CConstaterende datOoststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Programmabegroting 2027-2030

Raadsvergadering 3 november 2026, gemeente OoststellingwerfBij agendapunt: Programmabegroting 2027-203049.409 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

Wat willen we bereiken • | We zorgen voor een veilige werkomgeving voor bestuurders en raadsleden • | We maken verstandige keuzes en zorgen voor een structureel sluitende begroting • | We betrekken inwoners actief bij plannen en ontwikkelingen • | Onze dienstverlening is eenvoudig, persoonlijk en goed bereikbaar • | We behartigen onze belangen actief en werken samen met partners • | OWO als fundament voor sterke onafhankelijke gemeenten en regionale slagkracht Beleidsindicatoren De formatie is het aantal geplande arbeidsplaatsen per 1.000 inwoners op 1 januari 2026. De bezetting is het aantal mensen (in fte) dat werkzaam is per 1.000 inwoners. Dat is de formatie, min de plekken die op dat moment nog niet zijn ingevuld. Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie (onder andere loonkosten, ICT, huisvesting, facilitair etc.). Onder overhead verstaan we alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Beleidsindicatoren | Eenheid | Jaarrekening | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 Formatie | Fte per 1.000 inwoners | 10,2 | 11,3 | 11,3 Bezetting | Fte per 1.000 inwoners | 10,5 | 10,7 | 10,4 Apparaatskosten | In euro´s per inwoner | 1.125 | 1.107 | 1.154 Externe inhuur | Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur | 8,1% | 0,8% | 0,7% externen Overhead | % van totale lasten | 13,3% | 13,4% | 13,7% Begroting 2027 Wat gaan we ervoor doen Veilige werkomgeving voor bestuurders en raadsleden We zorgen voor een veilige werkomgeving waarin bestuurders en volksvertegenwoordigers hun werk onafhankelijk en met vertrouwen kunnen doen. Zeker bij gevoelige onderwerpen is het belangrijk dat zij zich beschermd voelen. Daarom zorgen we voor goede communicatie en passende maatregelen waar nodig. We bewaken ook binnen de gemeentelijke organisatie een veilige werkomgeving waarin iedereen zijn werk goed kan uitvoeren. 40 41 Keuzes en een structureel sluitende begroting We zorgen voor een financieel gezonde gemeente met een structureel en realistisch sluitende begroting. We blijven kritisch op uitgaven en maken scherpe keuzes. We wegen investeringen zorgvuldig en bepalen per keer of extra middelen nodig zijn. De beschikbare capaciteit en middelen zijn niet onbeperkt. Daarom maken wij expliciete keuzes.

Niet ieder initiatief kan ondersteund worden en niet iedere voorziening kan altijd op hetzelfde niveau behouden blijven. We koppelen eventuele belastingverhogingen aan duidelijke doelen. Daarbij houden we rekening met inwoners met een laag inkomen. We betrekken inwoners We vinden het belangrijk dat inwoners en ondernemers kunnen meedenken en meedoen bij plannen en besluiten die hun leefomgeving raken. Daarom versterken we participatie en geven we ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving. We ontwikkelen het participatiebeleid en de bijbehorende middelen verder door. Ook wordt het uitdaagrecht vastgesteld voor 1 januari 2027. Dit biedt inwoners en maatschappelijke organisaties de mogelijkheid om gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden (deels) over te nemen. We zetten instrumenten in zoals ‘raad op straat’, dorpendiners en burgerberaad. Daarnaast ondersteunen we initiatieven via bestaande instrumenten zoals het Fonds. We onderzoeken hoe we deze ondersteuning kunnen behouden en versterken. Wij vinden het erg belangrijk dat jeugdigen zich betrokken voelen bij de samenleving en dat beleid aansluit op hun belevingswereld. De frisse blik van jongeren is onmisbaar om goede keuzes te maken. Jeugd moet kunnen meedenken, meedoen en – waar passend – meebeslissen over onderwerpen die hen raken.

Jeugdparticipatie is dus geen bijzaak, maar is een noodzakelijke voorwaarde voor goed jeugdbeleid, leefbare dorpen en vertrouwen tussen gemeente en jongeren. Daarom ontwikkelen we - met de jeugd- een beleid op jeugdparticipatie voor Ooststellingwerf. Wij werken met een onafhankelijke denktank van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en deskundigen die het college en de raad adviseert over de uitvoering van de Toekomstvisie. De denktank helpt kansen te signaleren, nieuwe initiatieven aan te jagen en de verbinding met de samenleving te versterken. Dienstverlening We organiseren onze dienstverlening eenvoudig, persoonlijk en goed bereikbaar, zodat inwoners en ondernemers snel weten waar zij terechtkunnen. Daarbij vinden we duidelijke communicatie en een toegankelijke overheid vanzelfsprekend. We gebruiken begrijpelijke taal en zorgen dat informatie toegankelijk en duidelijk is voor inwoners. We zijn vaker zichtbaar en aanwezig in de dorpen en wijken, zodat de gemeente dichter bij de inwoners staat. Ook werken we aan één duidelijke loketfunctie voor inwoners en ondernemers. We verbeteren het omgevingsloket en verminderen waar mogelijk onnodige bureaucratie. We organiseren initiatievencafés om inwoners en ondernemers te helpen bij het uitwerken van ideeën en plannen.

Samenwerking met partners We behartigen de belangen van Ooststellingwerf en onze inwoners actief en werken strategisch samen met regionale, nationale en internationale partners. We zetten gericht in op lobby richting Europa, het Rijk en de provincies Fryslân en Drenthe om onze opgaven en belangen onder de aandacht te brengen en kansen optimaal te benutten. In Europees verband volgen wij actief de ontwikkelingen in wet- en regelgeving en subsidiemogelijkheden, zoals op het gebied van duurzaamheid, plattelandsontwikkeling en sociale cohesie. We positioneren ons sterker in Europese netwerken, benutten subsidiestromen en werken samen met partners om Europese middelen en kennis naar onze regio te halen. Dit draagt bij aan innovatiekracht en het realiseren van maatschappelijke opgaven. OWO als fundament De OWO-samenwerking vormt een sterke en stabiele basis voor effectieve uitvoering, regionale slagkracht en bestuurlijke invloed. Door gezamenlijke uitvoering, beleidsontwikkeling en eenduidige regionale vertegenwoordiging blijven we een krachtige partner voor inwoners en externe partijen. Het is van belang deze samenwerking en de bijbehorende bestuurlijke overlegstructuren in de komende bestuursperiode te behouden en verder te versterken.

De komende jaren vragen om gezamenlijke inzet op een aantal thema’s zoals digitalisering, data en AI, cybersecurity, ondermijning en veiligheid, weerbaarheid en dienstverlening. Wat merkt de inwoner ervan • | We communiceren op taalniveau B1. • | Informatie is goed en makkelijk vindbaar op de gemeentelijke website. • | We kijken vanuit een open en respectvolle houding met de inwoner mee naar wat er kan en we leggen duidelijk uit wanneer iets niet kan. • | Veelvoorkomende verzoeken worden snel en adequaat afgehandeld. • | Complexe vragen blijven bij hetzelfde loket / dezelfde contactpersoon. • | Initiatieven worden omarmt en waar mogelijk -in samenwerking met de gemeente- gerealiseerd. • | Participatie met belanghebbenden (inwoners, ondernemers en organisaties) vindt altijd plaats, tenzij er een zwaarwegende reden is om niet te participeren. • | Inwoners, ondernemers en organisaties zijn op de hoogte van onderwerpen die spelen in hun eigen leefomgeving en weten of én hoe zij invloed kunnen uitoefenen. • | Jeugdigen ervaren meer mogelijkheden om mee te denken en invloed uit te oefenen op onderwerpen die hen raken. • | Wij laten duidelijk zien waar we aan werken en waar inwoners kunnen meedenken. • | Inwoners die recht hebben op uitkeringen of toeslagen worden actief benaderd conform de Wet proactieve Dienstverlening (aan te nemen door de Tweede Kamer in 2026).

