Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026

84

Lokale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit Verband

Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden

Gemeenschappelijke regeling Deelnemers

Een Gemeenschappelijke Regeling van deelnemende gemeenten op het gebied van de bouwkundige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. Vertegenwoordiging in het dagelijks bestuur door wethouder Nijboer.

Gemeentelijk

De commissie Ruimtelijke Kwaliteit Hûs en Hiem, welstandadvisering en monumentenzorg heeft als doel de

belang en

gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeente te behartigen op het gebied van de bouwkunstige,

openbaar belang

stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Betrokken gemeenten moeten op grond van de nieuwe Omgevingswet een onafhankelijke commissie benoemen die zich uitspreekt over verbouwingen, sloop of verplaatsing van rijksmonumenten. Daarnaast adviseert deze commissie ook over meer kwaliteitsvragen dan monumenten alleen.

Financieel belang

Voor de dienstverlening biedt de gemeente geen vergoeding aan deze GR. Leges die de GR - Hûs en Hiem bij de gemeente in rekening brengt worden één op één doorberekend naar de aanvrager. De Gemeenschappelijke Regeling is budgetneutraal.

Omvang van het vermogen x € 1.000 * Verwachte

Eigen vermogen:

Vreemd vermogen:

1-1-2021 € 350

1-1-2021 € 80

31-12-2021 € 454

31-12-2021 € 136

€ 0 (2023)

resultaat x € 1.000 Risico's

In feite loopt de gemeente geen risico. Kosten gemaakt door de commissie worden één-op-één in rekening gebracht bij de aanvrager. Daarnaast is de financiële positie van de regeling gezond. Wel is het zaak alert te blijven bij maatschappelijke ontwikkelingen. Bijvoorbeeld het teruglopen van de bouwactiviteiten in relatie tot de financiële crisis zoals we die in de afgelopen jaren hebben ervaren. Dit risico kunnen we verminderen door in te spelen en actief te reageren op ontwikkelingen en toekomstprognoses in de begroting. Zo kunnen we daar waar nodig bijsturen of zelfs maatregelen afdwingen om de kosten dekkend te maken voor de komende jaren. Dit alles conform de eisen en voorschriften zoals die zijn gesteld in de Gemeenschappelijke Regeling Hûs en Hiem.

* Geen geprognosticeerde balans aanwezig

85

Omrin Verband

Omrin: a.

Afvalsturing Friesland N.V. (OMRIN) te Leeuwarden

b.

N.V. Fryslân Miljeu te Leeuwarden

Vennootschappen en Coöperaties Invloed

Gemeente is vertegenwoordigd in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders door wethouder But.

Gemeentelijk belang Omrin (Afvalsturing en Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigingstaken. Zij verwerkt het en openbaar belang

ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. Het bedrijf wil als totaaloplosser de gehele afvalketen bestrijken (van kringloop tot storten). Samen met de aandeelhouders wordt het beleid bepaald.

Financieel belang

Aandelenkapitaal: a. € 54.457 b. € 46.807 Het bruto dividend over 2020 bedraagt € 70.249 (Afvalsturing) en € 30.342 (NV Fryslan Miljeu)

Omvang van het vermogen x € 1.000 *

a. Eigen vermogen:

a. Vreemd vermogen

1-1-2021 € 61.055

1-1-2021 € 132.770

31-12-2021 € 64.757

31-12-2021 € 128.437

b. Eigen vermogen:

b. Vreemd vermogen

1-1-2021 € 9.426

1-1-2021 € 20.976

31-12-2021 € 11.485

31-12-2021 € 25.342

Resultaat x € 1.000 * a. € 4.936 (2021) b. € 2.834 (2021) Risico's

De risico’s zijn beperkt. Op beleidsniveau is voor ons voldoende vertegenwoordiging en beslissingsbevoegdheid aanwezig. De onderneming heeft een gezonde financiële positie.

* Geen geprognosticeerde balans aanwezig

BNG Verband

N.V. Bank Nederlandse gemeenten te Den Haag

Vennootschappen en Coöperaties Gemeentelijk

De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden.

belang en

Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de financiering van door overheden gewenste maatschappelijke investeringen.

openbaar belang

De aandeelhouders van de BNG zijn uitsluitend overheden. De Staat is houder van de helft van de aandelen. De andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. De burgemeester van Ooststellingwerf vertegenwoordigt de gemeente.

Financieel belang

18.720 aandelen a € 2,50 nominaal. Het uitbetaalde dividend over 2020 was € 33.884.

Vermogen x €

Eigen vermogen:

Vreemd vermogen:

1-1-2021 € 5.097.000

1-1-2021 € 155.262.000

31-12-2021 € 5.062.000

31-12-2021 € 143.995.000

1.000 *

Resultaat x € 1.000 € 236.000 (2021) * Risico's

De onderkende risico’s voor de verbonden partij zijn minimaal. BNG publiceert op hun website het risicoprofiel. Daaruit blijkt dat door de topratings de bank in staat is tegen lage prijzen geld aan te trekken op de geld- en kapitaalmarkt. De BNG hanteert een strak kapitalisatiebeleid. De bank heeft een gezonde financiële positie.

* Geen geprognosticeerde balans aanwezig

86

SBMVO Verband

Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde

Stichtingen en Verenigingen Gemeentelijk

De stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed beheert en exploiteert en houdt de voorziening (= de Kampus) in stand voor

belang en

de huidige gebruikers (= het Stellingwerf College, Kunst & COO en de Openbare Bibliotheek). Maar ook voor culturele

openbaar belang

evenementen en overige activiteiten in het openbaar belang en voor de inwoners van Ooststellingwerf. De Stichting is volle eigenaar en is verantwoordelijk voor de meerjarige instandhouding van de Kampus.

Financieel belang

De gemeente staat garant voor een lening van € 1 miljoen.

