Bijlage 1. Monitor Sociaal Domein 2025
Tekst van het document
MONITOR SOCIAAL DOMEIN 2025 1 Inhoudsopgave Leeswijzer Monitor Sociaal Domein 2025 ....................................................................................................................................................................................2 Hoofdstuk 1: Meedoen ....................................................................................................................................................................................................................3 In hoofdstuk 1 krijgt u inzicht in de effecten van ons beleid op het gebied van de Participatiewet en het armoedebeleid Hoofdstuk 2: Samenleven .............................................................................................................................................................................................................10 In hoofdstuk 2 krijgt u inzicht in de effecten van ons beleid op het gebied van Samenleven waaronder het opbouwwerk, vrijwilligerswerk en Kunst & cultuur. Hoofdstuk 3: Gezondheid .............................................................................................................................................................................................................20 In hoofdstuk 3 krijgt u inzicht in de effecten van ons beleid op het gebied van Wmo, positieve gezondheid, ouder worden en mantelzorg.
Hoofdstuk 4: Goed Opgroeien ....................................................................................................................................................................................................32 In hoofdstuk 4 krijgt u inzicht in de effecten van ons beleid op het gebied van onderwijs, opgroeien en jeugdigen. 2 Leeswijzer Monitor Sociaal Domein: 2025 Deze monitor gaat over 2025 en is ingedeeld naar de vier opgaven uit de Visie op Samenleven namelijk Meedoen, Samenleven, Gezondheid en Goed Opgroeien. Het doel van deze monitor is: a. Inzicht geven in de effecten van ons beleid op het gebied van Samenleven (komen onze doelen dichterbij) door betrouwbare en actuele gegevens. Zowel kwantitatief als kwalitatief. b. Mogelijkheden geven om op tijd bij te sturen en keuzes te maken over hóe we bijsturen (‘aan welke knoppen kunnen we draaien’): a. als we zien dat we onvoldoende voortgang boeken en/of b. zich trends of ontwikkelingen voordoen waar we op in moeten springen. c. Alle betrokkenen motiveren door te laten zien hoe de voortgang is. De voortgang van de effecten wordt in beeld gebracht door middel van indicatoren waar passende gegevens bij zijn gezocht. De figuren worden omcirkeld in kleuren, zo staat bijvoorbeeld: groen voor ‘streven behaald’, rood voor ‘streven niet behaald’.
Bij blauw is de huidige waarde gelijk aan de o-meting en bij paars is er geen streven aan gekoppeld. Per maatschappelijk effect wordt er een toelichting met interpretatie op de cijfers en ontwikkelingen gegeven. De gegevens die zijn opgenomen in de monitor zijn een combinatie van interne en externe informatiebronnen die worden aangevuld zodra er nieuwe informatie in de vorm van data beschikbaar is. In 2024 is de burgerpeiling uitgezet en hebben hier 1517 inwoners van 18 jaar en ouder aan meegedaan. In 2025 is er geen burgerpeiling uitgezet. Hierdoor beschikken we alleen over nieuwe gegevens die ons een vergelijk geven tussen 2022 en 2024. Ook de indicatoren waarbij we gebruik maken van CBS-gegevens hebben we kunnen aanvullen. Andere informatiebronnen zoals de GGD-monitor wordt eens per vier jaar vernieuwd. 3 Hoofdstuk 1: MEEDOEN B Doe Agenda: Meedoen arbeidsmarkt B1: Mensen die dat kunnen nemen deel aan de arbeidsmarkt De werkloosheid binnen Ooststellingwerf is gestegen van 3,4% naar 3,6% maar blijft nog steeds onder het Fries gemiddelde wat op 3,8% ligt (figuur B1.2). Met een werkloosheidspercentage rond de 3% is sprake van zogeheten frictiewerkloosheid, dit is een normaal verschijnsel en is het minimale niveau dat nodig is om beweging op de arbeidsmarkt mogelijk te maken. Daarmee is de doelstelling op dit vlak behaald. De werkloosheid is nog altijd relatief laag.
Wel stijgt het aantal bijstandsgerechtigden. De doelgroep jongeren (tot 27 jaar) is hierin oververtegenwoordigd en is ongeveer 30 % van de totale instroom. In absolute aantallen gaat nog wel om kleine aantallen. Aandachtspunt is wel dat de problematiek waarmee de bestaande populatie te kampen heeft veelal complex is en er sprake is van een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit geldt in het algemeen ook voor de jongeren die instromen. Dit vraagt integrale dienstverlening en intensieve dienstverlening om doelstelling van uitstroom naar werk en/of opleiding te realiseren. Ook vraagt dit intensieve samenwerking met werkgevers met als doel op te halen aan welke minimale voorwaarden kandidaten moeten voldoen om kansen te krijgen op de arbeidsmarkt. Flexibiliteit, korte lijntjes en denken in mogelijkheden, bijv. door aanwezige competenties inzichtelijk te maken, zijn voorwaardelijk om de verschillen tussen vraag en aanbod te overbruggen. B1.2: Percentage werkloosheid. Bron: CBS B2: Uitkeringsgerechtigden maken naar vermogen stappen op de participatieladder Met de wijzigingen die via de Participatiewet in balans per 1 januari 2026 en 2027 worden doorgevoerd wordt door het Rijk erkend dat de oorspronkelijke doelstelling van de Participatiewet, realiseren uitstroom naar werk, niet voor alle bijstandsgerechtigden haalbaar is. Dit sluit aan bij de ervaringen uit de praktijk.
Bijstandsgerechtigden die via werk kunnen uitstromen zijn veelal aan het werk of hier gaat een lang traject aan vooraf. Wel is het veelal mogelijk om stappen te zetten op de Participatieladder met als doel activering of maatschappelijke participatie. Dit vraagt actieve en langdurige begeleiding en
4 ondersteuning. Daarom kiezen we ook al jaren voor de inzet van casemanagement, waarbij elke inwoner een vaste contactpersoon heeft. De focus ligt op meedoen: waar mogelijk via deelname aan de arbeidsmarkt, maar ook via bredere maatschappelijke participatie. Zoals al aangegeven wordt de doelgroep complexer; dit zien we ook landelijk terug. Voorbeelden hiervan zijn de eerdergenoemde instroom van jongeren, maar ook een substantieel deel bijstandsgerechtigden met een migratieachtergrond. We schenken dan ook extra aandacht aan deze doelgroepen door o.a. gespecialiseerde casemanagers, het opzetten van doelgroepgerichte trajecten en het mogelijk maken van inkoop van specifieke producten. Dit laatste is gerealiseerd in het OWO-inkooptraject dat in 2025 is gelopen en waarvan de overeenkomsten per 1 januari jl. zijn ingegaan. Door de gemaakte keuzes lukt het nog altijd om mooie resultaten te boeken. Inwoners zetten stappen op de Participatieladder, zowel van de eerste treden van de ladder richting participatie tot aan (gesubsidieerde) arbeid. Dit leidt nog steeds regelmatig tot uitstroom uit de uitkering. B2.1.: Instroom aantal unieke uitkeringsgerechtigden per wet. Bron: Basisrapportage Participatie. B2.2.: Gemaakte stap(pen) op de participatieladder bij uitstoom uit regeling. Een trede omhoog wordt aangeduid met +, een trede omlaag wordt aangeduid met -.
Bron: Basisrapportage Participatie. B3: Mensen ervaren een zinvolle invulling van hun dag Voor de doelgroep Participatiewet blijft de begeleiding en ondersteuning naar werk de doelstelling. In lijn met de wijzigingen in de Participatiewet in balans richten we ons samen met de bijstandsgerechtigde ook op activering en maatschappelijke participatie. Denk aan dagbesteding, onderwijs of vrijwilligerswerk. Deze vormen van participatie dragen bij aan het ervaren van een zinvolle dagbesteding. In 2025 is in OWO-verband een aanbesteding gedaan voor de inkoop van producten die aansluiten bij het maken van stappen richting activering, maatschappelijke participatie en (gesubsidieerd) werk. Hiermee realiseren we dat naast de inzet van casemanagement waar nodig externe aanbieders specifieke ondersteuning kunnen bieden. Dit niet alleen gericht op werk, maar ook door drempels weg te nemen die een zinvolle invulling van de dag in de weg staan. 155 128 2025 2024 B2.1: Uitkeringsgerechtigden: Instroom Participatiewet 5 C Doe Agenda: Meedoen aan het maatschappelijk leven C1: Mensen zijn tevreden over hun maatschappelijk leven Het aandeel mensen dat tevreden is met hun leven zoals dat nu is, is gelijk gebleven ten opzichte van de uitkomsten van de burgerpeiling 2022.
