CConstaterende datOoststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Monitor Sociaal Domein 2025

Raadscommissie Samenleving 2 september 2026, gemeente OoststellingwerfBij agendapunt: Mededeling aan de Raad - Monitor Sociaal Domein 202511.854 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Mensen leven in een gezonde leefomgeving In de jaarstukken 2025 die eerder dit jaar zijn behandeld zijn de totale uitgaven voor het volledige taakveld en de belangrijkste afwijkingen uitgewerkt en toegelicht. De grootste uitgaven binnen deze opgave waren: OKO: € 215.000 In 2025 hebben we binnen Go YoFlo stevig geïnvesteerd in preventie, talentontwikkeling, gezonde leefstijl en het versterken van alle omgevingen waarin jongeren opgroeien. Er is een voordeel ontstaan op deze post doordat niet alle jongeren uit de doelgroep gebruik hebben gemaakt van het Go YoFlo-budget. In 2026 wordt ingezet op gerichtere communicatie om de bekendheid en het gebruik te vergroten. Daarnaast vindt er vóór de zomer van 2026 een evaluatie plaats, waarvan de uitkomsten worden gebruikt om de aanpak voor 2027 en verder vorm te geven. Gezondheidsbeleid: € 262.000 Onder andere bieden we scholen ondersteuning bij (de aanvraag van) gezonde schoolprogramma’s. Er is een bloeizone subsidieregeling. We organiseerden een inspiratiesessie voor bloeizones. We gaven subsidie aan de apotheek de Drie Stellingen voor het organiseren van leefstijlgesprekken. We participeerden in verschillende werkgroepen om te komen tot het transformatieplan voor mentale gezondheid en veerkracht. Er is een voordeel opgenomen van € 40.000 op het gezondheidsbeleid en € 7.000 op het onderdeel ‘Ouder worden’.

Deze onderschrijdingen zijn ontstaan doordat voor deze uitgaven gebruik is gemaakt van SPUK GALA- en Friza-middelen. 32 Hoofdstuk 4: GOED OPGROEIEN L Doe Agenda: Jongeren ontwikkelen zich optimaal L1: Jongeren krijgen optimaal kans om talenten te ontplooien Het ontdekken en ontwikkelen van talenten bij kinderen geeft hun een goed gevoel en zelfvertrouwen. Vanuit de GGD-jeugdmonitor weten we de 10% van de kinderen tussen 10 en 18 jaar geen specifieke vrijetijdsbesteding heeft. Vanuit GoYoFlo wordt een zinvolle vrijetijdsbesteding in een veilige omgeving gestimuleerd door alle kinderen in de gemeente tussen de 10 en 18 jaar een vrijetijdspas met €200,- te geven. Met deze vrijetijdspas kunnen kinderen kiezen uit deelname aan verschillende sport- en cultuuractiviteiten. Ook organiseert Stichting Scala voor deze doelgroep naschoolse activiteiten voor kinderen tussen de 2 en 12 jaar van Brede Scholen in Haulerwijk en Oosterwolde en vanuit MDT (Maatschappelijke DienstTijd) organiseren jongeren tussen de 12 en 18 jaar regelmatig sportactiviteiten. Bij hen is het doel om hen een positieve ervaring te bieden in het uitvoeren en organiseren van beweegactiviteiten. In januari 2025 is in Ooststellingwerf een voorziening PeuterPlus gestart. Dit aanbod is voor 2-4 jarigen die gebaat zijn met een aanbod van peuteropvang in combinatie met ondersteuning.

Deze extra ondersteuning omvangt meer dan Voorschoolse Educatie maar is lichter dan specialistische jeugdhulp. L1.1: Schooladvies/schoolniveau leerlingen basisschool 2023/2024. Bron: www.allecijfers.nl