Vermogen x €

Eigen vermogen:

Vreemd vermogen:

1-1-2020 € 65

1-1-2020 € 1.045

31-12-2020 € 71

31-12-2020 € 1.058

1.000

Resultaat x € 1.000 € 5 (2020) (cijfers over het jaar 2021 nog niet beschikbaar) Risico's

Een risico is dat de Stichting door onvoorziene omstandigheden zijn taak niet meer kan uitvoeren (bijvoorbeeld als een van de huidige gebruikers ophoudt te bestaan). Dit risico wordt beperkt doordat indien nodig bestuurlijk overleg plaatsvindt. Daarnaast ontvangen wij als gemeente jaarlijks het jaarverslag van de Stichting, dat we aan de gemeenteraad ter decharge voorleggen. Ooststellingwerf staat garant voor de lening van € 1.000.000. Uit de jaarrekening van de Stichting blijkt dat de stand van de liquide middelen samen met de activa ongeveer 1,7 keer de hoogte van de lening is. Daarom is het financiële risico voor ons gering.

87

Paragraaf 7 | Grondbeleid Nu de druk op de woningmarkt zeer hoog is gaat de gemeente weer actief regie voeren op en beleid maken over (haar eigen) grond ten behoeve van woningbouw. Om hier nader inhoud en vorm aan te geven is ambtelijk de Taskforce Wonen in het leven geroepen. Het grondbeleid is gericht op, en voldoet aan, de wettelijke taken: volkshuisvesting en ruimtelijke ordening (RO). Ook zal het grondbeleid ten dienste van algemene maatschappelijke taken staan op het gebied van economie, werkgelegenheid, natuur, cultuur, zorg en onderwijs. Het grondbeleid dient sturing te geven aan de inzet en het gebruik van grond om zodoende de door de gemeente nagestreefde doelen te realiseren. Grondbeleid is daarmee een middel en geen doel op zich. De Nota grondbeleid 2022 is door de raad vastgesteld. Deze nota maakt nu ook actief grondbeleid mogelijk. Actief grondbeleid betekent het op- en inrichten van nieuwe grondexploitaties waarbij de uitgifte van de grond als ook het bouw- en woonrijp maken door de gemeente gedaan wordt. Het kan eveneens voorkomen dat woningbouwontwikkelingen volledig door private ontwikkelaars worden uitgevoerd of waarbij de gemeente regie voert op het gewenste woningbouwprogramma en de ontwikkeling/realisatie hiervan door een private partij laten uitvoeren.

In die gevallen faciliteren wij dan door het uitvoeren van onze wettelijke taken, zoals het maken van een nieuw bestemmingsplan. We kunnen ook faciliteren door het treffen van voorzieningen in de openbare ruimte of het aanleggen van nutsvoorzieningen. De kosten hiervan moeten we vervolgens op de ontwikkelende partij verhalen (Hfd 6.4 Wro). Dit doen we door het sluiten van een anterieure overeenkomst. Als dat niet lukt dient er een exploitatieplan opgesteld te worden. Algemene beleidslijn Het grondbeleid wordt uitgevoerd aan de hand van de Nota Grondbeleid 2022: De Nota Grondbeleid schetst de uitgangspunten van het te voeren grondbeleid van de gemeente Ooststellingwerf. Het beschrijft onder andere de diverse grondbeleidsinstrumenten die de gemeente tot haar beschikking heeft en er worden concrete grondbeleidskeuzes gemaakt. Ook geeft het richtlijnen voor het “in de markt zetten” van in exploitatie te brengen gronden. De methoden van prijsbepaling voor de toekomstige functie van de te verkopen grond staan beschreven, met als doel een zo marktconform mogelijke prijs. U stelt daarnaast notitie vast waarin de grondprijzen en de parameters staan.

Het grondbeleid vindt de grondslag in de volgende wettelijke landelijke/internationale regelgeving:  Wet ruimtelijke ordening (Wro)  Besluit ruimtelijke ordening (Bro)  Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)  Wet voorkeursrecht Gemeenten (Wvg)  Wet Markt en Overheid  Gemeentewet (Gemw)  Staatssteunregeling Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU).  Anticiperend op de Omgevingswet (beoogde inwerkingtredingdatum januari 2023) Het ontwikkelen en realiseren van woningbouw in relatie tot onze volkshuisvestelijke opgave vraagt om een op maat gesneden aanpak. Deze aanpak sluit aan bij de nieuwe woonvisie. Hierbij gaan we onze strategische grondposities, die niet zijn ingevuld met zonnepaneelvelden, heroverwegen. Doelstelling Het gemeentelijk grondbeleid heeft tot doel de bestuurlijke en maatschappelijk gewenste ruimtelijke ontwikkelingen van de gemeente Ooststellingwerf mogelijk te maken door aankoop, exploitatie en uitgifte van gronden dan wel door medewerking te verlenen aan ontwikkeling van plannen door private personen, bedrijven en instellingen. De wijze waarop we het grondbeleid uitvoeren Extern: het grondbeleid is gericht op:  Ruimtelijke kwaliteit.  Het stimuleren van plaatselijke economie.  Het inzetten op duurzaamheid.  Het opstellen van economisch beleid.  Het verbeteren van veiligheid en leefbaarheid.

 Vraaggerichte aansluiting bij lokale initiatieven. 88

Intern: Het grondbeleid aanpassen aan de trends en ontwikkelingen in de samenleving.  Richt het grondbedrijf zich primair op de volkshuisvestelijke en wettelijke taken uit de Wro.  Voldoet het grondbedrijf aan de kwaliteitscriteria van het BBV.  Heeft het grondbedrijf een interne bezetting (fte) met voldoende kennis en kunde (functies) om de regie goed uit te kunnen voeren.  Is het grondbedrijf robuust, toekomstbestendig, gericht op continuïteit en in staat om te anticiperen op conjuncturele ontwikkelingen.  Is het grondbedrijf financieel transparant en gezond (inzet op maximale terugverdiencapaciteit).  Heeft het grondbedrijf nieuwe dwarsverbanden met de leefbaarheid. Uitvoering Met de komst van de Omgevingswet (beoogde inwerkingtredingdatum januari 2023) is de Nota Grondbeleid 2022 aangepast. De consequenties voor het grondbeleid vloeien met name voort uit de Aanvullingswet Grondeigendom van de Omgevingswet. In de Aanvullingswet worden de instrumenten voor grondbeleid geïntegreerd in het stelsel van het omgevingsrecht. Het gaat om de volgende instrumenten: voorkeursrecht en onteigening. Herverkaveling en kavelruil in landelijk en stedelijk gebied worden toegevoegd aan het instrumentarium. Verder wordt de bestaande regeling voor het kostenverhaal bij gebiedsontwikkeling gewijzigd.

