Bijlage 1. Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 MJB 2027 MJB 2028 MJB 2029
Netto schuldquote
21%
32%
42%
59%
76%
77%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
15%
26%
35%
51%
69%
72%
Solvabiliteitsratio
39%
37%
35%
31%
29%
29%
Structurele exploitatieruimte
3%
0%
2%
3%
2%
2%
Grondexploitatie
2%
0%
2%
2%
2%
2%
Belastingcapaciteit
85%
83%
85%
85%
85%
85%
EMU saldo (bedrag x € 1.000)
1.067
-8.321
-11.435
-17.174
-16.009
-3.270
Beoordeling onderlinge verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie Het is niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen moeten we altijd in samenhang bekijken. Ze geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van onze gemeente. Op basis van de kengetallen concluderen we dat de financiële positie van onze gemeente goed is. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote is de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en afgezet tegen de totale baten. We geven de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weer. Zo brengen we duidelijk in beeld wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich tussen de 0% en 100%. Voor een gemeente geldt dat als de netto schuldquote uitkomt boven de 130% er sprake is van een zeer hoge schuld. Boven de 100% blijft er weinig leencapaciteit over om de gevolgen van financiële tegenvallers (door bijvoorbeeld een economische recessie) op te vangen. Met percentages van 42% en 35% is er sprake van een stijging ten opzichte van voorgaande jaren.
Dit komt doordat we verwachten leningen te moeten aantrekken gezien de diverse investeringen die we gaan doen. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het is het eigen vermogen (de reserves) als percentage van het balanstotaal. Een solvabiliteit tussen de 20% en 50% voor gemeenten is gemiddeld. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe hoger de weerbaarheid van de gemeente. Uit de tabel blijkt dat onze solvabiliteit in 2026 met 35% nog steeds ruim voldoende is om tegenvallers op te vangen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. In alle jaren van de begroting is deze positief.
66
Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten (exclusief mutaties reserves). Hoe lager het kengetal, hoe lager de grondpositie ten opzichte van de totale geraamde baten. De grondexploitatie kan een behoorlijke invloed hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is belangrijk, deze moeten we weer terugverdienen bij de verkoop. Ieder jaar beoordelen we of de gronden tegen een actuele waarde op de balans staan. Het kengetal van 2,0% ligt ruim onder de signaleringswaarde van 20% en geeft aan dat het risico voor ons zeer laag is. Als er nieuwe exploitaties worden uitgegeven zal dit percentage stijgen. Uiteraard wordt de ratio daarin meegewogen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoeverre we een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kunnen opvangen en of er ruimte is voor nieuw beleid. De gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) voor een gezin worden afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Na de algemene uitkering uit het Gemeentefonds zijn de belastinginkomsten de belangrijkste inkomsten voor een gemeente. Het Centrum van Onderzoek van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten.
Deze publicatie is de basis voor de berekening van dit kengetal. De woonlasten in onze gemeente zijn lager dan het landelijk gemiddelde. Het kengetal van 85% geeft aan dat er ruimte is om financiële tegenvallers op te vangen door het verhogen van de opbrengsten vanuit woonlasten. Economische en Monetaire Unie (EMU)-saldo De EMU-systematiek (kosten en opbrengsten) die het Rijk hanteert werkt anders dan het baten-lastenstelsel dat we (als decentrale overheid) hanteren. Investeringen en uitgaven bijvoorbeeld die we dekken uit reserves tellen wel door in het EMU-saldo, maar hebben geen gevolg voor de uitkomst in het baten-lastenstelsel. Dus bij een sluitende begroting kan het EMU-saldo negatief zijn. Tussen het Rijk en de decentrale overheden zijn afspraken gemaakt voor de beheersing van het EMU-saldo. Het tekort voor de decentrale overheid mag niet hoger uitkomen dan 0,4% van het bruto binnenlands product. Ons EMU-saldo voor 2026 is ruim negatief door de verwachte investeringen met de daarbij de aan te trekken leningen. Geprognosticeerde balans De geprognosticeerde balans biedt inzicht op hoofdlijnen van de effecten van de verwachte financiële ontwikkeling van de gemeente voor de komende jaren. De balans is opgesteld op basis van bestaand beleid.
67
x € 1.000 Activa
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Vaste Activa Immateriele Vaste Activa
2.832
2.409
3.909
3.909
3.909
3.909
Materiele Vaste activa
63.424
71.548
79.422
97.514
114.594
119.379
Financiele vaste activa
6.555
6.554
11.267
11.731
11.373
9.078
Totaal Vaste activa
72.811
80.511
94.598
113.154
129.876
132.366
Voorraden
1.686
1686
1.686
1686
1686
1686
Vordering
30.146
11.021
5.321
5.321
5.321
5.321
Liquide middelen
464
1.000
367
0
0
0
Overlopende activa
4.893
4.893
4.893
4.893
4.893
4.893
Totaal Vlottende activa
37.189
18.600
12.267
11.900
11.900
11.900
Totaal Activa
110.000
99.111
106.865
125.054
141.776
144.266
Vlottende activa
x € 1.000 Passiva
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Vaste passiva Eigen vermogen
40.754
41.261
38.099
38.238
40.198
41.291
Resultaat
2.118
-1.167
833
2.574
1.655
1.761
Voorzieningen
10.667
8.396
7.497
6.535
6.565
6.881
Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of
41.294
35.220
45.035
61.622
75.500
77.902
94.833
83.710
91.464
108.969
123.918
127.835
Vaste schulden met een rentetypische looptijd tot 1 jaar of korter
4.219
4.219
4.219
4.903
6.676
5.249
Overlopende passiva
10.948
11.182
11.182
11.182
11.182
11.182
Totaal Vlottende passiva
15.167
15.401
15.401
16.085
17.858
16.431
Totaal Passiva
110.000
99.111
106.865
125.054
141.776
144.266
langer Totaal Vaste passiva
Vlottende passiva
68
Paragraaf 3 | Onderhoud kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn goederen waarvoor investeringen nodig zijn. Het gaat om zaken die daarna regelmatig onderhoud vergen. Bijvoorbeeld wegen, gebouwen, riolering en groen. Het onderhoud van kapitaalgoederen is van groot belang voor een goede kwalitatieve instandhouding van het openbare voorzieningenniveau. Dit onder meer op het gebied van leefbaarheid, veiligheid, vervoer en recreatie. In deze paragraaf gaan we per kapitaalgoed in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties. Wegen Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de wegen worden op basis van de vastgestelde MOP uitgevoerd. Periodiek inspecteren we alle verhardingen voor het actualiseren van de MOP. Beheer Voor het beheer van de wegen is een beheersysteem operationeel. De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. Het wegenbudget is een tweejaarlijks budget waarbij er geschoven kan worden met het budget tussen die beide jaren. Het bedrag per jaar bedraagt € 1.213.614. Wegen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000) Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 -
-
-
-
-
-
Groot onderhoud exploitatielasten
2.051
1.820
1.214
1.214
1.214
1.214
Klein onderhoud exploitatielasten
135
70
70
70
70
70
Overige onderhoudslasten
74
30
30
30
30
30
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
2.260
1.920
1.314
1.314
1.314
1.314
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-225
-52
-88
-88
-88
-88
Civieltechnische kunstwerken Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de civieltechnische kunstwerken worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek, aan de hand van inspecties. Beheer Voor het beheer van de civieltechnische kunstwerken (onder andere bruggen en oevervoorzieningen) is een beheersysteem operationeel. De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om vanaf 2025 krediet beschikbaar te stellen voor vervanging van oevervoorzieningen. Provincie Fryslân heeft in 2023 de oevers inclusief de oevervoorziening van de vaarwegen toegewezen aan een beheerder. De basis hiervoor is de Waterwet die in 2009 is ingevoerd. De afspraken houden in grote lijnen in dat de gemeente aansprakelijk is voor het onderhoud van de oevervoorzieningen binnen de bebouwde kom en de provincie voor de oevervoorzieningen buiten de bebouwde kom. Door de toewijzing is nu helder wie voor welk deel van de oevervoorziening verantwoordelijk is. Bij de kaderbrief 2025-2028 is voor deze periode € 1.224.564 aan krediet beschikbaar gesteld.
