Bijlage 1 - Programmabegroting 2022-2025

We zetten in op het eerder in beeld krijgen van kinderen in een scheidingssituatie en waar nodig, het bieden van snelle en passende hulp. Aan het kind en de ouder(s). Dit zodat kinderen zo min mogelijk last hebben van de scheiding. We sluiten aan bij het landelijke programma 'Scheiden zonder schade' en het provinciale programma ‘Kind in beeld bij echtscheiding’. Doel 2 : We sluiten aan bij kwetsbare gezinnen en hun omgeving en zijn vindbaar voor hen. Van belang is dat inwoners de gemeente weten te vinden en dan ook de juiste en meest passende vorm van hulp ondersteuning ontvangen. Onze gebiedsteammedewerkers hebben een specialisatie in problematiek bij jonge inwoners en ouders. Door deze specialisatie kunnen zij ouders en jonge inwoners (van alle leeftijden) goed ondersteunen bij hulpvragen. Een telefonisch spreekuur maakt het gemakkelijk voor ouders en jonge inwoners om hun vragen te kunnen stellen. Ook zijn we al aanwezig op de vindplaatsen. Zo nodig regelt het Gebiedsteam hulp bij een jeugdhulpaanbieder. Daarnaast monitoren we continue de tevredenheid van inwoners die gebruik maken van hulp en ondersteuning op het terrein van jeugd. Hier komen verbeterpunten uit, waardoor we voortdurend werken aan verbetering van de hulp en ondersteuning. Met alle Friese gemeenten geven we uitvoering aan onze verantwoordelijkheid voor (de resultaatgerichte inkoop van) jeugdhulp.

Het Gebiedsteam biedt zelf lichte vormen van ondersteuning en regelt zo nodig dat de jeugdige en/of gezinsleden elders passende (zwaardere vormen van) ondersteuning krijgen. Doel 3 : We bieden een integraal en laagdrempelig aanbod van opvoedingsondersteuning en laagdrempelige activiteiten voor kinderen en jongeren in kwetsbare buurten. Buurtsportcoaches, jongerenwerk, opbouwwerk, scholen, lokale verenigingen en clubs en organisatoren van (kinder)activiteiten werken samen aan een integraal aanbod van naschoolse activiteiten voor kinderen en jongeren tot 18 jaar. Dit doen we specifiek in kwetsbare buurten waar relatief veel gezinnen met een lage sociaal economische status wonen en waar we zien dat een relatief groot beroep op jeugdhulp wordt gedaan. Doel 4 : Er is speciale aandacht voor de ontwikkeling van kinderen van -9 maanden tot 7 jaar in kwetsbare gezinnen. We willen een meer samenhangende aanpak om ervoor te zorgen dat ieder kind de best mogelijke start van zijn of haar leven krijgt en een optimale kans op een goede toekomst. Door in de eerste 1000 dagen van een kind te investeren in een goede aanpak en samenhangende inspanningen met medewerkers van het Gebiedsteam, Scala, volwassen-GGZ en de jeugdgezondheidszorg zorgen we voor goede randvoorwaarden voor een goede start. Doel 5 : Iedereen hoort erbij en mag zichzelf zijn.

We vragen jongeren zelf welke ideeën zij hebben onder jongeren (denk aan jongeren in verenigingen en clubs, op scholen) om meer begrip en openheid te creëren rondom LHBTI. We willen in een relatief kort traject van 22

ideeën naar concrete plannen te komen die jongeren zelf (mede) uitvoeren. Daarnaast betrekken we jongeren bij gemeentelijk beleid. Wat merkt de inwoner ervan L. Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal. M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders. N. Jeugdigen zijn weerbaar. O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien. Wat mag het kosten De bestaande budgetten zijn leidend voor de Visie op Samenleven.  We gebruikten de monitor Sociaal Domein om voor 2022 een berekening te maken van de te verwachten lasten Jeugdhulp. De berekening is bij de diverse onderdelen gebaseerd op o.a. de verwachte instroom in aantallen trajecten (op basis van voorgaande jaren), de gemiddelde looptijd van een traject en de gerealiseerde aantallen en lasten van voorgaande jaren. De budgetten zijn geïndexeerd en daarmee verwachten we voor 2022 uit te komen. We hebben (met deze financieringssystematiek) nog maar weinig ervaringsjaren. Hoe meer ervaringsjaren, des te beter en betrouwbaarder kunnen we de verwachte lasten inschatten.  Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u besloten het Gebiedsteam in de school structureel te maken en uit te breiden naar 2 extra scholen en het gebiedsteam op 4 VVE locaties in te zetten en hiervoor € 84.000 te investeren in het Gebiedsteam en het budget jeugdhulp te verlagen met de te realiseren besparing van € 94.500 vanaf 2022.

 Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u besloten om de lasten voor lokaal stimuleringsbeleid met € 50.000 te verlagen vanaf 2023. We onderzoeken of het mogelijk is om het totale bedrag van € 95.000 wat wij nu vanuit algemene middelen inzetten te schrappen. We komen hier bij de kaderbrief 2023 bij u op terug.  Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u besloten het budget leerplicht te verlagen in verband met onderuitputting en hiermee vanaf 2022 € 5.000 te besparen.  Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u besloten om voor de bibliotheek in de school voor 2022 € 21.000 beschikbaar te stellen vanuit de reserve Sociaal domein. Beleidskaders  Visie op samenleven 2020-2024  Doe agenda Goed Opgroeien 2020-2024  Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024  Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd  Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân  Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer  Toezicht en handhaving kinderopvang en peuterspeelzalen  Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch)  Subsidieregeling peuterspeelgroepen  Nota gemeentelijk gezondheidsbeleid  Centrumregeling Sociaal Domein Fryslan

23

Begroting Programma 1 Begroting programma 1 bedragen x € 1.000 1. Samenleven

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

MJB 2023

MJB 2024

MJB 2025

1.1 Thema Meedoen (*Jeugd)

- 22.389

- 20.582

- 20.616

- 20.531

- 20.371

- 20.160

1.2 Thema Samenleven (*Wmo)

- 3.457

- 3.980

- 3.602

- 3.617

- 3.624

- 3.612

- 309

- 459

- 482

- 475

- 475

- 475

1.4 Thema Goed opgroeien (*Inkomensverstrekking)

- 9.670

- 9.166

- 9.643

- 9.553

- 9.553

- 9.553

Totaal Lasten

- 35.825

- 34.188

- 34.343

- 34.177

- 34.023

- 33.800

1.1 Thema Meedoen

10.956

8.720

9.186

9.369

9.440

9.454

1.2 Thema Samenleven

550

408

418

418

418

418

1.4 Thema Goed opgroeien

446

526

415

415

415

415

Totaal Baten

11.951

9.654

10.019

10.202

10.273

10.287

Resultaat voor bestemming

- 23.874

- 24.534

- 24.324

- 23.974

- 23.750

- 23.513

Toevoegingen

- 221

-

-

-

-

-

Onttrekkingen

893

962

76

55

-

-

Mutatie reserves

672

962

76

55

-

-

- 23.202

- 23.572

- 24.248

- 23.919

- 23.750

- 23.513

Resultaat voor bestemming Lasten

1.3 Thema Gezondheid (*Participatie)

Baten

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming * oude benaming en indeling t/m begroting 2020

24

Programma 2 | Welzijn en educatie Programma 2 | Welzijn en educatie

Thema 2.2 Onderwijs (huisvesting) Wat willen we bereiken Handhaven van de kwaliteit, bereikbaarheid en betaalbaarheid van het onderwijs. Verbeteren en borgen van de samenwerking tussen zorg en onderwijs. Dit binnen de (financiële) kaders van het Rijk. Wat gaan we ervoor doen De scholen van (over)morgen We blijven werken aan de bewustwording van alle betrokkenen over het kleiner worden van het aantal scholen en proberen tegenstellingen te overbruggen. Het beleid om dit te realiseren is vastgelegd in de notitie De scholen van (over)morgen. Dit beleid heeft er de afgelopen periode toe geleid dat er in Ooststellingwerf 10 scholen voor primair onderwijs zijn opgeheven, waarvoor 3 scholen in de plaats zijn gekomen (= 2 samenwerkingsscholen en 1 school voor openbaar primair onderwijs). In 2022 wordt dit beleid vernieuwd (zie kopje onderwijshuisvesting). In 2020 en 2021 vond een onderzoek plaats naar de samenwerking tussen scholen en zorg. In 2021 en 2022 brengen we de geleerde lessen tot uitvoering. Vanuit de doe-agenda 'Goed Opgroeien' zijn sinds schooljaar 2020/2021 gebiedsteammedewerkers een dagdeel aanwezig op vier scholen. Lichte zorg wordt zo laagdrempeliger. In 2022 breiden we dit uit naar zes scholen en vier VVE locaties. VVE In 2020 is de beleidsnotitie 'Spelenderwijs' opgesteld voor het Vroeg- en Voorschoolse Educatie aanbod.