Woningbouwopgave Wonen in Ooststellingwerf De Woon(zorg)visie 2022- 2026 is door de raad vastgesteld. Als input hiervoor is onder andere woningmarktonderzoek gedaan. Wonen en zorg is een belangrijk thema voor het wonen de komende jaren, evenals betaalbaarheid en de beschikbaarheid van zowel koop als huurwoningen. We gaan voor een kwalitatieve toekomstbestendige woningvoorraad. Nieuwbouw De druk op de woningvoorraad is groot en vraagt om creatief denken en handelen om de voorraad (tijdelijk) te vergroten. Er wordt al volop gebouwd en panden worden herbestemd tot woningen, maar er mag een versnelling bij. We blijven in gesprek met initiatiefnemers, corporaties, bouwers en de provincie om alle mogelijkheden te benutten. We hebben hierbij aandacht voor innovatieve woningbouw. Daarnaast zetten we in op intensievere samenwerking met en tussen zorgpartijen om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen. Complexen grondexploitatie Woningbouw  Langedijke: 1 kavel nog beschikbaar  Elsloo: alle kavels zijn verkocht  Donkerbroek-West: alle kavels zijn verkocht  De Kromten Waskemeer: voor drie (3) kavels in fase 2 is het bestemmingsplan in procedure (beoogde vaststelling najaar 2022) Bedrijventerreinen  Oosterwolde Venekoten: prognose € 270.000 per jaar aan verkopen. Resterende looptijd 2035.

 Haulerwijk De Turfsteker: uitgifte prognose: 1 kavel per jaar, resterende looptijd 2023. Grondexploitatie Winstnemingen grondexploitatie Voor de lopende complexen hebben we geen risico. In overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de winsten die genomen konden worden toegevoegd aan de Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG). Dit overeenkomstig het in het BBV dwingend voorgeschreven systeem van de POC (percentage of completion). Bij verkoop van gronden (kaveluitgifte) is de gemeente ook geconfronteerd met de vennootschapsbelasting. Tot dusver hebben we nog geen vennootschapsbelasting hoeven te betalen, maar voor 2022 wordt dit wel verwacht.

89

Algemene reserve grondexploitatie Het doel van de ARG is om de winsten van de complexen toe te voegen en over deze reserve te beschikken indien een complex niet kostendekkend is (een soort vereveningsfonds). Ook renteverliezen door een langere looptijd van een complex komen ten laste van de reserve. Om nu en in de toekomst verzekerd te zijn van een gezonde basis voor grondexploitatie is het op peil houden van de reserve van essentieel belang. We hebben sinds 2017 na het aanscherpen van de regels van het BBV de POC-methodiek moeten toepassen. Er wordt nu gekeken naar het 'percentage of completion'. De stand van de reserve is per 1-1-2022 € 1,007 miljoen. Naast een bedrag van € 0,426 miljoen als algemene reserve grondexploitatie, is voor Masterplan ‘Oosterwolde Centrum – Venekoten Noord’ € 0,581 miljoen beschikbaar. Budget strategische aankopen Het budget strategische aankopen is feitelijk een jaarlijks mandaat van de gemeenteraad aan het college om snel strategische aankopen te kunnen doen. Het college kan strategische aankopen verrichten tot een bedrag van € 1.000.000 per jaar. De voorwaarden om het krediet aan te mogen spreken staan in de ‘Nota Grondbeleid’. (zie financiële verordening 2020 Ooststellingwerf ex artikel 212 Gemeentewet, artikel 16, derde lid).

Meerjarenbegroting grondexploitatie Per complex (woningbouwgronden en industriegrond) houdt de gemeente een exploitatie bij waarin de huidige stand van zaken is opgenomen en een prognose wordt gegeven over de verdere looptijd van de exploitatie (doorgaans 10 jaar). PAS en PFAS PAS Het kabinet heeft als doel geformuleerd om voor het jaar 2030 de hoeveelheid stikstof op minimaal de helft van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden te verminderen, tot een voor de natuur veilig niveau. Hiervoor is een wetsvoorstel ingediend. Tot op heden zijn er in onze gemeente geen bouwprojecten als gevolg van de PAS komen te vervallen, wat niet wegneemt dat we de ontwikkelingen aandachtig blijven volgen. PFAS De gemeente Ooststellingwerf heeft zich inmiddels aangesloten bij de tijdelijke PFAS regeling (1 juli 2020). Hierdoor kunnen bouwprojecten getoetst worden aan de tijdelijke regeling. In 2021 voldoen we aan de wettelijke verplichting om een recente bodemkwaliteitskaart inclusief PFAS voor het grondgebied van de gemeente Ooststellingwerf te hebben. Deze bodemkwaliteitskaart zal dan als toetsingskader dienen bij grondverzet. Verschillende lidstaten, met Nederland als koploper, willen dat alle schadelijke PFAS-stoffen worden verboden. Er is hiervoor een Europese verordening in voorbereiding die in de komende 5 jaar van kracht zou moeten worden.

