op binnen de context van de Regio Deal. Dit betekent dat we in Zuidoost Friesland een optimale balans willen ontwikkelen tussen toeristische druk en de draagkracht van de leefomgeving. Dit doen we, onder andere, aan de hand van een toeristische ontwikkelstrategie waarin de route naar die balans wordt uitgestippeld. Dit project geeft bovendien een impuls aan de bestaande regionale samenwerking tussen organisaties en netwerken van ondernemers, toerisme en recreatie platforms, Provincie Fryslân en de vijf betrokken regiogemeenten. Leer- en kenniscentrum Bodem Het LKC-Bodem sluit met name aan op het veerkrachtig landschap en daarmee op maatschappelijke vraagstukken die gerelateerd zijn aan bodemgesteldheid, waterkwaliteit en biodiversiteit. Het Rijk wil dat in 2030 alle landbouwgronden duurzaam worden beheerd.

Om dat te realiseren moeten we meer innoveren, nieuwe verdienmodellen ontwikkelen, kennis over duurzaam bodembeheer verspreiden en meer bewustwording creëren. Het LKC-Bodem draagt bij aan al deze terreinen. Het LKC-Bodem zal onderdeel worden van een breder in Noord-Nederland opgezette strategie en samenwerking voor praktijkgericht onderzoek naar duurzaam beheerde bodems.

60

Wat hebben we bereikt Zorgeconomie Met het project Zorgeconomie zetten we als regio in op een leefbare regio waar onze inwoners prettig kunnen (blijven) wonen en werken. Met alle partners binnen de Regio Deal Zuidoost Friesland is het uitvoeringsprogramma Zorgeconomie ontwikkeld. Doel is om met de inwoners de sociaal maatschappelijke uitdagingen aan te gaan. Met dit uitvoeringsprogramma is Zorgeconomie in de uitvoeringsfase gekomen en zijn verschillende werkgroepen opgericht. Winkelgebied Oosterwolde Na een lastige start in 2021 door de corona maatregelen hebben ondernemers een goede periode gehad. Er wordt samengewerkt aan de uitvoering van het Biz-plan voor een krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde. Leegstand van winkelpanden is minder zichtbaar door invulling en/of bestickering van leegstaande panden. De eerste aanzet is gemaakt voor het opstellen van een detailhandelsvisie. Deze zal in het eerste kwartaal van 2022 worden opgeleverd. Uitvoeringsprogramma R&T Er is een concept ontwikkelstrategie opgesteld. Via onze partner Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) zijn concrete acties uitgezet gericht op doorontwikkeling van de marketingstrategie. De eerste TOP's zijn geopend. Leer- en Kenniscentrum Bodem In samenwerking met studenten van diverse ROC’s is het terrein rondom Biosintrum ingemeten en zijn een aantal terreintekeningen gemaakt.

Vervolgens heeft het grondverzet plaatsgevonden en zijn de verharde paden waarop de bakken voor de Mesokosmossen komen te staan aangelegd. De voetgangerspaden zijn bestraat met klinkers gemaakt met olifantsgras. Het ontwerp en testen van de Mesokosmosbak is uitgevoerd. Dit was een stageopdracht voor een HBO-student. Aan de hand van de technische specificaties is een materiaalstudie voor de bak verricht en is er uiteindelijk een op schaal geproduceerd prototype van de Mesokosmos gemaakt. In juli is het eerste prototype van de Mesokosmos bij Biosintrum gearriveerd. Het digitaal loket en kennisbank www.kenniscentrumbodem.nl is eind september 2021 gelanceerd tijdens het congres: ‘De Bodem als basis’. Wat hebben we daarvoor gedaan Zorgeconomie Het uitvoeringsprogramma kent drie thema’s: Positieve Gezondheid (in samenhang met de Bloeizones), Gezond en Veilig ouder worden en Werkgelegenheid in de zorg.  Positieve gezondheid en Bloeizone: elke gemeente in Zuidoost Friesland wijst één dorp aan om daar, samen met de partners een bloeizone te ontwikkelen door met (één van) de principes van Positieve Gezondheid en de Blue Zones aan de slag te gaan. Bepaald is dat de focus komt te liggen op ouderen in de leeftijdsgroep 65 – 80 jaar. In Ooststellingwerf is gekozen voor het dorp Haulerwijk omdat diverse partners in het dorp hier warm voor lopen en er al beginnende initiatieven zijn.