L2: Jeugdigen gaan naar school Leerlingenvervoer speelt een rol in het toegankelijk maken van onderwijs voor kinderen. In de gemeente Ooststellingwerf is er Leerlingenvervoer geregeld voor kinderen die niet zelfstandig naar school kunnen reizen, bijvoorbeeld vanwege een beperking of omdat de school ver weg ligt. L2.1 Deelname regulier onderwijs per | L2.2 Leerlingenvervoer Ooststellingwerf leeftijdsgroep 67% | 143 | 155 18-23 jaar | 63% 15-18 jaar | 97% | 94 100% 12-15 jaar | 100% 99% Leeftijscategorie 4-12 | 96% jaar | 95% Nederland | Ooststellingwerf | mei-24 | 2024/2025 | 2025/2026 L2.1: Deelname regulier onderwijs per leeftijdsgroep, 2023. Bron: CBS Jeugdmonitor L2.2: Het aantal leerlingen per schooljaar dat gebruik maakt van leerlingenvervoer. Bron: Gebiedsteam L3: Jeugdigen behalen een startkwalificatie Landelijk gezien is het aantal jongeren zonder startkwalificatie licht gestegen. In onze gemeente is dat aantal stabiel gebleven. Er kunnen meerdere redenen zijn waarom sommige jongeren te vroeg stoppen met hun school of opleiding zoals; persoonlijke of gezinsproblemen, leerproblemen of een zwakke sociaaleconomische positie. De arbeidsmarkt is gunstig waardoor jongeren er sneller voor kiezen om te gaan werken. Deze jongeren kunnen op lange termijn kwetsbaarder zijn om zonder werk te zitten of zich niet optimaal te ontwikkelen.

In het regionaal actieplan StartWijzer 2022-2024 zijn een aantal specifieke onderwerpen opgenomen waar StartWijzer extra aandacht aan besteed in het voorkomen en terugdringen van verzuim en voortijdig schoolverlaten. De looptijd van het actieplan sluit aan bij de looptijd van het regionaal programma Voortijdig SchoolVerlaters (VSV) en Jongeren In een Kwetsbare Positie (JIKP). Omdat de inwerkingtreding van de wet Van School naar Duurzaam Werk tot 1 januari 2026 is uitgesteld, is de looptijd van het regionaal programma VSV en JIKP ook verlengd tot 1 januari 2026. 33 34 L3.1: Vroegtijdige schoolverlaters (VO+MBO); jongeren van 12-23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten. Bron CBS/www.waarstaatjegemeente.nl L4: Jeugdigen zijn taalvaardig Voorschoolse educatie is gericht op peuters die baat hebben bij extra ondersteuning in hun ontwikkeling en stimuleert ontwikkeling van taal, motoriek en sociaal-emotionele vaardigheden. Dit draagt bij aan een goede start op de basisschool. Om de taalvaardigheid van kinderen te vergroten is het belangrijk om lezen voor zowel ouders als kind aantrekkelijk te maken. Dit doen we al door ouders bij de aangifte van hun pasgeboren kindje een bon voor een boekstartkoffertje mee te geven. Dit kunnen ze gratis ophalen bij de bibliotheek en moedigt ouders aan om hun kind in te schrijven bij de bibliotheek.

In Friesland is er voor de VVE de toeleidingsmonitor. Via deze monitor werken gemeenten, GGD en aanbieders VVE samen. De GGD plaatst een geïndiceerd kind in de lijn en de aanbieder neemt dan contact op met de ouder(s). ‘In de lijn’ betekent dat er gesprekken gaande zijn met ouder(s) of dat ouders wachten tot het kind 3 jaar is. In Ooststellingwerf zien we dat ouders wachten met het aanbod tot kinderen 3 jaar oud zijn. Dit geldt overigens voor meer gemeenten. Niet alle kinderen worden geplaatst in het VVE aanbod. Deze keuze van ouder(s) kan te maken hebben met de geloofsovertuiging van de ouder(s) of dat ouder(s) de visie over taal- en spraakontwikkeling niet deelt. Kinderen (nieuwkomers) die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen bezoeken eerst een intensief taaltraject (Drachten). Dit taaltraject is voor 6-12 jarigen. De duur van een taaltraject hangt sterk af van culturele achtergrond en schoolse ervaring. De 12-18 jarigen volgen een traject bij het ISK (integrale schakelklas). Bij behalen van wenselijk taalniveau stromen kinderen/jeugdigen in, in het regulier onderwijs. 2,50% 2,20% 2,10% 2,30% 2,20% 2,40% 2020/2021 2022/2023 2023/2024 Ooststellingwerf Friesland L3.1: Vroegtijdige schoolverlaters Streefwaarde: op of lager dan Fries gemiddelde 35 L4.2.1: Het aantal VVE indicaties. Bron: Toeleidingsmonitor L4.2.2: Het aantal peuters dat gebruik maakt van VVE.