69
Civiel technische kunstwerken Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Groot onderhoud exploitatielasten
90
Klein onderhoud exploitatielasten
69
69
69
69
69
16
17
26
28
28
Overige onderhoudslasten Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
90
85
86
95
97
97
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-21
-7
0
0
0
0
Openbare verlichting Beleidskader De onderhoud- en vervangingswerkzaamheden aan de openbare verlichting worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek. Beheer Voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting participeren we, samen met de meeste andere Friese gemeenten en de provincie Fryslân, in de "Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A." De Coöperatie ondersteunt in het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. Het onderhoud aan de lichtmasten voor de komende jaren kan op basis van het huidige prijspeil binnen het bestaande budget worden uitgevoerd. Voor de jaren na 2027 zal er een groter budget nodig zijn door de vervangingen die dan gepland staan. Voor 2026 is er € 267.007 beschikbaar. Openbare verlichting Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
0
0
0
0
0
0
Groot onderhoud exploitatielasten
56
58
58
58
58
58
Klein onderhoud exploitatielasten
66
36
36
36
36
36
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
122
94
94
94
94
94
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
0
0
0
0
0
0
Groen Beleidskader Er is een nieuw Biodiversiteitsplan vastgesteld in 2025. Het Biodiversiteitsplan vervangt op onderdelen de Notitie Groenbeleid 2011. In 2020 heeft u de notitie “Het behoud van veilige bomen" vastgesteld. Uitvoering hiervan wordt gecontinueerd. Beheer In de Notitie Groenbeleid 2011 is aangegeven welke grond door de gemeente kan worden afgestoten (snippergroen). Voor de uitvoering van het groenbeheer gebruiken we een beheersysteem. Het gemiddelde onderhoudsniveau in Ooststellingwerf is in overeenstemming met kwaliteitsniveau B van de Landelijke ‘CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte’.
70
Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. Voor het bestrijden van de eikenprocessierups heeft u bij de kaderbrief 2026-2029 besloten voor 2026 incidenteel € 81.000 beschikbaar te stellen. In 2026 wordt er een plan van aanpak opgesteld voor de bestrijding van de eikenprocessierups in 2027 en volgende jaren. Groen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000) Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 -
-
-
-
-
-
Groot onderhoud exploitatielasten
963
1.016
554
473
473
473
Klein onderhoud exploitatielasten
15
15
15
15
15
15
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
978
1.031
569
488
488
488
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-42
-40
-40
-40
-40
-40
Riolering en water Beleidskader Het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp)wordt in 2025 vastgesteld. In het Wrp staat hoe de gemeente invulling geeft aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. Financiële gevolgen voor de begroting In het kostendekkingsplan behorende bij het Wrp is weergegeven hoe de heffing zich ontwikkelt in de periode 2025-2029. In de Verordening rioolheffing wordt jaarlijks het exacte tarief vastgesteld. Riolering / water Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
-585
-23
-45
-44
-50
-50
Groot onderhoud exploitatielasten
1.616
926
887
891
903
907
Klein onderhoud exploitatielasten
279
196
160
160
160
160
Overige onderhoudslasten
361
456
536
531
525
521
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
1.671
1.555
1.538
1.538
1.538
1.538
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
-2.982
-3.067
-3.147
-3.147
-3.147
-3.147
Sport- en welzijnsaccommodaties Beleidskader De gemeente is eigenaar van de multifunctionele accommodaties MFS Oosterwolde Zuid, MFS de Boekebeam en MFA de Samensprong, welzijnsaccommodatie MFA de Kompaan, sportcomplex Boekhorst (=zwembad en sporthal), sporthal de Bongerd, sporthal de Steegdenhal en de gymlokalen in Oosterwolde, Appelscha, Donkerbroek en Elsloo.
71
MFS Oosterwolde Zuid wordt beheerd en geëxploiteerd door de Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde Zuid. Voor MFS de Boekebeam en MFA de Samensprong is het beheer en exploitatie overdragen aan de gemeente. De Stichtingen Beheer voor deze accommodaties zijn opgeheven. Scala huurt het onroerend goed aan Moskampweg 3 en 5 (MFA de Kompaan). Scala is bezig met een visie over haar toekomstige huisvesting waarin ook Moskampweg 1 wordt betrokken. Hierbij wordt ook gekeken naar de toekomstige huisvesting van stichting Kortsluiting. Sporthal de Bongerd wordt beheerd en geëxploiteerd door Stichting Sporthal de Bongerd. De gymlokalen worden beheerd en geëxploiteerd door de gemeente. De Steegdenhal wordt beheerd en geëxploiteerd door Tennis Academie Advantage. Het Bosbad is in eigendom van Stichting Bosbad Appelscha. De grond van Het Bosbad is in eigendom van Staatsbosbeheer. Het zwembad wordt beheerd en geëxploiteerd door een exploitant. De gemeente ondersteunt het Bosbad financieel. Via raadsmededeling #1905 bent u geïnformeerd over de voorgenomen opheffing van Stichting Bosbad Appelscha per ultimo 2026. In december 2019 en juni 2023 heeft de raad totaal circa € 3,3 miljoen beschikbaar gesteld voor de realisatie van het DoarpsSintrum Donkerbroek. Insteek is dat het gymlokaal en het dorpshuis na realisatie van DoarpsSintrum worden afgestoten.
Vanwege bezwaren tegen de verleende omgevingsvergunning is er nog niet gestart met de realisatie van het DoarpsSintrum. In juni 2025 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het accommodatiebeleid & huisvestingsplan onderwijs. Besloten is dat vrijwel alle accommodaties worden verduurzaamd in de vorm van vervangende nieuwbouw of anderszins (bijvoorbeeld vergroening op natuurlijke momenten). Gymlokaal Appelscha wordt na renovatie van sporthal de Steegdenhal gesloopt. Het onroerend goed aan Moskampweg 1, 3 en 5 (MFA de Kompaan) wordt niet verduurzaamd, omdat in dit gebied een voorkeursrecht is gevestigd door de gemeente. Door dit recht heeft de gemeente voorrang bij aankoop van percelen in dit gebied voor het realiseren van toekomstige planologische ontwikkelingen in dit gebied. Voor het Bosbad in Appelscha is besloten om een aantal scenario’s te onderzoeken en ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Het college gaat met Stichting Bosbad Appelscha en Staatsbosbeheer in overleg over de gevolgen van de opheffing van de stichting mede in relatie tot op het opstellen van scenario’s voor de toekomst van het Bosbad. Beheer Eind 2023 heeft de raad besloten om in afwachting van de vaststelling van het accommodatiebeleid geen nieuwe onderhoudsplannen en dotaties voorzieningen vast te stellen en het onderhoud te blijven uitvoeren conform de oude onderhoudsplannen.
In 2024 is voor een aantal accommodaties besloten om extra onderhoud uit te voeren ten behoeve van de bedrijfsvoering en veiligheid. Voor 2025 wordt in de raad van september 2025 een voorstel behandeld voor het planmatig en benodigd extra onderhoud in 2025. Eind 2025 of begin 2026 ontvangt u een voorstel voor de vaststelling van nieuwe onderhoudsplannen. Financiële gevolgen voor de begroting In onderstaande tabel zijn de huidige lasten voor het klein- en groot onderhoud opgenomen. De toevoeging aan de voorziening groot onderhoud in 2025 zijn inclusief de voorgestelde extra dotaties om het planmatig en benodigd extra onderhoud in 2025 te kunnen uitvoeren. Hierover vindt besluitvorming plaats in september 2025. De dotaties vanaf 2026 zijn veel te laag om de toekomstige onderhoudsbehoefte te dekken. Er moet structureel budget aan de voorzieningen worden toegevoegd om de voorzieningen voor langere termijn in stand te houden. Wij leggen de nieuwe onderhoudsplannen en de financiële consequenties via een raadsvoorstel aan u voor.
