CConstaterende datOoststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Programmabegroting 2027-2030

Raadsvergadering 3 november 2026, gemeente OoststellingwerfBij agendapunt: Programmabegroting 2027-203049.409 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 6

• In Oosterwolde Noord en Noordoost zijn verschillende ontmoetingsplekken in de openbare ruimte. Gezonde leefstijl • Inwoners hebben toegang tot een breed en laagdrempelig aanbod van sport - en beweegactiviteiten, dichtbij huis. Er zijn extra mogelijkheden om in de openbare ruimte te bewegen, bijvoorbeeld via QR-FIT routes, die voor iedereen vrij toegankelijk zijn. • Voor inwoners die hun gezondheid willen verbeteren, blijven er programma’s beschikbaar zoals het 6-weken-leefstijltraject. Ouderen en mensen met een beperking vinden passend aanbod dat aansluit bij hun behoeften. • Daarnaast worden op verschillende plekken activiteiten georganiseerd en gestimuleerd door buurtsportcoaches en vrijwilligers. Hierdoor is er meer ondersteuning, ontmoeting en motivatie om actief te blijven. Sportverenigingen en lokale initiatieven blijven goed ondersteund, waardoor het aanbod in de gemeente behouden blijft en verder wordt versterkt. Talen en cultuur • Inwoners kunnen deelnemen aan culturele activiteiten en elkaar ontmoeten in de nieuwe Miente en de jeudsoos • De bibliotheek blijft een plek voor lezen, ontwikkeling en ontmoeting. • Nobilis is toegankelijk met de Museumkaart. • Inwoners krijgen meer mogelijkheden om Fries en Stellingwerfs te horen en te spreken. Accommodatiebeleid De accommodaties blijven beschikbaar voor de gebruikers/inwoners.

Wat mag het kosten Gezonde leefstijl • | Voor de regeling Brede Regeling Combinatiefuncties is er in 2027 geld beschikbaar via | SPUK Stimulering Sport en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) Het gaat om een bedrag van ongeveer € 143.000 voor de combinatiefuncties. Talen en cultuur • | Nobilis rondt de voorbereidingen voor een museale status af. Dit is onderdeel van de toegekende subsidie van € 30.000. De subsidie is bedoeld voor de geschetste activiteiten die Nobilis ook aan een museumregistratie moeten gaan helpen. • | Sinds 2025 ontvangen gemeenten een decentralisatie | -uitkering voor het bibliotheekwerk. Voor 2027 heeft het Rijk hiervoor budget gereserveerd, maar de definitieve besluitvorming over de voortzetting van deze middelen vindt in 2026 plaats. | Als het Rijk besluit de middelen beschikbaar te stellen, verwerken we deze in de begroting. • | Voor de cultuurcoördinator in de culturele Bruisplek is een vast bedrag van € | 60.000 per jaar beschikbaar in het cultuurbudget (cultuurbevordering). Dit wordt aangevuld met geld uit het budget volksgezondheid (van zorg naar welzijn), zodat er een cultuurcoördinator gesubsidieerd kan worden. • | De veranderingen van de Mediawet betekent dat het rijk de bekostiging van de lokale omroep centraliseert. De gemeente heeft hierin per 2028 geen rol meer.

Odrie wordt nog wel gesubsidieerd in de huisvesting in de nieuwe Miente in 2027. Het gaat om een bedr | ag van € 3.600 op jaarbasis. Accommodatiebeleid Financiering en dekking van het accommodatiebeleid staat opgenomen in Paragraaf 9. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Subsidie stichting de Kortsluiting, € 11.000 structureel • | Subsidie stichting Vrijstaat de Stellingen, € 11.000 voor 2027 en 2028 • | Integraal taalbeleid Stellingwerfs en Fries, € 48.000 structureel • | Budget sportstimulering, € 60.000 structureel • | Verhogen mantelzorgbudget, € 30.000 structureel • | Toezicht en handhaving sociaal domein, structureel € 95.000 • | Exploitatie MFS Zuid, structureel € 65.000 • | Structureel maken inzet wijk-GGD'er, € 90.000 structureel - dekking budget Wmo en Zorg en Veiligheid • | Structureel maken welzijnscoaching, € 216.000 structureel - dekking budget Wmo voorliggend veld, aanpak eenzaamheid en AZWA (Aanvullend Zorg | - en Welzijnsakkoord) • | Hoger krediet Doarpssintrum Donkerbroek € 530.000, structureel € 15.000 (kapitaallasten) - dekking budget accommodatiebeleid • | Huisvestingskosten Buurthuiskamer Haerenkwartier, € 10.000 per jaar voor de jaren 2027 t/m 2029 - dekking algemene reserve • | Buurtsportcoaches, € 80.000 voor het jaar 2027 Beleidskaders • | Notitie Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP)

onderwijs 2025-2050 • | Regiovisie Wonen Welzijn en Zorg Zuidoost Friesland (2025) • | Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) (2025) • | Transformatieplan Versterken Sociale Basis (2025) • | Tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023) • | Integraal Zorg akkoord (IZA) (2022) • | Visie op samenleven 2020-2024 • | Doe-agenda E Mensen voelen zich verbonden 2022-2026 • | Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • | Doe-agenda I Gelukkig en gezond ouder worden en mantelzorg 2021-2025 • | Visie op Inclusie (2020) 21 22 Thema 2.3 Gezondheid Inleiding We maken de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Preventie voorkomt (zwaardere) zorg en we zetten in op een gezonde leefstijl voor jong en oud. We investeren in ontmoetingen en sterke netwerken in wijken en dorpen. Bewegen helpt om gezonder te blijven en de openbare ruimte nodigt uit om naar buiten te gaan. Als we mantelzorgers goed ondersteunen, kunnen zij de zorg langer volhouden en is er minder druk op professionele zorg. Bij nieuw beleid kijken we altijd naar het effect op de gezondheid van onze inwoners, of het nu gaat om wonen, economie, veiligheid of de inrichting van de buitenruimte. We investeren in gezondheid door preventie, beweging en mentale veerkracht vanaf jonge leeftijd.

We erkennen dat voldoende bewegen op jonge leeftijd essentieel is voor een gezonde fysieke en mentale ontwikkeling en bijdraagt aan een vitalere leefstijl op latere leeftijd. Gezondheid gaat niet alleen over zorg, maar vooral over hoe mensen leven, zich voelen en elkaar ontmoeten. Door ondersteuning slim te organiseren en samen te werken met inwoners en partners, bouwen we aan een gezonde leefomgeving waarin iedereen zo lang mogelijk vitaal en zelfstandig kan meedoen. Wat willen we bereiken • We stimuleren bewegen vanaf jonge leeftijd en verbinden dit nadrukkelijk met preventie. • We organiseren zorg slim en passend. • We zoeken samen naar slimme oplossingen waarbij welzijn, preventie en zorg elkaar versterken. • We hebben blijvend oog voor mantelzorgers. • We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen, zoals dat gezondheid een belangrijk onderdeel is van de omgevingsvisie en deze te verankeren in alle ruimtelijke plannen. • We zetten in op een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag rondom bewegen, voeding en ontmoeten. • We zetten in op een betere mentale gezondheid en veerkracht van onze inwoners. • We zetten in op positieve gezondheid en zetten daarom breed in op een gezonde leefstijl gericht op meedoen en kwaliteit van leven. • We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen.

Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken. Wat gaan ervoor doen Stimuleren bewegen We versterken de mentale gezondheid van onze inwoners, met bijzondere aandacht voor jongvolwassenen. Bij een positieve evaluatie behouden we Go YoFlo als preventieve aanpak tegen middelengebruik onder jongeren van 10-18 jaar en blijven we dit inzetten als onderdeel van een bredere preventiestrategie. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk en wenselijk is om de leeftijdsgrens van GoYoFlo uit te breiden naar een jongere instroomleeftijd. We stimuleren bewonersinitiatieven die gezondheid en ontmoeting bevorderen. We zetten continu in op een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en elkaar ontmoeten. Slimme en passende zorg We organiseren zorg en ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij inwoners, passend bij wat iemand nodig heeft. Daarbij werken we vanuit het principe: dichtbij waar het kan en geconcentreerd waar het moet. We verbeteren de samenwerking tussen welzijnsorganisaties (Scala), scholen, het gebiedsteam en andere partners. We werken steeds meer wijkgericht en versterken de verbinding tussen het sociaal en medisch domein. Zwaardere zorg en zorggeschikte woningen concentreren we zoveel mogelijk in de grotere kernen, waar voorzieningen en ondersteuning beter bereikbaar zijn.