Meer respondenten met een gemiddeld of hoger inkomen dan respondenten met een lager inkomen zijn tevreden met hun leven zoals het nu is. Op de vraag wat mensen mogelijk missen in het leven staat ‘gezelligheid en sociale contacten’ bovenaan. C1.1: Het aandeel inwoners dat tevreden is met hun leven. Bron: burgerpeiling C2: Mensen zijn zelfredzaam Wanneer er betalingsachterstanden of schulden dreigen te ontstaan is het tijdig hulp zoeken (en vinden) van groot belang. In de burgerpeiling geeft 70% van de respondenten aan dat zij bij vragen over geldzaken hulp zouden vragen bij familie en vrienden en 10% bij het Gebiedsteam. Het percentage is gedaald maar toch geeft nog steeds 11% aan geen hulp te vragen. In veel gevallen is dat omdat deze mensen vinden dat zij vragen over geldzaken zelf moeten oplossen of omdat ze het niet prettig vinden om anderen te betrekken bij hun geldzaken. Deze groep is niet makkelijk te bereiken maar inwoners hoeven zich niet te melden bij het Gebiedsteam, zo zijn er digitale opties, waaronder Geldfit, de Voorzieningenwijzer en www.devoorzieningenwijzer.nl, waar mensen ook terecht kunnen met vragen en/of zorgen over geld. Geldfit is een aanbod van de onafhankelijke Stichting NSR die iedereen eerlijk en onafhankelijk kan helpen bij geldvragen. In 2025 zijn daar 3740 gevalideerde online bezoeken geregistreerd en zijn er 1260 meetbare vervolgstappen gezet.
6 mensen hebben een luisterend oor ontvangen en is met hen meegedacht. Via www.devoorzieningenwijzer.nl kunnen inwoners worden ondersteund bij het aanvragen van gemeentelijke en landelijke regelingen. Deze website is in 2025 door 220 inwoners uit Ooststellingwerf bezocht en er zijn 77 afgeronde checks door inwoners geweest. Het gemiddelde voordeel dat inwoners door deze regelingenchecks kunnen hebben bedraagt €336 euro per jaar. Geldfit Ooststellingwerf biedt laagdrempelige, preventieve ondersteuning gericht op het versterken van financiële zelfredzaamheid en het voorkomen van problematische schulden. Door middel van een toegankelijke inloopvoorziening in samenwerking met vrijwilligers, belangrijke ketenpartners en gerichte toeleiding naar regelingen, worden inwoners vroegtijdig bereikt en ondersteund.
6 Verder is er specifiek voor de doelgroep inburgeraars een pilot ‘landingsprogramma’ ontwikkeld. Het Landingsprogramma helpt inburgeraars om zich thuis te voelen en hun weg te vinden in de gemeente. Nieuwkomers sluiten kort na huisvesting aan bij de activiteiten. Ze leren de gemeente en lokale voorzieningen kennen, bouwen sociale contacten op en werken aan het verbeteren van hun Nederlandse taal. Door activiteiten, themabijeenkomsten, workshops en vrijwilligersinitiatieven worden zij gestimuleerd om zelfstandiger te worden en actief deel te nemen aan de samenleving. C2.1: Het aandeel inwoners dat niet weet bij wie zij zouden moeten zijn om op terug te vallen. Bron: burgerpeiling C2.2: Het aandeel inwoners dat moeite heeft met (Nederlands) lezen en schrijven en aangeven hier veel last van te ervaren. Bron: burgerpeiling C3: Kinderen in armoede hebben mogelijkheden om mee te doen De cijfers van het CBS laten zien dat het aandeel kinderen dat in de gemeente Ooststellingwerf in armoede opgroeit of kans heeft om op te groeien in armoede is gestegen. Deze trend zien we ook provinciaal terug. Stijgende armoede kan verschillende oorzaken hebben; sinds 2022 hebben huishoudens te maken gekregen met stijgende kosten voor o.a. energie, wonen en andere noodzakelijke kosten. Er zijn gemeentelijke regelingen en fondsen beschikbaar die deze gezinnen kunnen ondersteunen.
Ook persoonlijke omstandigheden van de ouders zoals het verlies van een baan of scheiding kunnen meespelen. Daarnaast is er een groeiende groep mensen die wel werkt, maar toch net onder of net boven de armoedegrens leeft. We zetten in op een aantal kindregelingen, die als doel hebben dat kinderen kunnen (blijven) meedoen. Binnen het portaal ‘Samenvoorallekinderen’ kan gebruik worden gemaakt van o.a. het Jeugdfonds Sport en Cultuur, Stichting Leergeld, Fonds Kinderhulp en Stichting Jarige Job. Daarnaast geven we jaarlijks kleding- en schoenenbonnen aan ouders van kinderen met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Cijfers over 2025 zijn nog niet beschikbaar.
7 C3.1.1: Het aandeel ouders dat aangeeft dat hun kinderen niet mee kunnen doen op het gebied van sport, verenigingen of andere activiteiten omdat hier geen geld voor is (éénoudergezinnen). Bron: burgerpeiling C3.1.2: Het aandeel ouders dat hun kinderen niet mee kunnen doen op het gebied van sport, verenigingen of andere activiteiten omdat hier geen geld voor is (tweeoudergezinnen). Bron: burgerpeiling C3.2.2: het aandeel kinderen 0-18 jaar dat ten minste 1 jaar opgroeit in armoede (inkomen tot 120% Wsm) en bevat voorlopige cijfers 2024. Bron: CBS C4: Mensen zijn financieel in staat om maatschappelijk mee te doen Vanaf 1 januari 2025 is de gemeente Ooststellingwerf aangesloten bij het Volwassenfonds Sport en Cultuur. Met het beschikbaar gestelde budget kan het Volwassenenfonds Sport en Cultuur bijdragen aan de behoefte om volwassenen meer te kunnen laten meedoen aan het maatschappelijk leven en sport- en cultuuractiviteiten. De verwachting is dat hierdoor het aantal mensen dat financiële belemmeringen rondom sport-, sociale of culturele activiteiten ervaart in de toekomst gaat dalen. In 2025 hebben 106 inwoners gebruik gemaakt van het fonds. C5: Mensen ervaren ondersteuning in hun eigen omgeving We investeren en versterken de samenwerking met (vrijwilligers)organisaties die hulp bieden aan inwoners met vragen over hun financiën en administratie.
Inwoners weten niet altijd waar zij terecht kunnen of zetten zij de stap naar hulp niet (tijdig), waardoor problemen toenemen. Ook de resultaten uit de Burgerpeiling 2024 laten zien dat inwoners met weinig geld minder bekend zijn met regelingen en voorzieningen die er zijn en dat deze groep minder tevreden is met het leven. Dit is terug te zien in landelijke cijfers en de uitkomsten van het Rekenkameronderzoek uit 2021. Daarom blijft dit een belangrijk aandachtpunt voor de komende jaren. In de gemeente Ooststellingwerf (met 25.825 inwoners) is er tussen 2021 en 2024 sprake van een toename van 0,9% in het aantal mensen met geregistreerde problematische schulden tot 2024. Van 6,2% in 2021 naar afgerond 7,2% in 2024 (840 huishoudens). 8,7% 9,9% 9,4%8,1% 8,5% 8,6% 2022 2023 2024 Ooststellingwerf Friesland C3.2.2 Aandeel kinderen in armoede Streefwaarde: Op of lager dan Fries gemiddelde 8 C4.3: Het aantal inwoners dat in de schuldhulpverlening zit. Bron: CBS C5.1: Het aandeel inwoners dat genoeg steun krijgt voor als zij ergens mee zitten. Bron: burgerpeiling
9 Wat heeft het ons gekost? Inwoners vinden ‘Meedoen’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein. Het gaat om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Er wordt binnen deze opgave aan de volgende maatschappelijke effecten gewerkt: • Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt • Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven • Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet. In de jaarstukken 2025 die eerder dit jaar zijn behandeld zijn de totale uitgaven voor het volledige taakveld en de belangrijkste afwijkingen uitgewerkt en toegelicht. De grootste uitgaven binnen deze opgave waren: Wet maatschappelijke ondersteuning waaronder de uitgaven voor geïndiceerde zorg aan; Hulp bij het huishouden: € 3.146.000 Begeleiding: € 1.619.000 Dagbesteding € 1.188.000 Maatwerkovereenkomsten € 265.000 Naast de geïndiceerde begeleiding zijn er ook uitgaven die niet één-op-één aan specifieke indicaties kunnen worden gekoppeld. Vanuit deze kostenpost worden onder andere de maandelijkse uitgaven voor DRIVE, Agrocoaching en de respijtzorgbedden van ZuidOostZorg betaald. In onze gemeente is het mogelijk dat inwoners met dementie deel kunnen nemen aan dagbesteding zonder indicatie vanuit het gebiedsteam.