Sport- en welzijnsaccommodaties Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
147
446
147
147
147
147
Groot onderhoud exploitatielasten
0
0
0
0
0
0
Klein onderhoud exploitatielasten
53
44
44
44
44
44
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
200
490
191
191
191
191
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
704
732
759
759
759
759
Huisvesting gemeentelijke activiteiten
72
Beleidskader De huisvesting voor gemeentelijke activiteiten betreffen het gemeentehuis, de gemeentewerf en het overslagstation. Als onderdeel van het accommodatiebeleid & huisvestingsplan onderwijs is besloten dat het gemeentehuis verduurzaamd wordt. In november 2021 heeft de raad ruim € 4,3 miljoen beschikbaar gesteld voor de (ver)nieuwbouw van de gemeentewerf. In het derde kwartaal 2025 vindt er een themabijeenkomst plaats over dit onderwerp met een mogelijk aangepast besluit voor eind 2025. Beheer Voor het groot onderhoud aan het gemeentehuis, de gemeentewerf en het overslagstation zijn voorzieningen gevormd. Het onderhoudsplan van het gemeentehuis is inmiddels geactualiseerd. Eind 2025 of begin 2026 ontvangt u een voorstel voor vaststelling van dit onderhoudsplan. Vanwege de voorgenomen nieuwbouw van de gemeentewerf en het overslagstation zijn de onderhoudsplannen hiervan nog niet geactualiseerd. Afhankelijk van de ontwikkelingen wordt de komende periode beoordeeld of deze alsnog geactualiseerd moeten worden. Financiële gevolgen voor de begroting In onderstaande tabel zijn de huidige lasten voor het klein- en groot onderhoud van het gemeentehuis, de gemeentewerf en het overslagstation opgenomen. De toevoeging aan de voorziening groot onderhoud wordt de komende periode herzien op basis van het nieuwe onderhoudsplan van het gemeentehuis.
U ontvangt hiervoor eind 2025 of begin 2026 een voorstel. Huisvesting gemeentelijke activiteiten Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
75
75
75
75
75
75
Groot onderhoud exploitatielasten
0
0
0
0
0
0
Klein onderhoud exploitatielasten
89
73
73
73
73
73
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
164
148
148
148
148
148
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
0
0
0
0
0
0
Overige gebouwen Beleidskader De gemeente is eigenaar van het Biosintrum, de Bosbergtoren, molen ‘De Weijert’, museum Oold Ark, de tennisaccommodaties in Appelscha, Oosterwolde en Haulerwijk, de voormalige opslagruimte sportpark Ontwijk, clubgebouw voormalige vv Griffioen, voormalige Aula en voormalig schoolgebouw bbs de Peggebult en de koepel en spots aan de Boerestreek.
73
De gemeente is ook eigenaar van diverse gebouwen/faciliteiten aan de Turfroute, zoals de toiletgebouwen in Oosterwolde en Donkerbroek, de passantenhaven/toiletgebouw in Oldeberkoop, de vuilwaterpomp in Appelscha en de stroompalen en muntautomaten aan de Turfroute. Het Biosintrum wordt verhuurd aan de stichting Biosintrum. De Bosbergtoren wordt sinds medio 2022 verhuurd aan Coöperatie Appelscha. De molen wordt verhuurd aan stichting Korenmolen De Weyert en het museum wordt verhuurd aan museum Oold Ark. In januari 2024 is besloten om de voormalige aula te slopen en het terrein in te richten met halfverharding voor tijdelijk parkeren. Vanwege de benodigde onderzoeken, vergunning en te nemen maatregelen heeft de sloop nog niet plaatsgevonden. In juni 2025 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het accommodatiebeleid & huisvestingsplan onderwijs. Besloten is dat de onderkant van de molen en het museum in Makkinga verduurzaamd worden. Ook is besloten dat de tennisaccommodaties in Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk verduurzaamd worden op voorwaarde dat de verenigingen deze accommodaties overnemen. Het voormalig clubgebouw vv Griffioen wordt in afwachting van de ontwikkelingen rond kv DIO vooralsnog niet verduurzaamd. Beheer Voor het groot onderhoud aan de Bosbergtoren en het Biosintrum zijn voorzieningen gevormd.
De onderhoudsplannen zijn de basis voor aanwending en dotatie aan de voorziening. Voor het groot onderhoud aan de overige gebouwen zijn geen onderhoudsplannen beschikbaar. Voor een aantal gebouwen is het wel gewenst dat hier onderhoudsplannen voor worden opgesteld. Eind 2025, begin 2026 ontvangt u een voorstel voor de vaststelling van deze onderhoudsplannen. Financiële gevolgen voor de begroting In onderstaande tabel zijn de huidige lasten voor het klein- en groot onderhoud van het Biosintrum en de Bosbergtoren opgenomen. Klein- en groot onderhoud aan de andere gebouwen wordt gedekt via bestaande budgetten danwel via extra budget wat via de P&C cyclus wordt aangevraagd. Huisvesting overige gebouwen Onderhoudslasten kapitaalgoed (* € 1.000)
x € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
26
39
39
39
39
39
Groot onderhoud exploitatielasten
11
0
0
0
0
0
Klein onderhoud exploitatielasten
86
28
28
28
28
28
Overige onderhoudslasten
0
0
0
0
0
0
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
123
67
67
67
67
67
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
95
103
103
103
103
103
Sportterrreinen Beleidskader Het specialistische onderhoud aan de grasvelden van de gemeentelijke sportterreinen wordt in opdracht van ons uitgevoerd. De basis van de onderhoudswerkzaamheden zijn de kwaliteitscriteria van de KNVB. Op basis hiervan voeren we planmatig onderhoud aan de sportvelden uit. Dit is vastgelegd in de notitie ‘Planmatig onderhoud grassportvelden’. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Het overige onderhoud voeren de sportverenigingen zelf uit. Hier krijgen de sportverenigingen een jaarlijkse vergoeding voor. Het sportcomplex Waskemeer is uitgebreid met een wetra-veld en beschikt nu over een volledig trainingsveld. Daarnaast zijn alle sportvelden voorzien van automatische beregening. In 2023 is het onderhoud opnieuw aanbesteed en gegund voor vier jaar met tweemaal de mogelijkheid om de termijn met een jaar te verlengen. Er wordt gebruik gemaakt van robotmaaiers. Financiële gevolgen voor de begroting De aard en omvang van het planmatig onderhoud aan de grassportvelden is afgestemd op de beschikbare middelen. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Elk jaar wordt er bekeken welk sportveld aan een toplaagrenovatie toe is. De weersomstandigheden, bespelingsdruk, grasbezetting, vlakheid, beschikbaarheid overige velden op een complex zijn afwegingsfactoren die de basis vormen van een toplaagrenovatie.
