Bijlage 1. Ontwikkelagenda toerisme en recreatie Ooststellingwerf
Tekst van het document
\
Ontwikkelagenda Recreatie & Toerisme Ooststellingwerf
Ooststellingwerf in beweging: naar een bloeiende toekomst voor recreatie en toerisme
1
Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme Ooststellingwerf Ooststellingwerf in beweging: naar een bloeiende toekomst voor recreatie en toerisme Opgesteld door: Gemeente Ooststellingwerf Met medewerking van: Bureau Buiten Bugel Hajema
Projectnummer P002573 Afbeelding voorpagina: Recreatieschap Drenthe Het opstellen van deze Ontwikkelagenda is uitgevoerd in opdracht van gemeente Ooststellingwerf en mede mogelijk gemaakt door een bijdrage uit het Stimuleringsfonds van Recreatieschap Drenthe.
2
Inhoudsopgave Voorwoord ________________________________________________________________5 1 Toeristisch profiel _________________________________________________________6 1.1 Kernkwaliteiten van Ooststellingwerf ____________________________________________6 1.1.1. Unieke centrale ligging ____________________________________________________________6 1.1.2. Mooie natuur, diversiteit in landschappen ____________________________________________6 1.1.3. Naamsbekendheid Appelscha ______________________________________________________7
1.2 Verblijfsaanbod ______________________________________________________________7 1.3 Dagrecreatief aanbod _________________________________________________________8 1.4 De omliggende regio __________________________________________________________8 1.4.1. Zuidoost-Friesland _______________________________________________________________8 1.4.2. UNESCO Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid ____________________________________9 1.4.3. Drents-Friese Grensstreek _________________________________________________________9
2
Analyse ______________________________________________________________10 2.1 De betekenis van toerisme aan de regio _________________________________________10 2.1.1. Economische betekenis __________________________________________________________10 2.1.2. Maatschappelijk betekenis ________________________________________________________11 2.1.3. Duurzame bestemming___________________________________________________________11
2.2 Trends ____________________________________________________________________12 2.3 Doelgroepen _______________________________________________________________12 2.4 SWOT Analyse ______________________________________________________________13
3
Toekomstbeeld en doelstelling ___________________________________________14 3.1 Toekomstbeeld _____________________________________________________________14 3.2 Doelstellingen ______________________________________________________________14
4
Strategie _____________________________________________________________16 4.1 Aanbod en product op orde: Ooststellingwerf als plek om te ontdekken en te verblijven _16 4.2 Ooststellingwerf op de kaart: zichtbaar, herkenbaar en onweerstaanbaar _____________17 4.3 Toekomstbestendige bestemming: groeien zonder uit te putten _____________________18 4.4 Organisatie op koers: gezamenlijk bouwen aan een bloeiende regio __________________18 4.5 Capaciteit nodig voor uitvoering strategie _______________________________________19
5
Uitnodigingskader _____________________________________________________21 5.1 Gebiedsindeling ____________________________________________________________21 5.2 De deelgebieden ____________________________________________________________21 5.2.1 Ruimte voor recreatie ____________________________________________________________21 5.2.2 Kansrijk voor recreatie ____________________________________________________________22 5.2.3 Natuur ________________________________________________________________________22
Bijlage 1 Bestedingen toeristen en recreanten __________________________________23 Bijlage 2 Toelichting leefstijlen _______________________________________________25
3
Bijlage 3 Beleidsanalyse en toeristisch-recreatieve organisaties ____________________26 Bijlage 4 Uitvoeringsprogramma _____________________________________________31 Bijlage 5 Organisatiekoers en rollen __________________________________________42 Bijlage 6 Ontwikkelkader, afwegingskader en proceswijzer _______________________47 Bijlage 7 Infographic _______________________________________________________52
4
Voorwoord Stel je Ooststellingwerf eens voor als een plek waar bezoekers het hele jaar door genieten van rust, natuur, cultuur en gezelligheid. Dat is precies wat de gemeente wil bereiken met haar beleid voor recreatie en toerisme. Het doel? Niet alleen meer mensen aantrekken, maar ook zorgen dat iedereen – van toerist tot inwoner – profiteert. Het bestaande toeristisch beleid uit 2017 sluit niet langer aan op de veranderende behoeften van bezoekers en ondernemers. Bovendien is de gemeente Ooststellingwerf de afgelopen jaren intensiever gaan samenwerken binnen de regio’s Zuidoost-Friesland en de Koloniën van Weldadigheid, wat vraagt om een nieuwe, samenhangende aanpak. Maar hoe zorgen we ervoor dat recreatie en toerisme niet alleen kan groeien, maar ook daadwerkelijk bijdragen aan een sterke lokale economie, een aantrekkelijke leefomgeving en het behoud van onze natuurlijke en culturele schatten? Om daar een antwoord op te geven is een vernieuwde strategie ontwikkeld in samenwerking met betrokken partijen, gericht op slimme groei: het aantrekken van de passende bezoekers, op de juiste momenten, op de juiste plekken. De focus ligt op meerdaags verblijf, kwaliteit boven kwantiteit en een evenwichtige spreiding van bezoekers over het hele jaar en de hele gemeente.
Bekijk ook de infographic (bijlage 7) om in één oogopslag te zien waar deze ontwikkelagenda recreatie en toerisme over gaat. Met deze ontwikkelagenda bieden we een inspirerende visie en concrete handvatten om gezamenlijk te bouwen aan een onderscheidende en duurzame recreatieve sector. We kijken dan ook uit naar de toekomst en steken onze hand uit naar ondernemers en andere samenwerkingspartners om samen op te trekken en mogelijk ook nieuwe ondernemers te verwelkomen.
Met vriendelijke groet, Wethouder Jan van Weperen
5
1 Toeristisch profiel Een sterk toeristisch profiel is de basis voor een toekomstbestendige recreatie- en toerismevisie. In dit hoofdstuk beschrijven we de kernkwaliteiten van Ooststellingwerf, het verblijfsaanbod, de dagrecreatie en de positie binnen de bredere toeristische omgeving.
1.1 Kernkwaliteiten van Ooststellingwerf 1.1.1. Unieke centrale ligging Ooststellingwerf heeft een strategische ligging in Noord-Nederland. Het ligt in Zuidoost-Friesland in de Drents-Friese grensstreek, tussen de zogenoemde Koloniën van Weldadigheid. Het is een goed bereikbare bestemming voor een divers publiek. 1.1.2. Mooie natuur, diversiteit in landschappen Ooststellingwerf staat bekend om de natuur, gevarieerde landschappen en de toeristische trekpleister Appelscha. Dit maakt de gemeente tot een bestemming met veel recreatieve waarde. Twee van de grotere natuurgebieden in de DrentsFriese grensstreek liggen voor een aanzienlijk deel in Ooststellingwerf: Nationaal Park Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen.
Afbeelding 1. Impressie natuurgebied Fochteloerveen1
Nationaal Park Drents-Friese Wold Het Drents-Friese Wold is het grootste aaneengesloten bosgebied na de Veluwe. Dit Natura 2000-gebied bestaat uit beekdalen, vennen, bossen, heidevelden en stuifzanden, en bevat ook het grote stuifzandgebied De Kale Duinen (Aekingerzand). In het gebied bevinden zich wandel-, fiets-, ruiter- en MTB-routes. Twee belangrijke startpunten voor een bezoek aan het Drents-Friese Wold liggen in Ooststellingwerf: het Buitencentrum van Staatsbosbeheer in Terwisscha en de dorpskern van Appelscha.
Afbeelding 2. Impressie Nationaal Park Drents-Friese Wold
1 https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/fochteloerveen
6
Fochteloërveen Het Fochteloërveen is een 2.500 ha groot natuurgebied en één van de best bewaarde hoogveengebieden in Nederland. Het gebied is beperkt toegankelijk, wat bijdraagt aan het behoud van het ecosysteem.2 Kleinschalige natuurgebieden en agrarisch landschap Naast de grote natuurgebieden bestaat Ooststellingwerf uit een uitgestrekt agrarisch landschap en kleinere natuurgebieden zoals de Delleboersterheide en het Blauwe Bos. Het beekdallandschap rond de Tjonger, Boventjonger, Grootdiep en Kleindiep biedt een uitgestrekt gebied met waterlopen en groene graslanden, ideaal voor rustige recreatie. 1.1.3. Naamsbekendheid Appelscha Het dorp Appelscha, gelegen aan de rand van het Drents-Friese Wold, is van oudsher een bekende recreatieve bestemming. De bekendheid van Appelscha biedt kansen om de aantrekkingskracht van het dorp te benutten en bezoekers naar de rest van de gemeente te trekken. Dit stimuleert toeristische initiatieven in de hele gemeente en draagt bij aan de economische groei.
