Bijlage 1.2 - Bestemmingsplan ''t Hooge fase 2, Oldeberkoop' Bijlagen bij toelichting

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop vastgesteld

bestemmingsplan Bijlagen bij toelichting

't Hooge fase 2, Oldeberkoop vastgesteld

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

Inhoudsopgave

Bijlagen bij toelichting

5

Bijlage 1

Archeologisch onderzoek

7

Bijlage 2

Bodemonderzoek

43

Bijlage 3

Beknopte natuurtoets

103

Bijlage 4

Oplegnotitie

125

Bijlage 5

AERIUS-berekening

129

Bijlage 6

Akoestisch onderzoek

153

Bijlage 7

Aanvraag Watertoets

223

Bijlage 8

Overlegreacties

233

3

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

4

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

Bijlagen bij toelichting

5

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

6

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

Bijlage 1 Archeologisch onderzoek

7

Oldeberkoop, Het Hooge

(Gemeente Ooststellingwerf, Fr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase concept Steekproefrapport 2023-04/12

Oldeberkoop, Het Hooge

(Gemeente Ooststellingwerf, Fr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase concept Steekproefrapport 2023-04/12

Oldeberkoop, Het Hooge (Gemeente Ooststellingwerf, Fr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Een onderzoek in opdracht van BügelHajema Adviseurs bv Steekproefrapport 2023-04/12 ISSN 1871-269X Status: concept Auteur: , fysisch geograaf / senior KNA-prospector. Autorisatie , senior KNA-archeoloog/prospector. Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Ooststellingwerf dhr. / mevr. ... d.d. ... De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 20 april 2023 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau adres Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon 050 – 5779784 internet www.desteekproef.nl e-mail info@desteekproef.nl kvk 02067214

Inhoud

Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Beleidskader (KNA 4.1: LS01)......................................................................................2 1.3 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................4 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................5 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 5 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................5 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................7 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................9 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)......................................................11 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).......................................................................................12 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01)...................................................................12 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).................................................................13 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................15 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode

Samenvatting In verband met de geplande aanleg van een woonwijk is een inventariserend archeologisch veldonderzoek verkennende fase uitgevoerd bij Het Hooge te Oldeberkoop, gemeente Ooststellingwerf, provincie Fryslân. Voor de aanleg van een weg, een vijver, funderingen van woningen en kabels en leidingen is graafwerk nodig dat een bedreiging vormt voor eventuele archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn 23 boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Oldeberkoop ligt op een glaciale rug. Omstreeks het einde van de steentijd veranderde het gebied van een dekzandlandschap in een veenmoeras. Binnen driehonderd meter rondom het plangebied zijn geen archeologische waarden geregistreerd. Vondsten uit de wijdere omgeving dateren uit de steentijd en uit de middeleeuwen – nieuwe tijd. Uit historische kaarten blijkt dat beide percelen in het verleden gebruikt geweest zijn als akker. Het zand in het plangebied is langdurig droog geweest voorafgaand aan de vernatting en veenvorming.

De podzolbodem die toen gevormd is, is echter in vrijwel het hele plangebied door grondverzet verloren gegaan. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die eenduidig dateren uit de middeleeuwen of eerdere archeologische periodes. archeologisch verwachtingsmodel Het plangebied lijkt tijdens de steentijd en later vanaf de middeleeuwen een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor de mens. Maar eventuele archeologische resten zullen door grondverzet flink zijn aangetast. Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar laag worden bijgesteld. selectie-advies door senior KNA-prospector Aangezien eventuele archeologische resten in het plangebied flink zullen zijn aangetast, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te laten uitvoeren en het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen bouw van de woonwijk. We wijzen er wel op dat als bij graafwerk onverhoopt toch archeologische waarden worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Ooststellingwerf.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Oldeberkoop, Het Hooge: administratieve gegevens. Provincie

Fryslân

Gemeente

Ooststellingwerf

Plaats

Oldeberkoop

Toponiem

Het Hooge

Kaartblad

11G

Centrumcoördinaten

205,525 / 550,745

Kadastrale perceelnummers

A4868, E938

zuidwestelijke perceel A4868 Beheersverordening Overige Dorpen 2014

artikel 5.1, Archeologie, Bouwregels: archeologisch onderzoek gevraagd voor nieuwbouw of uitbreiding vanaf 50 m²

noordoostelijke perceel E938 Bestemmingsplan Buitengebied 2006

bestemming 'agrarisch met landschappelijke waarden' bescherming van de archeologische waarde van de gronden