In kleinere dorpen bieden we ruimte aan passende en kleinschalige initiatieven, zoals zorgboerderijen (speerpunt uit de uitvoeringsagenda WWZ). Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor kleinscha lige clustering van woningen, zodat zorg efficiënter georganiseerd kan worden en tegelijkertijd sociale cohesie wordt versterkt. Daarbij zorgen we voor zichtbare en toegankelijke ondersteuning voor kwetsbare groepen. 23 We zetten in op het actief betrekken van mensen met dementie binnen de samenleving. Er is daarom extra aandacht voor bewegen en meedoen in de maatschappij, ook voor mensen met dementie. Waar nodig regelen we dagbesteding met een indicatie. Ook helpen we mensen om een zinvolle daginvulling te vinden zonder indicatie. Dit kan bijvoorbeeld bij Welzijn op Dorpse Schaal, het dagcentrum Oosterwolde, de Buurthaven, de Herberg in Waskemeer of via het project DemenTalent. Zoeken naar slimme oplossingen De druk op de zorg neemt toe, zowel lokaal als landelijk. Daarom onderzoeken we hoe we zorg en welzijn slimmer kunnen organiseren. We sluiten daarbij aan bij de beweging van zorg naar welzijn: eerder ondersteunen, problemen voorkomen en inwoners helpen om zo lang mogelijk zelfstandig mee te doen. We zoeken samen met partners naar oplossingen voor de toenemende druk op de lokale zorg, onder andere door het tekort aan zelfstandig gevestigde huisartsen.

Een voorbeeld hiervan is Welzijn op Dorpse Schaal. We versterken bovendien de samenwerking tussen huisartsen, het gebiedsteam en welzijn, onder andere door als gebiedsteam aanwezig te blijven zijn bij de huisartsen. Samen met gemeenten in de regio en andere relevante partijen verkennen we de mogelijkheden om het Lang Leven Thuis- concept toe te passen (speerpunt uit de uitvoeringsagenda WWZ). Dit concept richt zich op het mogelijk maken dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, met ondersteuning die dichtbij, samenhangend en passend georganiseerd is vanuit wonen, zorg en welzijn. Partijen wijzen daarbij samen concrete locaties en/of gebieden aan waar zij gezamenlijk organiseren dat bewoners ook bij een toenemende hulpvraag (ook een Wlz indicatie) thuis kunnen blijven wonen, met een sterke nadruk op gemeenschapsvorming en een herkenbaar aanspreekpunt. De Wmo is halverwege 2026 in OWO-verband opnieuw aanbesteed. Met nieuwe aanbieders maken we de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Door onder andere het verminderen van de versnippering van de zorg door het contracteren van minder aanbieders, het stimuleren van onderlinge samenwerking en het toewerken naar algemene ondersteuning. Dit is ook een speerpunt uit de uitvoeringsagenda WWZ.

We onderzoeken de mogelijkheid om inwoners die ondersteuning kunnen bieden, te koppelen aan inwoners die ondersteuning nodig hebben. Wanneer een passende locatie zich voordoet, willen we de woonvorm community wonen verkennen. Community wonen is een woonvor m waarin bewoners met en zonder zorgvraag met elkaar samenleven. Dit is ook een speerpunt uit de uitvoeringsagenda WWZ. Mantelzorgers Mantelzorgers zijn van grote waarde voor onze samenleving. Daarom ondersteunen en ontlasten we hen waar mogelijk, zodat zij hun belangrijke rol duurzaam kunnen blijven vervullen. Daarbij hebben we aandacht voor hun draagkracht, gezondheid en balans tussen zorg en eigen leven. We onderschrijven dat mantelzorgers een belangrijke en waardevolle vorm van vrijwillige inzet leveren. Respijtzorg is het tijdelijk overnemen van zorgtaken van een mantelzorger door een zorgpartij. Het doel is om mantelzorgers en zwaardere zorg (tijdelijk) te ontlasten. We starten met een verkennend onderzoek naar het aantal benodigde plekken en het huidige aanbod van respijtzorg. Ook wordt onderzocht hoe respijtzorg plek kan krijgen in het regionale zorglandschap en wat voor de verschillende gemeenten en andere betrokken partijen betekent. Gezonde leefomgeving In onze omgevingsvisie is gezondheid een belangrijk onderdeel dat terugkomt in alle ruimtelijke plannen.

We onderzoeken of we de omgevingsvisie kunnen vertalen naar een omgevingsprogramma ‘Gezonde Leefomgeving’, met daarin concrete acties die zorgen voor aantoonbare gezondheidswinst. Denk aan een betere luchtkwaliteit, minder geluidsoverlast, meer groen en meer mogelijkheden om te bewegen en te ontmoeten, met aandacht voor stress en eenzaamheid. Gezonde voeding dichtbij is een belangrijk thema. Daarom ondersteunen we de sociale voedseltuin en onderzoeken we de mogelijkheid om deze op te schalen. Hierdoor wordt gezond voedsel beter bereikbaar voor inwoners met een kleine beurs. Met het accommodatiebeleid zorgen we voor ontmoetingsplekken die uitnodigen tot bewegen en stimuleren we het contact tussen jong en oud. Alles bij elkaar helpt dit om de gezondheid van onze inwoners te beschermen én te verbeteren. We willen dat onze leefomgeving gezond is en prettig om in te wonen. Daarom zorgen we voor een omgeving die mensen stimuleert om gezond te leven. Belangrijke elementen hierin zijn plekken waar mensen kunnen wandelen, fietsen, spelen, anderen kunnen ontmoeten of even kunnen ontspannen in een groene omgeving. Positieve gezondheid We werken samen met inwoners en professionals nog meer vanuit positieve gezondheid. We bevorderen een gezonde leefstijl en hebben daarbij oog voor mentale en fysieke gezondheid, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.

We versterk | en hiermee ook de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Mentale gezondheid Voor mensen met verward gedrag is er hulp van onze wijk-GGD’ers. We vinden het belangrijk om gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken. Bijvoorbeeld op Paarse Vrijdag, als het gaat om seksuele en genderdiversiteit. Discriminatie en buitensluiting komen o | ok in onze gemeente voor. We stellen beleid op voor suïcidepreventie om te voorkomen dat inwoners geen uitweg meer zien. We werken aan een laagdrempelig steunpunt voor mentale ondersteuning voor en door inwoners. Kansengelijkheid versterken Kansengelijkheid versterken betekent dat elk kind en elke jongere dezelfde kansen krijgt om zich te ontwikkelen, ongeacht de achtergrond, de portemonnee van de ouders of de thuissituatie. Dit vraagt om gerichte acties in het onderwijs, de buurt en de samen | leving. Wat merkt de inwoner ervan • | Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet. • | Mensen vinden dat er rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden. Inwoners zijn meer bekend met regelingen en ondersteuningsaanbod gericht op gezond ouder worden. • | Mantelzorgers weten welke hulp er is, kunnen gebruik maken van een divers ondersteuningsaanbod en voelen zich gewaardeerd. • | Mensen leven in een gezonde leefomgeving.

Kinderen en jeugdigen groeien steeds vaker op in een kansrijke omgeving waarin gezonde leefstijl de norm is. Dat geldt bijvoorbeeld bij de opvang, school of sportomgeving. Inwoners weten dat ieder dorp of wijk een | laagdrempelige ontmoetingsplek heeft. • | Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen. Inwoners kunnen met hun vragen op het gebied van welzijn en zorg terecht bij de welzijnscoaches, die steeds bekender zullen worden bij de inwoners. Er is een ondersteuningsaanbod voor inwoners om te werken aan verbeteren van hun leefstijl. Wat mag het kosten • | In 2027 ontvangen we middelen uit het AZWA en het IZA (wordt nog vastgesteld). • | U heeft bij de Kaderbrief 2026 vastgesteld dat er € 61.000 per jaar beschikbaar komt (voor de periode 2026 t/m 2028) voor formatie op het snijvlak van gezondheid en ruimtelijke ordening.

Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Vervolg Go YoFlo 2027 t/m 2029, € 307.000 per jaar - dekking reserve OKO Beleidskaders • | Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022 • | Friese Preventieaanpak (doorlopend) • | Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF • | Visie op samenleven 2020 -2024 • | Beleidsplan wonen, zorg en welzijn zuidoost Friesland • | Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021 • | Integraal Zorg akkoord (IZA) (2022) • | Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) (2025) • | Regioplan FRIZA 2023 • | Transformatieplan mentale gezondheid 2026-2027 • | Transformatieplan Versterken Sociale Basis 2026-2027 24 Begroting Programma 2 x € 1.000 2- Sterke dorpen en goede zorg dichtbij | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 2.1 Thema Meedoen | -26.904 | -27.614 | -28.323 | -28.297 | -28.351 | -28.520 2.2 Thema Samenleven | -7.438 | -8.339 | -7.921 | -8.415 | -9.400 | -9.295 2.3 Thema Gezondheid | -2.157 | -2.647 | -2.033 | -2.033 | -2.033 | -1.817 Totaal Lasten | -36.499 | -38.600 | -38.276 | -38.745 | -39.784 | -39.632 Baten 2.1 Thema Meedoen | 12.012 | 11.197 | 11.740 | 12.196 | 12.359 | 12.540 2.2 Thema Samenleven | 1.250 | 1.770 | 1.703 | 1.779 | 1.849 | 1.546 2.3 Thema Gezondheid | 236 | 258 | 216 | 216 |

216 | - Totaal Baten | 13.498 | 13.225 | 13.659 | 14.191 | 14.424 | 14.086 Resultaat voor bestemming | -23.001 | -25.375 | -24.618 | -24.553 | -25.360 | -25.546 Mutatie reserves Toevoegingen | - | - | - | - | - | - Onttrekkingen | 833 | 732 | 15 | 15 | - | - Mutatie reserves | 833 | 732 | 15 | 15 | - | - Resultaat na bestemming | -22.168 | -24.643 | -24.603 | -24.539 | -25.360 | -25.546 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Bij thema 2.1 Meedoen is de indexering bij de Wmo-posten het belangrijkste verschil. En de aanpassing van de budgetten voor levensonderhoud, dit geldt voor zowel de lasten als de baten. Het voornaamste verschil bij thema 2.2 Samenleven is het budget voor het Fonds. Dit loopt t/m 2026. En voor de latere jaren de verwerking van het budget accommodatiebeleid. Bij thema 2.3 Gezondheid is er een verlaging in 2027 ten opzichte van 2026, de lasten voor Go YoFlo zijn t/m 2026 opgenomen, dekking algemene reserve. Bij nieuw beleid wordt een voorstel gedaan voor het vervolg. 25 26 Programma 3 | Verbonden, bereikbaar en een sterke openbare ruimte Inleiding Programma 3 Een sterke openbare ruimte verbindt onze dorpen en inwoners. Daarom investeren we in een gemeente die veilig, bereikbaar en prettig leefbaar is voor iedereen. Goede infrastructuur, een verzorgde leefomgeving en slimme mobiliteit zijn onmisbaar voor wonen, werken, ondernemen en ontmoeten.

We werken aan duurzame en toekomstbestendige oplossingen, met aandacht voor verkeersveiligheid, bereikbaarheid en een schone en groene leefomgeving. Daarbij betrekken we inwoners actief bij keuzes in hun straat, wijk en dorp en houden we oog voor de verschillen tussen grotere kernen en kleinere dorpen. Thema 3.1 Infrastructuur en Bereikbaarheid Inleiding Wij willen een gemeente zijn die goed bereikbaar en veilig toegankelijk is voor inwoners, ondernemers en bezoekers, in zowel de grotere kernen als de kleinere dorpen. Een goede ontsluiting is essentieel voor leefbaarheid, economische ontwikkeling en gelijke kansen. Wat willen we bereiken • Bewuste keuzes voor duurzame mobiliteit • We zetten ons in voor een goed bereikbare gemeente • We zetten in op een goede infrastructuur en verbeteren de ontsluitingen en verkeersveiligheid Wat gaan we ervoor doen Duurzame mobiliteit We maken bewuste keuzes voor duurzame mobiliteit en werken aan een mobiliteitssysteem dat verschillende vervoersvormen slim met elkaar verbindt. Lopen, fietsen en openbaar vervoer moeten aantrekkelijk en toegankelijk zijn voor iedereen. Gezien het karakter van onze gemeente beseffen we tegelijkertijd dat de auto voor veel inwoners onmisbaar is. Daarom faciliteren we het gebruik van duurzame vormen van autovervoer, onder andere door het uitbreiden en goed spreiden van laadinfrastructuur.

Een goed bereikbare gemeente We lobbyen actief bij provincies en vervoersregio’s voor een goede openbaar vervoersontsluiting van onze gemeente. We hebben hierbij aandacht voor bereikbaarheid van zowel grote kernen als kleinere dorpen. We zetten in op de (door)ontwikkeling en realisatie van mobiliteitshubs, waarin verschillende vervoersvormen samenkomen. Waar nodig ondersteunen we bestaande en nieuwe mobiliteitsinitiatieven en zorgen we dat ook inwoners van kleinere kernen hiervan gebruik kunnen maken. Een goede infrastructuur We stellen een fietsplan op, waarin drie samenhangende elementen centraal staan: snelfietsroutes, veilige en logische verbindingen tussen dorpen en recreatieve fietsroutes die bijdragen aan toerisme en leefbaarheid. Daarnaast inventariseren we structureel de verkeersveiligheidsknelpunten in de gemeente. Bij gepland onderhoud wordt nadrukkelijk gekeken naar verkeersveiligheid en treffen waar nodig maatregelen om veiligheid te vergroten, bijvoorbeeld door het waar mogelijk scheiden van verkeersstromen. We hebben aandacht voor de ontsluiting van alle bedrijventerreinen, waaronder bedrijventerrein Haulerwijk. We zorgen dat bereikbaarheid onderdeel is van bestaande en nieuwe economische ontwikkelingen. Bij infrastructuurprojecten nemen we nadrukkelijk water- en bodemprincipes mee.

Daarnaast zorgen we voor een toekomstbestendige infrastructuur door ook laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer mee te nemen en verder uit te breiden. Wat merkt de inwoner ervan • | Inwoners merken dat hun leefomgeving van goede kwaliteit blijft. Wegen, fietspaden en openbare ruimtes worden goed onderhouden en waar nodig vernieuwd, met extra aandacht voor verkeersveiligheid. • | De bereikbaarheid van dorpen en voorzieningen blijft op peil of wordt verbeterd. Inwoners kunnen zich makkelijker verplaatsen, of dat nu te voet, met de fiets, het openbaar vervoer of de auto is. Er komen meer mogelijkheden om verschillende vormen van verv | oer te combineren, bijvoorbeeld via mobiliteitshubs. Tegelijkertijd wordt het gebruik van duurzame vervoersmiddelen gestimuleerd, onder andere door een betere beschikbaarheid van laadpunten voor elektrische auto’s. • | Inwoners merken dat er verkeerseducatieprojecten worden aangeboden. Bij deze projecten is aandacht voor uitleg, bewustwording en veilig gedrag in het verkeer. Hierbij wordt aangehaakt bij landelijke en regionale campagnethema's. Wat mag het kosten • | In 2022 heeft de raad € 500.000 beschikbaar gesteld om maatregelen uit te voeren die horen bij het Strategisch Plan Verkeersveiligheid. Daarnaast heeft de gemeente hiervoor subsidie ontvangen. De afronding hiervan is in 2028.