Afbeelding 3. Impressie Appelscha
1.2 Verblijfsaanbod Gevarieerd verblijfsaanbod De gemeente beschikt over een mix aan bedrijven in de sector verblijfsrecreatie, namelijk hotels, kampeerplaatsen, groepsaccommodaties en bed & breakfasts. In 2024 zijn er in Ooststellingwerf 62 aanbieders van uit hotels (dit gaat om 2 hotels). Zo’n 63% van het aantal eenheden in de gemeente Ooststellingwerf betref toeristische kampeerterreinen (inclusief plaatsen voor campers) (zie figuur 5, bijlage 1). Daarnaast bestaat bijna 20% van de eenheden uit huisjesterreinen. 3 2 https://tip-appelscha.nl/fochteloe%CC%88rveen/
3 Database logiesaccommodaties NL - Landelijke Data Alliantie (2024)
4 ZKA Leisure Consultants Vitaliteitsonderzoek Logiesaccommodaties (2017)
7
Blijvende vernieuwing van groot belang In een analyse van het verblijfsaanbod door ZKA Leisure Consultants uit 2017 zijn enkele algemene bevindingen naar voren gekomen4. Het belangrijkste punt is ‘dat de vitaliteit van de verblijfsrecreatie onder druk staat in vergelijking met andere regio’s/gemeenten. Van origine is Ooststellingwerf, en dan met name de kern Appelscha en omgeving, een toeristische ‘hotspot’. Hier is een hoge mate van clustering van verblijfsrecreatie met dagrecreatie, natuurbeleving en horeca. Het gebied is op zoek naar een nieuwe ontwikkelingsfase.’ Sinds deze analyse in 2017 hebben diverse ondernemers de nodige investeringen gedaan. Om ook voor de toekomst het aanbod aantrekkelijk te houden en te versterken, is het cruciaal om te blijven vernieuwen en bewust te kiezen voor de juiste doelgroepen en hun wensen. Ondernemerssamenwerking, zoals ingezet binnen de Coöperatie Appelscha Regio 3.0, speelt hierin een stimulerende rol.
1.3 Dagrecreatief aanbod Buitensport en natuurbeleving Ooststellingwerf biedt een kleinschalig, maar gevarieerd recreatief aanbod voor wandelaars, fietsers, cultuurliefhebbers en sportieve buitenmensen. Met aanbod voor diverse activiteiten, zoals fietsen, wandelen mountainbiken, klimmen, kanoën, suppen, trailrunnen, paardrijden en golfen, is het gebied aantrekkelijk voor actieve bezoekers. De gemeente is dan ook de afgelopen jaren actief op de kaart gezet als een Buitensport Walhalla, met name dankzij de inspanningen van ‘Coöperatie Appelscha Regio 3.0’ en diverse ondernemers. Gezinsvriendelijke attracties en culturele ontdekkingen Ook is de regio aantrekkelijk voor gezinnen met het regionaal bekende Attractiepark Duinen Zathe en diverse kleinschalige voorzieningen. Daarnaast biedt Ooststellingwerf cultuurhistorische bezienswaardigheden, zoals de Turfroute en musea in Makkinga en Oldeberkoop. Gezellige dorpspleinen en levendige evenementen De Boerestreek in Appelscha is een bruisend plein met horeca en toeristische markten. Jaarlijkse evenementen, zoals de Open Stal kunstroute en de fietsvierdaagse, en winkelmogelijkheden in Oosterwolde versterken de levendigheid van de regio. Daarnaast bedient Ooststellingwerf ook de zakelijke markt met een aantal bijzondere vergaderlocaties en veel mogelijkheden voor bedrijfsuitjes.
1.4 De omliggende regio 1.4.1. Zuidoost-Friesland Ooststellingwerf vormt samen met de gemeenten Weststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en Heerenveen de regio Zuidoost-Friesland. Terwijl Friesland doorgaans wordt geassocieerd met water, Wadden en Elfsteden, wijkt Zuidoost-Friesland af. Dit gebied kenmerkt zich met boslandschappen, heidevelden en veengebieden. Er zijn nationale parken en een nationaal landschap, die samen zorgen voor een echte natuurbeleving. Daarnaast is er een veelal kleinschalig cultureel aanbod (zoals exposities, kunstroutes, monumenten) dat de streekcultuur weerspiegelt. Echter is er binnen Zuidoost Friesland ook verscheidenheid in imago en trekpleisters per gemeente. Het andere Friesland
8
Om deze reden hebben de gemeenten in Zuidoost-Friesland er enkele jaren geleden voor gekozen de regio gezamenlijk op de kaart te zetten als ‘Het Andere Friesland, voor wie verder kijkt dan de traditionele Friese trekpleisters’. 1.4.2. UNESCO Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid Ooststellingwerf ligt op korte afstand van twee van de Koloniën van Weldadigheid: Frederiksoord en Veenhuizen, met een geschiedenis in armoedebestrijding en tucht. Naast de kermerkende gebouwen en landschapsstructuur zijn er twee musea. In Frederiksoord ligt Museum de Proefkolonie, waar de ontstaansgeschiedenis van de koloniën wordt verteld, terwijl in Veenhuizen het Gevangenismuseum de geschiedenis van de tucht belicht. Vanwege de strategische ligging ten opzichte van Veenhuizen en Frederiksoord is Ooststellingwerf sinds twee jaar aangesloten bij het samenwerkingsverband van de Koloniën van Weldadigheid. Het verhaal van de Koloniën van Weldadigheid spreekt met name cultuurliefhebbers aan. 1.4.3. Drents-Friese Grensstreek Appelscha en omgeving wordt vaak het mooiste deel van Drenthe in Friesland genoemd vanwege de ligging in de Drents-Friese grensstreek, waar het landschap naadloos overgaat in dat van Drenthe. Dit gebied kenmerkt zich door een landschap met uitgestrekte bossen, heidevelden, en zandverstuivingen, dat sterk lijkt op het klassieke Drentse landschap.
Ook liggen Drentse trekpleisters zoals Orvelte, Veenhuizen, Diever en Assen op korte afstand van de gemeente.
9
1 Analyse Recreatie en toerisme dragen bij aan de economie en leefbaarheid van de gemeente. In dit hoofdstuk analyseren we de economische en maatschappelijke impact, waaronder de bestedingen van bezoekers, de werkgelegenheid en de bredere waarde voor inwoners. Daarnaast analyseren we trends en behoeften van verschillende doelgroepen en hun leefstijlen.
2.1 De betekenis van toerisme aan de regio 2.1.1. Economische betekenis Groeipotentieel binnen de sector In 2022 telde de toeristischrecreatieve sector in Ooststellingwerf 220 vestigingen, een sterke stijging ten opzichte van 180 in 2018. Deze groei overtrof het gemiddelde van Friesland en Nederland (zie figuur 1 voor de procentuele vergelijking).
125% 120% 115% 110% 105% 100%
2018
2019
2020
Gemeente Ooststellingwerf
2021
2022
Provincie Friesland
Nederland
Figuur 1. Ontwikkeling van het aantal vestigingen in toeristische-
recreatieve sector in Ooststellingwerf, Provincie Friesland en Nederland (LISA, 2022)
Na een daling van het aantal banen in de sector van 550 in 2020 naar 510 in 2021, steeg dit in 2022 weer naar 560. Figuur 2 toont deze ontwikkeling in percentages en vergelijkt deze met andere ontwikkelingen. De sector vertegenwoordigt 5,7% van de totale werkgelegenheid in de gemeente, wat iets lager is dan in Friesland (6,9%) en Nederland (6,5%). Dat komt deels door de kleinschaligheid van de bedrijven. Dit wijst op groeipotentieel binnen de sector in Ooststellingwerf.