Wat de impact van het verbod op onder andere de bouw heeft wordt uitgezocht door de Europese wetenschappelijke comités. Particuliere ontwikkelingen Particuliere ontwikkeling woningbouw Onder meer:  Aan de Meester van Ekstraat in Haulerwijk zijn 7 rijwoningen in de koopsector gerealiseerd.  In Oosterwolde is het woningbouwproject De Wrongel in ontwikkeling. Alleen de "kop" van het plan moet nog worden ingevuld. Aansluitend wordt er woonrijp gemaakt.  Het plan aan de Dertien Aprilstraat in Oosterwolde is onherroepelijk. Daar wordt een appartementencomplex ontwikkeld met daaronder een commerciële plint.  Er wordt een bestemmingsplanprocedure doorlopen voor een woon(zorg)complex aan het Oost 60 in Oosterwolde. Het gaat om een plan met 6 koopappartementen die geschikt zijn voor wonen met zorg.  Aan de Vaart ZZ 41 in Appelscha worden 12 woningen (een 2^1 kap woning en een appartementengebouw) gerealiseerd.  Wolvegasterweg 10 (Willinghe prinsstraat) in Oldeberkoop. De 3 kavels zijn verkocht. De eerste vrijstaande woning is gerealiseerd. 90



Aan de Boekhorsterweg in Oosterwolde worden in totaal 6 rijwoningen, type drie-onder-één-kap, gerealiseerd.

Particuliere ontwikkeling niet-woningbouw  Oosterwolde Venekoten Noord: In 2020 heeft een grote brand een groot terrein verwoest in de kop Venekoten-Noord. Dit particuliere terrein zal heringericht worden.  Oosterwolde Ecomunity: dit is een particulier initiatief, gericht op de realisatie van een hoogwaardig duurzaam bedrijvenpark met een kenniscentrum.

91

Paragraaf 8 | OWO-Samenwerking 1.1 De OWO samenwerking vervat in een bestuursovereenkomst en OWO -visie De bestuursovereenkomst OWO-samenwerking van 2015 heeft per 1 juli 2017 de voltooiing van de bouw van de huidige drie uitvoerende OWO-afdelingen bereikt. Het terugkerende OWO-jaarplan, dat is samengesteld uit de jaarplannen van de drie OWO-afdelingen, is daarbij de basis voor de onderlinge ambities, de bestaande afspraken en de financiële vereffening en verrekening tussen de drie gemeenten. Een uniek construct in Nederland. Op politiek en bestuurlijk niveau hebben de raden en de colleges begin 2021 is een nieuwe mijlpaal bereikt met het door de drie OWO-gemeenteraden ongewijzigd vaststellen van de OWO-visie. In deze OWO-visie is door de drie OWO-gemeenten overeenstemming bereikt over de onderwerpen en thema’s die de komende jaren urgent zijn of gaan worden en waar politiek, bestuurlijk en ambtelijk commitment over is. Naast de in de OWO-visie genoemde thema’s als Omgevingswet, Duurzaamheid (waaronder de RES en de Warmtevisie) en Recreatie & Toerisme wordt bijvoorbeeld Ondermijning een belangrijk onderwerp de komende jaren. De omvang en impact van deze thema’s op gemeenten is groot en het gezamenlijk oppakken levert onderaan de streep voor alle drie gemeenten winst op.

Het betekent dat kennis, kunde, capaciteit en financiën gebundeld kunnen worden én maatwerk voor de individuele gemeente mogelijk blijft. De OWO-samenwerking biedt hiervoor een vertrouwd fundament en voorbeelden als de harmonisatie APV en de huidige ervaringen met de Warmtevisie, laten zien dat het wérkt. De OWO visie is samengevat in 10 topprioriteiten. 1.2 Ontwikkeling van de OWO samenwerkin g, om blijvend wendbaar in te kunnen spelen op veranderingen Afgesproken is dat de vastgestelde visie samen met de raden nader ingevuld en geconcretiseerd zou worden. Dit heeft in oktober 2021 geleid tot een concretere uitwerking en concrete afspraken. Naast de controlerende rol van de raden op de P&C cyclus, wordt het gezamenlijk voorbereiden van complexe (beleids-)onderwerpen georganiseerd via themabijeenkomsten voor de woordvoerders van de fracties die gaan over dat specifieke onderwerp. Een OWO-klankbordgroep om de OWO-samenwerking in brede zin met de raden te bespreken zal twee maal per jaar plaatsvinden. Invulling geven aan de grote en complexe inhoudelijke opgaven waar de (OWO-)gemeenten de komende jaren voor aan de lat staan en dat in een tijd waarin de randvoorwaarden als financiën en capaciteit (arbeidsmarkt) onder druk staan, is een uitdaging! De OWO-samenwerking biedt daarbij vooral een kans om dit op een goede manier gezamenlijk waar te maken.

Toename van taken en complexiteit, druk op de financiën en druk op kwalitatief goede medewerkers maakt dat de OWO-gemeenten óók kijken naar de manier waarop de (gezamenlijke) opgaven aangepakt kunnen worden en de uitvoering vormgegeven kan worden. Voor de invulling van de werkzaamheden betekent dit onder andere meer datagedreven werken en adviseren en in het verlengde daarvan ook meer digitaliseren en waar mogelijk ook automatiseren. En dan ook nog, versneld door de corona-maatregelen, het meer hybride werken. Dit vereist een andere kijk op de informatiepositie en -voorziening (Informatievisie), maar ook op het kantoorconcept en de uitrusting voor de medewerkers. En vanzelfsprekend ook op de informatiebeveiliging en privacy. Hiermee zullen ook de nodige kosten gepaard gaan en mogelijk ook besparingen, door juist via de OWO-samenwerking minder meerkosten te realiseren. 1.3 Leeswijzer OWO-paragraaf In hoofdstuk 2 ‘Voortgang uitwerking OWO visie’ wordt een actualisatie gegeven van de stand van zaken van de uitvoering van de OWO visie, langs de destijds benoemde 10 topprioriteiten. Daarbij zijn de prioriteiten 1 (OWO 2.0 - herijken OWO-afdelingen en - zoektocht OWO-identiteit) en 2 (ambities en inrichting dienstverlening) onderdeel van een continue ontwikkeling van de samenwerking én van de drie OWOgemeenten.

OWO staat zoals hierboven omschreven, niet stil en omvat inmiddels ook al veel meer dan de destijds benoemde topprioriteiten.