• | Een sterkere vertegenwoordiging van lokale belangen bij Europa, het Rijk en de provincies en meer kansen voor inwoners, ondernemers en organisaties om gebruik te maken van projecten en regelingen. • | Betrouwbare en efficiënte dienstverlening door samenwerking tussen de OWO | -gemeenten. Wat mag het kosten Het budget van het programma dienstverlening bestaat uit structureel en incidenteel geld. Het incidentele budget komt uit de POK-gelden. De POK-gelden zijn naar aanleiding van de toeslagenaffaire beschikbaar gesteld om de dienstverlening aan kwetsbare groe | pen te verbeteren. Hoewel het Rijk deze middelen als ‘geoormerkt’ aanduidt, zijn ze via het Gemeentefonds als algemene middelen uitgekeerd. Gemeenten bepalen daarom zelf hoe zij deze middelen inzetten, waarbij het Rijk benadrukt dat ze bedoeld zijn als impuls voor betere dienstverlening. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Uitbreiding capaciteit bestuurssecretariaat, structureel € 36.000 • | Uitbreiding capaciteit burgerzaken vanwege paspoortpiek, veiligheid en functiescheiding, € 70.000 in 2027 • | OWO: Data-engineer, structureel € 32.000 • | Adviseur strategische netwerken, belangenbehartiging en subsidies (o.a.

Europa, P10, VNG), € 90.000 per jaar voor 2027 en 2028 • | Huisvesting gemeentewerf, vanaf 2029 structureel € 19.000 (kapitaallasten) • | Uitvoeren toekomstvisie, € 35.000 voor 2027 - dekking algemene reserve • | Uitdaagrecht, € 18.000 voor 2027 - dekking algemene reserve • | Projectleider sterke lokale teams, € 60.000 per jaar voor 2027 t/m 2029 - dekking algemene reserve Beleidskaders • | Programma Dienstverlening (2025-2027) • | Uitvoeringsplan Dienstverlening (2026-2027) • | Visie op Inwonersparticipatie (2023) 42 43 • Diverse wetten en regels w.o. Wet Proactieve Dienstverlening, Kieswet, Burgerlijk Wetboek, Paspoortwet, Wet basisregistratie personen, Rijkswet op het Nederlanderschap, reglement gegevensverstrekking, beleid briefadres • Wetten waarbij participatie als juridisch instrument is opgenomen, zoals de Omgevingswet, Wet Versterking Participatie op Decentraal Niveau Thema 5.2 Openbare Orde en Veiligheid Inleiding We werken aan een veilige en weerbare gemeente, waarin inwoners zich beschermd en gehoord voelen. Door preventie, samenwerking en voorbereiding op risico’s zorgen we dat we klaar zijn voor zowel dagelijkse veiligheidsvraagstukken als grotere crises.

Wat willen we bereiken • We zorgen dat we voorbereid zijn op crises en versterken onze digitale weerbaarheid • We investeren in preventie en werken samen om de veiligheid in onze gemeente te versterken • We pakken ondermijnende criminaliteit actief aan • We combineren veiligheid met respect voor lokale tradities • Met de brandweer blijven we aandacht houden voor natuurbranden en de beschikbaarheid van bluswater Wat gaan we ervoor doen Crises en versterken digitale weerbaarheid We bouwen verder op landelijke ontwikkelingen rondom crisisparaatheid en versterken deze voor onze inwoners. We bereiden ons voor op crises, toenemende risico’s zoals (natuur)rampen door klimaatverandering en internationale spanningen. Dit doen we in samenwerking met de veiligheidsregio. We vergroten de digitale weerbaarheid van onze inwoners, zowel jong als oud. Dit doen we in samenwerking met onze buurgemeenten, Banken, bibliotheek, scholen, zorginstanties en politie. We vergroten onze digitale weerbaarheid en zetten waar mogelijk in op digitale onafhankelijkheid. We werken hierin samen met onze OWO-partners. Preventie en veiligheid We werken samen aan een veilige gemeente waarin inwoners zich beschermd en gehoord voelen. Daarom zetten we in op preventieve maatregelen en samenwerking met partners, onder andere in de zorg voor mensen met verward gedrag.

We hebben speciale aandacht voor geweld tegen vrouwen en geweld in de huiselijke sfeer. We onderzoeken hoe we de aanwezigheid op straat van handhavers en boa’s kunnen vergroten en vinden het belangrijk dat de handhavers en boa’s goed toegerust zijn voor hun taken. In 2027 gaan we aan de slag met het opstellen van een nieuw Integraal Veiligheidsbeleid voor de periode 2028-2031. Dit doen we samen met inwoners, bestuur en ketenpartners. Hiermee bepalen we welke veiligheidsthema’s we belangrijk vinden voor de komende jaren. Ook beoordelen we of de beschikbare capaciteit voldoende is om onze ambities en doelstellingen te kunnen uitvoeren. Wij streven ernaar om het nieuwe Integraal Veiligheidsbeleid in het vierde kwartaal van 2027 ter vaststelling aan de raad aan te bieden. Ondermijnende criminaliteit We blijven alert op ondermijnende criminaliteit en versterken onze aanpak waar dat nodig is. We signaleren en bestrijden ondermijnende criminaliteit in samenwerking met onze inwoners en partners zoals ondernemers, politie en justitie. Daarnaast versterken we de bewustwording en weerbaarheid binnen de gemeentelijke organisatie én bij inwoners en ondernemers, zodat signalen eerder worden herkend en gemeld. Na een wijziging van de wet in 2024 heeft het college in 2025 een nieuwe beleidsregel voor Bibob vastgesteld.

Door de wetswijziging kan de Bibob-toets in meer situaties worden gebruikt. Dit geldt nu ook voor zorg, vastgoed en exploitatievergunningen. De gemeenten binnen OWO hebben dit onderwerp samen opgepakt en de beleidsregels op elkaar afgestemd en vernieuwd. In 2027 zorgen we ervoor dat medewerkers voldoende kennis hebben van de Wet Bibob en weten wanneer zij deze moeten toepassen. Zo kunnen we Bibob-onderzoeken op tijd en op de juiste manier inzetten om ondermijnende criminaliteit tegen te gaan. Brandweer Risicovolle gebieden worden geschouwd en waar mogelijk aangepast of voorzien van advies voor de toekomst. Daarnaast wordt in kaart gebracht of er voldoende bluswater is en wat er eventueel moet worden aangepast. We combineren veiligheid met respect voor lokale tradities De ontwikkelingen in het landelijke vuurwerkbeleid kunnen gevolgen hebben voor lokale activiteiten en tradities. We onderzoeken wat deze ontwikkelingen betekenen voor onze gemeente en beoordelen op basis daarvan of aanvullende beleidsregels nodig zijn. Carbidschieten blijft mogelijk en wordt vergunningsvrij toegestaan, waarbij we goede afspraken maken en aandacht houden voor veiligheid. Wat merkt de inwoner ervan • | In crisissituaties merken onze inwoners dat de crisisbeheersing goed en professioneel is geregeld.

Voor de digitale weerbaarheid gaat de inwoner ons en onze partners veel zien en horen over dit onderwerp. Dit zal gaan via sociale media, speciale avonden, a | ctieve spellen en gerichte mailing vanuit ketenpartners en gemeente. • | We reageren snel en passend op overlast situaties en zorgen dat verwarde personen op de juiste tafels worden besproken zodat zowel de omgeving als de verwarde persoon de juiste hulp krijgt. Om geweld tegen vrouwen en geweld in de huiselijke sfeer tegen te gaan werken we nauw samen met de politie, OM en het zorg- en veiligheidshuis en de hulpverlening. Hiervoor zijn middelen beschikbaar als het huisverbod, een casustafel bij het zorg | - en veiligheidshuis en wordt actief gestuurd middels zorgmeldingen. Wat betreft de Boa's en de handhavers, de inwoner zal ze meer en actiever op straat zien. • | Onze inwoners worden gericht bewust gemaakt op het gebied van ondermijning en zullen zien dat er ingegrepen wordt als er zaken niet kloppen. • | Inwoners en gebruikers van natuurgebieden worden waar mogelijk meegenomen in aanpassingen ten behoeve van het voorkomen van (natuur)branden. Ook kan er een actieve bijdrage gevraagd worden op specifieke situaties. Wat mag het kosten Bovenstaande kan worden bekostigd uit de bestaande budgetten.

Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | OWO: Monitoring en Respons (informatiebeveiliging), € | 57.000 in 2027, € 42.000 structureel vanaf 2028 • | OWO: Digitale toegang tot softwaresystemen (Role based), € | 78.000 in 2027 (dekking algemene reserve), € 12.000 structureel vanaf 2028 Beleidskaders • | Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027 • | Regionaal Risicoprofiel 2026-2029 • | Uitvoeringsplan Veiligheid 2024-2025 Thema 5.3 Asiel en Migratie Inleiding We nemen verantwoordelijkheid in de opvang van mensen die naar Nederland komen, met oog voor menswaardigheid, draagvlak en veiligheid. Daarbij houden we als gemeente regie en zorgen we voor een zorgvuldige en evenwichtige aanpak. Wat willen we bereiken • | We voeren onze wettelijke taken uit, met oog voor lokale regie en draagkracht • | We zorgen voor passende en zorgvuldige opvang 44 45 • We vinden de veiligheid van iedereen belangrijk en handelen zorgvuldig. Wat gaan we ervoor doen Wettelijke taken We voeren de spreidingswet uit en houden daarbij als gemeente regie op de invulling. We maken bewuste keuzes die passen bij onze gemeente en de draagkracht van onze dorpen. Door de doorstroomlocatie Rikkingahof, waarin 190 statushouders wonen, voldoen we o p dit moment aan onze taakstelling voor de opvang van asielzoekers uit de Spreidingswet.

We onderzoeken hoe we aan deze taakstelling kunnen blijven voldoen, als Rikkingahof op den duur wegvalt. We zetten ons in om te voldoen aan de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. We voldoen aan onze inspanningsverplichting voor de opvang van ontheemden die zijn gevlucht voor de oorlog in Oekraïne. We onderzoeken hoe we ook in de toekomst opvangplekken en begeleiding kunnen blijven bieden, mocht de oorlog voortduren. Passende en zorgvuldige opvang We kiezen voor menswaardige (en kleinschalige) opvang die past bij de omgeving. Daarbij hebben we oog voor zowel goede opvang en ondersteuning als voor de impact op dorpen en inwoners. We betrekken de samenleving bij plannen. We voeren het gesprek hierover open en transparant, onder andere in de gemeenteraad. We maken onderscheid tussen statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden, omdat hun situatie en ondersteuningsbehoefte anders is. Samen met het COA en andere partners zoeken we passende huisvesting, zorg en ondersteuning. Veiligheid van iedereen We zijn ons bewust van de mogelijke veiligheidsrisico’s rondom opvang en nemen waar nodig passende maatregelen. We zorgen voor zorgvuldige afwegingen, met aandacht voor zowel betrokken inwoners als nieuwe inwoners. Wat merkt de inwoner ervan Inwoners weten dat de gemeente voldoet aan de taakstellingen voor asielzoekers, statushouders en ontheemden.

En zij merken dat we dit zo goed mogelijk doen, met oog voor de belangen van omwonenden. Wat mag het kosten Vanaf 1 juli 2026 is de Doelgroepflexibele Regeling (DFR) van toepassing. Dit is een financiële regeling van het Rijk waarmee gemeenten langjarige, flexibele opvang en huisvesting voor asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden kunnen realiseren. Hieruit wordt de huidige opvang van Oekraïense ontheemden en bijvoorbeeld de opvang in Rikkingahof bekostigd. Beleidskaders • Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) (2025) • Huisvestingswet 2014 • Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne (2024) Begroting Programma 5.

x € 1.000 5- Betrouwbare en samenwerkende gemeente waar inwoners zich | Rekening Begroting Begroting | MJB | MJB | MJB veilig voelen | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 5.1 Thema Bestuur, dienstverlening en financiën | -22.175 | -21.017 | -21.238 -19.753 -19.438 -19.185 5.2 Thema Openbare Orde en Veiligheid | -2.664 | -2.945 | -2.952 | -2.902 | -2.902 | -2.902 5.3 Thema Asiel en Migratie | -3.468 | -3.879 | - | - | - | - Totaal Lasten | -28.307 | -27.841 | -24.189 -22.655 -22.339 -22.087 Baten 5.1 Thema Bestuur, dienstverlening en financiën | 5.142 | 4.081 | 3.776 | 3.698 | 3.565 | 3.565 5.2 Thema Openbare Orde en Veiligheid | 12 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 5.3 Thema Asiel en Migratie | 3.802 | 2.203 | 321 | - | - | - Totaal Baten | 8.957 | 6.299 | 4.113 | 3.713 | 3.580 | 3.580 Resultaat voor bestemming | -19.350 | -21.542 | -20.076 -18.942 -18.759 -18.507 Mutatie reserves Toevoegingen | -379 | - | - | - | - | - Onttrekkingen | 1.251 | 2.768 | 803 | 382 | 382 | 264 Mutatie reserves | 873 | 2.768 | 803 | 382 | 382 | 264 Resultaat na bestemming | -18.478 | -18.775 | -19.273 -18.560 -18.378 -18.243 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Onder thema 5.1 Bestuur, dienstverlening en financiën is er meerjarig een daling. Dat heeft te maken met dat een aantal formatie-uitbreidingen een einddatum hebben.

Bij thema 5.3 Asiel en migratie staan in 2026 de lasten voor de opvang Oekraïne opgenomen en bij de baten de rijksvergoeding. Dit wordt jaarlijks opgenomen. De bate in 2027 is de opgenomen dekking voor de bijbehorende opgenomen formatie in de begroting. 46 Programma Algemene Dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen zijn de baten en lasten die niet specifiek tot een programma behoren. Het bestaat vooral uit de OZB en de uitkering uit het gemeentefonds. Deze middelen hebben | wettelijk geen vooraf bepaald bestedingsdoel en zijn daarmee vrij b | esteedbaar. x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 0.5 Treasury | -505 | -102 | -718 | -1.049 | -1.008 | -993 0.61 OZB Woningen | -313 | -234 | -235 | -235 | -235 | -235 0.62 OZB niet-woningen | -282 | -223 | -224 | -224 | -224 | -224 0.64 Belastingen overig | -194 | -144 | -157 | -157 | -157 | -157 0.8 Overige baten en lasten | -2 | 36 | 17 | 490 | 2.136 | 2.192 Totaal Lasten | -1.296 | -668 | -1.316 | -1.175 | 512 | 583 Baten 0.5 Treasury | 605 | 97 | 97 | 96 | 96 | 95 0.61 OZB Woningen | 2.788 | 2.785 | 2.965 | 3.070 | 3.070 | 3.070 0.62 OZB niet-woningen | 833 | 786 | 907 | 1.011 | 1.011 | 1.011 0.64 Belastingen overig | 171 | 69 | 69 | 69 | 69 | 69 0.7 Alg uitkering en overige uitk gemeentefonds | 68.426 |

68.171 | 70.875 | 68.117 | 67.022 | 68.407 0.8 Overige baten en lasten | 14 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 Totaal Baten | 72.836 | 71.917 | 74.921 | 72.372 | 71.277 | 72.661 Resultaat voor bestemming | 71.540 | 71.250 | 73.605 | 71.197 | 71.789 | 73.245 Mutatie reserves Toevoegingen | - | - | - | - | - | - Onttrekkingen | - | - | - | - | - | - Mutatie reserves | - | - | - | - | - | - Resultaat na bestemming | 71.540 | 71.250 | 73.605 | 71.197 | 71.789 | 73.245 47 48 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Bij de treasury zijn de beschikbaar gestelde rentelasten bij de Kaderbrief 2027 -2030 opgenomen. De verschillen bij de OZB hebben te maken met indexering en de verhoging van de OZB, besluit bij Kaderbrief 2025-2028, met € 100.000 in 2027 en € 200.000 in 2028 (voor zowel woningen als niet- woningen). De algemene uitkering is conform de uitkomsten van de meicirculaire 2026 opgenomen. Bij de overige baten en lasten zijn budgetten opgenomen die nog niet functioneel kunnen worden verantwoord. Dit zijn verwachte besparingen die we als gemeente hopen te realiseren als gevolg van Rijksbeleid. Dit heeft te maken met het invoeren van een eigen bijdrage en het sturen op trajectduur bij de jeugdzorg (€ 473.000 vanaf 2028) en dat de huishoudelijke zorg uit de Wmo gaat (€ 1.645.000 vanaf 2029).