104% 102% 100% 98% 96% 94% 92% 90%
2018
2019
Gemeente Ooststellingwerf
2020
2021
2022
Provincie Friesland
Nederland
Figuur 2. Ontwikkeling van het aantal banen in toeristischerecreatieve sector in Ooststellingwerf, Provincie Friesland en Nederland (LISA, 2022)
10
Minder verblijfstoerisme dan vergelijkbare regio’s De toeristische uitgaven in Ooststellingwerf zijn de afgelopen 20 jaar gestegen, behalve in 2020 door de coronapandemie. In 2023 besteedden bezoekers 64 miljoen euro aan dagrecreatie en 14,8 miljoen aan verblijfsrecreatie (zie factsheet bijlage 1). De uitgaven voor dagrecreatie zijn gemiddeld in vergelijking met Drenthe, maar verblijfsrecreatie ligt met 15 miljoen onder dat gemiddelde. Het aandeel verblijfstoerisme is veel lager dan in vergelijking met aangrenzende verglijkbare plattelandsgemeenten met veel natuur, zoals Westerveld en Midden-Drenthe (zie figuur 3).
Figuur 3. Ecorys Monitor Drenthe, 2023
2.1.2. Maatschappelijk betekenis Recreatie en toerisme versterken leefbaarheid en welzijn Recreatie en toerisme dragen niet alleen economisch bij, maar versterken ook de dynamiek en vitaliteit van de regio, waardoor voorzieningen in de dorpen behouden blijven. Voorzieningen voor buitenrecreatie, cultuur en evenementen bevorderen de fysieke en mentale gezondheid van inwoners en gasten, en dragen bij aan participatie en welzijn. In de vrijetijdssector zijn veel vrijwilligers actief, wat een grote maatschappelijke waarde heeft voor de gemeenschap. Draagvlak voor recreatie en toerisme onder inwoners Uit raadpleging van het inwonerspanel van de gemeente Ooststellingwerf in 2024 blijkt dat 85% van de deelnemers de waarde van recreatie en toerisme erkent, hoewel één derde het aanbod van cultuur en evenementen als onvoldoende ervaart. 48% van de deelnemers was 65 jaar en ouder en met aflopende percentages voor de andere leeftijdscategorieën was de leeftijdsgroep van 16 t/m 34 jaar met 5% vertegenwoordigd. 2.1.3. Duurzame bestemming Van economische focus naar breder perspectief Er heeft een verschuiving plaatsgevonden in het toerismebeleid van Nederland. Naast economische impact ligt de focus nu ook op de bijdrage van toerisme aan de leefbaarheid en maatschappelijke opgaven zoals behoud van voorzieningen en cultureel erfgoed of draagvlak voor natuurwaarden.
Volgens het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) is het essentieel dat de vrijetijdssector zich ontwikkelt zonder het leefklimaat van inwoners te schaden. Spreiding van bezoekers in tijd en ruimte is belangrijk om ook minder drukke gebieden te ondersteunen. Wanneer alle krachten en ambities in toeristisch aantrekkelijke gebieden in evenwicht zijn kan men spreken van een ‘bewuste bestemming’. Breder perspectief ook in regionale ontwikkelstrategie Het landelijke brede perspectief zien we ook terug in de Regionale Ontwikkelstrategie Zuidoost11
Friesland, die Ooststellingwerf samen met andere gemeenten heeft opgesteld in 2022. In het Collegeakkoord van Ooststellingwerf (2022) is opgenomen dat deze strategie vertaald moet worden naar gemeentelijk beleid. Voorliggende Ontwikkelagenda Toerisme en Recreatie is daar het resultaat van.
2.2 Trends Hieronder zijn zeven trends te vinden die voor Ooststellingwerf van belang kunnen zijn: 1. Unieke ervaringen; de vraag naar authentieke en betekenisvolle ervaringen. Mensen zoeken ervaringen die aansluiten bij maatschappelijke trends zoals individualisering en globalisering. Verder, storytelling kan helpen historische verhalen tot leven te brengen en emotionele verbindingen te creëren. 2. 55-plussers: reislustiger dan ooit. Door vergrijzing en hun toenemende groeiende welvaart, nemen hun belangen toe. Verwacht wordt dat de vakantie-uitgaven van deze groep met bijna de helft stijgt. Deze doelgroep maakt volop gebruik van e-bikes en gaan buiten de schoolvakanties op reis. 3. Technologische vooruitgang; verandert het toerisme. Geautomatiseerde vakantiewoningen winnen aan populariteit, terwijl flexibiliteit en lokale authenticiteit steeds belangrijker worden. Lettend op de arbeidskrapte en de kans om deze trends te benutten voor een onderscheidend toeristisch aanbod, maakt het nog belangrijker. 4. Gezonde levensstijl en beweging; steeds belangrijker. Stijgende niveaus van overgewicht en te weinig lichaamsbeweging vraagt om behoud en ontwikkeling van de aanwezige bewegingsmogelijkheden zoals, goed verbonden routenetwerken voor wandelen en fietsen. 5. Licht elektrische vervoersmiddelen (LEVs); groei in het gebruik.
E-bikes en e-scooters vragen om verbreding van onder andere fietspaden om het comfort en de veiligheid van gebruikers te borgen. Deze trend brengt ook kansen voor verduurzaming van vervoer. 6. Klimaatverandering; de noodzaak voor duurzame oplossingen. Dit brengt druk op de leefomgeving en vereist keuzes die de kwaliteit van energiebeheer en natuur bevorderen. Deze trends samen met de stijgende energiekosten vragen om een duurzame aanpak en verantwoorde vormen van vervoer, vermaak en verblijf in de vrijetijdssector. 7. De agrarische sector; en de transitie ervan. De agrarische sector en Natura 2000-gebeiden spelen een rol in Ooststellingwerf. Beleid voor stikstof, water en natuur zal het landschap beïnvloeden, en ervoor zorgen dat agrarische bedrijven zich richten op nieuwe activiteiten, zoals recreatie.
2.3 Doelgroepen Uit het document ‘SWOT Vitale Logies Zuidoost-Friesland’ van Leisure Brains en Noordpeil (2024) blijkt dat plezierzoekers, harmoniezoekers, verbindingszoekers en inzichtzoekers passende doelgroepen zijn voor Ooststellingwerf, gezien de gebiedskenmerken. • Plezierzoeker: Houdt van actieve recreatie, zoals buitensporten en evenementen, sluiten goed aan bij het aanbod van Appelscha en omgeving. • Harmoniezoeker: Houdt van gezelligheid met familie en vrienden, ook dit past goed bij de levendige Boerestreek en diverse voorzieningen. • Verbindingszoeker: Hecht waarde aan natuur en verbinding met anderen. Dit maakt Ooststellingwerf in zijn geheel als een geschikte bestemming. • Inzichtzoeker: individuele activiteiten, natuur en cultuur (bijvoorbeeld Koloniën van Weldadigheid) zijn belangrijk voor deze doelgroep, die vaak buiten de drukke vakanties reist.
12
De inspanningen van de Coöperatie Appelscha Regio 3.0 van de afgelopen jaren sluiten aan bij de interesses van plezierzoekers, harmoniezoekers en ook verbindingszoekers. De inspanningen van TRZF om Zuidoost-Friesland op de kaart te zetten als 'Het Andere Friesland', zijn meer gericht geweest op de doelgroep ‘inzichtzoekers’. Daarnaast is het ook belangrijk om te kijken naar de leefstijlen van de inwoners voor de leefbaarheid. De grootste leefstijlgroep onder de inwoners zijn de ‘rustzoekers’, die graag dichtbij huis recreëren in een rustige omgeving. De ‘plezierzoekers’ zijn de op één na grootste groep onder inwoners. Toelichting op leefstijlsegmentatie: Leefstijlsegmentatie op basis van Leefstijlvinder maakt het mogelijk om doelgroepen te begrijpen op basis van hun gedrag en levensstijl, in plaats van alleen demografische factoren. Dit maakt het mogelijk het aanbod en de promotie van toerisme en recreatie beter af te stemmen op de specifieke wensen en behoeften van bezoekers en inwoners. In Ooststellingwerf zijn plezierzoekers, harmoniezoekers, verbindingszoekers en inzichtzoekers de kansrijkste doelgroepen, gezien de aanwezige voorzieningen en het aanbod in de regio.