In 2021 werken we dit met de partners uit in een uitvoeringsplan, wat vanaf eind 2021 in werking treed. Leerlingenvervoer De verordening leerlingenvervoer is aan vernieuwing toe. In 2021 zijn we hiermee bezig, zodat de verordening per 1 januari 2022 in werking kan treden. We werken hiervoor samen in OWO-verband waar het kan en individualiseren waar nodig. Onderwijshuisvesting Het schoolgebouw van de voormalige o.b.s. 't Startblok is in 2020 vernieuwbouwd en energieneutraal. In 2022 gaan we met de schoolbesturen aan de slag om gezamenlijk een visie te bepalen op de onderwijshuisvesting, het daaruit voortvloeiende 'Integraal Huisvestings Plan' geldt als lokale routekaart. Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed De stichting beheert en exploiteert de Kampus voor de huidige gebruikers (het Stellingwerf College, Kunst & COO en de Openbare Bibliotheek) en ook, bij behoefte, voor culturele evenementen en overige activiteiten in het openbaar belang en voor de inwoners van Ooststellingwerf. Wat merkt de inwoner ervan De kwaliteit, bereikbaarheid en betaalbaarheid van het onderwijs in de gemeente blijft op peil. Wat mag het kosten Het stimuleren van samenwerken tussen gemeente, schoolbesturen en ouders betalen we uit de reguliere budgetten.

Beleidskaders  Beleidsnota VVE 'Spelenderwijs' (2020)  Omvormingsplan peuterspeelzaalwerk Ooststellingwerf (juni 2016)  Nieuwe verordening leerlingenvervoer in werking vanaf 2022

25

Begroting Programma 2 Begroting Programma 2 bedragen x € 1.000 2. Welzijn & educatie

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

MJB 2023

MJB 2024

MJB 2025

2.2 Thema Onderwijs

- 1.671

- 1.399

- 1.244

- 1.026

- 1.048

- 1.046

Totaal Lasten

- 1.671

- 1.399

- 1.244

- 1.026

- 1.048

- 1.046

2.2 Thema Onderwijs

211

46

46

46

46

46

Totaal Baten

211

46

46

46

46

46

- 1.460

- 1.352

- 1.198

- 980

- 1.001

- 999

Toevoegingen

- 24

-

-

-

-

-

Onttrekkingen

148

35

12

12

12

-

Mutatie reserves

125

35

12

12

12

-

- 1.335

- 1.317

- 1.186

- 969

- 990

- 999

Resultaat voor bestemming Lasten

Baten

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

26

Programma 3 | Ruimtelijke en economische ontwikkeling Programma 3 | Ruimtelijke e n economische ontwikkeling We blijven inzetten op een kwalitatief goede en toekomstbestendige woningvoorraad en toegang tot nieuwe bedrijfslocaties. Daarnaast willen we inzetten op het versterken en verduurzamen van recreatie en toerisme, bij voorkeur in regionale samenwerking en verbinding. Ook blijven we zorgen voor veilige fietspaden, wegen en kruisingen en hebben aandacht voor groen in de dorpen. De datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is opnieuw verschoven van 2021 naar 2022. Met de komst van de Omgevingswet wordt het huidige omgevingsrecht overzichtelijker, worden regels eenvoudiger en kunnen we procedures veel sneller doorlopen. Met de nieuwe instrumenten zoals de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Programma kan de gemeente straks in beleid en uitvoering sturen en monitoren om een gezonde en veilige fysieke leefomgeving richting haar inwoners te waarborgen.

Thema 3.1.1 Recreatie en Toerisme Wat willen we bereiken  We willen de promotie en marketing van onze gemeente als toeristische bestemming voortzetten.  We willen inzetten op het ontwikkelen van nieuwe werkgelegenheid in de sector toerisme en recreatie.  We willen inzetten op versterking van het bestaande recreatie en toerisme, passend bij de aard en schaal van de gemeente en de ruimtelijke kwaliteit.  We willen inzetten op regionale samenwerking, waarbij we effectief samenwerken met buurgemeenten. Wat gaan we ervoor doen We gaan door met de promotie en marketing van onze gemeente in samenwerking met andere partijen. De gebiedspromotie is de verantwoordelijkheid van de Coöperatie Appelscha regio 3.0. Voor regiopromotie werkt de coöperatie op haar beurt weer samen met Toeristische Regiomarketing Zuidoost Friesland voor de campagne "Het andere Friesland". Daarnaast doen we het volgende:  We vergroten de aantrekkingskracht van het gebied onder meer door kwaliteitsverbeteringen door te voeren. Zo wordt de vraag naar toeristische voorzieningen, en daarmee de werkgelegenheid, groter.  We zorgen voor meer samenwerking tussen onderwijs en toerisme/recreatie.  We benutten bestaande natuur voor de beleving en voor aantrekking van andere doelgroepen.  We versterken en verbeteren het netwerk van toeristische routestructuren.  We werken beter samen met onze regionale partners.

 We helpen inwoners en ondernemers om initiatieven te starten.  We maken initiatieven mogelijk die beleving van het gebied versterken. Realisatie projecten in samenwerking Het betreft het verder uitwerken van het project MTB routes en ruiter- en menroutes, de economische upgrading van de Turfroute (Er Varen en Turf) en het routenetwerk in de provincie Fryslân. Deze projecten en andere projecten, zoals Vitale Logiesaccommodaties en een ontwikkelagenda toerisme en recreatie worden verder uitgewerkt binnen de toeristische ontwikkelstrategie van de Regio Deal Zuidoost Friesland. We koppelen plannen rond biodiversiteit en duurzaamheid aan landschapsontwikkeling in de Ontwikkelstrategie en hebben aandacht voor de randen in het Drents-Friese Wold (de Drents Friese grensstreek). Meer beleefbaarheid en toegankelijkheid van het Nationaal Park Drents-FrieseWold. Daarvoor investeren in we natuurontwikkeling, recreatie en ondernemerschap. Onze rol is om betrokken partijen te verbinden.

27

Fochteloërveen Voor het Fochteloërveen werkt Natuurmonumenten, in overleg met ons, aan de publieksentrees. Daarnaast werken we aan het in juiste banen leiden van verkeersstromen rond dit natuurgebied. Er wordt onderzoek gedaan naar een gebiedsgerichte aanpak voor het Fochteloërveen. Wij doen mee met provincies en gemeenten in een plan van aanpak voor de Gebiedsontwikkeling Fochteloërveen Coöperatie Appelscha regio 3.0 In de periode 2019-2021 hebben de Coöperatie regio Appelscha, de VTRBO/TIP en andere partijen elkaar gevonden in de gebiedsgerichte promotie en marketing van het toeristisch-recreatieve aanbod in onze gemeente. Voor de uitvoering van hun plannen heeft de coöperatie begin 2019 € 300.000 subsidie ontvangen van de gemeente. De samenwerking tussen diverse partijen heeft ook geleid tot gezamenlijke productontwikkeling en een duidelijk gebiedsprofiel (Buitensport Walhalla). De subsidieperiode loopt eind 2021 af. Gelet op de positieve, maar tevens prille, resultaten vraagt de coöperatie voor 2022-2023 een aanvullende financiële impuls van de gemeente in de vorm van cofinanciering. Deze aanvraag is meegenomen in het heroverwegingsproces Bedrijfsbezoeken In 2022 gaan we weer 10-15 bedrijven bezoeken vanuit het initiatief van de gemeente. Daarnaast bezoeken we bedrijven naar aanleiding van vragen vanuit ondernemers.