Deze maatregelen zijn door het Rijk nog niet uitgewerkt dan wel in wetten verankerd, maar de algemene uitkering is al wel met deze bedragen gekort. Dus met het ook opnemen bij de overige baten en lasten is het nu neutraal in de begroting opgenomen. Als de maatregelen definitief van kracht worden wordt het functioneel verwerkt. 49 Paragrafen Paragraaf 1 | Lokale Heffingen De gemeente stuurt belastingaanslagen voor een aantal belastingen en heffingen. Dit zijn de onroerendezaakbelasting, rioolheffing, en afvalstoffenheffing voor alle belastingplichtigen binnen onze gemeente. Daarnaast zijn er nog specifieke belastingsoorten voor bepaalde doelgroepen zoals de toeristenbelasting, forensenbelasting, en de BIZ (bedrijveninvesteringszone). We heffen ook leges. De lokale heffingen zijn een belangrijk onderdeel van onze inkomsten. Deze paragraaf laat de hoogte van de inkomsten zien en geeft uitleg over de diverse heffingen. Algemene beleidslijn Het fiscale beleid voeren we uit in overeenstemming met de fiscale wetgeving, de gevormde jurisprudentie en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals die gelden voor het belastingrecht. Daarnaast zijn rechtvaardigheid, redelijkheid en billijkheid zowel bij de heffing als bij de invordering de bepalende elementen.

Bijzonderheden en ontwikkelingen De Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) Zoals elk jaar worden de nieuwe WOZ-waarden gebruikt voor o.a. de heffing van de onroerendezaakbelasting en forensenbelasting. De waardepeildatum voor de WOZ -waarde ligt steeds één jaar voor het belastingjaar en blijft daardoor actueel. Door de actualiteit van de waarde wordt deze mede voor andere doeleinden, zoals de belastingdienst voor de erfbelasting en eigen woningforfait, forensenbelasting, waterschapslasten en door notarissen gebruikt. Basisregistraties Als gemeente maken wij verplicht gebruik van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De BAG/WOZ koppeling gaat zorgen voor een onderlinge afstemming tussen de BAG en de WOZ, een wettelijke verplichting. D eze afstemming tussen basisregistraties is het begin van de keten waarin de basisregistraties met elkaar onderling worden verbonden. Doelstelling daarvan is om meer samenhang te creëren in de Geo informatie infrastructuur. Dit betreft een objectenregistratie met daarin basisgegevens van objecten in de fysieke werkelijkheid zoals o.a. gebouwen, wegen, water, spoorlijnen, bomen, terreindelen en gemeentegrenzen. Deze informatie is van groot belang voor beleidsvraagstukken, vergunningverlening maar ook voor de belastingheffing en het beantwoorden van vragen van inwoners over hun leefomgeving.

Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) De legesverordening is per 2024 vernieuwd in verband met de invoering van de omgevingswet en Wkb. Naast aanpassing aan de nieuwe wetgeving is de legesverordening in OWO -verband ook zoveel mogelijk geharmoniseerd voor de hoofdstukken 2 (omgevingsvergunningen) en 3 (APV gerelateerde diensten). De diensten binnen deze hoofdstukken worden uitgevoerd door de OWO -afdeling VTH. Hoofdstuk 1 is uitsluitend tekstueel geharmoniseerd op basis van het VNG-model. Hiervoor is gekozen, omdat de dienstverlening voor hoofdstuk 1 niet plaatsvindt via OWO-VTH, maar via de separate gemeenten. Na twee jaar met de nieuwe legesverordening gewerkt te hebben worden de inzichten meegenomen voor de verordening voor 2027. U ontvangt eind 2026 een voorstel voor een beperkte herziening van de legesverordening voor 2027. Belastingsoorten Onroerendezaakbelasting (OZB) De hoogte van de OZB-aanslag wordt berekend met een percentage over de WOZ-waarde van een pand. Het percentage wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld. Eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van niet-woningen (zoals bedrijfspanden, winkels en kantoren) betalen OZB. De opbrengst OZB is voor een gemeente vrij te besteden. 50 Benchmark: Met ingang van 2020 is de macronorm vervangen door de benchmark woonlasten.

Dit hebben de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Ministerie van Binnenlandse Zaken afgesproken. Deze benchmark houdt in dat de tarieven van een gemeente worde n vergeleken met de tarieven van andere gemeenten en landelijke en provinciale gemiddelden. Om te laten zien wat de verschillen zijn tussen gemeenten en proberen hierdoor de (forse)stijging OZB te temperen. Basis voor de vergelijking zijn de resultaten van de onderzoeken van het COELO. Tot nu toe blijkt de benchmark nog minder effectief dan de macronorm, er staan geen sancties op. Rioolheffing Eigenaren en gebruikers van woningen en niet-woningen (voornamelijk bedrijfspanden) die aangesloten zijn op het riool betalen rioolheffing. Met de opbrengsten hiervan betalen we het beheer en onderhoud van de riolering, drainage, een aantal sloten binnen de bebouwde kom en andere zaken die nodig zijn voor de inzameling en het transport van afval-, grond- en regenwater. In het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) 2025-2029 is het kostendekkingsplan opgenomen. Daarin staat hoe de heffing zich in deze periode ontwikkelt. Leges Leges zijn bedoeld om de kosten te dekken van diensten die de gemeente levert, zoals vergunningverlening of burgerzaken. Gemeenten moeten aantonen dat de totale begrote opbrengsten van alle leges niet hoger zijn dan de totale begrote kosten (maximaal 100% kostendekkendheid).

In 2024 zijn de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) ingevoerd. Deze wetten hebben impact op de legesbaten. Ook zien we een toename in de bouwactiviteiten. Per saldo leidt dit tot meer legesbaten dan verwacht bij invoering van de wetgeving. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Toeristenbelasting De raad heeft bij de kaderbrief 2027 besloten de tarieven voor 2027 vast te stellen op € 1,20 en € 1,90 per persoon per nacht (was € 1,20 en 1,65 in de periode 2024-2026). Het tarief van € 1,20 per persoon per nacht is voor overnachtingen in kampeermiddelen op kampeerterreinen en in kampeerboerderijen. Het tarief van € 1,90 per persoon per nacht is voor verblijf in andere verblijfsaccommodaties. In de raadsvergadering van 27 juni 2023 heeft de raad bij amendement besloten om leeftijd van vrijstelling toeristenbelasting kinderen te verhogen van vier jaar naar twaalf jaar. Deze leeftijdsvrijstelling blijft in stand. Forensenbelasting Onder de naam ‘forensenbelasting’ heffen we een belasting van personen die (voor meer dan 90 dagen per jaar) een gemeubileerde woning als bedoeld in artikel 223 van de Gemeentewet voor zichzelf en/of hun gezin beschikbaar houden. De belasting heffen we naar de heffingsmaatstaf voor de onroerendezaakbelastingen (de WOZ-waarden).