• | Bij de Kaderbrief 2025–2028 heeft de raad besloten om een krediet van € 1.225.000 beschikbaar te stellen. Dit geld is bedoeld voor het vervangen van oevervoorzieningen in de periode 2025 tot en met 2028. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Fietspaden en fietsvlonder Kale Duinen, krediet € 80.000 - dekking algemene reserve • | Opstellen fietsplan, € 25.000 voor 2027 - dekking algemene reserve Beleidskaders • | Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 • | Duurzame mobiliteitsvisie (2025) • | Omgevingsvisie (2021) • | Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 • | Meerjaren Onderhoudsplan wegen 2026-2030 • | Meerjaren Onderhoudsplan openbare verlichting 2024-2027 • | Meerjaren Onderhoudsplan civieltechnische kunstwerken 2023-2027 • | Regionaal Mobiliteitsplan (Provincie Fryslân) 2022 Thema 3.2 Leefomgeving en Natuur Inleiding Wij willen een schone, groene en veilige leefomgeving waarin het prettig wonen, werken en verblijven is en waar overlast wordt beperkt. We betrekken inwoners actief bij keuzes in hun leefomgeving en leggen uit waarom we bepaalde maatregelen nemen. Zo werken we samen aan wijken die toekomstbestendig, verkeersveilig en duurzaam zijn.

Wat willen we bereiken • | Groen, water en riolering zijn onmisbaar voor een gezonde en leefbare omgeving • | We zetten in op een schone en veilige leefomgeving • | Prettig wonen met aandacht voor geur Wat gaan we ervoor doen Groen, water en riolering Groen en water zijn essentieel voor de leefbaarheid van onze dorpen en wijken en spelen een belangrijke rol bij klimaatadaptatie, gezondheid en welzijn. Daarom behouden we bestaand groen en breiden we dit waar mogelijk uit, passend binnen het klimaatadapta | tieplan. Daarbij hanteren en stimuleren we het principe: tegels eruit, groen erin. Op speelplekken zorgen we voor groen dat overzichtelijk, veilig en passend is ingericht. We werken samen met inwoners aan verbeteringen die passen bij hun leefomgeving. We zorgen voor een leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten, spelen 27 28 en bewegen. Daarvoor richten we een aantal bestaande speelplekken opnieuw in. We zorgen voor veilige en goed onderhouden openbare ruimte die toegankelijk is voor iedereen. Hierbij houden we rekening met hoe de ruimte wordt gebruikt, klimaatverandering, inclusie, verharding, groen, riolering, afwatering en de zorg voor de natuur en het milieu. We gaan hiervoor meer verschillende planten en bomen aanplanten (biodiversiteit). Daarnaast kappen we zo weinig mogelijk bomen. Voor elke gekapte boom planten we één of meer bomen terug.

We houden de aanwezigheid van ongewenste plant- en diersoorten (onder andere de Japanse Duizendknoop en de Eikenprocessierups) goed in de gaten. We bestrijden deze met een brede aanpak. De gemeente zorgt voor een goed werkend riool en goed waterbeheer. De gemeente heeft wettelijke taken voor afvalwater, regenwater en grondwater en voert deze taken uit volgens het in 2025 vastgestelde Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp). Door klimaatverandering zijn er meer zware buien en droge perioden. Daarom werkt de gemeente aan een riool- en watersysteem dat ook in de toekomst goed werkt. Daarbij houden we rekening met water en bodem bij plannen voor de openbare ruimte. Wij onderhouden en controleren het riool regelmatig, zodat problemen op tijd worden ontdekt en opgelost. Oude riolen worden vervangen of verbeterd wanneer dat nodig is. Daarnaast wordt regenwater steeds vaker apart van afvalwater afgevoerd en wordt de openba re ruimte zo ingericht dat water beter kan worden opgevangen en opgeslagen. De gemeente doet ook onderzoek en metingen om beter te begrijpen hoe het systeem werkt. Daarbij werkt de gemeente samen met het waterschap en stimuleert zij inwoners om regenwater op hun eigen terrein vast te houden en te hergebruiken. Een schone en veilige leefomgeving Hiervoor ondersteunen we de doorontwikkeling van de FUMO tot een professionele en toekomstbestendige organisatie.

Daarbij zoeken we een goede balans tussen kwaliteit van uitvoering, samenwerking met andere overheden en een passend budget. De verkeersveilig heid in de woonwijken vergroten we door in nieuw te bouwen wijken het principe ‘de auto is te gast’ te hanteren en in bestaande wijken waar nodig groene parkeerstroken toe te passen, bijvoorbeeld met graskeien. We stimuleren pakketpunten aan de rand van wijken of bij supermarkten om verkeer en overlast in woonstraten te beperken. De gemeente verzorgt haar wettelijke taak voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Fryslân Miljeu B.V. zamelt in opdracht van de gemeente het huishoudelijk afval in en exploiteert de Milieustraat. Afvalsturing Fryslân NV verwerkt het ingezamelde afval. We werken samen met Afvalsturing Fryslân NV en NV Fryslân Miljeu met als doel een schone leefomgeving. Vrijwilligers zetten zich in om zwerfafval op te ruimen. Prettig wonen met aandacht voor geur Een prettige leefomgeving vraagt om een goede balans tussen wonen, ondernemen en leefkwaliteit. Daarom hebben we aandacht voor geurhinder en zoeken we waar nodig naar passende oplossingen. In specifieke situaties nemen we als gemeente de regierol in gesprekken tussen ondernemers en inwoners over maatwerk rond het geurbeleid. Daarnaast krijgt het geurbeleid een duidelijke plek in het nieuwe omgevingsplan, zodat we belangen zorgvuldig kunnen afwegen.

Wat merkt de inwoner ervan • Inwoners merken dat er minder wateroverlast is bij regen en dat het riool goed blijft werken. Ook worden straten vaker groener ingericht en beter aangepast aan het veranderende klimaat. Meldingen over problemen worden sneller opgepakt en opgelost. Daarnaas t krijgen inwoners meer informatie en ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van een subsidieregeling, (zie ook thema 4.2 duurzaamheid), zodat zij zelf ook maatregelen kunnen nemen. • Inwoners merken dat hun leefomgeving aantrekkelijker en meer uitnodigend is ingericht. In plaats van alleen traditionele speeltoestellen zijn er meer natuurlijke speel - en ontmoetingsplekken. • Gebruikers merken dat bomen, planten en ander groen regelmatig worden onderhouden. Dit helpt om de buurt veilig, netjes en prettig te houden. • Inwoners zien meer bloemen, planten en kruiden in de buurt. Dit vergroot de biodiversiteit wat de natuur helpt. • De omgeving ziet er schoon en netjes uit, is hygiënisch en voelt prettig om in te wonen. Wat mag het kosten • | De kosten voor stedelijk water en riolering worden betaald vanuit de rioolheffing. De kosten bestaan uit het uitvoeren van beheer en onderhoud aan de riolering en investeringen voor het aanpassen, vernieuwen en renoveren van de riolen.