Bij een eventuele bestuurlijke wisseling vindt er een kennismakingsronde plaats. Samenwerking met Drentse gemeenten Het Recreatieschap Drenthe is een gemeentelijk samenwerkingsverband op het gebied van recreatie & toerisme van alle Drentse gemeentes en de gemeente Ooststellingwerf. We ondernemen gezamenlijke acties op het gebied van recreatie en toerisme, we stemmen beleidszaken af, pakken gemeentegrens overschrijdende zaken op en we nemen deel aan gezamenlijke projecten. Regionale samenwerking, promotie en marketing Voor de promotie van regio Zuidoost Friesland werken we samen met Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF). Voor uitvoering van werkzaamheden en activiteiten ontvangen zij een financiële bijdrage. De coöperatie is een partner bij de promotie - en marketingcampagne van TRZF. Het project ‘het gastvrije andere Friesland’ heeft als doel een slimme groei van toerisme te realiseren. We pakken dit verder op binnen de context van de Regio Deal. Voor een nadere toelichting op dit project verwijzen wij naar paragraaf 4.10 Regiodeal Zuidoost Friesland. Bosbergtoren De raad heeft zich gebogen over een aantal scenario's waarin mogelijkheden voor toekomstige exploitatie van de Bosbergtoren uiteen zijn gezet. Met de gekozen richting werken we richting een toekomstbestendige exploitatie van de Bosbergtoren.

Wij zullen in 2021 een voorstel voorleggen aan de raad met de intentie de dagelijkse exploitatie per 1 jan 2022 over te dragen. Wat merkt de inwoner ervan  Inwoners denken mee over en dragen bij aan toeristische en recreatieve ontwikkelingen.  Het aantal dagrecreanten en toeristische overnachtingen neemt toe.  Er komen meer banen in de horeca-, toerisme- en recreatiesector.  Inwoners profiteren van de recreatieve voorzieningen.

28

Wat mag het kosten De doelstellingen op het gebied van recreatie & toerisme betalen we grotendeels uit reguliere budgetten. Het uitvoeringsprogramma recreatie & toerisme wordt betaald uit de Rijksbijdrage in de Regiodeal. Zie paragraaf 4.10 Regiodeal Zuidoost Friesland. Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u ingestemd met een aanvullende subsidie voor Coöperatie Appelscha 3.0 van € 50.000 per jaar voor 2022 en 2023. Daarnaast heeft u besloten om het budget gebiedsgericht beleid recreatie en toerisme te verlagen en hiermee vanaf 2022 € 25.000 te besparen. Beleidskaders  Masterplan Regio Appelscha (2017-2021)  Structuurvisie Ooststellingwerf 2010-2020-2030 (2009)

Thema 3.1.2 BioBased Economy Wat willen we bereiken  We willen de ingezette koers van BioBased Economy (BBE) en de stimulerende rol van de gemeente voortzetten.  We willen ondernemers faciliteren om de kansen van een BioBased Economy te verzilveren.  We willen kennisdeling en kennisontwikkeling stimuleren over biobased materialen en producten tussen ondernemers, onderwijs, kennisinstellingen.  We realiseren met onze partners een Leer- en kenniscentrum Bodem als onderdeel van de Regio Deal. Wat gaan we ervoor doen Ingezette koers voortzetten en ondersteunen Het BBE-programma is in maart 2021 door u geëvalueerd. Het vervolg van het BBE-programma geven we vorm binnen het nieuwe programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025. Daarbij benutten we het onderscheidend vermogen van Ooststellingwerf met het Ecomunitypark, Biosintrum, etc. Kansen verzilveren We gaan samen met ondernemers en kennisinstellingen de kansen van een Biobased Economy identificeren en de uitvoering van deze projecten faciliteren. Hierbij sluiten we aan op de kernkwaliteiten van Ooststellingwerf (sterke toeristisch recreatiesector, innovatie op circulaire bouwmaterialen, grote agrarische sector). Kennisdeling en kennisontwikkeling stimuleren We zetten actief in op de koppeling tussen ondernemers, onderwijs en kennisinstellingen in de triple helix.

Het Biosintrum vervult hierin een centrale rol als verbinder en kennishub. Regio Deal: Leer- en kenniscentrum Bodem We zetten in op een goede bodemgezondheid, vanwege het belang voor klimaatadaptatie. Een gezonde bodem heeft een groter water opnemend vermogen (van belang bij piekbuien), houdt water langer vast (van belang bij voorkomen van hittestress) en zuivert drinkwater, levert voedingstoffen voor akkerbouw, etc. Bodem is complexe materie en daarom is er veel behoefte aan kennisontwikkeling en kennisdeling op dit thema. Daarom ontwikkelen we samen met externe partners binnen de Regio Deal een Leer- en kenniscentrum Bodem. Voor een nadere toelichting op dit project verwijzen wij naar paragraaf 4.10 Regiodeal Zuidoost Friesland. Wat merkt de inwoner ervan  Op de lange termijn zorgt BBE voor meer banen. Zowel voor praktijkgerichte opgeleiden als voor hoger opgeleiden.  Als gemeente dragen we zichtbaar de BBE-ambities en -identiteit uit.  We continueren bestaande samenwerkingen en er ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden en netwerken.

29

Wat mag het kosten Voor de periode 2021-2025 heeft u het resterende budget van € 253.000 uit het Programma BBE 2016–2020 beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de opgave Biobased produceren binnen het nieuwe Programma Duurzaam Ooststellingwerf. Vanuit het Rijk is voor het Leer- en kenniscentrum Bodem € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld. Beleidskaders  Roadmap NOM: De biobased economy in Noord – Nederland (2011)  Innovatiecontract BBE, topsectorenbeleid (2011)  Innovating for sustainable growth a bioeconomy for Europe (2012)  Structuurvisie Ecomunitypark 2012 - 2022 (2012)  The Biobased economy in the Northeast – Netherlands (2013)  Beleidsvisie biobased economy Ooststellingwerf (2016)  Uitvoeringsprogramma BBE Ooststellingwerf 2016-2020 (sept 2016)  Nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025  Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025

Thema 3.1.3 Werkgelegenheid Wat willen we bereiken  We richten onze energie op gevestigde bedrijven, met het ondernemersloket zorgen we voor een goede dienstverlening aan de bedrijven en we besteden aandacht aan de kwaliteit van bedrijventerreinen.  We willen dat er aandacht is voor de (her)ontwikkeling van alle bedrijventerreinen in onze gemeente.  We willen voldoende ruimte hebben om de groei van bedrijven te kunnen faciliteren.  We willen een gunstig ondernemersklimaat bevorderen.  We willen verkennen wat nodig is (acquisitieplan) om nieuwe bedrijven aan te trekken.  We willen blijven investeren in de rol van het ondernemersloket en de bedrijvencontactfunctionaris.  We willen startende ondernemers en zzp-ers stimuleren en de weg wijzen.  We willen het lokale inkoop- en aanbestedingsbeleid continueren.  We willen de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs bevorderen mede met hulp van het Biosintrum

30

Wat gaan we ervoor doen Bedrijventerreinen  We eisen veel kwaliteit op het Ecomunitypark. De acquisitie is niet een zaak van de gemeente maar van de ontwikkelaar, daar waar mogelijk ondersteunen we de ontwikkelaar.  We investeerden de afgelopen jaren al veel in de kwaliteit van bedrijventerreinen. Dit houden we op peil.  We zetten ons in om leegstand te voorkomen. Hiervoor werken we samen met ondernemers en vastgoedeigenaren in het platform winkelgebied Oosterwolde. We onderzoeken de mogelijkheden om online vraag en aanbod bij elkaar te brengen.  We gaan de mogelijkheden onderzoeken om het bedrijventerrein Venekoten uit te kunnen breiden.  We gaan verkennen wat nodig is om nieuwe bedrijven aan te trekken (een acquisitieplan). Gunstig vestigingsklimaat We bevorderen het vestigingsklimaat door aandacht, zichtbaarheid en klantvriendelijkheid. Aan dit laatste aspect besteden we de komende jaren extra aandacht:  We bezoeken veel bedrijven.  We organiseren jaarlijks 1 of 2 ondernemersbijeenkomsten.  We zijn lid van diverse ondernemersverenigingen en bezoeken hun activiteiten zoveel mogelijk.  We bezoeken ook andere netwerkbijeenkomsten.  We willen samen met Oosterwolde Promotion en de Vereniging van Vastgoed Eigenaren Oosterwolde detailhandelstructuur in Oosterwolde verbeteren. We werken samen naar een toekomst bestendig centrum gebied.