92

2. Topprioriteiten Digitalisering Een rode draad die in de OWO gemeenten te zien is, is de voortschrijdende digitalisering. Dan gaat het onder andere over nieuwe applicaties, koppelingen tussen (basis)registraties en digitaal registreren. Daarnaast hebben ook de wijzigingen in wet- en regelgeving grote invloed en ook hierin speelt de digitalisering een prominente rol zoals bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet en de invoer van landelijke administratieprotocollen. Ook de aanbesteding ICT moet hierbij worden genoemd omdat hierbij ook rekening is gehouden met voortschrijdende digitalisering en dit is vastgelegd in de eisen en wensen. ICT We gaan grote stappen zetten op het vlak van ICT. Er zijn voor OWO BV extra gelden beschikbaar om het ‘been bij te trekken’, op het vlak van informatiebeveiliging, de performance van netwerk en systemen, voor de aansturing van de omvangrijke implementatietrajecten en voor het verder ondersteunen van de dienstverlening en van het hybride werken. Ook gaan we stap voor stap het datagedreven werken vorm geven. Implementatie na aanbesteding ICT In het voorjaar van 2022 is na de aanbesteding de opdracht gegund aan de huidige leverancier. Hoewel er geen overgang komt naar een andere leverancier, betekent dit niet dat de implementatie weinig werk is.

Vanwege onder andere migratie naar de Cloud en een Multitenant omgeving (met één user in drie verschillende omgevingen kunnen werken), vraagt de implementatie de nodige voorbereiding qua opleidingen, veranderingen in processen, gebruikershandleidingen, migratie van systemen, ingerichte beheerorganisatie et cetera. Datagedreven werken In 2021 en 2022 is gestart met het project Datagedreven werken binnen de OWO-gemeenten. Tevens wordt onderzocht of aansluiting bij DataFryslân interessant kan zijn voor de gemeenten. Er zijn daarnaast nog twee recente ontwikkelingen: de eerste gaat over het opstellen van een uitvoeringsplan voor het datagedreven werken binnen de OWO-gemeenten en het tweede betreft aansluiten bij DataFryslân. De kosten voor het datagedreven werken en aansluiten bij DataFryslân zijn vanaf begrotingsjaar 2022 al structureel opgenomen in de programmabegrotingen van de gemeenten. Organisatieontwikkeling 2023 gaat een (in)spannend jaar worden voor de afdeling OWO BV. De in 2022 ingezette organisatieontwikkeling zal in 2023 tot wasdom komen. We zullen de samenwerking tussen de gemeenten versterken door de kaders voor de uitvoering verder te uniformeren. Dit gaat zowel om de uitvoering van de financiële, als de salaris- en personeelsadministratie, als om de informatievoorziening, de poststromen en de onderliggende werkprocessen.

Dit gaat het mogelijk maken om de interne bedrijfsprocessen te vereenvoudigen en de hoge werkdruk te verlagen. Alle seinen staan op groen om een grote stap voorwaarts te zetten. Het grootste risico ligt in het tijdig vinden van de goede mensen. We hebben al veel vacatures, er gaan medewerkers met pensioen, er is altijd natuurlijk verloop en we zoeken versterking. In de huidige arbeidsmarkt is het geen sinecure om op sterkte te komen en te blijven. Inkoop en verzekeren De samenwerking op inkoop wordt doorgezet en waar mogelijk versterkt. Hetzelfde geldt voor het onderdeel verzekeren. Informatievoorziening Op verschillende onderdelen, maar met name binnen de (documentaire) informatievoorziening komen we tot herschikking van taken en een meer toekomstbestendige opbouw van de afdeling. Beleidsplan Vergunningverlening, toezicht en handhaving fysieke leefomgeving Voor de periode 2020-2024 is een OWO-breed beleidsplan vastgesteld. De drie gemeenteraden hebben kaders meegegeven voor dit beleidsplan. In het 4e kwartaal van 2022 wordt op basis van de college/coalitieakkoorden gekeken welke accenten er gelegd gaan worden in 2023. Vooral het thema ondermijning zal een meer prominente plek krijgen in de taken van OWO-VTH.

93

Ondermijning Al enige tijd is merkbaar dat de politie zich meer gaat richten op haar kerntaken; het handhaven van de openbare orde en veiligheid. Gevolg is dat leefbaarheidstaken weinig of geen aandacht meer krijgen. Bestuurlijk is de wens uitgesproken meer capaciteit in te zetten op leefbaarheid, verkeersveiligheid, natuur, openbare ruimte en groen; dit wordt vertaald in extra capaciteit voor toezicht (BOA’s). De afdeling werkt aan accentverschuivingen in taken en competenties om de beleidsdoelen te kunnen realiseren. Ondermijning, de beweging waarbij criminele activiteiten steeds meer verweven raken met onze maatschappij, vraagt nadrukkelijk aandacht van onze organisaties. Er zal geïnvesteerd moeten worden in bewustwording, een scherpe blik bij vergunningverlening (BIBOB toets) en toezicht en handhaving, om zowel in capaciteit als in kwaliteit toegerust te zijn op deze ontwikkelingen. De huidige vraag en daarmee het beslag op de beperkte capaciteit, stijgt inmiddels uit boven de inschatting die gemaakt is in het OWO-breed vastgestelde beleidsplan vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de fysieke leefomgeving. De integrale veiligheidsplannen in de OWO-gemeenten signaleren eenzelfde behoefte. De OWO-gemeenten hebben elkaar opgezocht op dit thema, om samen zo efficiënt mogelijk te werken.