Oppervlak

1,9 hectare

NAP-hoogte maaiveld

+3 meter NAP

Huidig grondgebruik

weiland

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende fase

Opdrachtgever

BügelHajema Adviseurs bv

Uitvoerder

De Steekproef

Bevoegde overheid

gemeente Ooststellingwerf

Steekproef projectcode

2023-04/12

Onderzoeksmeldingsnummer

5398905100

Datum veldwerk

18 april 2023

Maximale diepte onderzoek

150 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / DANS / Noordelijk Archeologisch Depot / DINO-loket (boorgegevens)

(senior KNA-prospector)

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van BügelHajema Adviseurs bv is een inventariserend archeologisch veldonderzoek uitgevoerd bij Het Hooge te Oldeberkoop, gemeente Ooststellingwerf, provincie Fryslân (zie Figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande uitbreiding van woonwijk Het Hooge met 26 woningen (zie Figuur 2). Onderdeel van de uitbreiding is de aanleg van een weg en een vijver. Voor realisatie van de uitbreiding is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische resten. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald en is gezocht naar archeologische materialen.

Figuur 1: Oldeberkoop, Het Hooge: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2023.

1

Figuur 2: Oldeberkoop, Het Hooge: Uitbreidingsplan Het Hooge Fase 2, Sweco 2 januari 2022.

1.2 Beleidskader (KNA 4.1: LS01) In de regels van Beheersverordening Overige Dorpen (2014) van de gemeente Ooststellingwerf die geldt voor het zuidwestelijke kavel A4868 staat onder het hoofdstuk Archeologie: 'Voor nieuwe en de uitbreiding van bestaande bouwwerken met een oppervlakte groter dan 50 m², moet alvorens een omgevingsvergunning voor het bouwen wordt verleend, door de aanvrager een rapport worden overgelegd waarin: a) de archeologische waarden van de gronden die blijkens de aanvraag kunnen worden verstoord in voldoende mate zijn vastgesteld; en b) in voldoende mate is aangegeven op welke wijze de archeologische waarden worden bewaard en/of gedocumenteerd.' In Bestemmingsplan Buitengebied (2006) dat geldt voor het noordoostelijke kavel E938 staat het plangebied weergegeven als 'agrarisch met landschappelijke waarden' waarvoor bescherming nodig is van archeologische waarden van de gronden.

2

Op de archeologische verwachtingskaart en beleidsadvieskaart van de gemeente Ooststellingwerf staat het plangebied deels als 'hoge verwachting' en deels als 'rivierdal' (zie Figuur 3). Voor beide geldt beleidsregime WR-a4. In de Nota Archeologie Gemeente Ooststellingwerf (bijlage E) geldt hiervoor als advies: bij bodemingrepen op gebied groter dan 500 m² booronderzoek van twaalf boringen per hectare met een minimum van twaalf boringen per plangebied.

Figuur 3: Oldeberkoop, Het Hooge: uitsnede van de archeologische verwachtingskaart en beleidsadvieskaart van de gemeente Ooststellingwerf (Mennens 2014). Het plangebied is rood omlijnd. Het is weergegeven als hoge verwachting (WR-a4) met een deel rivierdal (ook WR-a4).

3

1.3 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt direct oostelijk van Oldeberkoop (zie Figuur 1). Het sluit aan bij de straat Het Hooge huisnummers 17 tot en met 35. Noordwestelijk grenst het aan de Oosterwoldseweg waar het achter huisnummers 62 tot en met 70 ligt. Tijdens het onderzoek bestond het terrein uit weiland (zie Figuur 4). Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) loopt er een rioolleiding door het noordwesten van het gebied, parallel aan de Oosterwoldseweg.

Figuur 4: Oldeberkoop, Het Hooge: foto genomen in noordwestelijke richting.

4

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) Oldeberkoop ligt op een glaciale rug die in zuidwestelijke richting loopt (zie Figuur 5). Noordelijk van deze rug ligt het beekdal van de Tsjonger, zuidelijk het beekdal van de Lende. Op de geomorfologische kaart staat de rug van Oldeberkoop als grondmorenewelvingen. Binnen het plangebied geeft de kaart een dalvormige laagte en een laagte zonder ringwal weer die goed herkenbaar zijn op de hoogtekaart (zie Figuren 5b en 6). In het noorden komt het uiteinde van een dekzandrug net tot in het plangebied. De laagste en hoogste delen van het plangebied hebben hoogtes van +2,5 en +4,0 meter NAP. Op een paleogeografische reconstructie van Vos et al. (2018) van 2750 vC wordt in de beekdalen veenmoeras weergegeven.

Op een daaropvolgende reconstructie van 1500 vC heeft het veenmoeras vanuit de beekdalen de rug van Oldeberkoop overwoekerd (zie Figuur 6).