2.4 SWOT Analyse Als onderdeel van de analyse is er ook nog een Beleidsanalyse en Analyse van toeristischrecreatieve organisaties uitgevoerd, deze zijn te vinden in Bijlage 3. Op basis van uitgevoerde analyse, interviews en bijeenkomsten met stakeholders zijn de belangrijkste sterktes & zwaktes en kansen & bedreigingen op een rij gezet in een sterktezwakteanalyse.
13
2 Toekomstbeeld en doelstelling Op basis van het toeristisch profiel en de analyse schetsen we een toekomstbeeld voor recreatie en toerisme in de gemeente Ooststellingwerf. We beschrijven daarnaast in dit hoofdstuk de doelstellingen die we, samen met de toeristische sector, willen behalen. 3.1 Toekomstbeeld In 2030 is Ooststellingwerf een dynamische, onderscheidende en duurzame bestemming waar bezoekers en inwoners het hele jaar door genieten van natuur, cultuur en gastvrijheid. Toerisme draagt aantoonbaar bij aan de brede welvaart en ondersteunt het behoud van natuur, erfgoed en voorzieningen. Ooststellingwerf kiest bewust voor een duurzame en toekomstgerichte ontwikkeling van recreatie en toerisme. Niet als doel op zich, maar als middel om de economie, leefbaarheid en het unieke karakter van de regio te versterken. Door in te zetten op slimme groei, willen we een toeristische sector creëren die economisch rendabel, ecologisch verantwoord en maatschappelijk gedragen is.
3.2 Doelstellingen Zoals in 2. 1. weergegeven is toerisme van betekenis voor de economie, leefbaarheid en om duurzaam van de natuur te kunnen genieten. De ambitie is om slim te groeien: een toeristische sector die de economie versterkt, zonder dat natuur of leefbaarheid onder druk komen te staan. Het blijft echter moeilijk om exact te meten of effecten rechtstreeks aan beleid zijn te wijten, omdat de ontwikkeling van de recreatie- en toerismesector door vele factoren wordt beïnvloed, ook die buiten onze invloedssfeer vallen. Desondanks benoemen we enkele doelstellingen die we volgen en waarvoor we, samen met de sector, actief aan de slag gaan. 1. Economische bijdrage: We streven ernaar dat de bestedingen uit toeristische overnachtingen in 2030 minimaal 20% boven de gemiddelde groei in Drenthe zijn gestegen en dat de bestedingen uit dagbezoek in 2030 met minimaal 5% zijn toegenomen, boven de Drentse gemiddelde groei. Dit meten we via het terugkerende onderzoek naar de economische impact van toerisme in Drenthe en Ooststellingwerf door Ecorys, in opdracht van Recreatieschap Drenthe (voor Friesland niet beschikbaar). 2. Bijdrage aan leefbaarheid: We streven naar minimaal 5% hogere waardering van bewoners in 2030 (in 2024 72%) voor de mogelijkheden aan recreatievoorzieningen.
De kwaliteit van het aanbod op gebied van cultuur (voorzieningen) en evenementen zijn aandachtspunten volgens de inwoners. Daarnaast is het belangrijk dat de vrijetijdssector positief wordt ervaren en daarom streven we naar een hogere waardering in 2030 van minimaal 5% qua positiviteit over toerisme (in 2024 62%). Dit meten we via het inwonerspanel van de gemeente, dat dit jaar voor het eerst op dit onderwerp is bevraagd (nulmeting).
14
3. Duurzame bestemming: Tot slot willen we de spreiding van bezoek over de gehele gemeente en het gehele jaar rond stimuleren. Door deze spreiding blijft er een goede balans tussen vraag en aanbod en wordt meerdaags verblijf voor de bezoeker gestimuleerd. Door recreatie en toerisme jaarrond te faciliteren wordt het minder een seizoensector. De bestaande data en methoden zijn echter nog ongeschikt om dit goed in kaart te brengen. Deze agenda dient daarom als startpunt om bewustwording te creëren en te stimuleren.
15
3 Strategie Om het toekomstbeeld en de doelstellingen te realiseren, is een doordachte strategie nodig. In dit hoofdstuk vertalen we de ambities naar concrete speerpunten waar de gemeente en andere organisaties zich komende jaren op gaan richten. In bijlage 4 kunnen alle acties en een begroting gevonden worden om de doelstellingen uit het vorige hoofdstuk de komende jaren te realiseren. We hanteren vier strategische pijlers die de basis vormen voor de speerpunten binnen deze ontwikkelagenda: 1. Aanbod en product op orde: Ooststellingwerf als plek om te ontdekken en te verblijven We versterken en vernieuwen het toeristische product, met focus op hoogwaardige verblijfsrecreatie en een divers aanbod van dagactiviteiten. 2. Ooststellingwerf op de kaart: zichtbaar, herkenbaar en onweerstaanbaar We positioneren Ooststellingwerf als een aantrekkelijke en herkenbare bestemming, met gerichte marketing en promotie. 3. Toekomstbestendige bestemmingen: groeien zonder uit te putten We ontwikkelen recreatie en toerisme binnen de grenzen van natuur en milieu, met een sterke focus op duurzaamheid. 4. Organisatie op koers: gezamenlijk bouwen aan een bloeiende regio We zetten in op samenwerking en een duidelijke regie, zodat toerisme bijdraagt aan de brede welvaart en leefbaarheid van Ooststellingwerf.
4.1 Aanbod en product op orde: Ooststellingwerf als plek om te ontdekken en te verblijven Avontuurlijke buitenactiviteiten, rustgevende natuurbeleving en cultuurhistorische ontdekkingstochten vormen een uniek decor voor verblijfstoerisme en dagrecreatie. We willen niet alleen méér bezoekers, maar vooral de juiste bezoekers: mensen die langer blijven, meer besteden en zich verbonden voelen met de regio. Waarom juist inzetten op een langer verblijf? Verblijfstoeristen besteden meer dan dagtoeristen, met name aan overnachtingen en maaltijden. Ze verspreiden hun activiteiten over meerdere dagen, wat de druk op de omgeving verlaagt. Dagtoeristen komen veelal op piekmomenten en op de populaire locaties. Voor een bloeiende vrijetijdssector is het cruciaal dat Ooststellingwerf zich onderscheidt met een aantrekkelijk aanbod, dat zoveel mogelijk aansluit bij het karakter van Ooststellingwerf. In de Omgevingsvisie Ooststellingwerf uit 2021 is dit karakter voor de verschillende deelgebieden in de gemeente beschreven. Het aanbod is bij voorkeur ook gericht op de gewenste doelgroepen, die in paragraaf 2.3 worden benoemd. (Re)vitalisering en verduurzaming bestaand verblijfsaanbod Op het gebied van verblijfsreactie bieden we ruimte voor (re)vitalisering en verduurzaming van het bestaande verblijfsaanbod.
Ook stimuleren we de ontwikkeling van voldoende accommodaties die voor iedereen goed toegankelijk (fysiek en financieel) zijn.
16
Ruimte voor nieuwe verblijfsaccommodaties gericht op toeristische jaarrond verhuur Daarnaast is er ruimte voor nieuwe verblijfsaccommodaties die het bestaande aanbod aanvullen. Deze accommodaties moeten gebaseerd zijn op marktconforme, langjarig toekomstbestendige concepten. Ze moeten bedrijfsmatig geëxploiteerd worden vanuit één organisatie, die hoofdzakelijk gericht is op toeristische verhuur, met steeds wisselende gasten. Bij nieuwe initiatieven zal dit worden vastgelegd in een anterieure overeenkomst met kettingbeding. Dit omdat bestedingen uit toeristische verhuur doorgaans hoger zijn dan die uit tweede woningen. Bij voorkeur zijn ze ook geschikt voor jaarrond gebruik. Verder zien we kansen voor het versterken van de hotelcapaciteit en het wellness- en zakelijk (bijv. congreszalen) aanbod. Vrijgekomen agrarische bedrijfsgebouwen bieden mogelijkheden voor kleinschalige, authentieke recreatieve activiteiten of accommodaties. Diversiteit in het aanbod voor dagrecreatie Op het gebied van dagrecreatie moeten nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan de diversiteit van het aanbod, zodat dit van toegevoegde waarde is voor de gewenste doelgroepen en inwoners, onder wie veel fietsers en wandelaars, die gewoon dichtbij huis willen blijven en rustig willen recreëren.