 Wij stimuleren de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven.  We profileren ons ondernemersloket proactief. Ondernemersloket en ondernemers voorlichten Het ondernemersloket blijft de komende jaren de spil tussen de ondernemers en de gemeente. Het ondernemersloket blijft ook (startende) ondernemers/zzp'ers voorlichten. Inkoop- en aanbestedingsbeleid We continueren ons lokale inkoop- en aanbestedingsbeleid en controleren of dit beleid correct wordt uitgevoerd. Samenwerking Onderwijs - Bedrijfsleven Wij vragen bedrijven heel nadrukkelijk om opdrachten voor het onderwijs in de vorm van stageplaatsen, onderzoeksvragen en afstudeeropdrachten. We zetten ons in om samen met het bedrijfsleven de werkzoekenden uit de eigen gemeente weer in te zetten in het arbeidsproces. Daarbij besteden we meer aandacht aan de speciale doelgroepen met een achterstand op de arbeidsmarkt. Er is een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om met behulp van een Leerwerkbedrijf de positie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te verbeteren. Wat merkt de inwoner ervan Meer banen die worden ingevuld door goede lokale werknemers, en dus meer besteedbaar inkomen voor meer mensen. Mensen geven meer uit, waar ondernemers weer van profiteren. Voorzieningen blijven zoveel mogelijk in stand. Zo ontstaat een domino-effect, dat leidt tot grotere tevredenheid bij inwoners en ondernemers.

Wat mag het kosten De lasten worden grotendeels gedekt uit bestaande budgetten. U heeft bij het de heroverwegingen 2022-2025 ingestemd met een structurele uitbreiding van het budget voor een bijdrage van € 35.500 vanuit de gemeente aan de stichting Bedrijven Investeringszone Oosterwolde (BizO). Beleidskaders  Actieplan Oosterwolde De Nieuwe Winkelstraat  Samenwerken aan een Krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde

31

Thema 3.2 Verkeer, wegen en groen Wat willen we bereiken  We willen de extra investeringen op onderhoud wegen, zoals in de Meerjaren-Onderhouds-Planning (MOP) wegen is vastgesteld, structureel doorzetten en uitvoeren.  We zorgen voor veilige fietspaden, wegen en kruisingen. Wat gaan we ervoor doen Wegen & Verkeersveiligheid  We blijven wegen onderhouden.  We nemen, net als in 2020 en 2021, in het laatste uitvoeringsjaar 2022 maatregelen om de bermen langs A-routes die tevens landbouwroute zijn structureel te verbeteren. We brengen graskeien aan en op een aantal locaties worden, om bermschades door uitwijken te voorkomen, bijvoorbeeld hagen in de berm gepland.  We onderhouden de bruggen en oevervoorzieningen.  We blijven inzetten op gedragsverandering door het inzetten van verkeerseducatie en veiligheidsbewustzijn.  We vervangen van 2019 tot en met 2022 alle traditionele openbare verlichting voor LED-verlichting.  Op 20 februari 2018 heeft u ingestemd met de voorgestelde ontwikkelrichting Wijkvernieuwing Haerenkwartier te Oosterwolde en de verdere uitwerking van het voorgestelde scenario en uitwerkingsopgaven. Openbaar Groen  We voorkomen onveilige situaties met bomen zoveel mogelijk. Naar aanleiding van de 0-meting is de notitie 'Het behoud van veilige bomen' opgesteld en in oktober 2020 door de raad vastgesteld.

Op basis van deze notitie wordt het bomenonderhoud uitgevoerd volgens 'categorisch boombeheer'.  De problemen met de eikenprocessierups is een jaarlijks terugkomend feit. We houden dit in de gaten en blijven bestrijden om de overlast te beperken. Dit doen we met een brede integrale aanpak door preventieve en curatieve acties. We gaan door met het bestrijden van de eikenprocessierups door het verhogen van de biodiversiteit o.a. door bermen in te zaaien met een kruidenrijk bloemenmengsel. Riolering & Water  We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop we dat doen is omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2024 (GRP). In dit GRP is vastgesteld dat: a. alle kwaliteitsprofielen op 'basis' staan (met uitzondering van het profiel: transport van afvalwater, dat staat op 'hoog'). b. er nader onderzoek wordt gedaan naar de wijze waarop de gemeentelijke afvalwaterketen bij kan dragen aan het CO2-neutraal maken van de gemeente. c. er invulling wordt gegeven aan het onderwerp klimaatadaptatie op gebied van regenwateroverlast. d. er nader wordt gekeken waar besparing mogelijk is door te zoeken naar duurzame oplossingen.

Wat merkt de inwoner ervan Wegen & Verkeersveiligheid  De gebruikers merken en zien dat de kwaliteit behouden blijft door het uitvoeren van klein en grootschalig onderhoud aan verhardingen en bermen.  De weggebruikers merken en zien dat de bermen in goede staat zijn.  De gebruikers merken en zien dat bruggen en oevervoorzieningen onderhouden worden.  De weggebruikers merken en zien dat de fietsroutes veilig zijn.  Inwoners merken dat er verkeerseducatieprojecten worden aangeboden. Bij deze projecten wordt aandacht besteed aan voorlichting, educatie, veiligheidsbewustzijn en verkeersveiligheid.

32

Openbaar Groen  De gebruikers van de openbare ruimte maken gebruik van fietspaden en wegen waarlangs veilige bomen staan.  De gebruikers van de openbare ruimte worden gewaarschuwd voor de aanwezigheid van de eikenprocessierups.  De gebruikers van de openbare ruimte zien meer bloem-/kruidenrijke bermen. Riolering & Water  Inwoners maken gebruik van een veilig, functioneel, heel en schoon afvalwaterafvoersysteem.  Inwoners ervaren zo weinig mogelijk overlast en schade door extreme neerslag en/of de grondwaterstand. Wat mag het kosten Wegen & Verkeersveiligheid  De tweejaarlijkse actualisatie van de MeerjarenOnderhoudsPlanning (MOP) wegen is in 2021 uitgevoerd. Dit ten behoeve van de nieuwe MeerjarenOnderhoudsPlanning (MOP) wegen 2022-2026. Voor de wegen is het budget bij de begroting 2020 structureel met € 150.000 verhoogd vanaf 2021. Het budget voor openbaar groen/sportvelden is structureel met € 100.000 verhoogd. Hiervan wordt € 80.000 ingezet voor onderhoud bomen zoals door u is besloten bij het vaststellen van de notitie 'Het behoud van veilige bomen 2020'.  Voor de periode 2019-2022 is een krediet van € 1.156.000 beschikbaar gesteld voor het vervangen van alle traditionele openbare verlichting voor energiezuiniger LED-verlichting.  Op basis van de inventarisatie bermschades voeren we de prioriteit 1-maatregelen uit.

Deze maatregelen voeren we, waar mogelijk in combinatie met de MOP-wegen, uit in 2020, 2021 en 2022. Voor het verbeteren van de bermen is een krediet van € 978.000 beschikbaar gesteld.  Voor de Wijkvernieuwing Haerenkwartier is een voorbereidingskrediet van € 200.000 beschikbaar gesteld (dekking reserve Strategische projecten). Bij de Programmabegroting 2019 heeft u het verdere benodigde budget van € 1.800.000 beschikbaar gesteld (dekking reserve Strategische projecten). Openbaar Groen  Voor het uitvoeren van bomenonderhoud is jaarlijks € 138.210 beschikbaar conform de notitie 'Het behoud van veilig bomen 2020'.  Het budget voor het bestrijden van de eikenprocessierups en het verhogen van de biodiversiteit middels het inzaaien van bermen met een kruidenrijk bloemenmengsel is bij de begroting 2020 structureel met € 25.000 verhoogd. Bij de besluitvorming Kaderbrief 2022-2025 heeft u motie 124 risico's en onzekerheden eikenprocessierups ingediend. Op dit moment zijn er vele onderzoeken gaande naar een juiste en efficiënte bestrijdingsmethode van daaruit is het invoeren van een egalisatiereserve op dit moment niet effectief. Daarom is het budget voor het bestrijden van de eikenprocessierups voor de periode 2022 tot en met 2024 incidenteel verhoogd met € 86.000 naar € 120.000.  In 2020 heeft u de notitie “Het behoud van veilige bomen" vastgesteld.