De belasting van caravans of chalets met een standplaats voor meerdere jaren wordt naar een vast bedrag geheven. Bedrijven Investeringszone (BIZ) BIZ (Bedrijven Investeringszone): Op 20 oktober 2021 heeft u ingestemd met de verordening Bedrijveninvesteringszone Oosterwolde Centrum 2021 (BIZ). De opbrengsten van de BIZ worden als subsidie uitgekeerd aan de stichting BIZO. Met de stichting is een uitvoeringsovereenkomst gesloten waarin de activiteiten zijn opgenomen die zij met de subsidie gaan verwezenlijken. Op 22 april 2025 heeft u ingestemd met de verlenging van de verordening voor de periode 2026 -2031. Een tweede BIZ-gebied is in onderzoek geweest namelijk voor de beveiliging van twee bedrijventerreinen ten oosten van Oosterwolde en deel van de Nanningaweg. Er is een onderzoek ingesteld in 2025 en er zijn bijeenkomsten georganiseerd voor een draagvlakmeting bij de gebruikers en eigenaren in het vastgestelde gebied. De uitslag van de draagvlakmeting was een negatieve beoordeling. De uitbreiding van de huidige bestaande regeling is nu in onderzoek. Afvalstoffenheffing Voor het ophalen en verwerken van afval leggen we een afvalstoffenheffing op. Deze heffing bestaat uit een vast bedrag per woning (vastrecht), een bedrag voor het aantal keren dat afval wordt aangeboden en het aantal kilo's restafval (Diftar+).

Het vastrecht moet altijd worden betaald, ook als er geen afval wordt aangeboden. Kwijtschelding We voeren de kwijtschelding uit volgens de Uitvoeringsregeling van de Invorderingswet 1990. Als inkomenstoets voor de kwijtschelding wordt de 100% bijstandsnorm gehanteerd. Dit betekent dat, afgezien van vermogen, aanvragers met een inkomen op bijstandsniveau in principe voor kwijtschelding in aanmerking komen. Kwijtschelding geldt niet voor alle belastingsoorten, alleen voor de afvalstoffenheffing vast deel (+ Diftar tot € 100) en rioolheffing (alleen gebruikersdeel). We gebruiken een versnelde en vereenvoudigde, geautomatiseerde toets vooraf (via het Bureau InformatieDiensten Nederland: BIDN) om te bepalen of iemand in aanmerking komt voor kwijtschelding. Bij twijfel wordt er nog extra informatie opgevraagd bij de aanvrager. De kosten voor kwijtschelding zitten berekend in het tarief voor rioolheffing en vastrecht van de afvalstoffenheffing.

Inkomsten Lokale heffingen en leges x € 1.000 Lokale heffingen en leges | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lokale heffingen | 10.245 | 10.538 | 11.354 | 11.564 | 11.564 | 11.564 Leges | 1.552 | 1.221 | 1.211 | 1.142 | 1.009 | 1.009 Totaal | 11.797 | 11.759 | 12.565 | 12.706 | 12.573 | 12.573 Lokale heffingen x € 1.000 Lokale heffingen | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 3.2. Leefomgeving en natuur Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.068 | 3.417 | 3.509 | 3.509 | 3.509 | 3.509 Rioolheffing (gecombineerd) | 3.113 | 3.147 | 3.435 | 3.435 | 3.435 | 3.435 Totaal 3.2 Leefomgeving en natuur | 6.181 | 6.564 | 6.944 | 6.944 | 6.944 | 6.944 4.4 Recreatie en toersime Forensenbelasting | 156 | 149 | 152 | 152 | 152 | 152 Toeristenbelasting | 419 | 349 | 419 | 419 | 419 | 419 Totaal 3-1 Thema Economie | 575 | 498 | 571 | 571 | 571 | 571 6.1 Algemene dekkingsmiddelen Onroerendezaakbelasting eigenaren | 3.128 | 3.179 | 3.418 | 3.576 | 3.576 | 3.576 Onroerendezaakbelasting gebruikers | 296 | 297 | 353 | 405 | 405 | 405 Bedrijven investeringszone | 65 | - | 68 | 68 | 68 | 68 Totaal 6.1 algemene dekkingsmiddelen | 3.489 | 3.476 | 3.839 | 4.049 | 4.049 | 4.049 Totaal Lokale heffingen | 10.245 | 10.538 | 11.354 | 11.564 | 11.564 | 11.564 51 Leges x € 1.000 Leges | Rekening |

Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.1. Wonen en ruimtelijke ontwikkeling Bestemmingsplannen | 4 | 29 | 30 | 30 | 30 | 30 Omgevingsvergunningen, baten | 958 | 550 | 550 | 550 | 550 | 550 3.1. Infrastructuur en bereikbaarheid Verharding | 27 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 5.1 Bestuur, dienstverlening en financiën Burgelijke stand / huwelijk | 19 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 Burgerzakenleges | 526 | 552 | 541 | 472 | 339 | 339 Gemeentehuis en buitendienst | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 5.2 Openbare orde en veiligheid Overige leges | 13 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 Totaal Leges | 1.552 | 1.221 | 1.211 | 1.142 | 1.009 | 1.009 Kostendekking Berekening van kostendekkendheid riolering en reiniging In onderstaande tabellen staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen riolering en reiniging. Het uitgangspunt bij deze heffingen is volledige kostendekking. Naast de baten en lasten die worden verantwoord op bijbehorende taakvelden mogen we een aantal lasten toerekenen, waaronder overhead. De overhead is berekend als opslagpercentage over de directe salarislasten die op het taakveld verantwoord zijn. Daarbij is onderscheid gemaakt in een opslagpercentage voor de salarislasten van de buitendienst (64%) en van de binnendienst (71%).

Berekening van kostendekkendheid leges In onderstaande tabel staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen leges. De totale kostendekkendheid van de legesverordening komt uit op 86%. Kostendekkendheid bij leges burgerzaken (hoofdstuk 1) is niet haalbaar, vanwege wettelijke maximumtarieven voor de belangrijkste diensten in dit hoofdstuk. De kostendekkendheid bij leges omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) fluctueert jaarlijks door fluctuaties in de omvang van bouwactiviteiten. De lage kostendekkendheid bij APV gerelateerde onderwerpen (hoofdstuk 3) is een politieke keuze om te stimuleren dat vergunningen voor deze diensten worden aangevraagd. De berekening van de tarieven gebeurt extracomptabel. Bij de kosten taakvelden zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven worden. Bij directe personeelskosten gaat het bijvoorbeeld om de uren van baliemedewerkers en van de uren van de medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO). De basis voor de toerekening van deze kosten zijn de teamplannen en historische cijfers. Materiële kosten zijn bijvoorbeeld de kosten die samenhangen met de afdracht aan het Rijk voor reisdocumenten en de afdracht aan het RDW voor rijbewijzen.

De overhead wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. Voor hoofdstuk 1 rekenen we met het integraal uurtarief van Ooststellingwerf. Daarin hanteren we een opslag van 71% voor overhead over de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 2 en 3 rekenen we met het integraal uurtarief van VTH. Daarin hanteren we een opslag van 61% voor overhead over de directe loonkosten. Er is voor gekozen om de btw niet als kostenelement mee te wegen, omdat het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft waarvoor geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw maakt slechts een klein onderdeel uit van de kosten. 52 Toelichting overhead Op de taakvelden verantwoorden we alle baten en lasten die direct betrekking hebben op het taakveld, waaronder salarislasten. De lasten die we niet direct aan de taakvelden kunnen toerekenen, zijn de overheadkosten. Overhead is 'alle kosten die samenhangen | met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Het gaat hier dan om onder andere personele kosten, huisvesting, ICT, etc. Omdat alle directe kosten al rechtstreeks zijn toegerekend aan de taakvelden, passen we een opslagpercentage toe voor overhead op salarislasten bij taakvelden waarvoor we kostendekkende tarieven mogen berekenen. Bijvoorbeeld afval, riolering en leges.