Ook het aanpassen van de openbare ruimte en aanleggen van regenwaterafvoeren op een aantal locaties waar regenwateroverlast voor kan komen wordt van de rioolheffing betaald. • | Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte wordt grotendeels betaald uit reguliere budgetten. • | De kosten voor afvalinzameling en verwerking worden betaald vanuit de afvalstoffenheffing. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Beheersing eikenprocessierups, € 20.000 per jaar voor 2027 en 2028 • | Heroriëntatie bomenonderhoud, structureel € 115.000 • | Groen afvoeren (uitbesteding compostering), structureel € | 134.000 • | Speelvoorzieningen, € 60.000 per jaar voor 2027 t/m 2030 - dekking algemene reserve Beleidskaders • | Coalitieakkoord 2026-2030 • | Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 • | Uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2025-2030 • | Beleidsplan (Natuurlijk) spelen! • | Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012) • | Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 • | Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020 29 Begroting Programma 3.

x € 1.000 3- Verbonden, bereikbaar en een sterke openbare ruimte | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 3.1 Thema Infrastructuur en Bereikbaarheid | -4.339 | -4.616 | -3.806 | -3.803 | -3.849 | -3.841 3.2 Thema Leefomgeving en Natuur | -9.334 | -9.506 | -9.509 | -9.563 | -9.604 | -9.644 Totaal Lasten | -13.673 | -14.122 | -13.316 | -13.366 | -13.454 | -13.485 Baten 3.1 Thema Infrastructuur en Bereikbaarheid | 195 | 685 | 93 | 93 | 93 | 93 3.2 Thema Leefomgeving en Natuur | 7.353 | 7.365 | 7.702 | 7.702 | 7.702 | 7.702 Totaal Baten | 7.548 | 8.051 | 7.796 | 7.796 | 7.796 | 7.795 Resultaat voor bestemming | -6.125 | -6.071 | -5.520 | -5.571 | -5.658 | -5.689 Mutatie reserves Toevoegingen | -260 | - | - | - | - | - Onttrekkingen | 6 | 472 | - | - | - | - Mutatie reserves | -254 | 472 | - | - | - | - Resultaat na bestemming | -6.378 | -5.599 | -5.520 | -5.571 | -5.658 | -5.689 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Er is in 2026 een specifieke uitkering van bijna € 600.000 ontvangen voor de stimulering van de verkeersveiligheid, de bijbehorende is last op ook opgenomen (thema 3.1 Infrastructuur en bereikbaarheid).

30 31 Programma 4 | Economie, natuur en landschap in balans Inleiding Programma 4 Een sterke economie, een vitaal buitengebied en een gezonde leefomgeving gaan voor ons hand in hand. Daarom werken we aan een gemeente waarin ondernemen, wonen, landbouw, natuur en recreatie met elkaar in balans zijn. We geven ruimte aan economische ontwik keling en innovatie, met respect voor het landschap, de leefomgeving en de identiteit van onze gemeente. Samen met ondernemers, boeren, inwoners en maatschappelijke partners bouwen we aan een toekomstbestendige gemeente waarin werkgelegenheid, duurzaamheid, natuur en recreatie elkaar versterken en waarin ook toekomstige generaties prettig kunnen wonen, werken en leven. Thema 4.1 Economie en Werkgelegenheid Inleiding Een sterke lokale economie draagt bij aan brede welvaart: aan werk, ondernemerschap, een aantrekkelijk vestigingsklimaat en vitale dorpen. Wij willen een vitale en toekomstbestendige lokale economie waarin voldoende werkgelegenheid is, ondernemers ruimte krijgen om te groeien en te vernieuwen en inwoners perspectief hebben op passend werk. Daarbij hebben we extra aandacht voor jongeren en jongvolwassenen, zodat zij kansen zien om zich hier te ontwikkelen en in Ooststellingwerf een toekomst op te bouwen. We hebben oog voor veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals werkloosheid, krapte en het vinden van geschikt personeel.

Wat willen we bereiken • We stimuleren het behoud van lokale werkgelegenheid • We houden onze bedrijventerreinen en winkelcentra op niveau • We zorgen voor ruimte voor ondernemen en toekomstbestendige bedrijventerreinen • We geven ruimte aan innovatie en duurzame ontwikkeling Wat gaan we ervoor doen Lokale werkgelegenheid We houden structureel aandacht voor de ontwikkeling van werkgelegenheid en verminderen werkloosheid in Ooststellingwerf, met daarbij expliciet oog voor het creëren en behouden van passende banen voor zowel praktisch als theoretisch opgeleiden. We zetten ons in om jongeren en jongvolwassenen kansen te bieden op ontwikkeling, werk en ondernemerschap, zodat zij zich hier kunnen vestigen en verbonden blijven met Ooststellingwerf. We zetten waar nodig in op samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en arbeidsmarktpartners om het vinden en behouden van werknemers te verbeteren. Daarnaast benutten en promoten we de centrale ligging van de gemeente ten opzichte van omliggende werkgelegenheidsregio’s, zodat inwoners optimaal kunnen profiteren van kansen op de regionale arbeidsmarkt. Bedrijventerreinen en winkelcentra We werken actief aan het terugdringen van leegstand van panden in onder andere Appelscha en Haulerwijk. Daarbij onderzoeken we of instrumenten zoals een leegstandverordening passend en effectief kunnen zijn.

We stimuleren transformatie, herontwikkeling en nieuw gebruik van leegstaande panden, waarbij we kansen voor wonen, werken en maatschappelijke functies benutten. We willen aantrekkelijke en levendige kernen met een goede balans tussen wonen, werken en voorzieningen. Toekomstbestendige bedrijventerreinen Het verwachte tekort aan bedrijventerrein willen we voorkomen door in te zetten op doorontwikkeling en intensiever gebruik van bestaande bedrijventerreinen en tijdig vooruit te kijken naar uitbreiding waar dat nodig en mogelijk is. We stimuleren doorstroming van bedrijven, waarbij we eerst kijken naar het voorkomen van leegstand en inbreiding en efficiënter ruimtegebruik voordat uitbreiding plaatsvindt. Wanneer uitbreiding nodig is, houden we rekening met water- en bodemprincipes en zorgen we voor een goede landschappelijke inpassing die past bij de omgeving. Zo verbinden we economische ontwikkeling met het groene karakter en de kwaliteit van onze leefomgeving. 32 Innovatie en duurzame ontwikkeling We zijn trots op het Ecomunitypark en het Biosintrum als voorbeelden van innovatie, samenwerking en duurzame ontwikkeling binnen onze gemeente. Deze initiatieven laten zien hoe economie, duurzaamheid en kennisontwikkeling elkaar kunnen versterken.

We ondersteunen de verdere ontwikkeling van het Biosintrum als icoon voor de biobased en circulaire economie en als centrum voor bodemvraagstukken. Daarnaast blijven we deze kwaliteiten actief uitdragen binnen de economische profilering van onze gemeente. We ondersteunen ondernemers waar mogelijk bij innovatie en verduurzaming. We zorgen voor een goed vestigingsklimaat voor zowel bestaande bedrijven als nieuwe initiatieven die passen bij het karakter van onze gemeente. In dat kader starten we in 2026 met een pilot om de bedrijven actief te benaderen inzake de energiebesparingsplicht waarbij we de ondernemer meenemen in het toepassen van duurzame oplossingen om zo uiteindelijk te komen tot een besparing van energi elasten. Wat merkt de inwoner ervan Door inbreiding van bestaande, en uitbreiding van nieuwe bedrijfsterreinen door met name lokale ondernemers, en daarmee werkgelegenheid, blijft het voorzieningenniveau op peil, is het besteedbaar inkomen groter en draagt daarmee positief bij aan de leefbaarheid van de dorpen. Het een kan niet zonder het ander want werkgelegenheid gaat samen met woningbouw en andersom. Door actief te blijven acteren en daarbij samen op te trekken met het bedrijfsleven, bewoners/ werknemers maar ook het onderwijs door mogelijke kansen te benutten, dragen we bij een de leefbaarheid en een sterke economische basis in de gemeente Ooststellingwerf.

Wat mag het kosten De lasten worden gedekt uit bestaande budgetten. Beleidskaders • Masterplan Oosterwolde centrum 2020(vernieuwen winkelstraat) • BizO 2025-2030 "samen naar een prachtig en krachtig winkelcentrum Oosterwolde • Plan voor de regio (Ruimtelijk arrangement provincie Fryslân 2025) • Masterplan "het oude dorp" 2018 Thema 4.2 Duurzaamheid Inleiding Wij werken aan een duurzaam en toekomstbestendige gemeente, met zorg voor landschap, water en bodem. Duurzaamheid gaat in Ooststellingwerf niet alleen over energie, maar ook over biodiversiteit, klimaatadaptatie, circulariteit, sociale duurzaamheid en een duurzaam landelijk gebied. Wat willen we bereiken Het is onze ambitie om de uitstoot van CO2 te beperken en daarmee opwarming van de aarde en verandering van het klimaat te beperken. Hiermee dragen we bij aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). SDG 13: 'Klimaatactie' staat centraal in het programma Duurzaamheid. • Energietransitie: Ooststellingwerf energieneutraal. We willen een realistische energietransitie. We zetten in op een gebalanceerde en passende energiemix en op optimaal gebruik van lokaal opgewekte energie. • Circulaire samenleving: meer gesloten kringlopen in Ooststellingwerf. We bevorderen een circulaire samenleving. • Klimaatadaptatie: klimaatbestendig Ooststellingwerf.