We subsidiëren de plekken waar indicatievrije dagbesteding wordt georganiseerd zoals onder andere bij Welzijn op dorpse schaal, Zorgboerderij De Fochtel, Zorggroep Liante en Stichting ZuidOostZorg. Arbeidsparticipatie: € 1.079.000 Mensen waarvoor werk (nog) niet haalbaar is hebben stappen gezet richting andere vormen van meedoen. Dit op maat en passend bij de persoon en de persoonlijke situatie. Dit kan vrijwilligerswerk zijn, maar ook het zetten van de stap naar deelnemen aan activiteiten in dorp of wijk. Hierdoor ervaren zij een zinvolle invulling van de dag. Armoedebeleid/minima: € 606.000 10 Hoofdstuk 2: SAMENLEVEN E DOE Agenda: Mensen voelen zich verbonden E1: Mensen vinden het prettig om in hun buurt te wonen Verreweg de meeste mensen voelen zich veilig in hun dorp: 81%, 16% is neutraal, 3% voelt zich niet veilig. De verschuiving hierin t.o.v. 2022 is minimaal. In 2024 vroegen we, in een nieuwe vraag, of mensen zich ook thuis voelen in hun dorp. Hierop antwoordt driekwart positief. Mensen die zich wel thuis voelen benoemen dat het leven in het dorp ‘gemoedelijk’ of ‘vertrouwd’ is. Mensen die zich niet thuis voelen (3%) geven als reden: ‘je komt er niet tussen’. In de kleine dorpen voelt men zich iets meer veilig en thuis dan in grotere. Als mensen elkaar kennen, voelen ze zich prettiger in hun dorp.
Door faciliteren van ontmoetingsplekken, activiteiten, dagbesteding en initiatieven dragen we bij aan versterken van de sociale cohesie. Bij het inrichten van de openbare ruimte is aandacht voor veiligheid en ontmoeten. E1.1: Het aandeel inwoners dat zich veilig voelt in zijn dorp. Bron: burgerpeiling E2: Mensen voelen zich betrokken bij anderen in hun gemeenschap Drie kwart van de inwoners heeft in 2024 contact met anderen in het dorp. 38% heeft (net als in 2022) behoefte aan (wat) meer contact met andere inwoners. Dit geldt in sterkere mate voor mensen met lage inkomens. (laag 48%, middel 35%, hoog 31%). We gaan door met de pilots welzijnscoaching door Scala en de dorpsondersteuner in Oldeberkoop. Hiermee dragen we bij aan de verschuiving van zorg naar welzijn en versterking van de kracht van de Mienskip. We doen dit om gezondheid, welzijn en leefbaarheid voor onze inwoners op peil te houden, ondanks vergrijzing, lang thuis wonen en minder beschikbaarheid van zorgpersoneel. Welzijnscoaches en dorpsondersteuners helpen individuele inwoners op weg in de Mienskip en stimuleren samenredzaamheid en collectieve oplossingen en -voorzieningen.
11 E2.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft contact te hebben met andere mensen die in hun dorp wonen (met de meesten wel, sommigen wel/niet). Bron: burgerpeiling E2.2: Het aandeel inwoners dat met ‘ja, regelmatig’ aangeeft graag meer contact te willen met mensen uit hun dorp. Bron: burgerpeiling E3: Mensen voelen zich niet gediscrimineerd of buitengesloten ‘Het gevoel er niet bij te horen’ of discriminatie heeft invloed op het leven van een stijgend percentage inwoners. Polarisatie in de samenleving draagt hieraan waarschijnlijk bij. Berichtgeving in de media lijkt hierin een rol te spelen. Uit de jaarlijkse discriminatie monitor Fryslân, die door het kenniscentrum Tûmba wordt gemaakt staat voor onze gemeente het volgende: 21 discriminatie meldingen, 6 meldingen van voorvallen van discriminatie en 12 geregistreerde discriminatie incidenten bij de politie. De aard van de meldingen is hoofdzakelijk: herkomst, huidskleur en eerlijke kansen bij werk en wonen maar ook meldingen over media en reclame. Het aantal meldingen komt niet overeen met de werkelijkheid. Niet iedereen durft of weet wat te verwachten van een melding.
12 Bij het maken van beleid is inclusie een terugkerend aandachtspunt. Het Inclusie Panel Ooststellingwerf werkt o.a. aan toegankelijkheid, ontmoeting en bewustwording. ‘Elkaar kennen’ is essentieel voor wederzijds begrip. Daarom faciliteren we ontmoeten, activiteiten en initiatieven met ondersteuning en middelen. Inwoners nemen in verschillende dorpen initiatief om de sociale cohesie en ‘erbij horen’ te versterken bv met burendagen en aandacht voor nieuwkomers. Ook bij dit soort initiatieven is het belangrijk dat er sprake is van ‘inclusiebewustzijn’. E3.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat discriminatie invloed heeft op hun leven. Bron: burgerpeiling E3.2: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat hun omgeving mensen accepteert. Ongeacht hun geloof, afkomst of seksuele voorkeur. Bron: burgerpeiling E4: Mensen ervaren minder eenzaamheid De cijfers zijn vrijwel gelijk met de vorige keer. In 2022 gaf 18% op soms eenzaam te zijn en 3% vaak. In 2024 was dit 18% soms en 4% vaak. Jonge mensen hebben het meest last van eenzaamheidsgevoelens en mensen met lage inkomens: (NB de cijfers van de burgerpeiling in Ooststellingwerf wijken af van landelijke cijfers van bv de GGD doordat een andere vraagstelling wordt gebruikt) Ons beleid in de dorpen en wijken is gericht op ontmoeten, het versterken van de sociale cohesie en samenredzaamheid.
Zowel door collectieve voorzieningen en initiatieven te faciliteren, maar ook door individuele inwoners op weg te helpen in de Mienskip proberen we eenzaamheid tegen te gaan.
13 Welzijnswerkers, vrijwilligers, schuldhulpverleners, 75+ huisbezoekers en het Gebiedsteam zijn alert op signalen van eenzaamheid. De welzijnscoaches en dorpsondersteuner werken outreachend. Laagdrempelige en informele dagactiviteiten en vrijwilligerswerk in dorpen en buurten dragen eraan bij dat inwoners actief blijven, anderen ontmoeten, betekenis ervaren en niet geïsoleerd raken. Voor mensen met een licht verstandelijke beperking is meedoen en aansluiting vinden niet vanzelfsprekend. Vanuit het inclusiepanel krijgen we signalen dat dit tot gevoelens van eenzaamheid leidt. Dit vraagt extra aandacht. Daarom organiseerden we in oktober 2025 een regiobijeenkomst van ‘Één tegen Eenzaamheid’ in Oosterwolde samen met de LFB, belangenorganisatie dóór en vóór mensen met een verstandelijke beperking. Eenzaamheid onder jongeren en jongvolwassenen blijft een aandachtspunt. In de ‘Week tegen Eenzaamheid’ organiseerde Scala dit jaar een ‘social Friday’ waar ca 30 jonge mensen aan deelnamen. Ook Friesland breed worden, in FriZa-verband, interventies voor jongvolwassenen met gevoelens van eenzaamheid voorbereid. F DOE Agenda: Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar F1: Mensen helpen elkaar De bereidheid van respondenten om buren te helpen is groot, 95% van de respondenten is hiertoe bereid. Voor 40% hangt het er wel van af welke hulp gevraagd wordt.