De jaarlijkse kosten voor de renovatie van 1 grassportveld wordt gedekt uit de exploitatie. Overzicht beheerplannen. 74
Kapitaalgoed
Beheer
Voortgang onderhoud
Kwaliteitsniveau
Plan aanwezig
Looptijd
Wegen
Basis
Ja
2026-2030
€ 1.213.000
Nee
Civiel technische kunstwerken
Basis
Ja
2023-2027
€ 69.000
Nee
Ja
2025-2029
€ 3.147.000
Nee
Ja
2020 -
€ 138.210
Nee
Gebouwen
Ja
2016-2025
ntb
Nee
Openbare verlichting
Ja
2024-2027
€ 265.000
Nee
Riolering / water Groen
Basis
Financiele vertaling in paragraaf
Achterstallig/Uitgesteld
75
Paragraaf 4 | Financiering De paragraaf Financiering gaat over het aantrekken, beheren en uitzetten van gelden. Ook het garanderen en verstrekken van geldleningen aan derden valt hieronder. Deze activiteiten vormen een onderdeel van de treasuryfunctie van de gemeente. Een adequate sturing op de geldstroom is noodzakelijk. In deze paragraaf gaan we in op de vraag hoe we gelden zo optimaal mogelijk beleggen dan wel aantrekken. Algemene beleidslijn en Risicobeheer Algemene beleidslijn De financiële verordening Ooststellingwerf 2023 is door u op 26 september 2023 vastgesteld. In artikel 19 van deze verordening is de financieringsfunctie beschreven. De verordening berust op de bepalingen in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Het uitgangspunt van de Wet Fido is het beheersen van risico's. Het doel is om doelmatig en doeltreffend om te gaan met de beschikbare financiële middelen. Risicobeheer Op grond van de Wet Fido moeten gemeenten zich houden aan de zogenaamde kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal. De uitkomst van die berekening is het maximale bedrag dat rente typisch ‘kort’ gefinancierd mag worden. De kasgeldlimiet voor 2026 bedraagt € 8,4 miljoen (8,5% van het begrotingstotaal 2026 van afgerond € 99,3 miljoen).
Renterisiconorm De renterisiconorm is gesteld op 20% van het begrotingstotaal per 1 januari. Daar wordt het berekende renterisico op de vaste schuld tegen af gezet. Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet overtreffen. Navolgend schema (in bedragen x € 1.000) laat zien dat de renterisiconorm in de jaren 2026-2029 naar verwachting niet wordt overschreden. x € 1.000 Rente risiconorm
Begroting
MJB
MJB
MJB
2026
2027
2028
2029
99.345
98.173
96.850
97.627
20%
20%
20%
20%
19.869
19.635
19.370
19.525
4.500
4.500
4.500
4.500
-
-
-
-
Totaal aflossingen en renteherzieningen
4.500
4.500
4.500
4.500
Ruimte (+) / Overschrijding (-)
15.369
15.135
14.870
15.025
Renterisiconorm Lasten begroting Percentage renterisiconorm Totaal renterisiconorm
Aflossingen en renteherzieningen Reguliere aflossingen geldleningen Geldleningen met renteherzieningen
Leningenportefeuille Opgenomen gelden De onderstaande tabel geeft inzicht in de samenstelling, grootte en rentegevoeligheid van de opgenomen geldleningen. De leningen zijn onderverdeeld in leningen opgenomen voor onze eigen huishouding en leningen opgenomen ten behoeve van woningcorporaties. Deze leningen zijn met een renteopslag weer doorgeleend naar de corporaties (sinds 1999 zijn we hiermee gestopt).
76
x € 1.000 Leningenportefeuille opgenomen gelden
Stand per 1 januari 2026 Nieuwe leningen Reguliere aflossingen Vervroegde aflossingen Stand per 31 december 2026
Eigen leningen
Woningbouw leningen
Bedrag
Gemidd. rente
Bedrag
Gemidd. rente
33.000
1,67%
2.220
4,63%
-
-
-4.500
-76
-
-
28.500
1,84%
2.144
4,70%
Het gemiddelde rentepercentage begin 2026 is als volgt berekend: rente 2026 / stand 1-1-2026. Het gemiddelde rentepercentage eind 2026: rente 2027 / stand per 31-12-2026. Voor de berekening van het gemiddelde rentepercentage is geen rekening gehouden met herfinanciering. Uitgezette gelden De gemeente loopt met betrekking tot de verstrekte geldleningen beperkt risico. Veelal zijn er opstallen, installaties en dergelijke aanwezig die naar verwachting voldoende zijn om, in geval van het uitblijven van betaling, de restantschuld te voldoen. We voeren ten aanzien van overige debiteuren een actief beleid. Waar nodig nemen we tijdig de gebruikelijke invorderingsmaatregelen. Wanneer invordering niet (meer) mogelijk is, boeken we vordering af ten laste van het lopende boekjaar. x € 1.000 Leningenportefeuille uitgezette gelden
Bedrag
Leningen aan woningcorporaties
2.218
MFC Oldeberkoop
185
Volkskredietbank
119
Sportverenigingen
755
Dorpshuizen
3
Vereniging toerisch recreatief belang
4
Stichting Stimuleringsfonds (verzilverleningen)
3.000
Stand per 1 januari 2026
6.284
Overig Schatkistbankieren Vanaf 1 januari 2014 zijn alle decentrale overheden verplicht om te schatkistbankieren. Dit betekent dat we alle overtollige liquide middelen, het saldo liquide middelen boven een bepaald drempelbedrag van de begroting, moeten stallen bij het Rijk. Vanaf 1 juli 2021 wordt voor gemeenten (en provincies, waterschappen en hun gemeenschappelijke regelingen) met een begrotingstotaal tot € 500 miljoen de drempel voor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naar 2% (was 0,75%) van het begrotingstotaal met een minimum van € 1 miljoen. Liquiditeitsprognose Twee keer per jaar onderzoeken we aan de hand van een liquiditeitsprognose in hoeverre we de huidige leningenportefeuille nog juist is.
77
Renteschema Met ingang van 2017 is het Besluit Begroting en Verantwoording gewijzigd. Eén van de onderdelen is de gewijzigde rentetoerekening en de aanbeveling om onderstaand renteschema op te nemen. x € 1.000 Renteschema 2026
Bedrag
a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering
655
b. De externe rentebaten (idem)
-109
Saldo rentelasten en rentebaten
546
c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden
10 -103
toegerekend c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor
103
is aangetrokken (=projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend 11 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
557
d1. Rente over eigen vermogen
-
d2. Rente over voorzieningen
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
557
e. De aan taakvelden toegerekende rente (rente-omslag)
-551
Renteresultaat op het taakveld Treasury
5
78
Paragraaf 5 | Bedrijfsvoering De gemeente Ooststellingwerf is een benaderbare, lokale overheid. Wij weten wat er speelt en bieden oplossingen die ertoe doen. We zijn een mooie, groene gemeente. We bieden onze inwoners, ondernemers en bezoekers een aantrekkelijke, veilige en bereikbare leefomgeving. Inwoners en ondernemers kunnen bij ons rekenen op een goede service onder alle omstandigheden. Veel voorkomende verzoeken worden snel en adequaat afgehandeld. We weten wat er speelt in onze samenleving en omgeving. Dit betekent dat wij reageren op signalen en meedenken met initiatieven. Wij faciliteren zelfredzaamheid en bieden hulp en zorg waar nodig. Wij zoeken naar integrale oplossingen voor complexe onderwerpen waar verschillende belangen bij elkaar komen. Wij zijn trots op de OWO-samenwerking en onze OWO-partners kunnen rekenen op een proactieve inzet in de samenwerking. Interbestuurlijk toezicht We geven uitvoering aan de Wet revitalisering generiek toezicht. Deze wet zorgt voor een vereenvoudiging van het toezicht tussen de verschillende bestuurslagen, het zogenoemde ‘interbestuurlijk toezicht’. Het belangrijkste uitgangspunt van de wet is dat het interbestuurlijk toezicht verschuift van verticaal toezicht (provincie - raad) naar horizontale verantwoording (college - raad).