Omgevingswet Op het moment van schrijven is het de invoeringsdatum voor de Omgevingswet gesteld op 1 januari 2023. Daarbij is wel een voorbehoud gemaakt door de Eerste Kamer met betrekking tot het digitaal stelsel. De OWO-gemeenten werken toe naar realisatie van de minimaal gestelde eisen voor implementatie van deze wet. Door de vele onzekerheden is hiervoor gekozen en kan geanticipeerd worden op mogelijke veranderingen. Daarbij is afstemming met de ketenpartners belangrijk, vooral met de FUMO. De Omgevingswet heeft ook gevolgen voor de legesopbrengsten: meer vergunningsvrij bouwen leidt tot minder legesinkomsten. Tegelijkertijd treedt de Wet kwaliteitsborging bouwen in werking. Ook deze wet heeft flinke gevolgen voor de te berekenen leges voor Omgevingsvergunningen. Zowel de Omgevingswet als de Wet kwaliteitsborging bouwen, zorgen voor verschuiving van taken. Het is nu nog onduidelijk wat de omvang van deze verschuiving is en wat de gevolgen voor de omvang van de formatie van OWO-VTH zullen zijn. Harmonisatie APV In het najaar van 2021 is een herziene versie van de APV aan de drie OWO-gemeenteraden aangeboden. Deze is OWO-breed afgestemd en leidt tot meer geharmoniseerde regelgeving binnen de drie OWOgemeenten.

De komst van de Omgevingswet is de volgende aanjager en verwacht wordt dat in 2023 een volgende stap gezet wordt in verdere afstemming van APV regelgeving in OWO-verband. Daarbij zal nadrukkelijk gekeken worden of verdere harmonisatie bereikt kan worden.

94

Begrotingspositie 2023-2026 Vertrekpunten programmabegroting 2023-2026 Kaderbrief 2023-2026 De vertrekpunten zijn vastgelegd in de kaderbrief 2023-2026. U heeft kennis kunnen nemen van het meerjarenperspectief en de uitkomsten van de Meicirculaire 2022 over de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Daarnaast heeft u ingestemd met de uitgangspunten voor de begroting. De besluiten uit de kaderbrief en de meicirculaire zijn primitief in de programmabegroting verwerkt. Het gaat daarbij om de besluiten over de voorjaarsrapportage 2022, de organisatieontwikkelingen, de owo-ontwikkelingen, de algemene uitkering en de loon- en prijsontwikkeling. Waar nodig hebben we budgetten extra geïndexeerd (voornamelijk energie- en onderhoudslasten). Daarnaast heeft u ingestemd met het amendement om het opstaptarief voor Wmo vervoer niet te hanteren, ook dit is primitief in de begroting verwerkt. Opzet programmabegroting De opzet van de programmabegroting is grotendeels gelijk aan de Programmabegroting 2022-2025. Voor een aantal thema's stellen we voor om die toe te voegen en/of onder te brengen bij een ander thema. Het gaat hier voornamelijk om projecten vanuit programma 4. Daarnaast hebben we een aantal naamgevingen aangepast:  Thema 3.1.3 Werkgelegenheid: de naamgeving is aangepast naar Thema 3.1.3 Economie en werkgelegenheid.

 Thema 3.2 Verkeer, wegen en groen: de naamgeving is aangepast naar Thema 3.2 Openbare ruimte, mobiliteit en bereikbaarheid.  Thema 3.3.1 Milieu 2030 CO2 neutraal, zonneweides: de naamgeving is aangepast naar Thema 3.3.1 Duurzaamheid.  Thema 3.3.2 Afval: de naamgeving is aangepast naar Thema 3.3.2 Grondstoffen en afval.  Paragraaf 10 OWO-samenwerking is aangepast naar Paragraaf 8 OWO-samenwerking. We stellen voor de volgende onderdelen toe te voegen:  Een nieuw thema 'Stikstof' aan programma 4.  Een nieuw thema 'Accommodatiebeleid aan programma 4. We stellen voor de volgende onderdelen te verwijderen:  Thema 3.1.2 BioBased Economy. Dit onderwerp valt onder thema 3.3.1 Duurzaamheid te laten vallen.  Thema 4.1 Venekoten Centrum Oosterwolde. Dit onderwerp valt onder Thema 3.1.3 Economie en werkgelegenheid.  Thema 4.2 Masterplan Regio Appelscha. Dit onderwerp valt onder Thema 3.1.1 Recreatie en Toerisme.  Thema 4.3 Biosintrum. Dit onderwerp valt onder Thema 3.3.1 Duurzaamheid.  Thema 4.5 Het Fonds. Dit onderwerp valt onder Thema 1.2 Samenleven.  Thema 4.7 Visie op Demografische ontwikkelingen. Dit is niet meer van toepassing.  Thema 4.8 Glasvezel. Dit is niet meer van toepassing.  Paragraaf 9 Duurzaamheid. Deze teksten komen terug in thema 3.3.1 Duurzaamheid.

Programma 4 bestaat daardoor uit de volgende thema's:  Thema 4.1 Visie op Samenleven  Thema 4.2 Omgevingswet, bestemmingsplannen  Thema 4.3 Regio Deal Zuidoost Friesland  Thema 4.4 Haerenkwartier  Thema 4.5 Stikstof  Thema 4.6 Accommodatiebeleid

95

Collegeakkoord en samenwerkingsagenda De teksten uit het collegeakkoord zijn opgenomen in deze begroting. Waar nodig zijn ze aangevuld met bestaand beleid. Het nieuwe beleid uit het collegeakkoord is zoveel mogelijk op geld gezet waar dat al kon. Hiervoor doen we u voorstellen voor het beschikbaar stellen van incidentele dan wel structurele middelen. Dit voorstel komt terug in hoofdstuk 'Nieuw beleid - Uitwerking collegeakkoord'. Nog niet alle onderdelen konden op geld worden gezet, we komen hiervoor later bij u terug. Voor een aantal onderdelen is eerst onderzoek nodig. Daar volgt een apart voorstel of een voorstel via de P&C cyclus. Voor de onderwerpen uit de samenwerkingsagenda hebben we ook gekeken of er financiële middelen nodig zijn. In een aantal gevallen komen de onderwerpen terug in het collegeakkoord en hebben we daarom daarnaar verwezen. Sommige teksten vanuit de samenwerkingsagenda zijn overgenomen in de begroting. Dit geldt niet voor alle onderdelen. Voor een toelichting hierop zie hoofdstuk 'Nieuw beleid - uitwerking Samenwerkingsagenda'.