Mensen geven en vragen hulp aan elkaar als ze elkaar kennen. We stimuleren onderlinge hulp en ‘omzien naar elkaar’. We organiseren gesprekken over wonen, welzijn en zorg in de toekomst. F1.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat zij voldoende steun kunnen krijgen als zij met iets zitten. Bron: burgerpeiling F1.2: Het aandeel inwoners dat het afgelopen jaar tijd heeft besteed aan hulp en aandacht voor buren die dat nodig hebben. Bron: burgerpeiling F2: Mensen pakken gezamenlijk sociale en maatschappelijke vraagstukken op We nodigen inwoners uit en faciliteren hen om in te spelen op ontwikkelingen en te werken aan maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld door middel van het Initiatievenloket, opbouwwerk, bestuurscoaching, subsidies, de wijk- en dorpsbudgetten en het Fonds. 18% van de inwoners meldt dat zij wel eens een activiteit organiseert in hun dorp.
14 F3: Mensen ervaren ruimte om ideeën/ initiatieven te ontwikkelen In maart/april 2026 zetten we vragenlijsten uit onder het inwonerspanel en eerdere deelnemers van Het Fonds over hoe initiatiefnemers de hulp en begeleiding ervaren vanuit de gemeente en andere ondersteuners. Op www.ditisooststellingwerf.nl staan inmiddels al 50 verhalen van doeners in Ooststellingwerf. Met het platform waarderen we onze initiatiefnemers en delen we informatie over de ondersteuningsmogelijkheden in Ooststellingwerf zoals opbouwwerk, het Fonds en de Vrijwilligersawards. Het platform heeft ca. 3.000 actieve gebruikers. In 2025 werd er goed gebruik gemaakt van Het Fonds. Er kwamen 34 aanvragen binnen waarvan uiteindelijk 26 zijn gesubsidieerd. Al deze initiatieven en initiatiefnemers dragen bij aan de leefbaarheid en een mooier Ooststellingwerf. Vanaf 2026 is de bijdrage voor plaatselijke belangen en bewonerscommissie verhoogd zodat ook zij structureel kunnen blijven bijdragen aan de leefbaarheid in onze dorpen en wijken. F3.1: Het aandeel inwoners dat weet waar zij hulp kunnen krijgen bij het organiseren van een activiteit. Bron: burgerpeiling F4: Mantelzorgers raken niet overbelast Meer mensen hebben mantelzorgtaken gekregen, namelijk 46% van de inwoners, dit was in 2022 42%. Deze ontwikkeling past bij de vergrijzing.
Het percentage mensen dat aangeeft overbelast te zijn door mantelzorg is gelijk gebleven met 15%. Overbelasting wordt vaker ervaren door mensen met een laag inkomen. Als belangrijkste redenen voor overbelasting noemen mensen: ‘ik wil anderen niet belasten’, ‘er zijn geen anderen beschikbaar’ en ‘de administratieve rompslomp’. De behoefte aan ondersteuning bij mantelzorgers is gestegen. De mantelzorgconsulent werkt preventief en probeert overbelasting te voorkomen, zij organiseert lotgenotencontact en themabijeenkomsten en biedt informatie bij ondersteuningsvragen van mantelzorgers. In 2025 is een bewustwordingscampagne gestart om nog meer mantelzorgers te bereiken. Op 1 januari 2025 waren er 260 volwassen mantelzorgers bekend bij de gemeente Ooststellingwerf en 30 jonge mantelzorgers. Eind december 2025 is dit aantal gestegen naar 430 volwassen mantelzorgers en 47 jonge mantelzorgers.
15 Behalve op oudere mantelzorgers richten we ons ook op jonge mantelzorgers en mantelzorgers van mensen met psychische problematiek. In oktober 2025 zijn we gestart met de pilot Zorgpauze. Hierin bundelen we ons aanbod op het gebied van respijtzorg, aangevuld met nieuw aanbod van vervangende mantelzorg aan huis in de vorm van Saar aan huis. In 2025 zijn van oktober t/m december 2 mantelzorgers door de mantelzorgconsulent aangemeld bij Saar aan huis. In 2025 deden we mee in het kernteam logeerzorg, waarin we als pilotgemeente mee konden denken over een provinciale werkwijze rondom logeerzorg voor mensen met dementie, zodat duidelijk en inzichtelijk wordt wat het aanbod van logeerzorg plekken zijn in Friesland en de ketensamenwerking wordt versterkt. F4.1: Het aandeel inwoners dat vindt dat hun privéleven wordt overbelast doordat zij voor iemand hebben gezorgd. Bron: burgerpeiling F4.2: Het aantal mantelzorgers dat bekend is bij de mantelzorgconsulent. Bron: burgerpeiling F4.3: Het aandeel inwoners dat het afgelopen jaar tijd heeft besteed aan mantelzorg. Bron: burgerpeiling G DOE Agenda: Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sport infrastructuur G1: Mensen zijn tevreden met het aanbod aan sociale, culturele en sport activiteiten Volgens de uitkomsten van de burgerpeiling is de tevredenheid over het sport- en cultuuraanbod in 2024 licht gedaald t.o.v. 2022.
Vooral jonge mensen voelen zich minder aangetrokken tot de activiteiten. Redenen om niet deel te nemen zijn: geen behoefte, activiteiten spreken niet aan of geen tijd. We blijven sport, ontmoeting, zingeving en culturele activiteiten stimuleren en ondersteunen, omdat dit mensen samenbrengt en verbindt.
16 G1.1: Het aandeel inwoners dat vindt dat er voldoende activiteiten zijn rond kunst, cultuur, muziek etc. in hun dorp. Bron: burgerpeiling G1.2: Het aantal inwoners dat vindt dat er voldoende sportactiviteiten zijn in hun dorp. Bron: burgerpeiling In alle drie de categorieën (sport, sociaal, cultuur) zijn inwoners wel meer gaan deelnemen aan activiteiten in de omgeving: Redenen om niet deel te nemen zijn: geen behoefte, activiteiten spreken niet aan of geen tijd. We blijven sport, ontmoeting, zingeving en culturele activiteiten stimuleren en ondersteunen, omdat dit mensen samenbrengt en verbindt. G2: Mensen zijn op de hoogte van het sociale, culturele en sport aanbod Inwoners zijn steeds beter op de hoogte van wat er te doen is in de omgeving (2024: 67%, 2022: 64%, 2020: 60%) We zorgen samen met maatschappelijke organisaties dat inwoners gemakkelijk informatie kunnen vinden over wat er te doen is in Ooststellingwerf, bv via www.beweegplein.nl en de online activiteitenagenda www.uutgaon.nl en andere media. In 2025 werd Uutgaon.nl 8753 keer bezocht. Dat is ca 25% meer dan in 2024.Organisatoren plaatsten ca 300 activiteiten. 183 organisaties uit Ooststellingwerf deden mee op Uutgaon.
17 G2.1: Het aandeel inwoners dat weet welke activiteiten beschikbaar zijn in hun dorp. Bron: burgerpeiling G3: Mensen hebben toegang tot de sociale, culturele en sport infrastructuur De werkgroep Toegankelijkheid Ooststellingwerf adviseert over toegankelijkheid van openbare ruimte en accommodaties. Een deel van de inwoners ervaart weleens moeilijkheden in hun dagelijks leven en dus ook bij deelname aan het maatschappelijk leven. Met name niet genoeg geld hebben (20%), een minder goede fysieke gezondheid (36%) of een slechtere mentale gezondheid (23%) beperken mensen. Dit zijn aandachtspunten in de DOE-agenda’s ‘Meedoen aan het maatschappelijk leven’, ‘Positieve gezondheid’ en ‘Gezond en gelukkig ouder worden’. Interventies als ‘Grip en Glans’ en ‘Voel je goed’ helpen om gezondheid zowel fysiek als mentaal te versterken. Ook laagdrempelige ontmoetingsplekken, preventief huisbezoek en welzijnscoaches helpen inwoners om deel te nemen aan het maatschappelijk leven. G4: Mensen zijn tevreden over de ontmoetingsplekken in hun omgeving De tevredenheid over mogelijkheden om andere mensen te ontmoeten is toegenomen. De dorpshuizen, dorpskamers en laagdrempelige inloopactiviteiten dragen hieraan bij.