De provinciale toetsing vindt plaats op de volgende domeinen: Omgevingsrecht, Ruimtelijke Ordening, Water en Riolering, Fries, Archief en Informatiestromen, Monumenten en Archeologie. In samenspraak met de gemeente wordt per domein een toezichtsplan opgesteld. Human Resource Management In de besturingsfilosofie (2024) hebben we vastgesteld, welke principes we willen hanteren bij het inrichten van de organisatie en welke uitgangspunten we gaan toepassen bij het aansturen van processen en medewerkers. In 2026 werken we aan de concrete invulling hiervan in de dagelijkse praktijk. Met name zal gewerkt worden aan de volgende drie thema’s: • Sterk leiderschap. In de besturingsfilosofie zijn de diverse managementrollen en stijl van leidinggeven op hoofdlijnen beschreven. Dit vormt de basis voor effectieve sturing van de organisatie. In de praktijk vraagt dit nog om een verdere concretisering en onderlinge afstemming. In 2026 is aandacht voor leiderschapsontwikkeling door middel van diverse bijeenkomsten, intervisiesessies en individuele ontwikkeltrajecten. • Aantrekkelijk werkgeverschap. In een steeds krapper wordende arbeidsmarkt met toenemende arbeidsmobiliteit en (mentale) druk is vitaliteit een kernthema. In 2026 besteden we hier aandacht aan, door het implementeren van (nieuw) vitaliteitsbeleid. • Integraal samenwerken.
Om effectief te kunnen inspelen op complexe vraagstukken, zijn in de besturingsfilosofie uitgangspunten benoemd zoals ontschot werken en programmatisch werken. In 2026 wordt geïnvesteerd in het verder toepassen hiervan, op alle niveaus in de organisatie. Door samen met Weststellingwerf over te gaan op het gemeentelijke functiewaarderingssysteem HR21 harmoniseren we onze functiehuizen en komen we in 2025 tot 1 functieboek en conversietabel. Daarmee zorgen we ervoor dat we met ons loon- en functiegebouw up-to-date zijn en in de pas lopen met gemeenten van vergelijkbare grootte. Dit kan financiële gevolgen hebben. Financiën, Planning & Control De financiële functie voorziet de gemeenteraad, het college en de organisatie van actuele en volledige financiële informatie voor de ondersteuning van de gemeentelijke beleidsontwikkeling en uitvoering. Deze functie is gericht op een duurzame en gezonde financiële positie van de gemeente. Kwaliteit, snelheid en toegankelijkheid spelen in deze processen een belangrijke rol.
Juridische kwaliteitszorg 79
De juridische functie in de vak afdelingen en het cluster Bestuurlijk Juridische Zaken (BJZ) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de juridische kwaliteit van het gemeentelijk handelen. Zij ondersteunen daarnaast het bestuur en de organisatie met juridisch advies. Juridische control is de taak van BJZ. We investeren in kennis en kunde (door beschikbaar stellen van informatie en standaard formats, casusanalyse, opleidingen en trainingen) en vroegtijdige betrokkenheid van de juridisch adviseurs van BJZ bij dossiers. We stimuleren de 'informele aanpak': eerst het goede gesprek (premediation). Rechtmatigheid Vanaf boekjaar 2023 is de wetgeving met betrekking tot de accountantscontrole van gemeenten gewijzigd. In 2023 is in de Jaarstukken voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Hiermee wordt verantwoording afgelegd over de mate waarin de gemeente de wet- en regelgeving naleeft, voor zover dit financiële gevolgen heeft. Om verantwoording af te kunnen leggen vormt de verbijzonderde interne controle een belangrijke basis. Jaarlijks leggen we de uitvoering hiervan vast in het Interne Controleplan. De gemeente blijft zichtbaar werken aan de verbetering van processen zodanig dat afwijkingen gesignaleerd en gecorrigeerd worden. Eind 2025 wordt een aanpassing van de financiële verordening aan u voorgelegd.
Het BBV is namelijk aangepast waardoor de nieuwe gemaximeerde grens voor fouten en onduidelijkheden samen 2% van de totale lasten (exclusief toevoegingen aan de reserves) is. In onze financiële verordening is de grens op dit moment nog 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves. De wijziging gaat in voor de verantwoordingen over het begrotingsjaar 2025. Informatiebeveiliging en Privacy Inwoners, ondernemingen en instellingen moeten erop kunnen vertrouwen dat we zorgvuldig omgaan met (persoons)gegevens. Het is daarom van groot belang dat gegevens alleen onder strikte voorwaarden gebruikt worden en goed beveiligd zijn tegen onbevoegd gebruik. Ons informatiebeveiligingsbeleid dient volledig gebaseerd te zijn op het treffen van passende technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen in het kader van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), het normenkader geldend voor de gemeenten, provincies, waterschappen en Rijk. Jaarlijks leggen we volgens dit normenkader verantwoording af aan de gemeenteraad en verschillende toezichthouders. De beveiligingsfunctionaris (CISO) zorgt voor de coördinatie en toezicht op de naleving van beveiligingsmaatregelen en -procedures, voor elk onderdeel van het informatiebeveiligingsbeleid.
Jaarlijks toetsen we door middel van zelfevaluatie en externe audits de specifieke maatregelen voor de BRP en de waardedocumenten, de BAG, BGT, BRO, DigiD en Suwinet. Burgers hebben op grond van de AVG in bepaalde voorwaarden ook op grond van de Wpg het recht te weten welke gegevens van hen worden verwerkt, voor welk doel en met wie deze worden gedeeld. De gemeente beschikt over een register van verwerkingsactiviteiten en houdt deze actueel om daarmee te kunnen voldoen aan de verantwoordingsplicht en inzicht te kunnen geven aan burgers wanneer zij hun privacyrechten uitoefenen. Gegevensbescherming en privacy dringen door in alle processen binnen onze gemeentelijke organisatie. In 2026 zullen we verder werken aan de inrichting van onze processen, systemen en interne organisatie in overeenstemming met de privacywetgeving. De drie OWO-gemeenten werken samen aan nieuw strategisch informatiebeveiligingsbeleid, kaderstellend en richtinggevend, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Cyberveiligheidswet. De Functionaris Gegevensbescherming houdt onafhankelijk toezicht op de naleving van de privacyregels. Privacy heeft een direct raakvlak met informatiebeveiliging en vraagt continue aandacht en investeringen. De gemeente zet diverse instrumenten in om het informatiebeveiligings- en privacybewustzijn te optimaliseren.
Fraude Jaarlijks stellen we vast of we binnen onze algehele bedrijfsvoering in voldoende mate effectieve technische en organisatorische maatregelen hebben getroffen om misbruik, oneigenlijk gebruik en fraude te voorkomen, dan wel op te sporen. Hierbij houden we ook rekening met invloeden van buiten de organisatie, zoals corruptie, omkoping, bedreiging en cybercrime. In 2023 is de overkoepelende nota misbruik en oneigenlijk gebruik door het college vastgesteld. Communicatie
80
Ook in 2026 zetten we in op heldere, toegankelijke en doelgerichte communicatie. We gebruiken diverse online en offline middelen en kanalen om inwoners, ondernemers en andere relaties goed te informeren en te betrekken bij ons beleid, plannen en dienstverlening. We blijven online doorontwikkelen. Dat betekent dat we het gebruik van onze website en sociale media blijven monitoren en verbeteren. Dit doen we met oog voor bereik, gebruikersgemak en toegankelijkheid. We volgen relevante trends in communicatie, zodat we blijven aansluiten bij de verwachtingen van onze doelgroepen. Daarnaast adviseren we bij bestuurlijke dossiers en organisatieontwikkelingen over de communicatieaanpak en mogelijke gevolgen of effecten van communicatie. We stimuleren en ondersteunen medewerkers in het vergroten van hun communicatiebewustzijn en -vaardigheden. Daarbij blijft het schrijven in begrijpelijke taal (B1-niveau) een belangrijk aandachtspunt.