Uitvoering hiervan zullen we continueren in 2022. In 2021 is amendement 131 Herplanten bomen aangenomen echter is deze bij de heroverweging doorgestreept. Wij komen later bij u terug met een voorstel van alternatieven. Riolering & Water  De bekostiging van de gemeentelijke watertaken is vastgelegd in het GRP.

33

Heroverwegingen 2022-2015  U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 besloten om het niveau van de openbare ruimte te versoberen voor groen, afval, sportvelden en minder te maaien en hiermee vanaf 2022 € 36.000 te besparen.  U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 besloten om het niveau van de openbare ruimte te versoberen voor overige civiel en hiermee vanaf 2022 € 30.000 te besparen.  U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 besloten om het niveau van de openbare ruimte te versoberen voor bedrijfsvoering en afschrijvingstermijnen en hiermee vanaf 2022 € 30.000 te besparen. Beleidskaders  Gemeentelijk verkeer- en vervoerplan (GVVP) 2013-2018: dit plan is nog steeds actueel. Er wordt geen solitair nieuw GVVP gemaakt. De hoofdlijnen van beleid t.a.v. mobiliteit worden meegenomen in de gemeentelijke Omgevingsvisie in een mobiliteitsprogramma. Het mobiliteitsprogramma vervangt als het ware het GVVP.  Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012)  Beleidsnotitie biodiversiteit gemeente Ooststellingwerf Versie 10 maart 2021, vastgesteld 20 april 2021  Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 - 2024  Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020

Thema 3.3.1 Milieu 2030 CO2 neutraal, zonneweides Wat willen we bereiken  We zijn in 2030 een duurzame CO2-neutrale gemeente.  We willen de koers voor het bevorderen en faciliteren van duurzaamheid doorzetten.  We willen de bewustwording over duurzaamheid vergroten.  We willen inwoners betrekken bij het vormgeven van projecten.  We willen in 2030 een energieneutrale gemeente zijn.  We willen klimaatbestendig zijn in 2030.  We willen meer kringlopen sluitend maken. Wat gaan we ervoor doen Energietransitie Om energieneutraal te worden zetten we in op:  Meer duurzame energie te gebruiken.  Energie efficiënter gebruiken.  Het slim afstemmen van vraag en aanbod.  Meer ruimte voor maatwerkoplossingen om op individueel niveau om te schakelen van fossiele energie naar duurzame energie. We zetten als eerste in op energiebesparing. De energie die we niet gebruiken, hoeven we niet op te wekken. Vervolgens wekken we de benodigde energie duurzaam op en stemmen we vraag en aanbod van duurzame energie slim op elkaar af. Ook ten aanzien van mobiliteit zetten we eerst in op energiebesparing en vervolgens op het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen. We stimuleren mobiliteit waarbij geen brandstof (bijvoorbeeld fietsen) of een duurzame brandstof wordt gebruikt.

Om inwoners te helpen bij het besparen van energie gaan we uitvoering geven aan de Regeling Reductie Energie (RRE) en de Regeling Reductie Energie Woningen (RREW) door o.a. :  De uitgifte van cadeaubon aan inwoners voor energiebesparende producten  Uitgifte van energiebespaarboxen aan inwoners  Begeleiden van energiecoaches  Junior energiecoach challenge  Project 'goed voorbeeld doet goed volgen'

34

Voor de opwekking van duurzame energie participeren we in de Regionale Energie Strategie (RES) Fryslan. Daarnaast hebben we in 2021 een Transitievisie Warmte opgesteld, die we vertalen naar Wijkuitvoeringsplannen. Dit pakken we op in samenwerking met de andere OWO gemeenten. Samen met partijen zoals Energiecorporatie De Eendracht zoeken we naar mogelijkheden om meerdere zon-op-dak projecten van de grond te krijgen. Aandachtspunt hierbij is de noodzaak tot het verbeteren van de netcapaciteit voor nieuwe projecten duurzame energieopwekking door partijen zoals Liander en Tennet. Slimme lokale energienetwerken en waterstof kunnen bijdragen aan een oplossing van het afstemmen tussen vraag en aanbod aan duurzame energie. Samen met de deelnemers aan de Smart Grid pilot onderzoeken we de mogelijkheden voor het bouwen van een lokaal energienetwerk. In een dergelijk netwerk (Smart Grid) voorzien de deelnemers elkaar van energie. We zetten in op het verduurzamen van de mobiliteit (verkeer en vervoer) om zo het gebruik van fossiele voertuigbrandstof te verminderen. Dit doen we o.a. met de collectieve aanbesteding van laadpalen voor elektrische voertuigen en pilotprojecten voor deelmobiliteit.

Klimaatadaptatie Voor klimaatadaptatie zetten we in op:  Vergroten klimaatbestendigheid  Verbeteren bodemgezondheid  Vergroten biodiversiteit We geven hieraan uitvoering met de verschillende projecten ten aanzien van klimaatadaptatie uit het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Daarnaast realiseren we een leer- en kenniscentrum Bodem bij het Biosintrum met proefopstellingen van mesocosmossen als onderdeel van de Regio Deal en voeren we de projecten uit het Biodiversiteitsplan uit. Circulaire economie Binnen een circulaire economie willen we kringlopen meer sluitend maken. Dit doen we door in te zetten op:  Meer biobased produceren  Afvalstoffen en grondstoffen  Kringlooplandbouw en voedsel We hebben het programma Biobased Economy 2016–2020 geëvalueerd. Hieruit bleek onder andere dat we goed zijn in het verbinden van partijen, zoals onderwijs en bedrijfsleven. We blijven inzetten in het versterken triple helix binnen BBE en de kansen van Biobased Economie samen met het MKB te verzilveren. Ook gaan we kennisontwikkeling en kennisdeling over kringlooplandbouw en natuur inclusieve landbouw stimuleren en gaan we kennisbijeenkomsten voor inwoners over kleinschalige lokale voedselproductie, bijvoorbeeld voedselbossen organiseren. Wat merkt de inwoner ervan  Meer (financiële) mogelijkheden om aan de slag te gaan met duurzaamheid.

 Steeds meer mensen treffen (zichtbaar) duurzame maatregelen. Zoals isolatie van de woning of de aanleg van zonnepanelen.  Inwoners worden betrokken bij het maken van het biodiversiteitsplan.  Basisschoolkinderen krijgen structureel les over duurzaamheid.  Alle basisschoolkinderen in de gemeente doen ieder jaar mee aan een leuk project over duurzaamheid. Familie en buren worden betrokken bij huiswerk of presentaties.  Onze inwoners merken dat de leefomgeving steeds schoner wordt. Daarnaast wordt het aanbod van milieuprojecten steeds breder en laagdrempeliger. Zo krijgen de inwoners meer mogelijkheden om hun bijdrage aan een schonere leefomgeving te leveren. Ook is samen met alle Friese gemeenten een digitaal duurzaam bouwloket ingericht. Hier kunnen bedrijven en inwoners terecht met al hun vragen op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. Sinds 2016 communiceren we hier veelvuldig over.