x € 1.000 Berekening van kostendekkendheid | Begroting Rioolheffing | Begroting Reinigingsheffing (taakveld 7.2) | (taakveld 7.3) Lasten Lasten | 2.402 | 3.493 Baten | - | -628 Netto lasten taakveld | 2.402 | 2.865 Toe te rekenen lasten Overhead | 503 | 137 Kwijtschelding | 52 | 105 Rente | - | -1 Dubieuze debiteuren | 7 | 10 Slootonderhoud en straatreiniging | 171 BTW | 300 | 393 Totaal toe te rekenen lasten | 1.033 | 644 Totale lasten | 3.435 | 3.509 Opbrengst heffingen | -3.435 | -3.509 Dekkingspercentage | 100% | 100% 53 x € 1.000 Berekening van | Begroting hoofdstuk | Begroting | Begroting hoofdstuk 3 | Totaal kostendekkendheid | 1 Algemene | hoofdstuk 2 Fysieke | Dienstverlening vallend dienstverlening | leefomgeving/omgevingsvergunningen | onder Europese dienstenrichtlijn Lasten Lasten | 546 | 452 | 35 | 1.033 Baten | 0 | 0 Netto lasten | 546 | 452 | 35 | 1.033 Toe te rekenen lasten Overhead | 180 | 173 | 22 | 375 Totaal toe te rekenen | 180 | 173 | 22 | 375 lasten Totale lasten | 726 | 625 | 57 | 1.408 Opbrengst heffingen | -616 | -580 | -15 -1.211 Dekkingspercentage | 85% | 93% | 26% | 86% . 54 55 Paragraaf 2 | Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf laat zien hoe solide onze begroting is en in hoeverre we financiële tegenvallers kunnen opvangen.

Het gaat om de relatie tussen de (financiële) weerstandscapaciteit en alle risico’s die de gemeente loopt die niet zijn afgedekt door reserves, voorzieningen en verzekeringen. Door het vormen van een weerstandsvermogen hoeven we bij een financiële tegenvaller in de uitvoering niet direct te anticiperen. Het weerstandsvermogen is op dit moment voldoende om de risico’s op te vangen. Conclusie weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit is per 1 januari 2026 € 27,750 miljoen. De benodigde weerstandscapaciteit is € 3,221 miljoen (zie overzicht bij kwantificeerbare risico's). Het weerstandsvermogen is ruim voldoende om de risico’s af te dekken. Naast de b eschikbare weerstandscapaciteit van € 27,750 miljoen is er nog de algemene buffer van € 5 miljoen (als onderdeel van de Algemene reserve en wordt vanaf de jaarrekening 2024 berekend op 5% van het begrotingstotaal). Deze beide gecombineerd maakt dat in relatie tot de omvang van de activiteiten er voldoende buffer aanwezig is voor het opvangen van de risico’s. Risico’s, die zich regelmatig voordoen en die vrij goed meetbaar zijn, maken geen onderdeel uit van de risico’s binnen het weerstandsvermogen. Hiervoor zijn verzekeringen afgesloten of reserves en voorzieningen gevormd.

We gaan op de volgende manier om met de risico’s rondom grondexploitaties, openeinderegelingen, verbonden partijen en decentralisaties: Grondexploitaties Hiervoor is de Algemene reserve grondexploitatie ingesteld. Deze reserve is bestemd voor het opvangen van verliezen (bijvoorbeeld van niet-kostendekkende complexen), planschadeclaims en verlaging van verkoopprijzen. We beoordelen ieder jaar opnieuw of de reserve toereikend is. Openeinderegelingen De belangrijkste openeinderegelingen zijn de regelingen Sociaal Domein en WWB. De risico's door openeinderegelingen nemen we waar mogelijk mee in de bepaling van de weerstandscapaciteit. Verbonden Partijen Jaarlijks beoordelen we de jaarrekeningen, begrotingen en tussentijdse rapportages van de verbonden partijen en leggen die aan u voor. We nemen deel aan aandeelhoudersvergaderingen en bij de meeste verbonden partijen ook aan tussentijdse overleggen. Net als bij de grondexploitatie geldt dat er geen extra financiële buffer noodzakelijk is, omdat er geen risico’s zijn die een gevaar vormen voor de financiële positie. Als dit wel het geval is, nemen we dat risico mee in deze paragraaf. Dat beoordelen we ieder jaar opnieuw. Projecten De risico's bij projecten worden per project geïnventariseerd en maken onderdeel uit van het projectplan.

Algemene beleidslijn Om het weerstandsvermogen te beoordelen zetten we de beschikbare weerstandscapaciteit af tegen de benodigde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is een optelsom van middelen die beschikbaar zijn om de gevolgen van risico's die niet begroot zijn te dekken. Benodigde weerstandscapaciteit De benodigde weerstandscapaciteit stellen we vast aan de hand van een risico -inventarisatie. Per risico is een inschatting gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet. Daarnaast zijn de financiële gevolgen van deze risico’s zo veel mogelijk weergegeven. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en de mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet-begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken. Het gaat dan vooral om de reservecapaciteit (algemene- en bestemmingsreserves), de onbenutte begrotingscapaciteit, de onbenutte investeringscapaciteit en de stille reserves. We bepalen de beschikbare weerstandscapaciteit aan de hand van de algemene reserve en bestemmingsreserves. We willen een beschikbare weerstandscapaciteit met minimaal de omvang van de benodigde weerstandscapaciteit.

x € 1.000 Weerstandscapaciteit per 1 januari 2027 | Bedrag Algemene reserve | 30.850 Bodembedrag (-/-) | -5.000 A | 25.850 Bestemmingsreserves: | 7.920 Reserve kapitaallasten (-/-) | -3.415 Reserve grondexploitatie (-/-) | -2.605 B | 1.900 Beschikbare weerstandscapaciteit (A+B) | 27.750 Risicobeheersing Risicobeheersing is de manier waarop we risico’s beheersen, inclusief de processen en systemen waarmee we dat doen. Onze organisatie heeft tal van beheersmaatregelen getroffen om de doelstellingen in de programma's te realiseren. Er is een grote verscheidenheid aan maatregelen, die we als volgt indelen: • | Juridische beheersmaatregelen (inkoopvoorwaarden, contractbepalingen, leveringsvoorwaarden, juridische kwaliteitszorg) • | Financiële beheersmaatregelen (financial control, verzekeringen, bankgaranties, financieringsfunctie artikel 13 Financiële verordening) • | Organisatorische beheersmaatregelen (AO/IC, procedures, 4 | -ogen-principe, audits) • | Materiële beheersmaatregelen en informatiebeveiligingsbeheersmaatregelen (gemeentelijk informatiebeveiligingsplan). Twee keer per jaar, als onderdeel van de P&C-cyclus, actualiseren we het overzicht met de belangrijkste risico’s. Dit doen we op basis van dossieronderzoek en interviews met management en medewerkers. Na identificatie van het risico brengen we de oorzaak e | n het gevolg van het risico in beeld.

We kwantificeren ieder risico (als dat mogelijk is). En we maken een inschatting van de kans dat het risico zich voordoet, evenals het financiële gevolg. Dit resulteert in het risicoprofiel voor onze gemeente. Vervolgens inventariseren we voor elk risico de getroffen beheersmaatregelen. Bij de kwantificeerbare risico's staat een opsomming van de risico’s. Per risico is een inschatting gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet, evenals de financiële gevolgen. Bij deze inschattingen gebruiken we onderstaande tabel: Categorie | Kans op voorkomen | Kwantitatief | Financieel gevolg 1. | < of 1 keer per 10 jaar | 10% | Geen geld gevolgen 2. | 1 keer per 5-10 jaar | 30% | < € 25.000 3. | 1 keer per 2-5 jaar | 50% | > € 25.000 - € 100.000 4. | 1 keer per 1-2 jaar | 70% | > € 100.000 - € 500.000 5. | 1 keer per jaar of meerdere keren per jaar | 90% | > € 500.000 56 57 Kwantificeerbare risico's De benodigde weerstandscapaciteit is ten opzichte van de jaarstukken 2025 met ruimt € 850.000 afgenomen. Dit heeft een aantal oorzaken, de grootsten staan hieronder genoemd: • Het risico op afwijkingen op WWB-budgetten (nr. 4) is ruim € 100.000 lager geworden omdat het de afgelopen jaren niet voor is gekomen. Daardoor kan het bedrag naar beneden. • Het risico op een tekort op het btw-compensatiefonds (nr.