Uit de inventarisaties voor het nieuwe accommodatiebeleid en ook uit de burgerpeiling komt naar voren dat met name in Oosterwolde en Appelscha inwoners graag meer ontmoetingsmogelijkheden zouden zien. Voor beide dorpen worden opties uitgewerkt. Jonge mensen zijn minder tevreden over mogelijkheden voor hen om anderen te ontmoeten.
18 G4.1: Het aandeel inwoners dat vindt dat er genoeg mogelijkheden zijn in hun dorp om andere mensen te ontmoeten. Bron: burgerpeiling G5: Mensen zetten zich als vrijwilliger in voor activiteiten, verenigingen en organisaties Er is een stijgende trend sinds 2020: steeds meer mensen doen vrijwilligerswerk of willen dit doen: Sinds de 1e burgerpeiling in 2020 zien we het aantal inwoners die geen vrijwilligerswerk doet door tijdsgebrek licht groeien. Dit speelt vooral bij de leeftijdsgroepen 18-35 jaar en 36-55 jaar. ‘Gezondheid’ als reden om geen vrijwilligerswerk te doen speelt een grotere rol bij lagere inkomens (21%) dan bij hogere inkomens (6%). Vrijwilligerswerk is ontzettend belangrijk voor de leefbaarheid in de dorpen, daarom ondersteunen en waarderen we vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. We subsidiëren de ‘Vrijwilligerscentrale’ van Scala. Via de vrijwilligersvacaturebank brengen zij vraag en aanbod bij elkaar. Samen met de bestuurscoaches en andere organisaties worden trainingen aangeboden bijvoorbeeld aan vrijwillige bestuurders. Als gemeente waarderen we vrijwilligerswerk door de vrijwilligersawards.
19 Wat heeft het ons gekost? Onderdeel ‘Samenleven’ is een belangrijk onderwerp waar in er wordt gebouwd aan ‘het elkaar ontmoeten’ en ‘elkaar ondersteunen’ in de dorpen en buurten. We willen een samenleving met een sterke sociale basis waarin inwoners verantwoordelijkheid nemen en voelen naar elkaar, voor elkaar klaar staan en elkaar helpen. Inwoners kunnen veel samen oppakken en organiseren. De gemeente kan hen daarbij ondersteunen. Zo ondersteunen dorpencoördinatoren en opbouwwerkers initiatieven in de dorpen voor ontmoeten, verbinden en het verbeteren van de leefbaarheid. In de ‘Tussenbalans Visie op Samenleven’ wordt voor de Opgave Samenleven accent gelegd op ‘Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonerinitiatief en omzien naar elkaar’. Er is gewerkt binnen deze opgave gewerkt aan de volgende maatschappelijke effecten: • Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden • Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar • Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Financieel gezien is de kostenpost Samenleven heel erg breed.
Zo vallen er onder deze post structurele uitgaven voor onder andere samenlevingsopbouw, inburgering, vrijwilligersbeleid en mantelzorgbeleid maar bijvoorbeeld ook de uitgaven voor kwaliteit peuterwerk, inwonersparticipatie en jeugd- en volwassenenwerk vallen hier onder. In de jaarstukken 2025 die eerder dit jaar zijn behandeld zijn de totale uitgaven voor het volledige taakveld en de belangrijkste afwijkingen uitgewerkt en toegelicht. Daar waar de meeste uitgaven aan zijn gedaan en wat ook terugkomt in de monitor zijn de volgende; Fonds Ooststellingwerf: € 184.000 Samenlevingsopbouw: € 371.000 De ‘Pilot welzijnscoaching’ met Scala is in 2025 succesvol afgerond. We willen welzijnscoaching structureel inzetten om mensen te verbinden, een vraagbaak te bieden en op weg te helpen in de Mienskip. We subsidiëren in Oldeberkoop een pilot met een, door het dorp zelf aangestelde, ‘dorpsondersteuner’, gericht op verbinding.. Mantelzorgondersteuning: € 92.000 Voor jonge mantelzorgers zijn er uitjes georganiseerd, zoals glowgolf, een bezoek aan Jumpstyle, een reis naar Walibi, een high tea en lasergamen. Er zijn verschillende lotgenotengroepen voor een brede groep mantelzorgers zoals, partnergroep dementie, moedige moeders, groep voor naasten die zorgen voor iemand met een psychische kwetsbaarheid.
Er werden verschillende informatiebijeenkomsten georganiseerd voor mantelzorgers zoals het webinar 'Mantelzorg en geldzaken' en de thema-avond 'Verslaving'. In mei was er in de Miente belevingstheater dementie voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met dementie. Vrijwilligersbeleid: € 82.000 De vrijwilligerscentrale biedt ondersteuning aan organisaties die met vrijwilligers werken. Samen met de vrijwillige bestuurscoaches worden trainingen aangeboden aan besturen van vrijwilligersorganisaties en aan vrijwilligers in onze gemeente. 20 Hoofdstuk 3: GEZONDHEID A Doe Agenda: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen A1: Mensen zijn in staat passende woonruimte te realiseren A2: Mensen zijn bezig met levensloopbestendig wonen De ervaring leert dat veel inwoners nog niet bezig zijn met het vraagstuk ‘langer thuis wonen’. Vanaf 2024 zetten we voor woningeigenaren in op bewustwording om de woning aan te passen of te verhuizen. Ook om te voorkomen dat de situatie onhoudbaar wordt en een woningaanpassing vanuit Wmo middelen nodig is. We hebben dat gedaan door het project ‘Mijn huis op Maat’. Binnen dit project hebben we in 2024 1.600 inwoners boven de 70 jaar met een eigen woning (uitgezonderd recreatiewoningen) aangeschreven. Hierop is door 145 inwoners gereageerd. In 2024 en 2025 zijn deze inwoners thuis bezocht.
Met als gevolg dat er door deze inwoners in 2024 voor € 354.000,- en in 2025 voor € 536.000,- geïnvesteerd is in Verzilverleningen. In totaal € 890.000. Om dit mogelijk te maken heeft de raad in 2025 het budget voor het verstrekken van Verzilverleningen bij het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn) fors opgehoogd; van 3 mln. naar 4,2 mln. Het is aannemelijk dat deze inwoners later geen beroep op de Wmo doen om hun woning aan te laten passen; zij hebben dit zelf al gerealiseerd. Verder creëren we hiermee een toename van het aantal levensloopbestendige woningen (ook voor nieuwe bewoners na verkoop van de woning) en een verduurzaming van het woningbestand (veel aanpassingen voor langer thuis wonen zijn gecombineerd met duurzaamheidsmaatregelen). In 2026 gaan we door met dit project om meer inwoners te bereiken. Verder is er in 2025 samen met de corporaties de seniorenmakelaar ingezet. Deze bezoekt huurders boven de 70 jaar die niet gelijkvloers wonen. En maakt inwoners bewust over langer zelfstandig wonen. Er zijn in 2024 en 2025 106 keukentafelgesprekken gevoerd, hieruit zijn 16 verhuizingen ontstaan, bijna allemaal naar Rikkingahof of Riemsoord. Meer verhuizingen zouden noodzakelijk zijn maar het aantal geschikte woningen voor bemiddeling is beperkt.
Het meest van belang is om in te zetten op bewustwording bij huurders, dat we langer zelfstandig thuis moeten blijven wonen en hoe doe je dat? Om die reden zijn we in 2025 gestart met voorbereidingen op een lokale variant van de landelijke campagne “Praat vandaag over morgen”. De raad heeft in 2025 de visie op wonen, welzijn en zorg vastgesteld. Deze is samen met Weststellingwerf, Opsterland, Heerenveen en Smallingerland gemaakt en gaat met name over de doelgroep ouderen. In deze visie werken we vier speerpunten uit, waaronder ‘versterken van de mienskip’. Hierover hebben we in verschillende dorpen gesprekken gevoerd. En in deze visie staat welke soort woningen we specifiek voor ouderen gaan bouwen. En ook waar we dat gaan, dit sluit aan op de ook in 2025 vastgestelde Toekomstvisie 2024. En in 2025 is door de raad positief besloten over de planontwikkeling Rikkingahof. Hiermee creëren we samen met Liante en Actium een gezonde, verbonden en veerkrachtige gemeenschap in Oosterwolde Noord. Met geschikte woningen voor kwetsbare ouderen maar ook voor gezinnen, zodat een inclusieve wijk ontstaat gebaseerd op de principes van de bloeizones. Onderdeel daarvan is de realisatie van een buurthuiskamer voor omwonenden en bewoners.