35

Wat mag het kosten Jaarlijks is een bedrag van € 70.000 opgenomen voor de uitvoering van milieu-/duurzaamheidsbeleid. Vanaf 2020 is aanvullend een uitvoeringsbudget van € 100.000 beschikbaar voor het Programma Duurzaamheid (conform uw besluit bij de begroting 2020). De hoogte van het fonds Duurzaamheidslening is € 700.000. Voor de Stimuleringsregeling duurzame initiatieven (postcoderoosregeling) is € 200.000 beschikbaar. Voor de Regeling reductie energiegebruik woningen (RREW) heeft de gemeente in 2021 een bedrag van het rijk ontvangen van bijna € 400.000. Deze middelen kunnen tot en met juli 2022 worden ingezet om het energiegebruik van woningen te verlagen. Beleidskaders  Milieubeleidsplan Ooststellingwerf 2010-2016 (mei 2010)  Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030  Infographic Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030  Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf (vastgesteld in 2021) toevoegen:  nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 - 2025  Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021 - 2025  Biodiversiteitsplan

Thema 3.3.2 Afval Wat willen we bereiken  Voldoen aan de VANG-doelstelling 2020 van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). Met de invoering van Diftar+ en het verder optimaliseren van de nascheiding van restafval in 2021 is het doel om in 2022 te kunnen voldoen aan de landelijke richtlijn om 75% van het huishoudelijk afval te scheiden en maximaal 100 kg per inwoner per jaar aan te verbranden restafval te hebben. We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kg restafval per inwoner per jaar.  Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan.  Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen en daarmee de mooie score van de zwerfafvalmonitoring in 2020 van 8,8 punten vasthouden, dan wel verbeteren.  Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. Wat gaan we ervoor doen  Wij gaan samen met onze inwoners, vrijwilligers en Omrin volop aan de slag met het verder verbeteren van afvalscheiding, om in 2025 de VANG-doelstelling te kunnen realiseren.  Voor het verbeteren van gescheiden aanbieden van huishoudelijk afval loopt de Friese communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Deze provinciale campagne heeft geen einddatum.  Onderzoeken welke instrumenten ingezet kunnen worden om preventie van afval en hergebruik verder te stimuleren.

 Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de hoeveelheid Grof Huishoudelijk Afval en Bouw&Sloopafval te verminderen en/of beter te scheiden.  We gaan de bestaande projecten uit het beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval 2014-2022 continueren.  Op het Stellingwerf College geven we invulling aan projecten rondom (zwerf)afval.  Samen met ondernemers en Nederland Schoon monitoren we winkelgebieden op zwerfafval en houden gezamenlijk opruimacties.

36

Zwerfafval Voor de aanpak zwerfafval is een beleids- en uitvoeringsplan 2014-2022 opgesteld. Met dit plan zetten we vooral in op gedragsbeïnvloeding en participatie. Jaarlijks voeren we een aantal projecten met onder andere deze thema’s uit. Voor buitenschoolse opvang, basisscholen en voortgezet onderwijs is een educatief lesprogramma zwerfafval ontwikkeld. Daarnaast willen uitbreiding van het aantal vrijwilligers in de aanpak van zwerfafval en een beroep op hen doen om hun eigen leefomgeving schoon te houden van zwerfafval. De gemeente faciliteert de inmiddels 130 vrijwilligers met opruimspullen. Verbonden partij: Omrin (Afvalsturing Friesland NV en NV Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigingstaken. Afvalsturing Friesland NV verwerkt het ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. De BV Fryslân Miljeu Zuidoost zamelt huishoudelijk afval in en voert de reinigingstaken uit, zoals straatvegen, onkruid borstelen en kolken reinigen, in de aandeelhoudende gemeenten Heerenveen, Ooststellingwerf en Opsterland. Wat merkt de inwoner ervan  Bewustwording: Diftar+ -afrekensystematiek is ingevoerd.  Van Afval Naar Grondstof: de provinciale communicatiecampagne SHWAE (Samen Halen We Alles Eruit) en gemeentelijk communicatie moeten samen leiden tot minder afval en verbeterde afvalscheiding.

 Milieustraat: service door ruime openingstijden blijft behouden.  Schone straten.  Afval scheiden: de milieustraat aan de Nanningaweg richten we optimaal in voor het scheiden van nog meer afvalstromen.  Zwerfafval: inwoners roepen we regelmatig op mee te doen aan opruimacties. Inmiddels is er een groep van ruim 130 vrijwilligers, die zwerfafval opruimen. Met basisscholen houden we jaarlijks de Himmelwike en met het voorgezet onderwijs doen we op maat gemaakte zwerfafvalprojecten. Wat mag het kosten  De kosten van afvalinzameling verrekenen we met onze inwoners via de afvalstoffenheffing.  Voor de aanpak van zwerfafval ontvangen we jaarlijks (tot 2022) € 1,19 per inwoner. Dit budget besteden we aan diverse projecten om zwerfafval tegen te gaan.  U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 besloten om extra lasten aan afval toe te rekenen en hiermee in 2022 € 37.500, in 2023 € 75.000, in 2024 € 112.500 en vanaf 2025 € 150.000 te besparen. De uitwerking hiervan komt bij het vaststellen van de tarieven voor 2022 in december 2021 bij u terug. Beleidskaders Programma Duurzaamheid 2021-2025 Beleids- en uitvoeringsplan zwerfafval 2014-2022 Wet milieubeheer Landelijk Afval Plan (LAP) Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf

37

Thema 3.4 Bouwen en wonen (inclusief volkshuisvesting) Wat willen we bereiken  We willen een aantrekkelijke woongemeente zijn voor onze huidige en toekomstige inwoners.  We willen de leefbaarheid in de dorpen behouden en ontwikkelen.  Onze inwoners wonen in een huur- of koopwoning die past bij hun financiële situatie, gezinssamenstelling of zorgbehoefte. Daarnaast willen we dat deze woning energieneutraal en digitaal ontsloten is.  We blijven inzetten op inbreiding, maar we staan op sommige plekken ook nadrukkelijk open voor uitbreiding.  We kiezen daarbij voor het behoud van ruimtelijke kwaliteit.  We willen aandacht voor sociale woningbouw.  We staan open voor innovatieve woningbouw zoals Knarrenhofjes of tijdelijke woningen. Wat gaan we ervoor doen Wonen in Ooststellingwerf - een nieuwe woonvisie In 2021 is gewerkt aan een nieuwe woonvisie. Deze wordt begin 2022 voorgelegd aan de raad. Als input hiervoor is onder andere woningmarktonderzoek gedaan. Wonen en zorg is een belangrijk thema voor het wonen de komende jaren, evenals betaalbaarheid en de beschikbaarheid van zowel koop als huurwoningen. We gaan voor een kwalitatieve toekomstbestendige woningvoorraad. Nieuwbouw - Taskforce wonen De druk op de woningvoorraad is groot en vraagt om creatief denken en handelen om de voorraad (tijdelijk) te vergroten.

We blijven in gesprek met initiatiefnemers, corporaties, bouwers en de provincie om alle mogelijkheden te benutten. Er wordt al volop gebouwd en panden worden herbestemd tot woningen, maar er mag een versnelling bij. Daarom zijn we gestart met de Taskforce Wonen. In 2021 is hiervoor een plan van aanpak op gesteld, dat in 2021, 2022 en verder uitvoering krijgt. We hebben hierbij ook aandacht voor innovatieve woningbouw. Daarnaast zetten we in op intensievere samenwerking met en tussen zorgpartijen om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen. Ruimtelijke kwaliteit behouden We wegen nieuwe woningbouw zorgvuldig af. De bestemmingsplannen zijn hierin leidend, het Afwegingskader Woningbouw en de Woonvisie dienen hierbij als hulpmiddel. Sociale woningbouw We maken jaarlijks prestatieafspraken met de woningcorporaties Actium en WoonFriesland en de huurdersorganisaties. De woonvisie vormt hiervoor de basis. We maken afspraken over onder andere: betaalbaarheid, beschikbaarheid, wonen en zorg, duurzaamheid en leefbaarheid. Met corporaties Woonzorg Nederland en Habion, die een kleiner bezit hebben in Ooststellingwerf, hebben we meerjarige prestatieafspraken. We staan open voor alternatieve vormen van sociale huur, zoals wooncoöperaties.

Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) Het college stemde in 2021 in met een plan van aanpak voor een nieuw adviesstelsel voor ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet. Het is een plan van aanpak dat vanuit de VFG is opgesteld en wat de meeste Friese gemeenten steunen. Er wordt gezamenlijk een projectleider aangesteld die zich zal inzetten om het plan van aanpak in samenwerking met de gemeenten tot uitvoer te brengen. Het nieuwe adviesstelsel is nodig om te kunnen voldoen aan de Omgevingswet, die medio 2022 van kracht wordt. De meeste Friese gemeenten hebben een deel van de advisering over ruimtelijke kwaliteit ondergebracht bij de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Hûs en Hiem. Dit betreft b.v. advisering over beeldkwaliteit (welstand) en monumenten.