We stimuleren activiteiten, bezoeklocaties en routes, die cultuur(historie), lokale verhalen en bijzondere plekken beter zichtbaar en beleefbaar maken. Dit geldt voor de hele gemeente en verspreid over de seizoenen. Waar mogelijk gebruiken we de routenetwerken en ook openbare ruimte om de ervaring te versterken. Speerpunten voor de uitvoering ➢ Vestigingsklimaat optimaliseren en profileren met accountmanagement ➢ Stimuleren van kwalitatieve en jaarrond accommodaties en (re)vitaliseren van vakantieparken ➢ Stimuleren van verrijking dagrecreatief aanbod met themafietsroutes en culturele activiteiten ➢ Inzetten op goed onderhouden en vernieuwde infrastructuur. Door oog te hebben voor de verschillende groepen gebruikers en duidelijke bewegwijzering en communicatie
4.2 Ooststellingwerf op de kaart: zichtbaar, herkenbaar en onweerstaanbaar We willen de verblijfsduur verlengen, bestedingen verhogen en bezoekers spreiden over de gemeente en seizoenen. Dit draagt bij aan een positief imago bij een brede doelgroep. Marketing richt zich op de unieke kwaliteiten van Ooststellingwerf en speelt in op de juiste doelgroepen via fysieke en digitale kanalen. Lokale (CAR 3.0 en VTRBO) en bovenregionale (TRZF met Het Andere Friesland en Merk Fryslân) organisaties worden gesubsidieerd voor de uitvoering. Samenwerking en strategische positionering Ooststellingwerf kent diverse dorpen en gebieden, elk met een eigen identiteit. Samenwerking met naburige regio’s is cruciaal om het aanbod te verbreden en herhaalbezoek te stimuleren. Door de ligging wordt het toeristische zwaartepunt Appelscha vaak als onderdeel van Drenthe gezien, wat vraagt om een strategische positionering. Speerpunten voor de uitvoering ➢ Afstemming van de marketingstrategieën en vermijden van overlap om versnippering te voorkomen.
17
Bredere profilering van Ooststellingwerf: naast ‘Buitensport Walhalla’ ook aandacht voor bijv. cultuurhistorie en agrotoerisme om zo de inzichtzoeker aan te trekken. Ook investeren we in internationale bezoekers met informatie in het Engels en Duits. ➢ Ontsluiten van verhalen over de Koloniën van Weldadigheid en aanverwante thema’s als armoedebestrijding. ➢ Meetafspraken en evaluatie: met regiomarketing- en informatieorganisaties maken we afspraken over data die ze verzamelen zoals websitebezoeken, verspreiding van materialen en ondernemersbetrokkenheid. ➢
4.3 Toekomstbestendige bestemming: groeien zonder uit te putten Toerisme moet niet ten koste gaan van de natuur, maar juist bijdragen aan het behoud ervan. Ooststellingwerf heeft unieke natuurgebieden en waardevolle landschappen die bescherming verdienen. De kwetsbare ecosystemen van het Fochteloërveen en het DrentsFriese Wold bieden een unieke ervaring, maar vragen ook om zorgvuldig beheer. We stimuleren duurzaam toerisme, waarbij bezoekers zich bewust zijn van de waarde van het landschap en hoe ze hier op een verantwoorde manier van kunnen genieten. Duurzame initiatieven en spreiding van bezoekers Initiatieven zoals educatieve natuurroutes, verduurzaming van accommodaties en het versterken van biodiversiteit rondom recreatieve voorzieningen helpen om natuur en toerisme in balans te brengen. Daarnaast zetten we in op groene mobiliteit, zoals elektrische fietsverhuur en goed bereikbare overstappunten, zodat bezoekers zonder extra druk op de natuur van de regio kunnen genieten. Daarnaast wordt met verrijking van het aanbod van activiteiten gezorgd voor het spreiden van bezoekers over het gebied wat bijdraagt aan balans. Appelscha wordt verder ontwikkeld als entree, waar zowel de natuur als omliggende landschappen en dorpen worden gepromoot.
Speerpunten voor de uitvoering ➢ Beschermen en spreiden: Bezoekers beter spreiden en kwetsbare natuurgebieden beschermen door realisatie van TOP’s en entree en verschillende (jaarrond) activiteiten. ➢ Duurzame ontwikkelingen stimuleren zoals deelvervoer, lokale inkoop, circulair bouwen en duurzame technologieën. ➢ Inzet op goede aansluiting zodat inwoners direct vanuit hun huis kunnen recreëren zoals realisatie van ommetjes en zorgdragen voor een recreatieve infrastructuur voor nieuwe woonwijken. ➢ Data verzamelen rondom recreatie en toerisme om deze te kunnen benutten voor het nemen van beslissingen en het verbeteren van het aanbod.
4.4 Organisatie op koers: gezamenlijk bouwen aan een bloeiende regio Diverse organisaties zijn betrokken bij de ontwikkeling, marketing en management van de bestemming. In bijlage 5 kan je alle samenwerkingsorganisaties, op welk niveau zij opereren en welke rollen zij hebben terugvinden. Hieronder een opsomming van alle organisaties waar de gemeente mee samenwerkt: • CAR 3.0 • VTRBO
18
• • • • • • • • • •
Recreatieschap Drenthe TRZF Merk Fryslân Koloniën van Weldadigheid Marketing Drenthe (draagt gemeente niet financieel aan bij) Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (draagt gemeente niet financieel aan bij) Staatsbosbeheer Natuurmonumenten Provincie Friesland (soms Provincie Drenthe) Marrekrite (op projectbasis)
Coördinatie en efficiënter inzetten van capaciteit en middelen Een goede onderlinge samenwerking is cruciaal voor een effectieve uitvoering van beleid en sterkere regionale banden. Uit de analyse en interviews blijkt dat de betrokken partijen in Ooststellingwerf zich met de beschikbare capaciteit en middelen inzetten om hun eigen doelen te bereiken en de ambities waar te maken. De samenwerking, zowel lokaal als regionaal, is echter niet optimaal. Capaciteit en middelen kunnen efficiënter worden ingezet. Hiervoor is betere coördinatie tussen deze organisaties en ook andere stakeholders nodig, waarbij de gemeente een sleutelrol speelt. Speerpunten voor de uitvoering ➢ Structurele overleggen met een vaste agenda om zo betere afstemming en taakverdeling te waarborgen. ➢ Relatiebeheer met ondernemers onderhouden via bedrijfsbezoeken, communicatie via nieuwsbrieven en een jaarlijks verslag en onderhouden van een CRM systeem. ➢ Samenwerking met andere organisaties intensiveren door actieve deelname aan projectgroepen en cofinanciering mogelijkheden gebruiken.
4.5 Capaciteit nodig voor uitvoering strategie Om de ambities van de ontwikkelagenda voor recreatie en toerisme te realiseren, is het noodzakelijk de ambtelijke capaciteit uit te breiden naar 3 FTE. Deze uitbreiding is om de volgende redenen onmisbaar: • Uitbreiding ambtelijke inzet is noodzakelijk om het uitvoeringsprogramma te kunnen uitvoeren: In bijlage 4 staan alle projecten welke de komende jaren uitgevoerd gaan worden om zo de doelstellingen uit deze ontwikkelagenda te halen. • Nieuwe initiatieven en bestaande ondernemers ondersteunen: We willen de rode loper uitrollen voor zowel nieuwe initiatiefnemers, met name in de verblijfsrecreatie, als bestaande ondernemers. Dit is nodig om bij te dragen aan het doel dat bedrijven in Ooststellingwerf uitblinken in hun segment, wat onder andere vraagt om meer gericht accounthouderschap vanuit de gemeente. • Strategische ligging vraagt om intensieve samenwerking: De gemeente Ooststellingwerf heeft een strategische ligging op de grens van Friesland en Drenthe en tussen de Koloniën van Weldadigheid, waar we de vruchten van willen plukken. Gevolg van die ligging is wel dat het aantal samenwerkingsverbanden op het gebied van regiomarketing en bestemmingsontwikkeling dubbel zo groot is als in andere gemeenten. Dit vraagt om
19
•
extra ambtelijke capaciteit voor coördinatie, om de samenwerkingsverbanden optimaal te benutten voor Ooststellingwerf. Accountmanagement agrarische bedrijven in transitie: Relatief veel agrarische bedrijven in de gemeente zijn in transitie en oriënteren zich op nieuwe bedrijfsmodellen waaronder recreatie. Om deze bedrijven effectief te begeleiden en te laten aansluiten bij de koers van deze ontwikkelagenda, is meer inzet op accounthouderschap noodzakelijk.