Dit is een plek waar indicatievrije dagbesteding plaats gaat vinden en waar bewoners, mantelzorgers en ouderen - zowel vitaal als kwetsbaar - samen komen. In 2025 zijn de beleidsregels voor (pre)mantelzorg vastgesteld. Hiermee maken we het mogelijk om, ook als de zorgvraag nog niet direct speelt, alvast bij en met elkaar te gaan wonen. 21 A1.1.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat aan de orde is: ‘Ik woon in een huis dat bij mij en mijn leven past’. Bron: burgerpeiling A1.1.2: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat aan de orde is: ‘Ik kan in de toekomst in de woning blijven wonen, ook als ik lichamelijk achteruit ga’. Bron: burgerpeiling. A2.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat hun huis niet meer past bij hun leven doordat ‘het niet meer lukt om zelfstandig te wonen binnen deze woning’. Bron: burgerpeiling D Doe Agenda: Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet D1: Mensen zijn op de hoogte en kennen de wegen Op de vraag ‘Ik weet dat de gemeente regelingen heeft voor mensen die moeten rondkomen van een laag inkomen’ antwoordt 60% van de respondenten van de burgerpeiling met ‘(helemaal) eens’. De bekendheid van de regelingen lijkt daarmee iets gedaald. Aan de andere kant zien we in de uitkomsten van de burgerpeiling 2024 ook dat de bekendheid van veel van de voorgelegde minimaregelingen juist is gestegen ten opzichte van 2022.
Meer inwoners kennen de voedselbank, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, kleding- en schoenenbonnenactie en de studietoeslag. 7% van de respondenten geeft aan niet te weten waar zij terecht kunnen voor hulp bij geldzaken. Voor deze groep mensen is het belangrijk dat onze regelingen en initiatieven verspreid blijven worden. Wanneer inwoners zich langere tijd niet goed voelen kiezen inwoners er vaker voor om hulp te zoeken bij de huisarts, het Gebiedsteam en bij Scala (welzijnscoaches) dan in 2022. D1.1: Het aandeel inwoners dat weet dat de gemeente regelingen heeft voor mensen die moeten rondkomen van een laag inkomen. Bron: burgerpeiling D1.2.1: Het aandeel inwoners dat antwoordt: ‘Ik weet het niet’ op de vraag; Waar zou u om hulp vragen als u langere tijd niet lekker in uw vel zit? Bron: burgerpeiling
22 D2: Mensen maken er gebruik van We hebben de afgelopen jaren ingezet op het vergroten van de bekendheid van onze minimaregelingen en het bereiken van inwoners. Er is een regelingenwijzer waarin een actueel aanbod van minimaregelingen wordt weergegeven. Mensen met een bijstandsuitkering of die kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen hebben gekregen, hebben de regelingenwijzer thuisgestuurd gekregen. Ook wordt deze verspreid via diverse kanalen zoals via Scala Welzijn, de huisartsenpraktijken, plaatselijk belangen en verschillende bedrijven. Het Gebiedsteam gebruikt de Regelingenwijzer actief in de contactmomenten met inwoners en is beschikbaar voor vragen. Via www.datgeldtvoormij.nl kunnen inwoners worden ondersteund bij het aanvragen van gemeentelijke en landelijke regelingen. Deze website is in 2024 door 146 inwoners uit Ooststellingwerf bezocht en er zijn 48 afgeronde checks door inwoners geweest.
D2: Het aandeel inwoners dat antwoordt: ‘Ik zou geen hulp vragen’ op de vraag: Waar zou u om hulp vragen bij vragen over geldzaken? Bron: burgerpeiling D3: Mensen vinden tijdig ondersteuning bij (financiële) problemen Door in te zetten op preventie, vroeg signalering en de laagdrempelige toegang tot tools zoals ‘Geldfit’ en ‘De Voorzieningenwijzer’ willen we inwoners met (beginnende) geldproblemen zo snel mogelijk ondersteuning bieden om problematische schulden te voorkomen. Daarnaast sluiten steeds meer partijen zich aan bij het VPS (Vindplaats van Schulden) portaal voor vroeg signalering. Dit platform is ontwikkeld door Stichting BKR en verzamelt signalen over betalingsachterstanden. In 2025 waren er 1476 meldingen en op alle signalen wordt actie ondernomen. De stijgende trend van het aantal meldingen is landelijk terug te zien en zou samen kunnen hangen met een groei van het aantal betalingsachterstanden. Een andere verklaring is dat sommige bedrijven die de meldingen doen hun werkwijze hebben aangepast waardoor zij nu sneller aan de bel trekken dan voorheen. Vanuit budgetadvies wordt er samengewerkt met diverse professionele- en vrijwilligersorganisaties, waarbij de casusregie indien mogelijk bij de budgetadviseurs ligt.
16% 5% 11% 5% Geen hulp vragen bij geldzaken Geen hulp vragen bij niet lekker in uw vel 2022 2024 Ik zou geen hulp vragen 23 D3.1: Het aantal meldingen vroeg signalering. Bron: Gebiedsteam H Doe Agenda: Positieve gezondheid H1: Mensen ervaren laagdrempelige mogelijkheden om hun eigen gezondheid te verbeteren Uit de burgerpeiling blijkt dat 92% van de inwoners van Ooststellingwerf aangeeft voldoende informatie te hebben om gezond te leven. Dit percentage is gelijk gebleven ten opzichte van eerdere metingen en ligt boven het landelijk gemiddelde van 87%. Deze uitkomst sluit goed aan bij onze visie op samenleven: we zetten in op bepaalde programma’s voor de mensen die aangeven wel hulp te willen in plaats van brede campagnes. In plaats van algemene voorlichting, richten we ons op gerichte ondersteuning voor mensen die daar behoefte aan hebben. Denk aan hulp bij gezonder eten of stoppen met roken. Samen met onze netwerkpartners ontwikkelen we een passend aanbod dat aansluit bij de wensen van onze inwoners. Voorbeelden van deze aanpak zijn: • ‘Prepmeal café: samen gezonde en betaalbare maaltijden maken en nuttigen. • Gezonde Helden: speciaal voor kinderen met overgewicht. • Ketenaanpak overgewicht: met ketenpartners gezonde leefstijl bevorderen voor kinderen en volwassenen door informeren en ondersteunen.
• Stichting De Kleine Boerderij: en andere gezamenlijke moestuinen maken gezonde voeding laagdrempelig en toegankelijk. • Welzijn op recept: ketenaanpak sociaal doorverwijzen doen we in samenwerking met de huisartsen. Met deze initiatieven zetten we in op een samenleving waarin iedereen de kans krijgt om gezonder te leven, op een manier die bij hem of haar past.
24 H1.1: Het aandeel inwoners dat ‘(helemaal) eens’ antwoordt op de vraag: Ik heb genoeg informatie om gezond te leven’. Bron: burgerpeiling H1.2: Omdat ik weinig geld heb, heb ik moeite om gezonde keuzes te maken (sporten, voeding, etc.). Bron: burgerpeiling H2: Mensen voelen zich lichamelijk gezond Sport en bewegen zijn belangrijk voor zowel de lichamelijke als mentale gezondheid. Het verkleint de kans op chronische ziekten en helpt mensen om zich beter te voelen. Ook bevordert het de sociale contacten. In Fryslân beweegt 31% van de jongvolwassenen dagelijks minimaal een half uur. Dit is hoger dan in 2022 (25%) en hoger dan het landelijke gemiddelde (29%). In de burgerpeiling zien we een kleine afname van het aantal mensen dat vindt dat zij een minder goede lichamelijke gezondheid hebben, dat is van 38% gedaald naar 36%. Deze daling lijkt positief maar het is nog te vroeg om te kunnen beoordelen of deze trend doorzet en of deze te linken is aan het geboden aanbod. H3: Mensen voelen zich mentaal gezond en ervaren zingeving Uit de burgerpeiling blijkt dat eenzaamheidgevoelens, binnen de jongvolwassenengroep van 18 tot 35-jarigen, het meest spelen bij 18 tot 25-jarigen. De doelgroep jongvolwassenen 18-35 jaar) is heel divers en moeilijk te bereiken, dit blijkt uit onderzoek van Hbo-studenten voor de gemeente in 2024 en ook uit andere onderzoeken.