38

Monumentenzorg In december 2020 stelde de gemeenteraad een nieuwe subsidieverordening vast en deze trad begin 2021 in werking. De verordening biedt meer mogelijkheden om een subsidie toe te kennen aan herstel van monumenten of aan een project dat meer mensen laat kennismaken met monumenten, erfgoed of cultuurhistorie en/of de kennis erover kan vergroten. De drempel voor het aanvragen van subsidie is lager komen te liggen. Waarschijnlijk worden hierdoor meer subsidieverzoeken ingediend. In 2021 is verkend of het mogelijk is om de huidige lijst met monumenten uit te breiden met meer 'jonge' monumenten die daarmee de cultuurhistorische waarde van de gemeente vergroten. In 2022 kan de lijst met monumenten na afronding van dit onderzoek waarschijnlijk worden uitgebreid. Ook in 2022 doen we mee met de landelijke Open Monumentendag. Op deze dag stellen de deelnemers aan deze dag hun monument open voor het publiek. Kerkenvisie In 2022 willen we actief blijven werken met de kerkenvisie Ooststellingwerf. Op basis van deze visie willen we kerkeigenaren blijven helpen met het vinden van een geschikte herbestemming van hun monumentale kerken. Niet afwachten, maar op voorhand nadenken over toekomstige ontwikkelingen. De kerkenvisie is een uitstekend middel gebleken om in gesprek te raken en te blijven met de kerkbesturen in Ooststellingwerf.

Wat merkt de inwoner ervan  Inwoners ervaren dat Ooststellingwerf een goede woongemeente is.  Inwoners ervaren een goede leefbaarheid en een toereikend voorzieningenniveau.  Inwoners zien dat woningen - in diverse typen en prijsklassen - en kavels te koop staan.  Inwoners vinden binnen een redelijke termijn een sociale huurwoning.  Eigenaren van een monument en mensen die een project over monumenten willen bekostigen, kunnen eenvoudig een subsidie aanvragen. Wat mag het kosten De lasten worden deels gedekt uit bestaande budgetten. Bij de jaarrekening 2020 heeft u ingestemd met een resultaatbestemming van € 170.000 voor een projectleider taskforce woningbouw voor 2 jaar. Bij het heroverwegingsproces 2022-2025 heeft u ingestemd met het beschikbaar stellen van € 1,5 miljoen uit de Algemene reserve voor de taskforce woningbouw. U heeft in december 2020 bij het voorstel over monumentenzorg ingestemd met een jaarlijkse bijdrage van € 2.500 aan Stichting fryske Mole uit de reserve monumenten. Daarnaast heeft u ingestemd met het dekken van een eventuele overschrijding van het beschikbare budget voor subsidie monumenten uit de reserve monumenten tot een maximaal bedrag van € 25.000 per jaar. Bij de heroverwegingen 2022-2025 heeft u besloten om structureel winst te ramen vanuit de grondexploitatie en hiermee vanaf 2022 € 100.000 te besparen.

Hiervan hadden wij aangegeven dat we deze besparing nog verder moesten uitzoeken. Na overleg met de toezichthouders van de provincie is duidelijk geworden dat het financieel technisch niet mogelijk is om deze winst als een structurele bate te ramen. We hebben deze besparing daarom niet financieel verwerkt. U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 ook besloten om voor de Taskforce woningbouw in 2022 € 1.500.000 beschikbaar te stellen uit de algemene reserve. Beleidskaders  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf  Notitie 'Platteland aan zet' (kaders gebiedsuitwerkingen) (januari 2012)  Notitie 'Voortgang pilot dorpsagenda’s/gebiedsagenda’s' (voorjaar 2012)  Woonvisie Ooststellingwerf 2017-2022 (mei 2017)  Nota bouwleges gemeente Ooststellingwerf 2016-2019 (jan 2016)  Afwegingskader woningbouw (Januari 2019)  Kerkenvisie (januari 2021)  Notitie Tiny Houses Ooststellingwerf (januari 2021)

39

Begroting Programma 3 Begroting Programma 3 bedragen x € 1.000 3. Ruimtelijke & economische ontwikk.

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

MJB 2023

MJB 2024

MJB 2025

- 601

- 1.740

- 491

- 492

- 443

- 444

3.2 Thema Openbare ruimte

- 2.346

- 3.923

- 4.649

- 2.713

- 2.732

- 2.641

3.3 Thema Milieu

- 5.506

- 5.125

- 4.795

- 4.800

- 4.735

- 4.675

3.4 Thema Bouwen en wonen

- 1.019

- 2.191

- 2.006

- 410

- 406

- 325

Totaal Lasten

- 9.472

- 12.980

- 11.942

- 8.415

- 8.316

- 8.084

3.1 Thema Economische ontwikk.

314

406

417

417

417

417

3.2 Thema Openbare ruimte

157

99

122

122

122

122

3.3 Thema Milieu

6.767

6.025

6.255

6.409

6.381

6.420

3.4 Thema Bouwen en wonen

3.351

3.198

3.011

367

367

152

Totaal Baten

10.589

9.727

9.805

7.315

7.287

7.110

Resultaat voor bestemming

1.117

- 3.252

- 2.137

- 1.100

- 1.029

- 974

Toevoegingen

- 3.638

- 1.590

- 1.129

- 81

- 84

-

Onttrekkingen

2.991

3.459

3.550

50

-

52

Mutatie reserves

- 647

1.870

2.421

- 31

- 84

52

Resultaat na bestemming

470

- 1.383

285

- 1.130

- 1.113

- 922

Resultaat voor bestemming Lasten 3.1 Thema Economische ontwikk.

Baten

Mutatie reserves

40

Programma 4 | Strategische projecten en ontwikkelingen Programma 4 | Strategische projecten en ontwikkelingen Naast de strategische projecten Venekoten-Centrum te Oosterwolde, het Masterplan Regio Appelscha en het Biosintrum in Oosterwolde stellen we in dit programma de strategische ontwikkelingen binnen onze gemeente centraal. Het gaat om de visie op Samenleven, de Omgevingsvisie, de visie op demografische ontwikkelingen, de aanleg van snel internet, de Regio Deal en het Haerenkwartier. Deze onderwerpen zijn per thema verder uitgewerkt. De baten en lasten van Programma 4 worden in de overige programma's verantwoord.

Thema 4.1 Venekoten Centrum Oosterwolde Wat willen we bereiken  We willen dat de uitvoering van het centrumplan Oosterwolde volgens plan wordt afgerond om te werken aan een toekomst bestendig centrum.  We willen dat inwoners, ondernemers en vastgoedeigenaren een duidelijke stem krijgen bij de herinrichting en planontwikkeling van winkelgebied. Wat gaan we ervoor doen We gaan in gesprek met inwoners/consumenten, winkeliers en vastgoedeigenaren: over welke functie de Stationsstraat moet hebben en welke inrichting daarbij past. Dit doen we zodra het project 'Verbetering Detailhandelsstructuur Oosterwolde' is afgerond. Dus als de Lidl verplaatst is naar de Dertien Aprilstraat, inclusief het omliggend parkeerterrein, want dan hebben we goed zicht op het parkeergedrag, de verkeersstromen en het consumentengedrag. Aansluitend kijken we ook naar de kop Stationsstraat en het parkeerterrein Stipeplein-Zuid. Wat merkt de inwoner ervan Ruimte om mee te denken en praten. En afhankelijk van de uitkomsten: mogelijk een aanpassing van de openbare ruimte. Wat mag het kosten Het uitgangspunt is dat we eventuele maatregelen dekken binnen het resterende budget van Masterplan Venekoten - Centrum Oosterwolde.

Beleidskaders  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf  Eindrapport " Samenwerken aan een Krachtig en prachtig winkelgebied in Oosterwolde"  Masterplan Oosterwolde-centrum Venekoten-noord

Thema 4.2 Masterplan regio Appelscha Wat willen we bereiken  We willen dat de uitvoering van het Masterplan Appelscha volgens plan wordt afgerond.  We willen dat er een integrale visie wordt ontwikkeld op de ruimtelijke ontwikkeling van Appelscha waarin lopende projecten een plek krijgen.  We willen onderzoeken in hoeverre toeristenbelasting kan terugvloeien naar de sector.