81
Paragraaf 6 | Verbonden partijen Verbonden partijen zijn organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk én financieel belang heeft. Een bestuurlijk belang betekent dat de gemeente zeggenschap heeft. Een financieel belang betekent dat de gemeente financiële middelen beschikbaar heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de partij. De gemeente heeft ook een financieel belang als de verbonden partij haar financiële problemen kan verhalen op de gemeente. Elke verbonden partij draagt direct of indirect bij aan de beleidsdoelen van de gemeente. De verbonden partijen bestaan uit Gemeenschappelijke Regelingen, deelnemingen en overige verbonden partijen. Algemene beleidslijn Elke verbonden partij draagt direct of indirect bij aan de beleidsdoelen van de gemeente. In de programma’s geven we aan op welke wijze de verbonden partij aansluit op het eigen beleid, de activiteiten en welke risico’s er zijn met betrekking tot de samenwerking. Deze paragraaf geeft een totaalbeeld van participaties in verbonden partijen en van de financiële aspecten. Verbonden partijen zijn (participaties in) Gemeenschappelijke Regelingen, stichtingen en verenigingen en vennootschappen. Van bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft door een zetel in het bestuur of door stemrecht.
Onder financieel belang verstaan we dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijtraakt in geval van faillissement van de verbonden partij. Of dat de gemeente voor een bepaald bedrag aansprakelijk wordt gesteld als de verbonden partij zijn/haar verplichtingen niet nakomt. Deelname in een verbonden partij is een alternatief voor enerzijds het zelf uitvoeren van gemeentelijke taken of anderzijds het uitbesteden van deze taken. Het uitgangspunt is dat we alleen deelnemen in een verbonden partij als we daarmee een publiek belang dienen. Er kunnen verschillende redenen zijn om deel te nemen in een verbonden partij, bijvoorbeeld: • Efficiencyvoordelen: kostenvoordeel door samenwerking • Risicospreiding: het delen van (financiële) risico’s met andere partijen • Kennisvoordeel: gebruik maken van elkaars kennis en expertise • Bestuurlijke kracht/effectiviteit: deelnemers staan samen sterker • Katalysatorfunctie: de gemeente als belangrijke initiërende factor We streven naar het efficiënt uitvoeren van gemeentelijke taken op basis van samenwerking. Waarbij de sturingselementen zoals transparantie, kaderstelling, verantwoording en controle voldoende gewaarborgd zijn.
82
Beleidsmatig Verbonden partij
Bestuurlijk belang
Openbaar belang (doel)
Risico's (inhoud en/of financieel)
Als het SDF de afspraken over de begroting niet
Gemeenschappelijke regelingen Centrumregeling
Lid AB en DB
Binnen de Centrumregeling Sociaal Domein
Sociaal Domein
(Wethouder
Friese Gemeenten (uitvoeringsorganisatie Sociaal haalt, krijgen de gemeenten achteraf alsnog de
Friese Gemeenten
Verhagen)
Domein Friesland (SDF)) werken de Friese
rekening gepresenteerd. Dit risico beheersen
gemeenten samen aan de inkoop van
we intern door periodiek de uitgaven te
specialistische jeugdhulp en het bijbehorende
monitoren en bij bestuurlijk en ambtelijk
contractbeheer. Het algemene doel van de
overleg input te leveren. Daarnaast bespreken
regeling is specialistische zorg en ondersteuning we de begroting van het SDF in de planning- en leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. controlcyclus van het SDF. Veiligheidsregio
Lid AB en DB
Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is een
Als de VRF afwijkt van afspraken over de
Fryslan
(Burgemeester
samenwerkingsverband van de Friese
begroting, krijgen de gemeenten achteraf
Werkman -
gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en
alsnog de rekening gepresenteerd. Dit risico
Brandweer &
andere partners. In de VRF werken zij samen aan beheersen we intern door bij bestuurlijk en
veiligheid)
brandweerzorg, publieke gezondheidszorg,
ambtelijk overleg input te leveren. Daarnaast
rampenbestrijding en crisisbeheersing. Zo willen bespreken we de begroting en de jaarrekening we (gezondheids)risico’s zo veel mogelijk
van de VRF in de planning- en controlcyclus
(Wethouder
beperken en het beleid van gemeenten op het
van de VRF. De prijsstijgingen gecombineerd
Verhagen -
gebied van gezondheid en veiligheid bevorderen. met een takendiscussie blijven onderwerp van
Lid AB
GGD/Gezondheid) Sociale Werkvoorziening
Lid AB en DB
gesprek. De taken vanuit de voormalige Wet sociale
(Wethouder Nijboer) werkvoorziening (WSW) moeten door ons als
Fryslân te Drachten
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor uitstaande geldleningen van de GR.
gemeente worden uitgevoerd. Op basis van efficiency en financiële redenen zijn deze taken uitbesteed aan de GR. Vanaf 1 januari 2015 is nieuwe instroom in de WSW niet meer mogelijk. Dit heeft tot gevolg dat de WSW alleen nog van kracht blijft voor de huidige werknemers met een vaste aanstelling.
Recreatieschap
Lid AB
Drenthe te Diever
(Wethouder van Weperen)
Het samenwerkingsverband heeft tot taak de
De financiële risico’s voor de
gemeenschappelijke belangen van de
Gemeenschappelijke Regeling zijn gering. De
deelnemende gemeenten te behartigen op het
regeling heeft een financieel gezonde positie.
gebied van recreatie & toerisme. Het Recreatieschap heeft primair een ondersteunende en verbindende taak om daarmee gezamenlijke acties te ondernemen. Fryske Utfieringstsjinst
Lid AB
Deelname aan de FUMO is wettelijk verplicht
(Wethouder Edema) gesteld voor alle Friese gemeenten. Hiermee
Miljeu en
wordt beoogd de uitvoering van de
Omjouwing (FUMO)
milieuregelgeving te professionaliseren, te
te Grouw
uniformeren en de afstemming met andere
De Gemeenschappelijke Regeling brengt een risico mee, dat alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
handhavingspartners (Justitie) te verbeteren. In het basistakenpakket is vastgelegd voor welke activiteiten (van bedrijven en instellingen) de FUMO haar werkzaamheden moet uitvoeren. De gemeente blijft het bevoegd gezag. De FUMO voert voor de gemeente gedeeltelijk het omgevingsrecht uit: de vergunningverlening en het toezicht van de milieucomponent van grote en complexe bedrijven en instellingen.
83
Beleidsmatig Verbonden partij
Bestuurlijk belang
Adviescommissie
Lid AB en DB
Openbaar belang (doel)
Risico's (inhoud en/of financieel)
Hûs en hiem is een samenwerkingsverband van
In feite loopt de gemeente geen risico. Kosten
Ruimtelijke Kwaliteit (Wethouder Nijboer) 17 Friese gemeenten en heeft als doel de
gemaakt door de commissie worden één-op-
(voorheen Hûs en
gemeenschappelijke belangen van de
één in rekening gebracht bij de aanvrager.
Hiem) te
deelnemende gemeenten te behartigen op het
Daarnaast is de financiële positie van de
Leeuwarden
gebied van de bouwkunstige,
regeling gezond. Wel is het zaak alert te blijven
stedenbouwkundige en landschappelijke
bij maatschappelijke ontwikkelingen.
schoonheid in de provincie Fryslân. Vennootschappen en coöperaties Omrin:
Omrin (Afvalsturing en Fryslân Miljeu) is het
De risico’s zijn beperkt. Op beleidsniveau is
a. Aflvasturing
Stemrecht AvA
bedrijf van en voor gemeenten voor de
voor ons voldoende vertegenwoordiging en
Friesland N.V.
reinigingstaken. Zij verwerkt het ingezamelde
beslissingsbevoegdheid aanwezig. De
(Omrin)
huishoudelijke afval en exploiteert de
onderneming heeft een gezonde financiële
b. N.V. Fryslân
gemeentelijke milieustraat. Het bedrijf wil als
positie.
Miljeu te
totaaloplosser de gehele afvalketen bestrijken
Leeuwarden
(van kringloop tot storten). Samen met de aandeelhouders wordt het beleid bepaald.