Uitgangspunten op basis van bestaand beleid De laatst verschenen circulaire van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds is de Meicirculaire 2022. De definitieve uitkomsten van de Septembercirculaire 2022 delen wij u mee voorafgaand aan de behandeling van de begroting. De onderdelen van het financieel perspectief uit de kaderbrief 2023-2026 zijn primitief in deze begroting verwerkt. We hebben bij de primitieve ramingen rekening gehouden met de hierna genoemde uitgangspunten:  De Meicirculaire 2022 is de basis.  De ramingen voor de jaarschijf 2023 zijn gebaseerd op de ramingen zoals die zijn opgenomen in de meerjarenbegroting 2022-2025.  Autonome ontwikkelingen zijn in de ramingen verwerkt.  De ramingen voor bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen zijn gebaseerd op (concept)begrotingen 2023-2026 van deze regelingen voor zover deze bekend waren.  Het uitgangspunt bij wettelijke taken is dat we ons hierbij beperken tot de middelen die het Rijk hiervoor (extra) beschikbaar stelt. Bijvoorbeeld binnen het Gemeentefonds of specifieke uitkeringen. Regelingen met een open einde karakter vormen hierbij een risico.  Waar nodig hebben we budgetten extra geïndexeerd zoals al aangekondigd in de Kaderbrief 2023 en de Meicirculaire 2022 (voornamelijk energie- en onderhoudslasten).

Daarnaast hebben we (in de primitieve ramingen) rekening gehouden met de volgende uitgangspunten die u bij de Kaderbrief 2023-2026 heeft vastgesteld:  Lonen: + 3,4% (incl. pensioenpremie)  Prijzen: + 2,4%  OZB: + 2,4%  Forensenbelasting: Stapsgewijze verhoging  Leges: + 2,4%  Afvalstoffenheffing: 100% kostendekking  Rioolrechten: 100% kostendekking  Toeristenbelasting: € 1,50 en € 1,10 per persoon per nacht Bovenstaande begrotingsuitgangspunten zijn gebaseerd op bestaand beleid. Waar nodig is hieronder een toelichting gegeven van deze uitgangspunten. Lonen en prijzen De loon- en prijsontwikkeling is gebaseerd op gepubliceerde cijfers uit het Centraal Economisch Plan (CEP). De loonindex is gebaseerd op de gewogen cao-loon bedrijven en overheidindex. De prijsindex is gebaseerd op de nationale prijsindex. De budgetten ramen wij reëel in relatie tot de doelstelling en/of het beoogd effect. Automatische prijscompensatie voor uitbestede werkzaamheden en leveranties passen wij niet toe. Maar gezien de huidige situatie zijn bijvoorbeeld de onderhoudsbudgetten en de energiebudgetten geïndexeerd met respectievelijk 10% en 50%. De subsidies en bijdragen worden wel verhoogd. Voor het eerstvolgende begrotingsjaar (2023) gaan wij uit van lopende prijzen en daarna (2024 tot en met 2026) van constante prijzen. 96

Onroerendezaakbelasting (OZB) Jaarlijks wordt de opbrengst OZB geïndexeerd. Bij een algehele waardedaling of waardestijging van de onroerende zaken, verhogen of verlagen wij het tarief van OZB, om de begrote opbrengst te realiseren. Forensenbelasting Bij de behandeling van de Programmabegroting 2020-2023 heeft u besloten om de opbrengsten van de forensenbelasting te verhogen met € 15.000 in 2020 tot € 60.000 in 2023. Voor 2024 en verder gaan wij uit van dezelfde opbrengst als 2023. Rioolrechten Elke vijf jaar stelt de gemeenteraad het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast. In het bijbehorende kostendekkingsplan wordt weergegeven hoe de heffing zich ontwikkelt in deze periode. Aan het einde van elk jaar stelt de raad de tarieven van de heffing voor het volgende jaar definitief vast. Dit gebeurt op basis van kostendekking, het tarief dekt daarmee alle kosten af die met watertaken gepaard gaan. Afvalstoffenheffing Het uitgangpunt is hier ook 100% kostendekkendheid. In de praktijk is deze kostendekkendheid er vanuit de vastgestelde tarieven (nog) niet. Jaarlijkse tekorten worden nu gedekt vanuit de reserve lastenverlichting. De raad heeft in het verleden besloten dat we toe moeten groeien naar een kostendekkendheid van 100%. Dit betekent dat tarieven die op afvalinzameling betrekking hebben, stapsgewijs worden verhoogd tot een volledige kostendekkendheid vanaf 2024.

Toeristenbelasting In de raadsvergadering van 30 maart 2021 is besloten om een tariefdifferentiatie toe te passen op de toeristenbelasting. Dit betekent dat er een tarief is voor overnachtingen in kampeermiddelen op kampeerterreinen en in kampeerboerderijen en een tarief voor andere verblijfsaccommodaties. Voor de tarieven sluiten we aan bij het advies van het Recreatieschap Drenthe. Het huidige advies heeft betrekking op de periode 2021-2023, de tarieven liggen vanaf 2022 op het adviesniveau. Het tarief wordt daarom in 2023 niet geïndexeerd.

Begrotingsresultaat In het begrotingsresultaat geven we inzage in het resultaat van het meerjarenperspectief op basis van bestaand beleid en structurele lasten nieuw beleid voor zowel het komende jaar als de prognosejaren daarna. Het laatst bekende financiële perspectief komt uit de brief over de Meicirculaire 2022. Het resultaat in deze begroting (voor nieuw beleid) is hoger dan dat perspectief. Dat heeft de volgende oorzaken;  In augustus 2022 is bekend geworden dat we de verwachte jeugdmiddelen vanaf 2024 voor 100% mogen ramen. Dit was 75%. Daarnaast is in het regeerakkoord een besparing van € 500 miljoen afgesproken op de jeugdzorg. Het rijk is verantwoordelijk voor de invoering. In de gemeentelijke begroting kunnen we dan een lagere raming opnemen voor de uitgaven. Dat hebben we in deze begroting verwerkt. Per saldo zorgt dit voor een voordeel.  Lagere lasten loonontwikkeling dan waar we rekening mee hadden gehouden.  Het budget voor rente konden we verlagen omdat bij het huidige investeringsniveau geen aanvullende financieringen nodig zijn.  Er zijn hogere lasten voor leerlingenvervoer. We verwachten dat dit structureel is. Het begrotingsresultaat voor de jaren 2023 tot en met 2026 is opgenomen in onderstaande tabel. Het begrotingsperspectief is gecorrigeerd met het saldo van incidentele baten en lasten om zo het structurele begrotingsperspectief aan te geven.