• Duurzaam landelijk gebied: het landelijk gebied van Ooststellingwerf heeft een positieve impact op het klimaat. • Sociale duurzaamheid: een duurzame en gezonde samenleving is voor iedereen toegankelijk. We verminderen energiearmoede. • Biodiversiteit: de biodiversiteit in Ooststellingwerf is vergroot. We werken aan een groene leefomgeving. 33 Wat gaan we ervoor doen Energietransitie We willen een realistische energietransitie, met ruimte voor verschillende oplossingen en met lokaal draagvlak. Lasten en baten van verduurzaming moeten eerlijk worden verdeeld, zodat iedereen kan meedoen. Daarbij ondersteunen we inwoners en ondernemers op een manier die betaalbaar en praktisch uitvoerbaar is. We zetten in op een realistische en gebalanceerde energiemix, met aandacht voor windenergie, zonne-energie en groen gas. Daarbij zoeken we steeds naar oplossingen die passen bij het landschap, de leefomgeving en het karakter van onze gemeente. Door isoleren en verwarmen met warmtepompen, zetten we in op het verminderen van het gebruik van fossiele energie in woningen. Het OWO-energiebureau helpt inwoners laagdrempelig en specifiek die inwoners die het moeilijk zelf kunnen regelen met advies, subsidies en leningen. We stellen een warmteprogramma vast voor de overstap van aardgas naar duurzame warmtebronnen voor onze woningen en gebouwen.

We werken samen met bedrijven en stimuleren energiehubs om energie te besparen. Als gemeentelijke organisatie zetten we ook stappen in het verminderen van onze CO2- uitstoot. Met de CO2-prestatieladder monitoren en rapporteren we over het energiegebruik van onze eigen organisatie. We willen lokaal opgewekte energie zo goed mogelijk benutten. Daarom onderzoeken we de mogelijkheden voor energiehubs en buurtaccu’s om lokaal opgewekte energie beter te benutten. We werken samen met Liander om het energienetwerk te verbeteren en om aanslu iting van nieuwe woonwijken en bedrijven mogelijk te maken. We onderzoeken de wenselijkheid en haalbaarheid van windmolens bij zonneparken en op bedrijventerreinen. We staan open voor lokale initiatieven, zoals dorpsmolens. Circulaire samenleving We stimuleren de overgang naar een circulaire samenleving, met aandacht voor hergebruik, afvalreductie en het ondersteunen van lokale initiatieven. We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling van het Rijk in 2030 (VANG = Van Afval Naar Grondstof). We gaan samen met onze inwoners, vrijwilligers en Omrin aan de slag met het verder verbeteren van afvalscheiding om deze doelstelling te halen. Voor afvalpreventie en het verbeteren van afval scheiden, maken we gebruik van de Friese communicatiecampagne "Samen Halen We Alles Eruit" en de campagne "De luie wereldverbeteraar".

Met de aanpak zwerfafval werken we aan het terugdringen van zwerfafval in de openbare ruimte, onder meer door het ondersteunen van vrijwilligers met materialen. Ook verzorgen we educatie gericht op bewustwording over afval en de circulaire economie. Samen met scholen geven we invulling aan projecten rondom (zwerf)afval. Samen met ondernemers werken we aan het terugdringen van zwerfafval in (winkel)gebieden: we monitoren zwer fafval en houden gezamenlijke opruimacties. We onderzoeken de inzet van een ontmantelcentrum bij de milieustraat, als onderdeel van circulair afvalbeheer en het beter hergebruiken van grondstoffen. We stimuleren lokale initiatieven, zoals repaircafé's en een lokaal netwerk rondom repareren. We stellen wasbare luiers beschikbaar aan gezinnen met een laag inkomen (minima). Onze eigen organisatie koopt steeds meer maatschappelijk verantwoord in. Samen met Vereniging Circulair Fryslân werken we aan Fryslân bouwt Circulair: een aanpak om circulair bouwen tot norm te maken in Fryslân. Klimaatadaptatie We nemen maatregelen op geprioriteerde wateroverlastlocaties. We leggen klimaatbestendig ontwerp vast in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte. We voeren de subsidieregeling groene schoolpleinen uit.

We voeren de subsidieregeling groen en blauwe maatrege len uit, waarmee we inwoners stimuleren om zelf maatregelen te nemen op het gebied van bijvoorbeeld waterbesparing, wateropslag en groene daken. We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop we dat doen is omschreven in het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) (zie ook thema 3.2). 34 Duurzaam landelijk gebied We stimuleren de opwek van duurzame energie op boerenerven, waaronder mestvergisting, en het vastleggen van CO2 in het landelijk gebied. Bij ontwikkelingen in het landelijk gebied houden we nadrukkelijk oog voor vrijgekomen capaciteit, bijvoorbeeld wanneer grote stroomverbruikers stoppen. We onderzoeken hoe deze ruimte binnen de gemeente kan worden benut. (Zie ook thema 4.3). Sociale duurzaamheid We bevorderen sociale duurzaamheid, waarbij iedereen kan meedoen en de kosten en opbrengsten van verduurzaming eerlijk worden verdeeld. We ondersteunen inwoners en ondernemers actief bij verduurzaming en hebben hierbij aandacht voor betaalbaarheid en praktische toepasbaarheid. We blijven inzetten op het tegengaan van energiearmoede, onder andere via de prestatieafspraken met woningbouwcorporaties. We stellen het uitvoeringsplan sociale duurzaamheid vast en starten met de uitvoering van de daarin opgenomen acties.

Zoals samen met gezondheidsbeleid een subsidieregeling opstellen waarmee we duurzame kleinschalige, lokale en/of sociale voedselinitiatieven stimuleren. We stellen een uitvoeringsplan educatie en bewustwording op waarin alle duurzaamheidsthema’s samen komen. Biodiversiteit We versterken de biodiversiteit door groen, natuur en ecologie structureel mee te nemen in beleid en uitvoering. We voeren de acties uit het uitvoeringsplan biodiversiteit uit. Met een nulmeting stellen we de huidige biodiversiteit in ons openbaar groen vast. Wat merkt de inwoner ervan Wat merkt de inwoner ervan Inwoners krijgen laagdrempelig (financiële) hulp bij energiebesparing. Het warmteprogramma geeft duidelijkheid over welke mogelijkheden er per wijk zijn. Wanneer inwoners of dorpen zelf met initiatieven komen, denken we actief mee en werken we faciliterend binnen de gestelde kaders. Netcongestie zal de komende tijd nog problemen geven; wel zien we steeds meer nieuwe oplossingen, zoals batterijen en energiehubs op bedrijventerreinen. Inwoners worden steeds meer eigenaar van lokale opgewekte duurzame energie. De kosten voor energie bepe rken we daarmee. Inwoners kunnen overlast door hevige neerslag of hitte ervaren. Grote schade voorkomen we zoveel mogelijk. Inwoners dragen daar zelf aan bij door klimaatadaptieve maatregelen te nemen op het gebied van waterbesparing, wateropslag en groene daken.

In de openbare ruimte (parken, bermen, groenstroken) ziet de inwoner steeds meer gevarieerde planten, die bijen en vlinders trekken. Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden door communicatiecampagnes dit afval nog beter gescheiden aan. Steeds vaker kunnen inwoners in hun eigen dorp spullen laten repareren. Er zijn meer duurzame kleinschalige, lokale en/of sociale voedselinitiatieven die zich richten op het verbeteren van de gezondheid van inwoners en het beschikbaar stellen van vers en onbewerkt voedsel voor inwoners met minder geld. Kinderen krijgen structureel les in duurzaamheid met het programma voor duurzaamheidseducatie "Wortels en Vleugels". Wat mag het kosten • Er is een structureel budget van € 170.000 beschikbaar om het programma duurzaamheid uit te voeren. Daarnaast is er nog extra uitvoeringsbudget beschikbaar vanuit de algemene rserve voor het verder verbreden en versnellen van onze aanpak duurzaamheid. • | Vanuit het Rijk ontvangen we diverse middelen. Onder andere CDOKE ter vergroting van de capaciteit van decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid. We ontvangen specifieke uitkeringen voor de verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen. En er is | een budget voor het uitvoeren van de transitievisie warmte.