Een lage opleiding en/of laag inkomen vergroten de kans op eenzaamheidsgevoelens. Met deze kennis gaan we op zoek naar mogelijkheden om juist deze jongvolwassenen te bereiken. Met diverse programma’s en activiteiten zetten we ons in voor het fysieke én mentale welzijn van onze inwoners. Als JOGG-gemeente (Jongeren Op Gezond Gewicht) bouwen we aan een sterk netwerk rondom kinderen en jongeren, waarin een gezonde leefstijl de norm is. Hierbij werken we samen met onder andere scholen, welzijnsorganisaties, diëtisten, leefstijlcoaches, huisartsen, kinderopvang, peuterspeelzalen en de Rotary. Een goed voorbeeld is de start van Go YoFlo, waarmee we breed inzetten op het welzijn van jongeren. Door aandacht te geven aan zinvolle vrijetijdsbesteding, een veilig pedagogisch klimaat op scholen en sterke sociale relaties, creëren we een omgeving waarin jongeren kunnen opgroeien met meer kansen. Zo willen we bijdragen aan het verminderen van psychische klachten en het verbeteren van de lichamelijke gezondheid. Daarnaast is provinciaal ingezet op een transformatieaanvraag op mentale gezondheid en veerkracht. Er wordt gewerkt aan het implementeren van programma's als STORM, EPA en laagdrempelige steunpunten voor mensen met mentale problematiek. De welzijnscoaches zijn er voor alle inwoners.
Zij bieden praktische hulp, maar vooral ook ondersteuning bij het leggen van verbindingen in de buurt of wijk. Zo helpen ze mensen om duurzame relaties op te bouwen en hun sociale netwerk te versterken. Dit draagt bij aan zowel de mentale als fysieke gezondheid. Wanneer er meer ondersteuning nodig is, kunnen inwoners terecht bij het Gebiedsteam of gebruikmaken van geïndiceerde zorg.
25 H3.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat het hebben van een minder goede geestelijke gezondheid invloed heeft op hun leven. Bron: burgerpeiling H4: Mensen ervaren dat zij in staat zijn tot alledaagse dingen zoals werken, omgaan met tijd, geld en grenzen stellen We weten op basis van gezondheidsonderzoek dat laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden met elkaar samenhangen. Ongeveer één op de zeven volwassenen in Fryslân kan niet goed lezen of schrijven en 25% van de Friese jongeren loopt het risico om 'laaggeletterd' school te verlaten. Het aantal volwassen laaggeletterden in Ooststellingwerf lag in 2023 met 13% iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 12%. Welzijnscoaches kunnen armoede signaleren en ondersteuning bieden om gebruik te maken van de voorzieningen die er zijn. H4.1.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat ‘minder goed Nederlands kunnen lezen, schrijven of spreken’ invloed heeft op hun leven. Bron: burgerpeiling H4.1.2: Het aandeel inwoners dat aangeeft dat ‘Niet genoeg geld hebben’ invloed heeft op hun leven. Bron: burgerpeiling
26 I Doe Agenda: Gelukkig en gezond ouder worden I1: Mensen vormen samen een dementie vriendelijke gemeente Een dementievriendelijke gemeente zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. De mantelzorg ondersteuners, Mei Jo cafés, gebiedsteam en het Alzheimercafé geeft iedereen in Ooststellingwerf die met dementie te maken heeft praktische informatie. DemenTalent maakt daar ook onderdeel van uit. In 2025 is besloten om DemenTalent onderdeel van het dagcentrum van ZuidOostZorg te maken. Hiermee komt een eind van de pilot op dit gebied en is meedoen als vrijwilliger met dementie geborgd voor de toekomst. Met de uitvoering van de preventieve huisbezoeken voor 75+’ers kunnen het omzien naar elkaar versterken. Inwoners uit deze doelgroep worden bereikt en op de hoogte gebracht over welke mogelijkheden er zijn om vitaal ouder te worden. I2: Ouderen hebben betekenisvolle relaties, werk en/of dag invulling In de gemeente lopen al diverse initiatieven om rekening te houden met het proces van ouder worden. Die zijn zowel gericht op de fysieke en mentale gezondheid (vitaal ouder worden) als het aanpassen van je woonomgeving. Programma’s die het vitaal ouder worden blijven ondersteunen zijn o.a. valpreventie voorlichtingen en cursussen, powerful ageing, Doortrappen, DemenTalent en mantelzorg ondersteuning.
Vanuit het lokaal sportakkoord is er ook specifiek aandacht voor het informeren over en stimuleren van ouderen en bewegen. De seniorenmakelaar helpt ouderen met vragen rondom hun wonen en huisvesting. Zoals het zoeken naar een levensloopbestendige huurwoning, de overstap van een koopwoning naar een huurwoning, de aanpassing van een huidige huurwoning, mogelijkheden om te verhuizen naar een kleinere woning. We hebben in de gemeente gemiddeld genomen veel vrijwilligers en mantelzorgers. Maar ook verschillende (indicatievrije) dagbestedingen en ontmoetingsplaatsen. Dat draagt bij aan zingeving en een zinvolle dagbesteding. De welzijnscoaches bieden ondersteuning bij het leggen van verbindingen in de buurt of wijk. Zo helpen ze mensen om duurzame relaties op te bouwen en hun sociale netwerk te versterken. Dit draagt bij aan het opbouwen van betekenisvolle relaties en/of daginvulling. I1.1: Het aandeel inwoners (68 jaar en ouder) dat ‘Ja, altijd’ of ‘Ja, meestal’ antwoordt op de vraag: Vindt u dat we in de gemeente genoeg rekening houden met oudere mensen? Bron: burgerpeiling I2.1: Het aandeel oudere inwoners (68 jaar en ouder) dat ‘(helemaal) eens’ antwoordt op de vraag: Ik ervaar een zinvolle daginvulling. Bron: burgerpeiling
J Doe Agenda: Mensen voelen zich veilig J1: Jonge inwoners komen niet in aanraking met geweld De inzet op versterken van de sociale basis met onder andere ontmoetingsplekken draagt bij aan het omzien naar elkaar. Welzijnscoaches zijn bereikbaar en zichtbaar in de wijk en kunnen onveilige situaties signaleren. Ook kunnen zij indien nodig hulp inzetten of doorverwijzen. Vanuit Go YoFlo wordt langdurig ingezet op onder andere zinvolle vrijetijdsbesteding en een veilig pedagogisch klimaat op scholen en het terugdringen van alcohol- en drugsgebruik. Met aandacht voor sociale relaties en genderontwikkeling groeien jongeren op in een kansrijke omgeving. Daarmee willen we bereiken dat psychische klachten verminderen en de lichamelijke gezondheid verbetert. Zo hebben in 2025 alle jongeren tussen de 10 en 18 jaar een tegoed van € 200,- ontvangen waarmee zij kunnen deelnemen aan diverse sport- en cultuuractiviteiten bij lokale aanbieders. Wanneer mensen zich onveilig voelen in hun thuissituatie is dat aanleiding voor een melding bij Veilig Thuis. Veilig Thuis is het landelijke advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Een melding bij Veilig Thuis betekent dat er zorgen zijn over (mogelijke) kindermishandeling of huiselijk geweld. Na een gemaakte melding beoordeelt Veilig Thuis deze.
Zij onderzoeken of de situatie onveilig is, wat er nodig is om die veiligheid weg te nemen en welke hulpverlening moet worden ingeschakeld. J1.1 Meldingen bij Veilig Thuis Streefwaarde: Geen toename 85 | 85 35 | 45 30 | 25 2023 | 2024 | 2025 (1 helft) kinderen/jongeren | volwassenen J1.1: Het aantal meldingen gemeente Ooststellingwerf bij Veilig Thuis. Bron: CBS J2: Mensen zijn weerbaar In 2024 is het percentage volwassenen dat aangeeft een (zeer) lage veerkracht te hebben in Ooststellingwerf met 15% iets hoger dan het Fries percentage van 12% (bron: GGD Gezondheidsmonitor 2024). De veerkracht onder deze groep wordt gemeten met uitspraken over hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. De welzijnscoaches werken vanuit positieve gezondheid waar veerkracht onderdeel van is. De insteek is om mensen te ondersteunen hoe ze omgaan met tegenslagen en veerkracht tonen. Programma’s als ‘Grip en glans’ kunnen hierin ook ondersteunend zijn. De programma’s binnen vitaal ouder worden dragen ook bij aan het vergroten van de weerbaarheid. Hoe kun je ondanks dat je ouder wordt je gezondheid zo goed mogelijk op peil houden? De inzet van valpreventie, powerful ageing en walking football zijn hier voorbeelden van. Maar ook bloeizones dragen bij aan het welzijn van mensen en daarmee ook hun veerkracht.