Bron: Toeleidingsmonitor L4.2.3: Het aandeel van het aantal geïndiceerde peuters dat gebruik maakt van VVE. Bron: Toeleidingsmonitor M Doe Agenda: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders M1: Jeugdigen worden zoveel mogelijk door hun ouders verzorgd en begeleid naar volwassenheid Een ruime meerderheid van de ouders (82%) geeft aan dat ze de opvoeding zonder hulp aankunnen, wat positief is. Toch blijkt uit de burgerpeiling dat gezinnen met lagere inkomens vaker behoefte hebben aan ondersteuning. Dit vraagt om gerichte aandacht, zodat deze gezinnen de ondersteuning kunnen vinden en krijgen die ze nodig hebben. Om deze reden is ons Gebiedsteam aanwezig op vindplekken zoals scholen en bij huisartsen. Ook binnen Go YoFlo wordt aandacht besteed aan ouderbetrokkenheid om zoveel mogelijk ouders te bereiken en van steun te voorzien waar nodig. M1.1: Het aandeel ouders dat aangeeft de opvoeding van zijn/haar kind(eren) goed aan te kunnen. Bron: burgerpeiling M2.1: Het aandeel kinderen (0-4 jaar) waarvan ouders naar het consultatiebureau gaan. Bron: Nederland Jeugd Instituut

M2: Jeugdigen hebben een goede start doordat hun ouders en zijzelf deelnemen aan preventieprogramma’s Kansrijke Start is een preventief programma voor de eerste duizend dagen van een baby, van -9 maanden tot 2 jaar. Verschillende partijen vanuit het sociaal en medisch domein hebben voor gezinnen met jonge kinderen voorzieningen, waaronder kraamzorg, verloskundige zorg en het consultatiebureau en de jeugdgezondheidszorg van de GGD. Voor kinderen tussen de 10 en 18 jaar is er het preventieprogramma Go YoFlo om middelengebruik te voorkomen, waar jongeren zelf, hun ouders en school betrokken bij zijn. M3: Jeugdigen groeien op in een gezinssituatie (zo thuis mogelijk) Het kunnen opgroeien in een gezinssituatie waarin je je veilig kunt hechten, is in het belang van het kind. In de Hervormingsagenda Jeugd is zo thuis mogelijk opgroeien daarom opgenomen als één van de belangrijkste uitgangspunten, net als in onze Visie op Samenleving. We zetten eropin dat kinderen zoveel mogelijk in hun eigen gezin, school en netwerk blijven. Voor kinderen die (tijdelijk) niet thuis kunnen wonen hebben we regionaal in Friesland pleegzorg en woonvoorzieningen ingekocht. Daarin zit een duidelijke voorkeursvolgorde. Er wordt eerst gekeken of een kind in een netwerkgezin of pleeggezin kan wonen.

Pleegzorg is een hulpvorm waarin een kind dat niet meer thuis kan wonen een veilige plek krijgt in een pleeggezin. Het kind woont dan voor een korte of lange tijd (jaren) in een ander gezin. Dit sluit het meest aan bij het principe van een normale, huiselijke omgeving. Als dat niet passend of beschikbaar is, wordt er gekeken naar een woonvoorziening met zoveel mogelijk stabiliteit, nabijheid en huiselijke omgeving. Het aantal kinderen in pleegzorg is in 2025 licht afgenomen. Het aantal jongeren met jeugdhulp met verblijf is in 2025 ten opzichte van 2024 (10,7%) en 2023 (9,6%) gedaald. Wel ligt dit percentage hoger dan in Nederland (7,1%). M3.1 Aantal kinderen pleegzorg | M3.2 Jeugdhulp met verblijf Streefwaarde: Dalende trend | Streefwaarde: dalende trend 38 | 10,7% 29 9,6% | 9,4% 2024 | 2025 | 2023 | 2024 | 2025 M3.1: Het aantal kinderen in pleegzorg. Bron: Csam M3.2: Het aandeel kinderen dat Jeugdhulp met verblijf krijgt. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl 36 37 M4: Jeugdigen en ouders met opvoed- en opgroeivragen weten de weg en voelen zich ondersteund M5: Ouders/verzorgers betrekken hun omgeving bij opvoedvragen De meerderheid van de ouders weet waar ze terecht kunnen met opvoedingsvragen, en de meesten wenden zich hiervoor tot familie, vrienden of de huisarts. Slechts een kleine groep zoekt steun bij het Gebiedsteam of Scala.