Beleidskaders • | Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf (2017) • | Paraplubestemmingsplan windturbines Ooststellingwerf (2022) • | Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 • | Water en rioleringsprogramma (Wrp) 2025-2029 • | Beleids- en uitvoeringsplan zwerfafval 2014-2022 • | Landelijke Circulair Materialenplan (2025) • | Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf • | Circulaire uitvoeringsstrategie Ooststellingwerf 2023-2030 • | Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2030 • | Uitvoeringsplan Energietransitie 2025-2030 • | Uitvoeringsplan Biodiversiteit (in ontwikkeling) • | Uitvoeringsplan Sociale duurzaamheid (in ontwikkeling) Thema 4.3 Landbouw en Landelijk Gebied Inleiding De landbouwsector in Ooststellingwerf is van grote waarde voor economie, landschap en leefbaarheid. Daarom zetten we in op een toekomstbestendig buitengebied waarin boeren ruimte krijgen om te ondernemen en te vernieuwen, en waarin landbouw, natuur en ande | re functies in balans zijn. Als gemeente blijven we proactief betrokken en staan we naast boeren bij grote en complexe opgaven. Wat willen we bereiken • | We geven boeren ruimte om te ondernemen en te vernieuwen • | We werken aan een toekomstbestendig buitengebied • | We verminderen milieudruk en gezondheidsrisico’s met oog voor de praktijk en het perspectief van boeren.

• | We blijven proactief betrokken en staan naast onze boeren in complexe dossiers • | We volgen we het landelijke beleid rondom de wolf Wat gaan we ervoor doen Ruimte voor boeren We koesteren onze landbouwsector en zien boeren als onmisbaar voor de economie, het landschap en de leefbaarheid van onze gemeente. We omarmen de agrarische activiteiten die er zijn en stimuleren innovatieve en toekomstgerichte vormen van landbouw, zoals n | atuurinclusieve, recreatieve en regeneratieve bedrijfsvoering. We constateren dat onze agrarische sector onder druk staat door ontwikkelingen van buitenaf. Daarom willen we in beginsel geen extra bovenwettelijke maatregelen opleggen aan de agrarische sector. Toekomstig bestendigheid buitengebied We werken aan een buitengebied waarin landbouw, natuur en andere functies in balans zijn en passen bij het karakter van het gebied. In het omgevingsplan, richting 2032, geven we hier verder invulling aan, met duidelijke kaders en ruimte voor maatwerk. Bij de stoppersregeling voor boeren stimuleren we actief nieuwe economische activiteiten in het buitengebied, mits deze passen bij de omgeving, en met oog voor nieuwe omgevingspassende bedrijvigheid. We kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak waarin negatieve gevolgen voor ondernemers en leefbaarheid zoveel mogelijk worden beperkt.

Verminderen milieudruk en gezondheidsrisico’s We zetten in op het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, met specifieke aandacht voor de sierteelt. We stimuleren duurzame vormen van teelt en bedrijfsvoering. Daarnaast willen we voorkomen dat lelieteeltbedrijven die intensief gebruikmaken van bestrijdingsmiddelen zich 35 36 onder relatief gunstige omstandigheden in onze gemeente vestigen. Betrokken en we staan naast onze boeren We nemen actief de regie en staan naast onze boeren in complexe dossiers. We erkennen de stikstof - en natuurherstelopgave. Op het stikstofdossier nemen wij een actieve regierol ten aanzien van de provincie en vertegenwoordigen gemeentebrede belangen. We willen zicht hebben op de effecten van de genomen maatregelen van de provincie. Bij nieuwe maatregelen willen we zicht hebben op wat dit betekent voor Ooststellingwerf. We zijn een voorstander van gebiedsgerichte processen en nemen hier een actieve rol in. Bij de stoppersregeling hebben we expliciet oog voor het mentale welzijn van boeren, inclusief passende psychosociale ondersteuning. We zetten het huidige beleid voort waarbij medewerkers van ruimtelijke ordening en een specialist stoppersregeling gezamenlijk het gesprek met boeren aangaan, met oog voor zowel perspectief als realiteit.

Als gemeente ondersteunen we ondernemers daarin actief bij het zetten van vervolgstappen, bijvoorbeeld op het gebied van herontwikkeling, omschakeling of beëindiging van het bedrijf. De wolf We blijven inzetten op lobby en zorgen dat we voorbereid zijn op mogelijke calamiteiten. Daarbij voeren we een proactieve lobby richting provincie, Rijk en Europa, waarin we aandacht vragen voor de belangen en zorgen van onze gemeente en haar inwoners. We zetten in op passende beschermende maatregelen, waarbij we ook een beroep doen op de eigen verantwoordelijkheid van ondernemers. Tegelijkertijd hebben we nadrukkelijk oog voor de onrust die de aanwezigheid van de wolf kan veroorzaken onder inwoners en veehouders. We vinden het belangrijk om onze inwoners goed te blijven informeren over ontwikkelingen, risico’s en maatregelen. Daarom zorgen we voor heldere en actuele communicatie, zodat inwoners weten waar zij aan toe zijn en wat zij zelf kunnen doen. Wat merkt de inwoner ervan • Sommige boeren veranderen hun bedrijfsvoering. • Meer aandacht voor natuurinclusieve landbouw. • Andere gewassen of beheer van weilanden. • Verandering van het landschap doordat landbouwgrond soms wordt ingezet voor waterberging of natuur. Inwoners merken soms ook veranderingen door beperkingen of vertragingen bij ruimtelijke ontwikkelingen waarbij een natuurvergunning benodigd is.

Wat mag het kosten Nationaal wordt vanuit de stikstofaanpak € 20 miljard vrijgemaakt voor stikstofreductie en natuurherstel, waarvan € 8 miljard voor boerenerven. Kijkende naar de uitdagingen voor Fryslân en Ooststellingwerf, zal een substantieel gedeelte voor onze regio zijn. Als gemeente willen wij ook beleid maken en projecten opzetten voor in een programma Landelijk gebied, waarvoor in 2027 nu € 322.000 beschikbaar is. Beleidskaders Onderstaande kaders bepalen in hoge mate de regels bij de uitdagingen en het inrichten van het landelijk gebied. Deze zijn en worden onder andere nationaal en provinciaal vertaald in een aanpak stikstof en natuurherstel. 1. Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn (Natura 2000) 2. Kaderrichtlijn Water 3. Nitraatrichtlijn 4. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 5. Natuurherstelverordening 37 Thema 4.4 Recreatie en Toerisme Inleiding Recreatie en toerisme zijn belangrijk voor de leefbaarheid en lokale economie van onze gemeente. Met onze unieke natuur en sterke identiteit bieden we een aantrekkelijk gebied voor inwoners en bezoekers. Als college zijn we trots op de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2025 en zetten we in op een toekomstbestendige en kwalitatieve doorontwikkeling van de sector.