11) is € 80.000 lager geworden doordat het plafond naar beneden is bijgesteld en wij daar in de begroting rekening mee hebben gehouden. • Het risico van stijgende kosten voor accommodatiebeleid (nr. 12) is naar beneden bijgesteld met ruim € 400.00. Dat komt doordat het eerst was ingedeeld als gemiddeld risico en nu met een berekening op geld is gezet. • Het risico van € 250.000 in verband met de onderhoudsplannen is uit de berekening gehaald omdat de plannen inmiddels door de raad zijn vastgesteld. Nr. Risico en beheersmaatregel Kans op voorkomen risico Financieel gevolg Benodigde weerstandscapaciteit 1 Risico: Afschrijvingen bedrijfsgebouwen met restwaarde (60% van de WOZ-waarde) 1 5 € 698.419 Toelichting risico: We schrijven bedrijfsgebouwen af tot 60% van de WOZ-waarde. Als het bedrijfsgebouw niet meer de maatschappelijke functie vervult is er het risico dat de resterende boekwaarde hoger is dan de eventuele verkoop c.q. vervanging. Beheersmaatregel: Het percentage ligt in lijn met het percentage van de WOZ bij verkopen de laatste jaren (59%). De kans dat dit de komende jaren fors verslechterd is beperkt. 2 Risico: Financiële kwetsbare positie Jeugdhulp Friesland (JHF) 3 3 € 97.500 Toelichting risico: De financieel kwetsbare positie van JHF kan leiden tot een aanvullende steunvraag aan de Friese gemeenten.

Dit kan samenhangen met de terugbetaling van de verstrekte lening, ongedekte transitiekosten als gevolg van de afbouw van de gesloten jeugdzorg en een mogelijke verslechtering van de financiële situatie van JHF. Beheersmaatregel: De financiële ontwikkelingen van JHF worden door de Friese gemeenten nauwgezet gevolgd. Met het uitstel van de terugbetaling van de lening is JHF in staat gesteld om de organisatie verder te ontwikkelen, de continuïteit van zorg te borgen en te werken aan een structureel financieel herstel. 3 Risico: Bijstelling Algemene uitkering gemeentefonds 5 5 € 673.710 Toelichting risico: De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de totale rijksuitgaven, de zogenaamde “trap op, trap af systematiek”. Als na afloop van een jaar blijkt dat de rijksuitgaven lager zijn dan gepland, wordt de algemene uitkering naar beneden aangepast. Dit vertaalt zich in een aanpassing van het accres. We nemen 1% van de algemene uitkering op als benodigd weerstandsvermogen. Beheersmaatregel: Drie keer per jaar verschijnt er een circulaire. Deze circulaires beoordelen we en rekenen we door. 4 Risico: Afwijking op WWB I-deel budgetten, waardoor beroep op algemene middelen onvermijdelijk is 1 3 € 80.835 Toelichting risico: Bij een tekort van 10% van het WWB I-deel budget moeten wij 7,5% betalen uit eigen middelen.

Het risico gaat over dit mogelijke tekort. Beheersmaatregel: Eén keer per maand ontvangen we managementcijfers met de stand van zaken. Hierdoor kan op financieel gebied bijgestuurd worden. Ook zijn er procesmaatregelen aan de poort en ten aanzien van uitstroom. Beïnvloeding van klantaantallen is niet of zeer marginaal mogelijk. 5 Risico: Leegstand in M.F.A.’s in eigendom van de gemeente met overwegend een onderwijsfunctie 5 3 € 90.000 Toelichting risico: De gemeente beheerd en exploiteert het MFS in Waskemeer en MFA in Haulerwijk. Per 1 januari 2027 zal ook de exploitatie en beheer van MFS Zuid in Oosterwolde overgenomen worden van de stichting. Alle Locaties hebben op dit moment een normatief overschot aan bruto vloeroppervlak, c.q. leegstand. Met het gevolg dat de accommodaties niet meer kostendekkend te exploiteren zijn, dit kan leiden tot extra kosten voor de gemeente Beheersmaatregel: We blijven zoeken maatschappelijke invulling van de aanwezige normatieve leegstand binnen de MFA´s. 6 Risico: Overige garanties 1 3 € 50.000 Toelichting risico: Er zijn garanties verleend aan instellingen op het terrein van gezondheid, volkshuisvesting en onderwijs. Nr. Risico en beheersmaatregel | Kans op | Financieel | Benodigde voorkomen risico | gevolg | weerstandscapaciteit Beheersmaatregel: we beoordelen het overzicht garanties.

7 | Risico: Garanties woningbouwcorporaties | 1 | 3 | € 50.000 Toelichting risico: Het waarborgfonds Sociale Woningbouw heeft de bestaande directe risico’s op geldleningen overgenomen. De gemeente kan op basis van de ‘achtervangregeling’ worden aangesproken. Beheersmaatregel: Het door het Waarborgfonds verstrekte overzicht wordt beoordeeld en daarnaast wordt bij een individuele aanvraag de situatie beoordeeld. 8 | Risico: Diverse gerechtelijke procedures | 4 | 3 | € 54.400 Toelichting risico: Op basis van de huidige stand van zaken lopende procedures en/of te verwachten claims/procedures is een inschatting gemaakt. Beheersmaatregel: Juridische kwaliteitszorg en inhuur van externe juristen bij lopende procedures en/of te verwachten claims. 9 | Risico: National Hypotheek Garantie | 1 | 2 | € 19.000 Toelichting risico: Vanaf 2011 heeft het Rijk de achtervang voor alle nieuwe hypotheekgaranties op zich genomen. De gemeente blijft echter wel garant staan voor de vóór 1 januari 2011 verleende garanties. Beheersmaatregel: We beoordelen het jaarlijks verstrekte overzicht van hypotheekgaranties. 10 | Risico: Terugbetaling verstrekte geldleningen | 1 | 2 | € 6.000 Toelichting risico: Er zijn leningen verstrekt aan instellingen op het terrein van volkshuisvesting, veiligheid, sport en dorpshuizen. Het is niet in alle gevallen duidelijk of er voldoende opstallen, installaties e.d.

aanwezig zijn, om in geval van het uitblijven van betaling de restantschuld te voldoen. Beheersmaatregel: Bij eventuele achterstanden in aflossingen ondernemen we meteen actie. 11 | Risico: Een tekort op het btw-compensatiefonds, | 3 | 4 | € 160.500 waardoor teruggave lager wordt of ontbreekt Toelichting risico: Voor de raming in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 wordt mede op advies van de provincie de definitieve afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond gebruikt van het jaar 2025. Voor 2026 wordt de helft van het risico meegenomen. Beheersmaatregel: Voor de begroting 2027 is het bedrag van het jaar 2025 gebruikt. Voor de volgende begroting zal dit worden herzien en geactualiseerd. 12 | Risico: Accommodatiebeleid | 1 | 5 | € 90.463 Toelichting risico: In september 2024 is het voorkeursscenario voor het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs vastgesteld. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd of vernieuwd. Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. Voor een aantal accommodaties in Oosterwolde en Appelscha is in 2025 en 2026 het accommodatiebeleid vastgesteld. De totale investering voor het accommodatiebeleid bedraagt € 72,37 miljoen voor de periode tot en met 2050, met een jaarlijkse kapitaallast die oploopt van € 30.000 in 2026 tot uiteindelijk € 3,6 miljoen in 2050.