In bijlage C staat een overzicht van de geraamde incidentele baten en lasten. De uitkomsten van de Septembercirculaire 2022 zijn nog niet verwerkt in deze programmabegroting. Voor de begrotingsbehandeling zullen wij u hierover separaat informeren.

97

x € 1.000 Begrotingsperspectief

Begroting

MJB

MJB

MJB

2023

2024

2025

2026

2.384

4.077

5.984

1.415

431

241

321

312

2.816

4.318

6.305

1.728

-

-

-

-

Totaal structureel begrotingsperspectief (voor nieuw beleid)

2.816

4.318

6.305

1.728

Nieuw beleid structureel

-406

-388

-388

-388

Totaal structureel begrotingsperspectief (na nieuw beleid)

2.410

3.931

5.917

1.340

Nieuw beleid incidenteel

-2.299

-954

-854

-569

111

2.977

5.063

771

Begrotingsresultaat Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

Totaal begrotingsperspectief (na nieuw beleid)

98

Nieuw Beleid Uitwerking collegeakkoord Tabel uitwerking collegeakkoord

99

x € 1.000 Nr. Programmabegroting

Thema collegeakkoord

Onderwerp

Inc. /

2023

2024

2025

2026 Nr. samenwerkingsagenda

struct 1. Thema 6.1 Bestuur

1.1 Bestuur

Politieke debatten in dorpen

I

-20

N.v.t.

Opstellen participatienota

I

-15

10.1 Bestuur: participatie

3. Thema 6.2 Dienstverlening 1.3 Dienstverlening

Inwonerspanel

S

-8

-8

-8

4. Thema 3.3.1

Duurzaamheid

I

-250

-250

-250 -250

4.1 t/m 4.3 Duurzaamheid 5.2 Duurzaamheid: Stikstof

plaats laten vinden 2. Thema 6.1 Bestuur

Duurzaamheid

1.1 Bestuur

2.1 Duurzaam

-8

N.v.t.

Ooststellingwerf

5. Thema 4.5 Stikstof

2.2.1 Stikstof

Personele capaciteit stikstof

I

-125

-225

-225

6a. Thema 3.2 Openbare

2.4 Mobiliteit en

Fietsen stimuleren

S

-15

-15

-15

ruimte, mobiliteit en

bereikbaarheid

-15

9.3 Verkeersveiligheid en 8.2 Recreatieve routes

bereikbaarheid 6b. Thema 3.2 Openbare

2.4 Mobiliteit en

ruimte, mobiliteit en

bereikbaarheid

Fietsen stimuleren

I

-20

Opstellen

I

-40

I

-70

bereikbaarheid 7. Thema 1.2 Samenleven en 2.5 Thema 4.6

Accommodatiebeleid

accommodatiebeleid

3.2 Grip op uitgaven

Medewerkers gespecialiseerd

jeugd en Wmo

in voorliggend veld

3. Accommodatiebeleid

Accommodatiebeleid

8. Thema 4.1 Visie op Samenleven 9. Thema 1.1 Meedoen

3.3 participatie, werk en Bijstandsgerechtigden inkomen

10. Thema 1.1 Meedoen

-70

1.4 Sociaal domein: Preventie jeugdproblematiek

I

-64

-64

-64

-64

1.2 Sociaal Domein: Preventie

intensiever begeleiden en pilot

en bestrijding van armoede en

ouders

schulden

3.3 participatie, werk en Uitstroompremie

S

-14

-14

-14

-14

inkomen

1.2 Sociaal Domein: Preventie en bestrijding van armoede en schulden

11. Thema 1.1 Meedoen

3.4 jeugd

Voorkomen schulden bij

I

-10

1.2 Sociaal Domein: Preventie

jongeren

en bestrijding van armoede en schulden

12. Thema 1.3 Gezondheid

3.4 jeugd

I

-30

-30

13. Thema 1.1 Meedoen

3.5 schuldhulpverlening Preventie en vroegsignalering S

-70

-50

14. Thema 1.1 Meedoen

JOGG

N.v.t. -50

-50

1.2 Sociaal Domein: Preventie

van schulden

en bestrijding van armoede en

(ervaringsdeskundigen)

schulden

3.5 schuldhulpverlening Traject schuldhulp proces

S

-40

-40

-40

-40

versnellen

1.2 Sociaal Domein: Preventie en bestrijding van armoede en schulden

15. Thema 1.1 Meedoen

3.5 schuldhulpverlening Voorzieningenwijzer

I

-30

-30

-30

-30

1.2 Sociaal Domein: Preventie en bestrijding van armoede en schulden

16. Thema 1.1 Meedoen

3.5 schuldhulpverlening Verhogen norm

S

-45

-45

-45

-45

kindregelingen

1.2 Sociaal Domein: Preventie en bestrijding van armoede en schulden

17. Thema 1.2 Samenleven

3.7 Ondersteuning

Het Fonds

I

Inclusie

I

Koloniën van Weldadigheid

S

-225

-225

-225 -225

N.v.t.

-30

-30

N.v.t.

-8

-8

(sport)verenigingen 18. Thema 6.1 Bestuur

3.8 Inclusie

19. Thema 3.1.1 recreatie en 4.1 Economie en toerisme

-8

-8

N.v.t.

werkgelegenheid

100