Wat willen we bereiken • We versterken recreatie en toerisme in balans met onze omgeving • We erkennen het belang van de Boerestreek als iconische plek voor onze gemeente • We zetten in op langer verblijf en een aantrekkelijk aanbod voor bezoekers • We versterken de samenhang tussen recreatie, natuur en landbouw Wat gaan we ervoor doen Recreatie en toerisme in balans Recreatie en toerisme dragen bij aan de leefbaarheid, economie en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Daarom zetten we in op verdere versterking van de sector, met oog voor kwaliteit, spreiding, draagkracht en initiatieven vanuit ondernemers en inwoners. We voeren de ontwikkelagenda uit en hebben daarbij nadrukkelijk oog voor kwaliteit en balans tussen drukke en rustige gebieden. We versterken toeristische plekken zoals de Boerestreek in Appelscha, het winkelgebied in Oosterwolde, de Turfroute en we koesteren cultuurinitiatieven zoals de Open Stal in Oldeberkoop. Op verschillende plekken brengen we meer levendigheid, passend bij de omgeving. We gaan verder met het uitvoeringsprogramma. Waar we vooral gaan inzetten op kwaliteitsverbetering, duurzaamheid en gebiedsontwikkelingen in het Fochteloerveen, het Drents Friese Wold en de inrichting van de Boerestreek. Daarnaast faciliteren we initiatieven van ondernemers en inwoners en maken hiervoor waar nodig ruimte binnen regels.

We werken vanuit de toeristische visie toe naar maatwerkagenda’s voor specifieke gebieden zodat deze zich verder kunnen ontwikkelen tot aantrekkelijke verblijfsgebieden. We gaan kijken naar mogelijkheden om het Omgevingsplan waar nodig aan te passen zodat dit past bij de bedrijfsontwikkelingen van de ondernemers. De Boerestreek De Boerestreek in Appelscha is een belangrijk visitekaartje voor onze gemeente en krijgt daarom nadrukkelijk aandacht binnen de ontwikkelagenda. De verdere positionering en uitwerking wordt in samenhang met de totale visie bekeken. Aantrekkelijk aanbod voor bezoekers We willen bezoekers langer in onze gemeente laten verblijven en investeren daarom in een aantrekkelijk recreatief aanbod. Naast de bestaande accommodaties in het lagere segment willen we ook de ontwikkeling van verblijfsaccommodaties in het hogere prijssegment stimuleren. We benutten onze ligging nabij de Koloniën van Weldadigheid en richten ons daarmee op het verlengen van verblijfsduur. We investeren in aantrekkelijke voorzieningen, zoals speel- en verblijfsplekken. We maken per recreatiepark een maatwerkplan in het kader van vitale vakantieparken. We houden bij de uitwerking rekening met het landelijk beleid. Ons beleid moet recreatie ondersteunen en niet belemmeren.

We sluiten voor de toeristenbelasting aan bij de regio én we zetten in op marketing en profilering van onze gemeente en werken daarbij samen met betrokken partijen zoals Coöperatie Appelscha Regio en Recreatieschap Drenthe. We hebben oog voor duurzaamheid, rust en respect voor natuur. Recreatie en toerisme leveren bovendien een belangrijke bijdrage aan lokale werkgelegenheid. 38 Er wordt een nieuw recreatief fietspad in het Drents Friese Wold gerealiseerd. Dit is onderdeel van een groter fietspaden plan van Staatsbosbeheer om de kwaliteit van de fietspaden te verbeteren in combinatie met natuurbeheer. Het betreft een samenwerking tussen Staatsbosbeheer, Provincie Drenthe, Gemeente Westerveld en Gemeente Ooststellingwerf. Daarnaast gaan wij ook zelf onderzoek doen naar de aantrekkelijkheid van ons fietspadennetwerk, zodat we weten waar knelpunten en kansen zitten. De samenhang tussen recreatie, natuur en landbouw Recreatie, natuur en landbouw versterken elkaar en vormen samen een belangrijk onderdeel van het karakter van onze gemeente. Daarom zetten we in op meer samenhang tussen deze functies. Recreatie in de natuur zoals fietsen, wandelen, paardrijden en andere buitensporten, blijft daarbij een belangrijke pijler. We verbeteren de samenwerking met terrein beherende organisaties en versterken recreatieve netwerken, zoals wandelpaden.

De gemeente zoekt bovendien actief de verbinding tussen toerisme, landbouw en natuur. Wat merkt de inwoner ervan • Recreatie en toerisme dragen bij aan de leefbaarheid, economie en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Door te investeren in recreatie en toerisme, waaronder een kwalitatief goed recreatieve infrastructuur, profiteren inwoners van een aantrekkelijke woonomgeving. Dit maakt het ook voor de jongere generatie aantrekkelijk. • Initiatieven van inwoners en ondernemers worden daar waar mogelijk actief opgepakt. Wat mag het kosten • De huur van de Bosbergtoren wordt volgens overeenkomst geïndexeerd. De dienstverleningsovereenkomst, bijdrage aan het onderhoud van het Bosbergpad, wordt nog in Q4 2026 besproken. Mogelijk wordt deze bijdrage lager. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • Uitbreiding budget gebiedsgericht beleid, structureel € 15.000 Beleidskaders • Ontwikkelagenda Recreatie en toerisme Ooststellingwerf 2025-2030 Begroting Programma 4.

x € 1.000 4- Economie, natuur en landschap in balans | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 4.1 Thema Economie en Werkgelegenheid | -959 | -619 | -684 | -683 | -683 | -682 4.2 Thema Duurzaamheid | -2.506 | -8.090 | -2.295 | -2.168 | -2.173 | -1.921 4.3 Thema Landbouw en landelijk Gebied | -12 | -471 | - | - | - | - 4.4 Thema Recreatie en Toerisme | -621 | -369 | -438 | -438 | -438 | -438 Totaal Lasten | -4.098 | -9.549 | -3.417 | -3.289 | -3.294 | -3.041 Baten 4.1 Thema Economie en Werkgelegenheid | 721 | 160 | 160 | 160 | 160 | 160 4.2 Thema Duurzaamheid | 1.557 | 5.761 | 125 | 957 | 957 | 957 4.3 Thema Landbouw en landelijk Gebied | - | - | - | - | - | - 4.4 Thema Recreatie en Toerisme | 832 | 538 | 571 | 571 | 571 | 571 Totaal Baten | 3.109 | 6.459 | 856 | 1.688 | 1.688 | 1.688 Resultaat voor bestemming | -989 | -3.090 | -2.561 | -1.601 | -1.606 | -1.354 Mutatie reserves Toevoegingen | -441 | - | - | - | - | - Onttrekkingen | 331 | 303 | 452 | 452 | 457 | 205 Mutatie reserves | -110 | 303 | 452 | 452 | 457 | 205 Resultaat na bestemming | -1.099 | -2.787 | -2.108 | -1.149 | -1.149 | -1.148 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Bij thema 4.2 Duurzaamheid zijn bij de voorjaarsrapportage 2026 de door ons uit te voeren rijksregelingen (bijv., lokale isolatie) opgenomen in de

begroting 2026, lasten en baten. Onder thema 4.3 Landbouw en landelijk gebied staat het beschikbare budget voor dat onderdeel. Dit wordt elk jaar beschikbaar gesteld via de algemene reserve. 39 Programma 5 | Betrouwbare en samenwerkende gemeente waar inwoners zich veilig voelen Inleiding Programma 5 Een betrouwbare gemeente is zichtbaar, bereikbaar en dichtbij inwoners. Daarom werken we aan een overheid die duidelijk communiceert, zorgvuldig handelt en samenwerkt met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Veiligheid, vertrouwen en betrokkenheid vormen daarbij de basis. We zorgen voor een sterke organisatie en gezonde financiën, zodat we ook in de toekomst slagvaardig en wendbaar blijven. Tegelijkertijd zetten we in op een veilige en weerbare gemeente, waarin inwoners zich gehoord, beschermd en thuis voelen. Ook bij complexe vraagstukken, zoals opvang en migratie, nemen we onze verantwoordelijkheid op een zorgvuldige en evenwichtige manier en geven we uitvoering aan onze wettelijke verplichtingen, waaronder de Spreidingswet. Thema 5.1 Bestuur, dienstverlening en financiën Inleiding We werken aan een betrouwbare en toegankelijke lokale overheid die dichtbij inwoners staat. Met zorgvuldige besluitvorming, begrijpelijke communicatie en een solide financiële basis zorgen we dat we als gemeente wendbaar en toekomstgericht kunnen blijven functioneren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ooststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b379d9a4-baf1-4599-90f4-ad8c698ee1b3?agendaItemId=076b93d4-b124-402e-bbbe-deee42c48e3e