Er is een kans dat de kosten voor het accommodatiebeleid harder stijgen dan de beschikbare budgetten. Beheersmaatregel: De kapitaallasten zijn geraamd in de begroting en worden ieder jaar verhoogd. Ook worden de budgetten voor het accommodatiebeleid jaarlijks geïndexeerd. Het nog niet benodigde deel van deze budgetten wordt jaarlijks toegevoegd aan de reserve accommodatieb | eleid. TOTAAL | € 2.070.827 Risico's ingedeeld in klein, gemiddeld en groot 13 | Risico: Verbonden partijen | 2 | 4 | € 250.000 Toelichting risico: Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. Beheersmaatregel: De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden, maar dat er lang niet altijd een eensluidende visie is binnen de 18 Friese gemeenten. Daarbij is de gemeente altijd vertegenwoordigd in de gezamenlijke overleggen. 58 Nr.

Risico en beheersmaatregel | Kans op | Financieel | Benodigde voorkomen risico | gevolg | weerstandscapaciteit Verder is onze gemeente sinds kort betrokken bij het controllers overleg voor Friese gemeentes inzake | verbonden partijen. Gezamenlijk optrekken t.a.v. verbonden partijen heeft als voordeel om gezamenlijk vanuit hetzelfde afwegingskader de acteren richting de verbonden partij. Mogelijke beheersing van risico’s van verbonden partijen is kansrijker als dit n | amens alle/meer deelnemers worden gedaan. Daarnaast is het ook efficiënter. Zowel voor de gemeente als voor de verbonden partij. 14 | Risico: OWO-bedrijfsvoering | 2 | 3 | € 250.000 Toelichting risico: Het risico bestaat dat er vanuit de samenwerking extra lasten naar voren komen die of onvermijdelijk zijn, danwel grote voorkeur genieten van 2 van de 3 gemeentes. Beheersmaatregel: Er is structureel overleg en tot op heden is er nog geen sprake van 2 tegen 1 besluiten. 15 | Risico: Invoering omgevingswet | 5 | 3 | € 250.000 Toelichting risico: Tot 2032 hebben gemeenten de tijd om een omgevingsplan op te stellen. De voorbereidingen hiervoor zijn inmiddels gestart. Via diverse circulaire hebben wij compensaties ontvangen voor de invoeringskosten van de omgevingswet (en Wkb).

Wij kunnen nu nog onvoldoende inschatten of de beschikbare middelen en eventueel nog te ontvangen middelen toereikend zijn om alle invoeringskosten te dekken. Beheersmaatregel: Zowel de lasten voor het opstellen omgevingsplan als de kostendekkenheid leges wordt gemonitord. Indien monitoring aanleiding geeft tot bijstelling, ontvangt u hiervoor een voorstel. 16 | Risico: Extra lasten door invoering WMO- | 3 | 3 | € 250.000 abonnementstarief Toelichting risico: De invoering van het abonnementstarief leidt aantoonbaar tot een aanzuigende werking op Wmo | -ondersteuning, vooral huishoudelijke hulp. Toch weigert het kabinet gemeenten volledig te compenseren voor de extra kosten. Gemeenten moeten volledig worden gecompenseerd voor de effecten van de invoering van het abonnementstarief. Niet volledig compenseren zal er aan bijdragen dat gemeenten, gezien de grote tekorten in het sociaal domein, verder moeten bezuinigingen en zij de Wmo niet kunnen blijven uitvoeren zoals beoogd. Vanaf 1 januari 2028 komt (naar verwachting) een aanpassing in de eigen bijdrage voor huishoudelijke hulp via de Wmo, waarbij meer rekening wordt gehouden met de draagkracht van huishoudens. Beheersmaatregel: Er wordt al scherp gekeken naar de uitvoeringskosten op dit vlak. Daarbij is de gemeente afhankelijk van de VNG, die onderhandelt over aanpassing van de zogenaamde 'openeinderegeling'.

17 | Risico: Fraude | 5 | 1 | € 50.000 Toelichting risico: Het risico dat de gemeente financiële schade loopt door onrechtmatige handelingen door medewerkers op het gebied van fraude, corruptie, bedreiging en beïnvloeding Beheersmaatregel: Er wordt periodiek een fraude risicoanalyse uitgevoerd door onze eigen Interne Controle. Daarbij komen de risico's jaarlijks aan bod in een separate bespreking met het DT. Daarbij worden zowel interne risico's (functiescheiding e.d.) als externe risico's (cybercrime, ransomware e.d.) besproken. 18 | Risico: Informatiebeveiliging risico datalekken | 5 | 1 | € 50.000 Toelichting risico: Het risico dat de gemeente financiële schade loopt door datalekken, cybercrime e.d. Beheersmaatregel: Er is een informatieveiligheids- en privacy beleid opgesteld. Alle (nieuwe) medewerkers volgen een e-learning privacy en informatieveiligheid. Daarbij zijn beheersmaatregelen verwerkt in processen en systemen. Ook worden jaarlijks bewustwordingsactiviteiten georganiseerd. 19 | Risico: Veiligheidsmaatregelen politieke ambtsdragers | 2 | 1 | € 50.000 Toelichting risico: In rechtspositionele besluiten is uitdrukkelijk bepaald dat het betreffende bestuursorgaan verantwoordelijk is voor de bekostiging van voorzieningen ten behoeve van de politieke ambtsdrager, welke in het Stelsel bewaken en beveiligen worden aangemerkt als werkgeverskosten.

In deze lijn past dat beveiliging op het werk maar ook daarbuiten voor zover die een werkgeverszorg is, voor rekening komt van de gemeente en door de gemeente geregeld wordt. TOTAAL | € 3.220.827 59 Financiële kengetallen en geprognosticeerde balans Kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen ons helpen bij de beoordeling van de financiële positie van onze gemeente. De kengetallen geven informatie over hoeveel (financiële) ruimte onze gemeente heeft om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid. Ook geeft het mogelijkheden om onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten. Er is ook een geprognosticeerde balans opgenomen in de begroting. De kengetallen komen voort uit deze balans.

Kengetallen | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 20% | 42% | 49% | 74% | 94% | 103% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 13% | 35% | 42% | 69% | 89% | 98% Solvabiliteitsratio | 41% | 35% | 35% | 29% | 25% | 23% Structurele exploitatieruimte | 6% | 2% | 0% | 0% | 0% | 2% Grondexploitatie | 3% | 2% | 2% | 2% | 2% | 2% Belastingcapaciteit | 82% | 85% | 83% | 83% | 83% | 83% EMU-saldo (bedrag x € 1.000) | 18 | -11.435 | -3.768 | -25.516 | -14.628 | -10.214 Beoordeling onderlinge verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie Het is niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen moeten we altijd in samenhang bekijken. Ze geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van onze gemeente. Op basis van de kengetallen concluderen we dat de financiële positie van onze gemeente op dit moment goed is. De gemeente staat voor een omvangrijk investeringsprogramma de komende jaren. De investeringen bijvoorbeeld als gevolg van het vastgestelde accommodatiebeleid zijn verwerkt in de geprognotiseerde balans en dus ook in bovenvermelde kengetallen. Dat heeft gevolgen voor de netto schuldquote en solvabiliteitsratio.

De kengetallen blijven voor de komende jaren binnen de normen. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote is de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en afgezet tegen de totale baten. We geven de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weer. Zo brengen we duidelijk in beeld wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Voor een gemeente geldt dat als de netto schuldquote uitkomt boven de 130% er sprake is van een zeer hoge schuld. De netto schuldquote gaat omhoog omdat we moeten lenen om het investeringsprogramma te financieren. Een schuldquote tussen en 90% en 130% wordt als neutraal beoordeeld. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het is het eigen vermogen (de reserves) als percentage van het balanstotaal. Een solvabiliteit tussen de 20% en 50% voor gemeenten is gemiddeld. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe hoger de weerbaarheid van de gemeente. Uit de tabel blijkt dat onze solvabiliteit terugloopt, maar dat we boven de 20% blijven.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ooststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b379d9a4-baf1-4599-90f4-ad8c698ee1b3?agendaItemId=076b93d4-b124-402e-bbbe-deee42c48e3e