Bank Nederlandse
Stemrecht AvA
gemeenten
De kerntaak van de BNG is om tegen lage
De onderkende risico’s voor de verbonden
tarieven krediet te verstrekken aan of onder
partij zijn minimaal. BNG publiceert op hun
garantie van Nederlandse overheden. Daarmee
website het risicoprofiel. Daaruit blijkt dat door
speelt de bank een essentiële rol in de
de topratings de bank in staat is tegen lage
financiering van door overheden gewenste
prijzen geld aan te trekken op de geld- en
maatschappelijke investeringen. De
kapitaalmarkt. De BNG hanteert een strak
aandeelhouders van de BNG zijn uitsluitend
kapitalisatiebeleid. De bank heeft een gezonde
overheden. De Staat is houder van de helft van de financiële positie. aandelen. De andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. Stichtingen en verenigingen Stichting Beheer
co-financier
De stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed
Ooststellingwerf staat garant voor de lening
Multifunctioneel
beheert en exploiteert en houdt de voorziening (= van € 1.000.000. Uit de jaarrekening van de
Vastgoed
de Kampus) in stand voor de huidige gebruikers
Stichting blijkt dat de stand van de liquide
Oosterwolde
(= het Stellingwerf College, Kunst & COO en de
middelen samen met de activa ongeveer 1,7
Openbare Bibliotheek). De Stichting is volle
keer de hoogte van de lening is. Daarom is het
eigenaar en is verantwoordelijk voor de
financiële risico voor ons gering.
meerjarige instandhouding van de Kampus.
Financiele overzichten
84
bedragen * € 1.000 Financieel
Prognose financiële bijdrage /
(Prognose) financieel
financieel belang Verbonden partij
resultaat
Jaar*
Eigen
Vreemd
vermogen
vermogen
1-jan 31-dec
1-jan
31-dec
-
Gemeenschappelijke regelingen Centrumregeling Sociaal Domein Friese
2026
308
-
-
-
2026
3.465
8.345
6.948
97.594
-
Gemeenten Veiligheidsregio Fryslan
0 109.416
Sociale Werkvoorziening Fryslân
2026
-
-
-
4.000
3.625
0
Recreatieschap Drenthe te Diever
2026
89
1.473
1.436
905
987
7
Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing
2026
792
800
800
4.755
4.755
-
2026
-
382
382
,
364
0
(FUMO) Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) Vennootschappen en coöperaties * Omrin:
Dividend 2024
54
a. Afvalsturing Friesland N.V. b. N.V. Fryslân Miljeu te Leeuwarden
4.883 78.528 83.562 106.366 131.694
2024
47
26.299
30.506
1.621
11.572 13.030 Bank Nederlandse gemeenten
2024
47
4.721
4.777
(* € 1mln)
552 110.819 123.164
Stichtingen en verenigingen * Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed
2024
-
78
81
1.194
1.110
3
Oosterwolde * geprognotiseerde balansen niet aanwezig, derhalve meest recente jaarcijfers opgenomen
85
Paragraaf 7 | Grondbeleid Door de druk op de woningmarkt heeft de gemeenteraad al in 2022 besloten om actief regie te voeren op en beleid te maken over (haar eigen) grond ten behoeve van woningbouw. Waar nodig verrichten wij strategische aankopen mits deze passen binnen de jaarlijkse financieel mandaat (op grond van de vastgestelde nota Grondbeleid en financiële verordening). Vanuit het programma (8) Bouwen, wonen en gronden wordt er ambtelijk hard gewerkt aan deze woningbouwopgave. Het grondbeleid is gericht op, en voldoet aan, de wettelijke taken: volkshuisvesting en ruimtelijke ordening (RO). Ook staat het grondbeleid ten dienste van algemene maatschappelijke taken op het gebied van economie, werkgelegenheid, natuur, cultuur, zorg en onderwijs. Het geeft sturing aan de inzet en het gebruik van grond om zodoende de door de gemeente nagestreefde doelen te realiseren. Grondbeleid is daarmee een middel en geen doel op zich. Naast de gemeentelijke plannen zijn er woningbouwontwikkelingen die volledig door private ontwikkelaars worden uitgevoerd. Ook zijn er ontwikkelingen waarbij de gemeente regie voert op het gewenste woningbouwprogramma en de ontwikkeling/realisatie hiervan door een private partij laat uitvoeren. De kosten hiervan verhalen we vervolgens op de ontwikkelende partij (Afdeling 13.6 Omgevingswet). Dit doen we door het sluiten van een anterieure overeenkomst.
In de gemeentelijke plannen worden de kosten verdisconteerd in de grondprijs. Echter, door kostenverhogende factoren en de volkshuisvestelijke opgaven (2/3 betaalbaar en 30% sociale woningbouw) komt de financiële haalbaarheid van de gemeentelijke plannen onder druk te staan. De kans dat de gemeente eigen middelen zal moeten inzetten om plannen haalbaar te maken is niet ondenkbaar. Algemene beleidslijn Het grondbeleid wordt uitgevoerd aan de hand van de Nota Grondbeleid 2022: De Nota Grondbeleid schetst de uitgangspunten van het te voeren grondbeleid van de gemeente Ooststellingwerf. Het beschrijft onder andere de diverse grondbeleidsinstrumenten die de gemeente tot haar beschikking heeft en er worden concrete grondbeleidskeuzes gemaakt. Ook geeft het richtlijnen voor het “in de markt zetten” van in exploitatie te brengen gronden. De methoden van prijsbepaling voor de toekomstige functie van de te verkopen grond staan beschreven, met als doel een zo marktconform mogelijke prijs. Voor de uitgifte van grond hanteren wij een uitgifteprotocol, overeenkomstig de juridische Didam-richtlijnen. Daarnaast wordt er momenteel aan een nieuwe nota grondbeleid gewerkt.
Het grondbeleid vindt de grondslag in de volgende wettelijke landelijke/internationale regelgeving: • Omgevingswet • Omgevingsplan • Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) • Voorkeursrecht Gemeenten (Hfd 9 Omgevingswet) • Wet Markt en Overheid • Aangepaste Huisvestingswet 2014 • Gemeentewet (Gemw) • Staatssteunregeling Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU). Het ontwikkelen en realiseren van woningbouw in relatie tot onze volkshuisvestelijke opgave vraagt om een op maat gesneden aanpak. Deze aanpak sluit aan bij de Woon(zorg)visie. Daarnaast zijn in de Regiodeal Wonen afspraken gemaakt met Rijk, Provincie en regio over de woningbouwopgave voor de gemeente Ooststellingwerf. Doelstelling Het gemeentelijk grondbeleid heeft tot doel de bestuurlijke en maatschappelijk gewenste ruimtelijke ontwikkelingen van de gemeente Ooststellingwerf mogelijk te maken door aankoop, exploitatie en uitgifte van gronden dan wel door medewerking te verlenen aan ontwikkeling van plannen door private personen, bedrijven en instellingen. Daarbij willen wij voldoen aan de door het Rijk en Provincie Fryslân gestelde volkshuisvestelijke opgaven. De wijze waarop we het grondbeleid uitvoeren Extern: het grondbeleid is gericht op: 86
• • • • • •
Ruimtelijke kwaliteit. Het stimuleren van plaatselijke economie. Het inzetten op duurzaamheid. Het opstellen van economisch beleid. Het verbeteren van veiligheid en leefbaarheid. Vraaggerichte aansluiting bij lokale initiatieven.