41

Wat gaan we ervoor doen Ambities Masterplan Appelscha  Een aantal thema’s vanuit het Masterplan heeft nog aandacht nodig. Waar mogelijk koppelen we deze aan het project 'het gastvrije andere Friesland' en werken we dit nader uit binnen de toeristische ontwikkelstrategie van de Regio Deal.  We faciliteren de Coöperatie Appelscha regio 3.0. Het doel van de coöperatie is meer bezoekers en meer overnachtingen door meer samenwerking tussen ondernemers, gezamenlijke productontwikkeling en gebiedsgerichte promotie. Visieontwikkeling  Op basis van de toeristische ontwikkelstrategie van de Regiodeal maken we een plan van aanpak om de visie te ontwikkelen. Hierbij betrekken we partijen op het gebied van werken, wonen en ondernemen en de diverse belanghebbende partijen in het dorp.  De samenwerkende partijen hebben een uniek thema bedacht en uitgewerkt, dat verbindend zal werken en Appelscha tot recreatief middelpunt voor buitensportactiviteiten van Noord-Nederland maakt. Samen met marktpartijen zijn we in gesprek om een gebiedsgerichte invulling van de ruimte aan de Boerestreek te realiseren.  De coöperatie heeft aangegeven extra tijd nodig te hebben voor het bestendigen van de resultaten van de afgelopen 3 jaar. In een planvoorstel voor de komende 2 jaar staat ook uitgewerkt welk budget daarvoor nodig is.

Mogelijkheden voor 'Natuur-economische verbinding Drents Friese Wold en Fochtelooerveen' blijven onze aandacht houden waarbij de koppeling aan natuurinclusieve landbouw veel kansen biedt. We onderzoeken op welke wijze wij deze kunnen opnemen in de projecten van de Regio Deal voor Zuidoost Friesland en binnen de campagne van 'Het Gastvrije Andere Friesland'. Wat merkt de inwoner ervan  Meer werkgelegenheid in toerisme en recreatie. Waardoor ook voorzieningen kunnen blijven.  Als de natuurgebieden voor recreatie beter worden, wordt ook de woonomgeving aantrekkelijker.  Inwoners worden nauw betrokken bij ontwikkelingen in het gebied. Zo ontstaat trots en binding.  Verbeterde fiets- en ATB-routes, men- en ruiterpaden en verbeterde bewegwijzering.  Er zijn meer promotionele activiteiten door Coöperatie Appelscha regio 3.0 in samenwerking met regio Zuidoost Friesland. Via de vernieuwde website appelscha.nl en sociale media kanalen wordt er actief gepromoot. Wat mag het kosten Het resterende budget van het Masterplan Regio Appelscha 2017-2020 is in 2021 uitgegeven. Bij het heroverwegingsproces 2022-2025 heeft u ingestemd met een aanvullende subsidie voor Coöperatie Appelscha 3.0 van € 50.000 per jaar voor 2022 en 2023. Beleidskaders  Raadsbesluit Coöperatie Appelscha regio 3.0  Masterplan Regio Appelscha (2017)  Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf

42

Thema 4.3 Biosintrum Wat willen we bereiken  We willen dat het Biosintrum als uniek voorbeeld de verdere ontwikkeling van de BioBased Economy in Ooststellingwerf aanjaagt.  We willen dat door de komst van het Biosintrum Mbo-studenten en Hbo-studenten naar Ooststellingwerf komen om onderwijs te volgen.  We willen dat het Biosintrum ook een plek is voor toeristen en recreanten in onze gemeente. Wat gaan we ervoor doen  We kiezen en realiseren een haalbaar toekomstscenario voor het Biosintrum dat past binnen de bestaande doelstellingen.  Vanuit onze rol faciliteren we onderwijs en bedrijfsleven om biobased initiatieven te ontplooien.  We faciliteren de uiteindelijke organisatie van het Biosintrum afhankelijk van het te kiezen toekomstscenario. Wat merkt de inwoner ervan  Het Biosintrum en de gezamenlijke projecten zorgen op termijn voor een economische impuls voor de hele gemeente. Met name door meer toeristen, recreanten en studenten en een toename van werkgelegenheid.  Er ontstaan (hoogwaardige) arbeidsplaatsen en meer dynamiek door het binden van jonge talenten. Een plek waar volwassenenonderwijs, voorlichting en educatie gegeven kan worden. Wat mag het kosten  Het budget dient nog door de Raad te worden bepaald omdat de lasten afhankelijk zijn van het te kiezen toekomstscenario.

 Naast het nog te bepalen budget voor het Biosintrum verwachten wij de behoefte aan structureel budget voor BBE-projecten om blijvend studenten te trekken. Mogelijk wordt voor een deel van dit budget een beroep gedaan op de gemeente Ooststellingwerf. Beleidskaders  Structuurvisie ecomunitypark 2012-2022  Bestemmingsplan ecomunitypark  Raadsbesluiten d.d. 17 oktober 2017 (Opzet Biosintrum), 25 januari 2020 (Projectplan Biosintrum) en 30 juni 2020 (Randvoorwaarden en scenario’s toekomst Biosintrum)

Thema 4.5 Het Fonds 2018-2022 Wat willen we bereiken We zien Het Fonds als onderdeel van de ontwikkeling van participatie in onze gemeente en willen het proces en de resultaten jaarlijks evalueren. Het Fonds maakt initiatieven uit de samenleving mogelijk en geeft veel initiatiefnemers de mogelijkheid om elders cofinanciering aan te vragen. Wat gaan we ervoor doen We gaan door met Het Fonds in 2019-2021. We passen de regeling en procedure niet aan voor 2021. De raad heeft in juni 2021 besloten Het Fonds te verlengen tot en met 2022. Hiermee kunnen we in 2021 en 2022 nog initiatieven ondersteunen en mogelijk maken. We evalueren in 2021 de gehele periode van Het Fonds voor maart 2022. Deze evaluatie dient als input voor de raad om te besluiten over een mogelijk vervolg van Het Fonds na 2022.

43

Wat merkt de inwoner ervan Inwoners kunnen ideeën en initiatieven aandragen. Een deel daarvan wordt uitgevoerd in dorpen en wijken. Ook regionaal zijn er projecten en activiteiten, (mede) mogelijk gemaakt door middel van het Fonds. Wat mag het kosten Voor de periode 2018-2021 is € 250.000 per jaar beschikbaar. De raad heeft besloten geen budget te reserveren voor 2022 maar het volledige budget van € 350.998 al in 2021 beschikbaar te stellen. Budget dat in 2021 overblijft wordt vervolgens overgeheveld naar 2022. Beleidskaders  Algemene subsidieverordening Ooststellingwerf 2018  De gewijzigde Subsidieregeling Het Fonds 2018-2021 is op 12 mei 2020 vastgesteld.

Thema 4.6 Visie op Samenleven (inclusief adviesraad) Wat willen we bereiken  We willen de Visie op Samenleven 2020-2024 uitwerken in doe-agenda's per maatschappelijk effect waar concrete doelen in staan en een concreet en samenhangend 'pakket' aan inspanningen waarmee we de doelen willen realiseren. In 2021 stelde de gemeenteraad de eerste vijf doe-agenda's vast.  We willen het Gebiedsteam doorontwikkelen en positioneren zodat inwoners weten waarvoor en hoe ze bij het Gebiedsteam terecht kunnen.  We willen onze grip op de uitgaven in het Sociaal Domein verder versterken en sturen op de uitgaven.  Wij willen datagedreven handelen en goed monitoren waardoor gerichte interventies uitgezet worden.  We willen de Adviesraad Sociaal Domein in stand houden. Wat gaan we ervoor doen Visie op Samenleven 2020-2024 In de brede en integrale Visie op Samenleven 2020-2024 (november 2019), opgesteld met input van inwoners, staat wat we op langere termijn in de samenleving willen bereiken. In de visie staan vier opgaven centraal, namelijk Meedoen, Samenleven, Positieve Gezondheid en Goed Opgroeien. Samengevat willen we samen (verder) bouwen aan een sterke, vitale samenleving in Ooststellingwerf. Daarnaast willen we een betaalbaar en goed ‘vangnet’ bieden voor inwoners die het zonder ondersteuning niet redden. De kern van de visie wordt samengevat in een doelenboom.