Dit kan wijzen op toenemende individualisering en een cultuur waarin mensen minder snel hun problemen delen, mogelijk uit angst om anderen tot last te zijn of omdat ze denken dat ze het alleen moeten kunnen. Omdat de verwachting is dat het aantal mensen dat hulp zoekt in het eigen netwerk in de toekomst gaat toenemen, richt Go YoFlo zich op een gemeenschapsaanpak waarbij het netwerk van mensen centraal staat. Deze ontwikkeling stimuleert het normaliseren van problemen en wanneer het echt nodig is wordt pas professionele ondersteuning ingezet. M4.1: Het aandeel ouders dat ‘(helemaal) eens’ antwoordt op de vraag: Ik weet waar ik terecht kan als ik met vragen zot over opvoeding en hulp voor mijn kind. Bron: burgerpeiling N Doe Agenda: Jeugdigen zijn weerbaar N1: Jonge inwoners ontwikkelen sociale vaardigheden: in combinatie met L1 N2: Jeugdigen kennen hun grenzen en staan stevig in hun schoenen N3: Jeugdigen hebben de kennis en vaardigheden om goed om te gaan met alcohol, drugs, sociale media, seks en geld Het valt op dat de meeste jongeren goed weerbaar zijn, mede dankzij het jongerenwerk dat actief aanwezig is op scholen, bij jeugdsozen, op straat en via gerichte activiteiten ook specifieke doelgroepen bereiken zoals LHBTIQ+ en jongeren die aan hun sociale vaardigheden willen werken.

Meer dan de helft (52%) van de ouders geven in de burgerpeiling aan dat zij voldoende ondersteuning ervaren bij het opvoeden rondom thema's als roken, drinken en drugs. Het is het cruciaal om ouders en jongeren hierbij te blijven ondersteunen. Dit doen we onder andere via het Go YoFlo (OKO) programma, waarbij het netwerk rond jongeren vroegtijdig signalen van welzijn en middelengebruik kan herkennen en oppakken.

N3.1: Het aandeel ouders dat ‘(helemaal) waar’ antwoordt op de vraag: Ik ervaar voldoende ondersteuning bij het opvoeden van mijn kinderen als het gaat om roken, drinken en/of drugs. Bron: burgerpeiling O Doe Agenda: Kwetsbare jongeren en hun ouders O1: Kwetsbare jonge inwoners met psychosociale of andere problemen en hun ouders weten de weg en voelen zich ondersteund O2: Jonge inwoners en ouders in kwetsbare situaties worden gezien en ondersteund Voor jonge inwoners en ouders in een kwetsbare situatie hebben we een breed voorzieningenaanbod, van voorliggend veld tot specialistische jeugdhulp. Het percentage jongeren met specialistische jeugdhulp ligt in de gemeente Ooststellingwerf ligt al jaren hoog in vergelijking met Friesland en Nederland. We zien vanaf 2024 wel een dalend percentage. In de eerste helft van 2025 ontving 12,6% van de jeugdigen tot 18 jaar in onze gemeente een vorm van jeugdhulp (NL: 11,4%) (bron: www.waarstaatjegemeente.nl). In vergelijking: in de eerste helft van 2024 was dit 13,3%.

Aantal adviezen bij Veilig Thuis | 2023 | 2024 | 2025 Gestarte adviezen bij kindermishandeling: | 85 | 130 | 120 Gestarte adviezen bij volwassenen: ex-partnergeweld | 20 | 20 | 35 Andere problematiek dan huiselijk geweld | 15 | 45 | 65 Totaal: | 120 | 195 | 200 In 2024 was er een opvallend hoger aantal gestarte adviezen bij Veilig Thuis die betrekking hadden op kindermishandeling dan de jaren daarvoor. In de eerste helft van 2025 zien we deze trend ook; het aantal ligt op hetzelfde niveau als 2024. Veilig Thuis ziet sinds 2022 landelijk een structurele stijging in de adviesvragen met betrekking tot kindermishandeling. Onder J1.1. worden de aantallen meldingen weergegeven. Het verschil tussen een melding en een advies is dat bij een melding de verantwoordelijkheid voor het zicht op de veiligheid van de direct betrokkenen is overgedragen van de melder naar Veilig Thuis. 38 39 O2.1: Het aandeel jeugdhulp trajecten dat volgens plan wordt afgesloten. Bron: Csam O2.2: Het aantal adviezen bij Veilig Thuis waar jeugdigen bij betrokken waren. Bron: CBS O3: Scheidingen verlopen met minimale schade voor jonge inwoners In 2025 zijn er in Ooststellingwerf 7,2% éénouderhuishoudens (bron: www.waarstaatjegemeente.nl), dit percentage is gelijk aan 2024 en ligt net onder het Nederlands gemiddelde.