Afgelopen jaren is er tijdelijke inhuur geweest voor het uitvoeren van de reguliere werkzaamheden, aangezien de ambtelijke capaciteit niet toereikend was. Om onze ambitie te kunnen realiseren is de huidige formatie van 1,6 fte niet voldoende.
20
4 Uitnodigingskader In het vorige hoofdstuk werden de speerpunten van de gemeente behandeld, echter wil de gemeente ook de ondernemer aanmoedigen en uitnodigen om met initiatieven voor dag- en verblijfsrecreatie te komen. Daarom is er een uitnodigingskader voor nieuwe initiatieven opgesteld. In de basis heeft de gemeente een uitnodigende houding ten opzichte van nieuwe initiatieven. Echter, niet ieder gebied biedt dezelfde mogelijkheden. Een uitgebreidere toelichting op het uitnodigingskader, het afwegingskader en een proceswijzer zijn in bijlage 6 te vinden. 5.1 Gebiedsindeling De gemeente Ooststellingwerf is, gebaseerd op landschapstypen en functies, ingedeeld in deelgebieden. Per gebied ziet de gemeente andere mogelijkheden voor recreatie en toerisme. We streven naar toeristisch-recreatieve bedrijven voor verblijf en/of vermaak die goed passen in de omgeving. Ze moeten aansluiten bij het aanwezige landschap en zo mogelijk de landschappelijke kwaliteit verbeteren. Rondom de toeristische trekpleisters, Appelscha en omgeving en de overloopgebieden van natuur naar agrarisch ziet de gemeente ruimte voor recreatie. Daaromheen zien we alle gebieden als kansrijk voor recreatie, behalve de natuur. De gebieden 1. Ruimte voor recreatie: Rondom de toeristische trekpleisters, Appelscha en omgeving en de overloopgebieden van natuur naar agrarisch ziet de gemeente ruimte voor recreatie.
2. Kansrijk voor recreatie: Dit betreft een groot gebied verspreid over de hele gemeente. Binnen dit gebied is onderscheid te maken tussen de dorpskernen, landelijk gebied en natuur (zonder status). 3. Natuur: Dit betreffen de Natura 2000-gebieden het Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen samen met de NNN-gebieden binnen de gemeentegrenzen van Ooststellingwerf.
5.2 De deelgebieden 5.2.1 Ruimte voor recreatie In dit gebied geldt alleen het algemene afwegingskader (zie bijlage 6) en heeft de gemeente een uitnodigende houding. Gewenste recreatie • Appelscha en omgeving: Appelscha en zijn omgeving heeft een groot aanbod in dagrecreatie. Kijkend naar verblijfsrecreatie is er al een groot aanbod in groepsaccommodaties, camperplaatsen en campings. De gemeente Ooststellingwerf ziet een grote kans in de toevoeging van hotels, gezien het huidige beperkte aanbod. Verder ziet de gemeente graag een verbetering in de kwaliteit van de bestaande recreatie, voornamelijk een verbreding en kwaliteitsslag van verblijfsrecreatie. Daarnaast biedt de gemeente ruimte om winkelvoorzieningen toe te voegen en dit te combineren met voorzieningen rond zorg en cultuur.
21
Gezien de toenemende populariteit van watersport is waterrecreatie ook een wenselijke vorm van recreatie in dit gebied. Qua gewenste wateractiviteiten kan men denken aan sloepvaren, kanoën/kajakken en suppen of aanlegplekken en steigers zodat bijvoorbeeld de Vaart en de Boerenstreek verbonden worden. •
Overloopgebieden van natuur naar agrarisch: recreatieve ontwikkelingen respecteren en versterken zowel de natuurlijke als de agrarische kwaliteiten. Voorbeelden van dagrecreatie: activiteiten die in de buitenlucht gedaan kunnen worden zoals fietsen, wandelen, en eventueel andere sportieve bezigheden. Voorbeelden van verblijfsrecreatie: (natuur)campings of groepsaccommodatie.
5.2.2 Kansrijk voor recreatie In deze gebieden staat de gemeente over het algemeen positief tegenover initiatieven en ontwikkelingen voor nieuwe dag- en verblijfsrecreatie. Dit betekent dat de gemeente actief deelneemt en meedenkt wanneer er een nieuw initiatief binnenkomt, met aandacht voor de bescherming van de bestaande waarden. Naast het algemene afwegingskader gelden nog een aantal extra voorwaarden (zie bijlage 6). Gewenste recreatie • Dorpskernen: Voor recreatieve ontwikkelingen in de dorpskernen zijn er verschillende vormen van recreatie wenslijk. De nieuwe ontwikkelingen moeten de vitaliteit, leefbaarheid en aantrekkingskracht van de dorpskernen bevorderen. Voorbeelden van dagrecreatie: toename in het winkel- en horeca aanbod of het openstellen van erfgoed. Voorbeelden van verblijfsrecreatie: kleinschalige accommodaties zoals Bed & Breakfast. •
Landelijk gebied: De wens is om het landelijk gebied aantrekkelijker te maken en aan de hand van recreatie een economische impuls te geven. Voor dagrecreatie zijn bijvoorbeeld kleinschalige horeca gelegenheden wenselijk of dagactiviteiten die verbonden zijn met het landelijk gebied zoals: een streekproductenwinkel, educatie en meedoen met activiteiten op de boerderij. Voor verblijfsrecreatie zijn groepsaccommodaties, natuurhuisjes en andere vormen van verblijf die bezoekers de plattelandsbeleving kunnen laten ervaren gewenst.
•
Natuur (zonder status): Nieuwe ontwikkelingen in de natuurgebieden zonder status moeten over het algemeen kleinschalig zijn en geen negatieve impact hebben op de natuurlijke omgeving. Recreatie in dit gebied moet de bezoeker de kans geven om de natuur te beleven. Voor dagrecreatie kun je hier denken aan fietsen en wandelen. Voor verblijfsrecreatie zijn alleen accommodaties wenselijk die goed aansluiten op de omgeving zoals een natuurcamping.
5.2.3 Natuur Het behoud van hun ecologische functie hier staat voorop. In deze gebieden zijn nieuwe initiatieven op het gebied van dag- en verblijfsrecreatie in principe niet mogelijk. Medewerking en/of realisering van een ontwikkeling is alleen mogelijk via maatwerk. Toestemming van de provincie is hierbij ook noodzakelijk. In bijlage 6 is het afwegingskader en de proceswijzer bijgesloten om initiatiefnemers op gang te helpen.
22
Bijlage 1 Bestedingen toeristen en recreanten
3% 27%
22%
9%
16%
23% Hotels
Bed & breakfast
Huisjesterreinen
Kampeerterreinen
Groepsaccommodaties
Losse eenheden
Figuur 4. Totaal aantal accommodaties in Ooststellingwerf (LDA, 2024)
Losse eenheden Groepsaccommodaties Kampeerterreinen Huisjesterreinen Bed & breakfast Hotels 0
1000
2000
Aantal slaapplaatsen
3000
4000
Aantal eenheden
5000
6000
Figuur 5. Aantal eenheden en slaapplaatsen in Ooststellingwerf (LDA, 2024)
23
Figuur 6. Ecorys Monitor Drenthe, 2023. Geen vergelijkbare cijfers voor Friesland beschikbaar.
24
Bijlage 2 Toelichting leefstijlen
25
Bijlage 3 Beleidsanalyse en toeristisch-recreatieve organisaties Beleidsanalyse Volgens het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) is het van belang dat de vrijetijdssector zich optimaal kan ontwikkelen, zonder dat dit het leefklimaat van de inwoners aantast. De groeiende stroom aan bezoekers in Nederland vraagt om spreiding in tijd en ruimte, zodat bezoekers op verschillende momenten, verschillende plekken van Nederland kunnen ontdekken. Zo krijgen ook het laagseizoen/schouderseizoen en minder drukke locaties een economische impuls en kunnen de inwoners daar ook profiteren van toeristische voorzieningen. Wanneer alle krachten en ambities in toeristisch aantrekkelijke gebieden in evenwicht zijn kan men spreken van een ‘bewuste bestemming’. Om te komen tot bewuste bestemmingen heeft beleid voor recreatie en toerisme in Nederland de afgelopen jaren een verschuiving doorgemaakt van een focus op economische impact naar een focus op een breder perspectief. We kijken niet alleen naar de economische bijdrage, maar ook naar de bijdrage van de sector aan de leefbaarheid en aan maatschappelijke uitdagingen. Bijvoorbeeld het behouden van voorzieningen, creëren van draagvlak voor natuurwaarden en nieuwe functies voor erfgoed.