Intern: Het grondbeleid aanpassen aan de trends en ontwikkelingen in de samenleving. • Richt grondzaken zich primair op de volkshuisvestelijke en wettelijke taken uit de Omgevingswet. • Voldoet grondzaken aan de kwaliteitscriteria van het BBV. • Heeft grondzaken een interne bezetting (fte) met voldoende kennis en kunde (functies) om de regie goed uit te kunnen voeren. • Is grondzaken robuust, toekomstbestendig, gericht op continuïteit en in staat om te anticiperen op conjuncturele ontwikkelingen. • Is grondzaken financieel transparant en gezond (inzet op terugverdiencapaciteit en kostenverhaal). • Heeft grondzaken dwarsverbanden met de leefbaarheid. Uitvoering Met de komst van de Omgevingswet wordt de Nota Grondbeleid 2022 aangepast. In de Omgevingswet worden de instrumenten voor grondbeleid geïntegreerd in het stelsel van het omgevingsrecht. Het gaat om de volgende instrumenten: voorkeursrecht en onteigening. Herverkaveling en kavelruil in landelijk en stedelijk gebied worden toegevoegd aan het instrumentarium. Ook het kostenverhaal bij gebiedsontwikkeling is in de Omgevingswet opgenomen. Woningbouwopgave Wonen in Ooststellingwerf De Woon(zorg)visie 2022-2026 is door de raad vastgesteld. Als input hiervoor is onder andere woningmarktonderzoek gedaan.
Wonen en zorg is een belangrijk thema voor het wonen de komende jaren, evenals betaalbaarheid en de beschikbaarheid van zowel koop als huurwoningen. We gaan voor een kwalitatieve toekomstbestendige woningvoorraad. Nieuwbouw De gemeente heeft in de Regiodeal Zuid-Oost Fryslân de opgave gekregen om 700 woningen bij te bouwen. Het Rijk wil dat de provincie nog meer woningen gaat realiseren dan in de Woondeal is afgesproken. Dit betekent dat het zeer waarschijnlijk is dat de gemeente Ooststellingwerf meer dan 700 moet realiseren, naar verwachting wordt de opgave verhoogd tot 820 woningen. Met de regio moeten hier nog definitieve afspraken over worden gemaakt. Vanuit het programma (8) Bouwen, wonen en gronden zijn wij in gesprek met initiatiefnemers, corporaties, bouwers, ontwikkelaars en de provincie om alle mogelijkheden te benutten. We hebben hierbij speciale aandacht voor betaalbare woningen en innovatieve woningbouw. Daarnaast zetten we in op intensievere samenwerking met en tussen zorgpartijen om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen. Ook hebben we aandacht voor de huisvesting van speciale doelgroepen zoals door het Rijk aangewezen. Complexen grondexploitatie Woningbouw • Langedijke: het plan is woonrijp. Naar verwachting wordt in 2025 de laatste kavel verkocht en daarna kan het complex worden afgesloten.
• Uitbreiding Elsloo: het plan is woonrijp opgeleverd. De laatste werkzaamheden worden in 2025 uitgevoerd en daarna kan het complex worden afgesloten. • Donkerbroek-West: het plan is woonrijp opgeleverd en het complex is in 2024 afgesloten. • De Kromten, Waskemeer: woonrijp maken in procedure. • Boekhorsterweg, Oosterwolde: het plan is woonrijp opgeleverd en het complex is in 2024 afgesloten • Muldersveld, Makkinga: bouwrijp maken is in uitvoering. • 't Hooge 2, Oldeberkoop: het plan is bouwrijp gemaakt. • Oosterwolde West: grondexploitatie vastgesteld op 24 juni 2025.
87
Bedrijventerreinen • Oosterwolde Venekoten: geen uitgeefbare grond meer beschikbaar. • Uitbreiding Venekoten: in voorbereiding. • Haulerwijk De Turfsteker: resterende percelen staan in verkoop. Grondexploitatie Winstnemingen grondexploitatie Voor de huidige lopende complexen lopen we beperkt risico. Op dit moment is er bij complex Muldersveld in Makkinga een verwachting van een verlies. Hiervoor is een verliesvoorziening opgenomen ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. In overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de winsten die genomen konden worden toegevoegd aan de Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG). Dit overeenkomstig het in het BBV dwingend voorgeschreven systeem van de POC (percentage of completion). Bij verkoop van gronden (kaveluitgifte) wordt de gemeente ook geconfronteerd met de vennootschapsbelasting. Voor de toekomstige woningbouwcomplexen lopen we wel risico. Bij de totaliteit aan nieuwbouw dient 30% van de woningen sociaal te zijn. In de nieuwe wetgeving moet de nieuwbouw zelfs 2/3 betaalbaar zijn. Deze plannen zijn doorgaans financieel niet sluitend. Dit wordt nog nijpender bij complexen in binnenstedelijk gebied waar de grondprijzen hoger zijn (o.a. door sloop van bestaande bebouwing) dan bij buitenstedelijke gebieden (doorgaans agrarisch).
Algemene reserve grondexploitatie (ARG) Het doel van de ARG is om de winsten van de complexen toe te voegen en over deze reserve te beschikken indien een complex niet kostendekkend is (een soort vereveningsfonds). Ook renteverliezen door een langere looptijd van een complex komen ten laste van de reserve. Om nu en in de toekomst verzekerd te zijn van een gezonde basis voor grondexploitatie is het op peil houden van de reserve van essentieel belang. We hebben sinds 2017 na het aanscherpen van de regels van het BBV de POC-methodiek moeten toepassen. Er wordt nu gekeken naar het 'percentage of completion'. De stand van de reserve is per 1-1-2025 € 2,139 miljoen. Naast een bedrag van € 1,558 miljoen als algemene reserve grondexploitatie, is voor Masterplan ‘Oosterwolde Centrum – Venekoten Noord’ € 0,581 miljoen beschikbaar. Budget strategische aankopen Het budget strategische aankopen is feitelijk een jaarlijks mandaat van de gemeenteraad aan het college om snel strategische aankopen te kunnen doen. Het college kan strategische aankopen verrichten tot het door de gemeenteraad vastgestelde bedrag. De voorwaarden om gebruik te maken van het mandaat staan in de ‘Nota Grondbeleid’ (zie financiële verordening 2023 Ooststellingwerf ex artikel 212 Gemeentewet, artikel 23, derde lid).
Meerjarenbegroting grondexploitatie Per complex (woningbouwgronden en industriegrond) houdt de gemeente een exploitatie bij waarin de huidige stand van zaken is opgenomen en een prognose wordt gegeven over de verdere looptijd van de exploitatie (doorgaans 10 jaar). We voorzien dat het aantal complexen (fors) wordt uitgebreid, immers we gaan weer woningbouw-initiatieven in ontwikkeling brengen. De administratie wordt hierop aangepast. Hiervoor hebben we het programma Grexmanager ter ondersteuning en huren we planeconomische capaciteit in.
PAS en PFAS
88
PAS Het kabinet heeft vooralsnog als doel geformuleerd om voor het jaar 2030 de hoeveelheid stikstof op minimaal de helft van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden te verminderen, tot een voor de natuur veilig niveau. Er is een nieuw wetsvoorstel in de maak waarin het kabinet in 2035 een emissiereductie van 50% (industrie, mobiliteit en bouw) en 42-46% (landbouw) ten opzichte van 2019 wil realiseren. De ontwikkelingen blijven we aandachtig volgen. PFAS Sinds 2021 voldoen we aan de wettelijke verplichting om een recente bodemkwaliteitskaart inclusief PFAS voor het grondgebied van de gemeente Ooststellingwerf te hebben. Deze bodemkwaliteitskaart is het toetsingskader bij grondverzet. Verschillende lidstaten, met Nederland als koploper, willen dat alle schadelijke PFAS-stoffen worden verboden. Er is hiervoor een Europese verordening in voorbereiding die in de komende vijf jaar van kracht zou moeten worden. Wat de impact van het verbod op onder andere de bouw heeft wordt uitgezocht door de Europese wetenschappelijke comités. Particuliere ontwikkelingen Particuliere ontwikkeling woningbouw Naast het realiseren van gemeentelijke plannen voor woningbouw worden ook een (groot) aantal woningbouwprojecten door derden (projectontwikkelaars en particulieren) aangedragen en gerealiseerd.