De brede inzet van het versterken van de sociale basis moet het percentage van inwoners dat zich voldoende weerbaar en veerkrachtig voelt omhoog brengen. 27 28 J1.2.1: Het aandeel inwoners dat ‘Ja’ antwoordt op de vraag: Ik voel me veilig in mijn dorp. Bron: burgerpeiling J2.1: Het aandeel inwoners dat aangeeft een hoge veerkracht te hebben. Bron: RIVM Gezondheidsmonitor J3: Mensen weten waar ze hulp kunnen vinden als zij zelf of anderen in aanraking komen met onveilige situaties Via de website van de gemeente kunnen inwoners melding doen van ongelijke behandeling en discriminatie. Als je het zelf meemaakt of ziet gebeuren. De melding komt terecht bij de Anti Discriminatievoorziening van Tûmba en zij biedt hulp en advies. Een consulent neemt dan contact op met de melder om de melding en eventuele vervolgstappen te bespreken. In maart 2025 heeft Tûmba de monitor met daarin cijfers over 2024 gepresenteerd. Daaruit blijkt dat er door inwoners van de gemeente Ooststellingwerf 21 meldingen over discriminatie zijn gedaan. Deze meldingen waren voornamelijk op basis van huidskleur/afkomst of handicap/chronische ziekte (zie ook E.3). In de burgerpeiling 2024 geeft 5% aan zich (helemaal) niet geaccepteerd te voelen.
Discriminatie kan plaatsvinden op grond van afkomst, huidskleur, nationaliteit, leeftijd, burgerlijke staat, homo- of heteroseksualiteit, geslacht, taal, handicap, chronische ziekte, inkomen, religie of levensovertuiging. Ook bij andere vormen van geweld kunnen onze inwoners via de gemeentelijke website informatie krijgen over bij welke organisaties of websites zij terecht kunnen wanneer zij hier mee te maken hebben. Denk hierbij aan pesten, huiselijk geweld of geweld op straat. J3.1.2: Het aandeel inwoners dat ‘Ik zou geen hulp vragen’ antwoordt op de vraag: Waar zou u om hulp vragen als u langere tijd niet lekker in uw vel zit? Bron: burgerpeiling J3.1.3: Het aandeel inwoners dat ‘Ik weet het niet’ of ‘Ik zou geen hulp vragen’ antwoordt op de vraag: Waar zou u om hulp vragen als u langere tijd niet lekker in uw vel zit? Bron: burgerpeiling
29 K Doe Agenda: Mensen leven in een gezonde leefomgeving K1: Mensen ervaren hun leefomgeving als veilig en toegankelijk In het voorjaar van 2024 zijn er wijkgesprekken gevoerd met ouderen waarin zij aan hebben gegeven dat zij in de fysieke omgeving knelpunten ervaren. Denk hierbij aan stoepen die niet gebruikersvriendelijk zijn voor rollators en rolstoelen. Dit sluit aan bij de uitkomsten van de burgerpeiling waarin 32% van de respondenten vindt dat er voldoende rekening met oudere mensen wordt gehouden. Door meer openbare voorzieningen, zoals bankjes en verlichting, en betere woonmogelijkheden kan de gemeente meer rekening houden met ouderen. Uit de burgerpeiling blijkt dat 81% van de respondenten zich veilig voelt zijn hun dorp. Op de vraag welke verbeterpunten bij zouden dragen aan het verhogen van het gevoel van veiligheid staan ‘meer politie en handhaving’ en ‘de verkeersveiligheid/snelheidsbeperkingen’ bovenaan. K2: Mensen gaan graag naar buiten Uit de burgerpeiling blijkt dat 43% van de inwoners tot 55 jaar aangeeft meer te willen bewegen. Met name de mogelijkheid om samen met een sportmaatje te bewegen en deel te nemen aan laagdrempelige, vrijblijvende beweegactiviteiten in eigen buurt wordt gezien als een stimulerende factor.
Inwoners geven aan zich minder te willen binden aan verenigingen of vaste activiteiten en hechten waarde aan flexibiliteit: sporten en bewegen wanneer het hen uitkomt. Een gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren, uitnodigt tot gezond gedrag en waarin de belasting voor de gezondheid zo laag mogelijk is. Oftewel een fysieke omgeving die de gezondheid van inwoners zowel beschermt als bevordert. Bij bescherming kun je denken aan geur, geluid en luchtkwaliteit. Bij bevordering kun je denken aan bewegen, gezond eten en ontmoeten. Op dit moment hebben we als gemeente al een vastgestelde Omgevingsvisie (2021). Hierin komt gezondheid ook naar voren, maar in beperkte mate en nog niet zo concreet gericht op de gezonde leefomgeving. Intern zijn we nu het proces aan het doorlopen om wijzigingen in de visie aan te brengen. In 2025 is het nieuwe Programma Duurzaamheid 2026–2030 vastgesteld. Binnen het thema ‘Sociale duurzaamheid’ zijn hierin concrete maatregelen opgenomen die bijdragen aan een duurzame en gezonde leefomgeving die voor iedereen toegankelijk is. K2.1: Het aandeel inwoners dat ‘(helemaal) eens’ antwoordt op de vraag: Er zijn voldoende andere beweegmogelijkheden (naast sporten) in mijn dorp, zoals fiets- en wandelpaden.
Bron: burgerpeiling K2.2.2: Het aandeel inwoners dat ‘(helemaal) eens’ antwoordt op de vraag: Er zijn voldoende sportactiviteiten in mijn dorp. Bron: burgerpeilimg
30 K3: Mensen ervaren een schone en gezonde leefomgeving Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Oftewel een fysieke omgeving die de gezondheid van inwoners zowel beschermt als bevordert. Bij ‘bescherming’ kun je denken aan geur-, geluid- en de luchtkwaliteit. Bij ‘bevordering’ kun je denken aan bewegen, gezond eten en ontmoeten. Door het beschermen en bevorderen van een gezonde leefomgeving ontstaat er een omgeving die het welzijn en de gezondheid van inwoners ondersteunt en versterkt. Zo draagt een rustige omgeving bijvoorbeeld bij aan de vermindering van stress en een lager risico op gezondheidsklachten. En een omgeving waar bijvoorbeeld weinig geuroverlast is verhoogd het wooncomfort van onze inwoners. In de GGD Gezondheidsmonitor zijn diverse vragen opgenomen over de fysieke leefomgeving (zie grafiek). Daarbij wordt inwoners gevraagd in hoeverre zij hinder ondervinden van geluid en geur, bijvoorbeeld afkomstig van wegverkeer of houtkachels. De resultaten hiervan zijn hieronder weergegeven en tonen aan dat inwoners van Ooststellingwerf minder overlast ervaren dan gemiddeld in Friesland.
Het percentage inwoners dat aangeeft hinder te ervaren of ontevreden te zijn met het groen in de buurt Bron: GGD Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2024 Op dit moment hebben we als gemeente al een vastgestelde Omgevingsvisie (2021). Hierin komt gezondheid ook naar voren, maar in beperkte mate en nog niet zo concreet gericht op de gezonde leefomgeving. Intern zijn we nu het proces aan het doorlopen om wijzigingen in de visie aan te brengen. 12% 19% 23% 7% 15% 18% Is ontevreden met groen in de buurt Ervaart... Ervaart matig of ernstige geluidhinder door wegverkeer < 50 km/u Ooststellingwerf Friesland 31 Wat heeft het ons gekost? Positieve gezondheid wordt actief gestimuleerd en gefaciliteerd. Dit gebeurt onder andere door het ondersteunen van initiatieven zoals bloeizones in de dorpen, het inzetten van buurtsportcoaches met passend bewegingsaanbod, het versterken van gezonde scholen, het uitvoeren van het project Gezonde Kantines en het investeren in ontmoetingsplekken. Er wordt binnen deze opgave gewerkt aan de volgende maatschappelijke effecten: • Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen • Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden • Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig. • Maatschappelijk effect K.