Deze bredere focus zien we ook terug in de Regionale Ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland, die Ooststellingwerf in 2022 samen met de andere gemeenten in de regio heeft gemaakt vanuit de RegioDeal Zuidoost- Friesland. In het Collegeakkoord van Ooststellingwerf (2022) is opgenomen dat deze strategie vertaald moet worden naar gemeentelijk beleid. Voorliggende Ontwikkelagenda Toerisme en Recreatie is daar het resultaat van.
Tabel 1. Overzicht bronnen Provincie Friesland en Zuidoost-Friesland: slimme groei De ontwikkelstrategie voor Zuidoost-Friesland bouwt voort op de landelijke en provinciale ambities om gebalanceerd te streven naar slimme groei van recreatie en toerisme. Slimme groei ondersteunt een gezonde woonomgeving, behoud van erfgoed, en innovatie in de sector. In het beleid van de provincie Friesland betekent dit spreiding van toeristische vraag over de regio en seizoenverbreding. Dit sluit aan bij de ambitie van Merk Fryslân om een duurzame en gastvrije bestemming te worden die bijdraagt aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). De strategie voor Zuidoost-Friesland ambieert dat de regio zich in 2030 kenmerkt door een ontwikkeling van een relatief onontdekte regio naar een bestemming die zichtbaar en beleefbaar is
26
voor inwoners, ondernemers en bezoekers, waar zij volop genieten van een aantrekkelijke, vitale leefomgeving en een vestigingsklimaat. Marketing gebeurt op basis van de profilering van het gebied als ‘Het Andere Friesland’. Gemeentelijk beleid Het huidige toeristisch recreatieve beleid van Ooststellingwerf (Masterplan Regio Appelscha 2017) richt zich op het bevorderen van vitaliteit en leefbaarheid in Ooststellingwerf als geheel, en de aantrekkingskracht en naamsbekendheid van Appelscha te benutten. Gezond, natuurlijk, en actief zijn daarin belangrijke waarden. Dit moet worden uitgedragen. Gekozen is voor het profiel van ‘Buitensport Walhalla’ dat door een coöperatie van ondernemers moet worden uitgedragen (Coöperatie Appelscha Regio 3.0).
Recreatiebeleid natuurgebieden Het lange termijnbeleid van de terrein beherende organisaties (TBO’s) voor natuurgebieden in Ooststellingwerf, waaronder het Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen, richt zich op het bevorderen van natuur en het versterken van ecosystemen. Het recreatiebeleid van de TBO’s is gericht op het behouden van een goede balans tussen recreatief gebruik en behoud van natuurwaarden. Ook willen ze graag dat bezoekers niet alleen de natuurgebieden zelf bezoeken, maar ook tussenliggende en omliggende landschappen verkennen om recreatiedruk op de natuur te verlichten. In het Drents-Friese Wold wordt een strategie toegepast waarbij natuurlijke krachten meer de vrije hand krijgen en het beheer wordt teruggeschroefd. Dit leidt tot een avontuurlijker landschap met nieuwe kansen voor biodiversiteit en recreatie, waar bezoekers door de ongerepte natuur kunnen struinen. Het Fochteloërveen is gericht op het behouden van het kwetsbare hoogveenlandschap door het herstellen van de waterhuishouding en het beperken van menselijke invloed. Het gebied is beperkt toegankelijk voor recreanten, met de nadruk op natuurbeleving en educatie in een rustige, ongerepte omgeving. Ingezet wordt op het verbeteren van de informatievoorziening en ontvangst middels herkenbare regiomarketing door realisatie van een Toeristisch Overstap Punt (TOP) aan de rand van het gebied.
Dit maakt onderdeel uit van de recreatievisie die is opgesteld voor het Fochteloërveen. Het lokale draagvlak voor dit natuurbeleid is gemengd. Sommige inwoners en ondernemers waarderen de inspanningen voor natuurbehoud en biodiversiteit. Tegelijkertijd bestaan er bij andere groepen zorgen over veranderende recreatiemogelijkheden, de toegankelijkheid van natuurgebieden en het verlies van de vertrouwde paden. Uit het inwonerspanel blijkt dat zes op de tien (60%) deelnemers vindt dat het beleefbaar en toegankelijk houden van de natuur de komende jaren de prioriteit moet krijgen bij de ontwikkeling van recreatie en toerisme in Ooststellingwerf.
27
Analyse toeristisch-recreatieve organisaties De gemeente Ooststellingwerf subsidieert diverse organisaties om de doelstellingen voor recreatie en toerisme te realiseren. Deze samenwerking vindt plaats op verschillende niveaus, zoals gastheerschap, aanbodontwikkeling, kennisuitwisseling, dataverzameling, contentbeheer, marketing, routebeheer en netwerkactiviteiten. Echter, de huidige afstemming tussen de betrokken organisaties kan verbeterd worden. Veel partijen opereren onafhankelijk van elkaar en gebruiken bijvoorbeeld niet dezelfde database, wat leidt tot inefficiënties. Daarnaast zijn de positioneringen en doelgroep keuzes van de betrokken marketingorganisaties onvoldoende op elkaar afgestemd.
Lokaal en directe invloed
Organisatie
Taken
Doelgroep
CAR 3.0
Recreatie en toerisme in Ooststellingwerf promoten voor meer bezoekers, bestedingen en werkgelegenheid in de gemeente. Regio promotie, productontwikkeling, samenwerking met lokale ondernemers. Exploitatie Bosbergtoren. Exploitatie van de toeristisch recreatieve informatievoorziening voor de regio vanuit het Tourist Info Kantoor (TIP) in Appelscha.
Bezoekers van buiten de regio.
VTRBO
Regionaal en indirecte invloed
TRZF
De regiomarketing voor de vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland onder de naam ‘Het Andere Friesland’, vormt de schakel tussen Merk Fryslân en de lokale toeristische verenigingen/stichtingen. • Verbinden van ondernemers en stakeholders; • Ontwikkelen van gastheerschap, vergroten kennis over de regio (om bezoekers langer vast te houden) en regionale toeristische producten aanjagen ; • Vermarkten: met pers & pr en online/social marketing en meerdaags verblijf stimuleren.
Bezoekers en inwoners van de gemeente Ooststellin gwerf. De inzichtzoek er en de zakelijke markt, jaarrond toerisme. In 2024 is er ook aandacht voor verbinding szoekers en harmoniez oekers.
Bijdrage (€) gemeente Ooststellingwerf in 2024 voor marketing en promotie € 50.000,Daarnaast dragen leden bij en zijn er inkomsten uit de exploitatie van de Bosbergtoren. Toegang 2.50 p.p.
€ 10.000,Daarnaast dragen leden ook bij aan de inkomsten.
€ 40.000,Voor 2024 was het € 20.000 per gemeente per jaar en werd het aangevuld met bedragen uit de Regiodeal R&T ZO Friesland en van de andere vier gemeenten in Zuidoost-Friesland en ondernemers die participeren in hun projecten.
28
KvW/ Marketing Drenthe
Provinciaal
Recreatieschap Drenthe
De vijf Koloniën van Weldadigheid zijn: Veenhuizen, Frederiksoord-Wilhelminaoord, Willemsoord en Ommerschans en tussen- en omliggende gebieden die qua toeristisch profiel een link hebben met de Koloniën van Weldadigheid, waaronder Ooststellingwerf.