Het percentage groeit langzaam en kan deels te maken hebben met maatschappelijke veranderingen zoals hogere scheidingskansen maar ook vanwege bewust gekozen alleen-ouderschap. Kinderen van gescheiden ouders kunnen bij Villa Pinedo terecht voor begrip en advies van ervaringsdeskundigen. Via een beveiligd chatplatform praten zij anoniem met getrainde vrijwilligers over hun gevoelens. Voor volwassenen zijn er educatiesessies om beter te begrijpen hoe het is om als kind een scheiding mee te maken. De GGD signaleert bij het consultatiebureau extra behoefte en verwijst zo nodig door. O3.1: Het aandeel éénoudergezinnen dat het (helemaal) eens is met de stelling: ‘Ik kan de opvoeding van mijn kinderen zonder hulp goed aan’. Bron: burgerpeiling 85 130 120 2023 2024 2025 O2.2 Adviezen Veilig Thuis (kind/jongere) 40 O4: Jonge inwoners ervaren dat scholen en gemeentelijke organisaties die werken met jongeren aandacht hebben voor LHBTI Jongerenwerk biedt door initiatieven zoals LHBTIQ+- en introvertengroepen, een veilige en inclusieve omgeving waar jongeren zichzelf kunnen zijn, steun vinden bij persoonlijke uitdagingen en ervaringen delen met gelijkgestemden. Zo organiseert Stichting Scala regelmatig avonden bij jongerencentrum ’t Jop. Tijdens deze avonden praten jongeren over actuele onderwerpen of persoonlijke situaties.

Daarnaast organiseert deze groep jongeren ook activiteiten om aandacht te vragen voor het onderwerp LHBTIQ+. 41 Wat heeft het ons gekost? Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken: Maatschappelijk effect L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders Maatschappelijk effect N: Jeugdigen zijn weerbaar. Maatschappelijk effect O: Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien In de jaarstukken 2025 die eerder dit jaar zijn behandeld zijn de totale uitgaven voor het volledige taakveld en de belangrijkste afwijkingen uitgewerkt en toegelicht. De grootste uitgaven binnen deze opgave waren; Peuterplus: €120.000 We hebben ingezet op zogenaamde Plusvoorzieningen. In januari 2025 is de eerste pilot Plusvoorziening, de PeuterPlus Pippa van Scala, gestart. Deze peuteropvang voor peuters met een extra ondersteuningsbehoefte zorgt dat jeugdigen binnen de gemeentegrenzen zich verder kunnen ontwikkelen tot aan de start van de basisschool. Daarmee wordt ook de inzet van jeugdhulpvoorkomen: er is binnen de gemeente een aanbod tussen reguliere peuteropvang en jeugdhulp voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte.

Jeugdzorgkosten: € 12.478.000 Binnen de Jeugdzorg is er in de jaarstukken 2025 een nadeel van € 390.000 opgenomen: In 2025 zijn er meerdere kostbare maatwerktrajecten ingezet. Hoewel we bij het jeugdhulpbudget rekening houden met een aantal dure casussen, was de inzet van met name 24-uurs 1-op-1-begeleiding in 2025 aanzienlijk hoger dan in voorgaande jaren. De inzet van deze 1-op-1-begeleiding via maatwerkcontracten was nodig gezien er in Friesland onvoldoende behandel- en verblijfsplekken beschikbaar zijn voor casussen waar veiligheid in het geding is. Onderdeel van bovenstaande kosten voor geïndiceerde zorg zijn er ook kosten voor de uitvoering van taken die centraal worden uitgevoerd voor de Friese gemeenten door SDF (Sociaal Domein Fryslân) waaronder de bedrijfsvoering en kosten voor de uitvoering van jeugdbescherming en jeugdreclassering. De bekostiging van deze maatregelen verloopt via een subsidieregeling waarbij de Friese gemeenten ieder jaar een maandelijks voorschot aan de gemeente Leeuwarden betalen voor de financiering.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ooststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d66120f2-9256-42fb-84d2-dedb1bb9fecd?agendaItemId=d1410fbb-1e76-401b-ac33-dafcb3cb2a7a