De focus ligt op de cultuurtoer ist (UNESCO Werelderfg oed-status) in de Nederland se (inzichtzoe De acties in het jaarplan dragen kers), bij aan het verleiden van de gewenste bezoeker en hen te Vlaamse en Duitse spreiden in tijd en ruimte, en zorgt voor verbinding tussen markt. Daarnaast Koloniën, en tussen Koloniën en natuurgebieden. De doelstelling is de naamsbekendheid vergroten, zakelijke vertellen van het verhaal, stijging markt met website bezoek en bereik social name media en aanjagen langer verblijf. organisatie s met sociale insteek. Recreatieschap Drenthe is een Bezoekers organisatie die advies, beleid en en uitvoering aanbiedt aan de inwoners aangesloten gemeenten, van de 12 onderzoeken uitvoert en kan Drentse daarnaast ook gemeentelijke gemeente projecten begeleiden en n en faciliteren. Ooststellin Beheer en onderhoud recreatieve gwerf, en routes; bezoekers van buiten Bijdragen aan toeristische de regio. informatievoorziening bovenregionaal (online/offline, o.a. routes ontsluiten, kaarten voor de TIP kantoren en trainingen voor vrijwilligers); Onderzoek (periodiek onderzoek economische betekenis T&R door Ecorys) en plannen uit laten voeren of ondersteunen bij opstellen; Bijdragen aan database voor bedrijven, routes en toeristische locaties die Marketing Drenthe ontsluit op drenthe.nl;
€ 7.500,Deelnemers zijn provincies, gemeenten, ondernemers en organisaties zoals musea.
€ 92.122,-
29
Merk Fryslân
Ondersteunen en faciliteren bestaande en nieuwe voorzieningen. Stichting Merk Fryslân is verantwoordelijk voor de promotie en vermarkting van Friesland en de Wadden als toeristische bestemming. Zij verbinden activiteiten en doelstelling aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). Daarnaast raakt Merk Fryslân steeds meer verbonden met de Marrekrite dankzij een routebureau met een gezamenlijk systeem. De gemeente blijft op projectmatige basis betrokken bij de activiteiten van Marrekrite.
Merk Fryslân richt op de (inter)nati onale toerist en werkt samen met de regio’s in Friesland, waaronder regio ZuidoostFriesland. Naast toeristen wordt ook de zakelijke markt bewerkt.
€ 5.743,-
Tabel 2. Overzicht toeristisch-recreatieve organisaties
30
Bijlage 4 Uitvoeringsprogramma Inleiding In hoofdstuk 4 van de Ontwikkelagenda R&T is het toekomstbeeld, de ambitie en de strategie behandeld. In het uitvoeringsprogramma gaan we uitgebreider in op de 4 strategielijnen Aanbod en product op orde, Ooststellingwerf op de kaart, Toekomstbestendige bestemming en Organisatie op Koers. In onderstaande uitvoeringstabel is opgenomen welke speerpunten er zijn om de gestelde doelstellingen te behalen. Daarnaast worden er concrete maatregelen benoemd waar in van 2025 t/m 2027 aan gewerkt zal worden om zo de doelstellingen te behalen. Verder wordt er aangegeven wat er nodig is om de maatregelen uit te kunnen voeren. In de financiële paragraaf bij dit uitvoeringsprogramma is de begroting voor 2025, 2026 en 2027 opgenomen. Uitvoeringstabel 1. Aanbod en product op orde Doelstellingen Speerpunten Revitalisering en uitbreiding verblijfsaanbod Verrijking samengesteld recreatief product welke past bij de behoeften van de gewenste doelgroepen Kwalitatieve infrastructuur voor route gebonden recreatie
Vestigingsklimaat optimaliseren en profileren middels accountmanagement
Maatregelen 2025-2027 In beeld brengen welke (toekomstig) beschikbare gronden er zijn welke aantrekkelijk zijn voor toeristische (verblijfs)voorzieningen Accountmanagement en acquisitie richting potentiële (verblijfs)recreatie ondernemers om zo gewenste ontwikkelingen te stimuleren Informatievoorziening en toegankelijkheid voor initiatiefnemers verbeteren 2-jaarlijks organiseren ondernemers-bijeenkomsten waarin bv. goede voorbeelden van bedrijven worden gepresenteerd
Via gemeentelijke ondernemers-nieuwsbrief en bedrijfsbezoeken de sector informeren over subsidies en andere ondersteuning als stimulans voor kwaliteitsverbetering en verduurzaming
Betrokken organisatie(s) Gemeente
Benodigdheden
Gemeente
Gemeente
Gemeente samen met Coöperatie Appelscha Regio 3.0 (CAR 3.0) en/of Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) Gemeente
Extra ambtelijke capaciteit
Extra ambtelijke capaciteit
31
1. Aanbod en product op orde Doelstellingen Speerpunten
Vitaliseren verblijfsrecreatie
Verrijking dag recreatief product: Stimuleren activiteiten die cultuur(historie), lokale verhalen en unieke plekken beter zichtbaar en beleefbaar maken
Inzetten op goed onderhouden infrastructuur voor fietsers, wandelaars,
Maatregelen 2025-2027 Meerdere agrariërs gaan komende jaren hun werkzaamheden afbouwen dan wel niet beëindigen. Dit biedt kansen voor de recreatiesector, maar dient integraal binnen Landelijk programma afgewogen te worden. Daarom is het belangrijk als CAR 3.0 en gemeente zichtbaar te zijn om ondernemers te inspireren met mogelijke transformaties en mee te denken met de ondernemer. Regels omtrent seizoen voor camperplaatsen verbreden om campingplaatsen jaarrond mogelijk te maken Er wordt ingezet op revitaliseren van vakantieparken om zo te voorkomen dat de recreatieve waarde van bepaalde vakantieparken afneemt. Handhaving tegen permanente bewoning voor 16 mei 2024 in recreatiewoningen is anno januari 2025 gepauzeerd in afwachting van een instructieregel op besluit kwaliteit leefomgeving. Voor het revitaliseren en afhandeling van inkomende vragen over permanente bewoning op vakantieparken is expertise nodig. Verkenning aanleg bewegwijzerde themafietsroute verbinding NP Drents Friese Wold met dorpen en buitengebied Ooststellingwerf Vervangen en uitbreiden strookvormige onderborden met streekinfo aan infopanelen fiets-/ wandelnetwerken Project verkenning hippisch knooppuntennetwerk Drents Friese Wold
Betrokken organisatie(s) Gemeente, CAR 3.0, Recreatieschap Drenthe, LTO, Provincie
Benodigdheden Extra ambtelijke capaciteit
Gemeente
Gemeente, Recreatieschap Drenthe
Extra fte om zo intern een specialist te ontwikkelen
Gemeente, Recreatieschap Drenthe, Staatsbosbeheer
€ 10.000 via Recreatieschap Drenthe (of geallieerde partij) beschikbaar Dekking gebiedsgericht beleid € 10.000
Recreatieschap Drenthe
Stichting Paardenroutes Drenthe, Staatsbosbeheer,
Dekking via stichting georganiseerd
32
1. Aanbod en product op orde Doelstellingen Speerpunten
Maatregelen 2025-2027
Betrokken organisatie(s) Recreatieschap Drenthe en Provincie Drenthe
Fietspadenplan Drents Friese Wold. Het is belangrijk kwalitatieve fietspaden te behouden. Als recreatieve routes verdwijnen/ omgelegd is het voor de gemeente belangrijk hier goede overeenstemming in te vinden zodat de mogelijkheid tot recreëren in de natuur behouden blijft. Bij vernieuwing zorgen dat er verharde en brede fietspaden voor terugkomen. In samenwerking met andere gemeenten de provincie hier meer bij betrekken. Communicatie richting gebruikers over het type paden wanneer bredere of verharde paden niet mogelijk zijn Wandelnetwerk en schelpenpaden blijven onderhouden Er loopt op dit moment een initiatief van ondernemers om een nieuwe uitkijktoren in het Drents Friese Wold (nabij Canada, parkeerplaats Wilhelminahoeve) voor een optimale beleving van de natuur te realiseren. Planning is om dit in 2026 te realiseren.
Staatsbosbeheer
Mogelijkheden verkennen om brugbediening op turfroute te automatiseren Objectverwijzingen op oude (bruine borden): allerlaatste actualisatie uitvoeren (veegactie). Nieuwe locaties kunnen aanvragen op basis van gemeentelijk beleid: aanvragers dragen kosten voor aanschaf/plaatsing. Gemeente verzorgt onderhoud.
Gemeente, Provincie Friesland
mountainbikers, ruiters en menners
Benodigdheden
Gemeente, Staatsbosbeheer, natuurmonumenten en provincie Gemeente, Staatsbosbeheer, CAR 3.0 Gemeente Gemeente, Staatsbosbeheer, lokale ondernemers