Figuur 5a: Oldeberkoop, Het Hooge: hoogtekaart gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 4 uit 2021. Het plangebied is rood omlijnd. 5

Figuur 5b: Oldeberkoop, Het Hooge: hoogtekaart gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 4 uit 2021, op grotere schaal en met aangepaste legenda. Het plangebied is rood omlijnd.

Figuur 6:

Oldeberkoop, Het Hooge: geomorfologische kaart met hetzelfde gebied als op de hoogtekaart van Figuur 5b.

6

Op de bodemkaart maakt het plangebied deel uit van een uitgestrekt gebied met laarpodzolgronden in leemarm en zwak lemig zand. Opvallend is dat de bodemkaart geen onderscheid maakt in bodemtypes van de laagtes in het plangebied en de naast gelegen hogere dekzandruggen. Laarpodzolgronden hebben een matig dikke humeuze bovengrond die kan zijn ontstaan door plaggenbemesting of door het vermenging van restveen met de top van het dekzand.

Figuur 7: Oldeberkoop, Het Hooge: paleogeografische reconstructies van het zuidoosten van Friesland. Het plangebied is de stip in het midden van de cirkel. Geel = dekzandgebied, bruin = veenmoeras. Bron: Vos et al. 2018.

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit het plangebied en binnen driehonderd meter rondom zijn geen archeologische waarden gemeld in ARCHIS. De dichtstbij bekende archeologische waarde is van een schans uit de zeventiende eeuw op vierhonderd meter zuidelijk. Op nog iets grotere afstand zuidwestelijk bevindt zich de historische dorpskern van Oldeberkoop (AMK-terrein 15134). Daar zijn bij eerder archeologische onderzoek onder meer scherven middeleeuws aardewerk gevonden (zie Figuur 8 en Tabel 2). Verder zijn in de omgeving vondsten bekend van vuursteen uit de steentijd.

7

Figuur 8: Oldeberkoop, Het Hooge: archeologische waarden rondom het plangebied. Oranje stippen zijn vondstlocaties, paarse terreinen staan op de Archeologische MonumentenKaart, gearceerde terreinen zijn in ARCHIS aangemeld als onderzoeksgebied. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Archis3. Tabel 2: Oldeberkoop, Het Hooge: AMK-terreinen en vondsten zoals weergegeven in Figuur 8 zaaknummer

omschrijving

datering

15134

historische dorpskern Oldeberkoop

late middeleeuwen – nieuwe tijd

2929636100

omwalling schans

nieuwe tijd vroeg – midden

3118892100

kerk van deels tufsteen en deels kloostermoppen

late middeleeuwen A

3163482100

bewerkt vuursteen

mesolithicum

scherven kogelpotaardewerk

late middeleeuwen A

3 scherven kogelpotaardewerk

middeleeuwen

4 scherven roodbakkend geglazuurd en een scherf witbakkend geglazuurd

late middeleeuwen B – nieuwe tijd midden

4027809100

19 stuks vuursteen waaronder een kling en een klingkern

mesolithicum – neolithicum

4044227100

2 scherven kogelpotaardewerk

middeleeuwen

scherf fayence, 4 scherven roodbakkend geglazuurd, scherf witbakkend geglazuurd, scherf steengoed

late middeleeuwen B – nieuwe tijd

3295497100

8

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)

Figuur 9: Oldeberkoop, Het Hooge: uitsnede uit de Atlas van Schotanus van 1718. Het plangebied ligt bij de rode cirkel in het midden van de kaart. Bron: www.frieslandopdekaart.nl

Figuur 10: Oldeberkoop, Het Hooge: uitsnede van de kadasterkaart van 1811-1832 ingekleurd door www.hisgis.nl. Het plangebied is rood omlijnd. Het was destijds vrijwel volledig in gebruik als weiland (lichtgroen). De paarse kleur staat voor tuin, de witroze kleur voor akker / bouwland, donkergroen is bos.

9

Op een kaart uit de Atlas van Schotanus 1718 staat de Oosterwoldseweg al weergegeven (zie Figuur 9). Vanaf de weg lijkt bij het plangebied een kort pad toegang te geven tot de akkers of weilanden. Op de kadastrale kaart van 1811-1832 staat vrijwel het volledige plangebied als weiland (zie Figuur 10). Op een kaart uit 1933 (niet afgebeeld) staat het het lage zuidwestelijke perceel grotendeels als akker en het hoge noordoostelijke perceel als weiland. Op een kaart uit 1959 is de situatie juist andersom (zie Figuur 11). Tussen beide percelen in staat op die kaart een steilrand getekend wat betekent dat toen ook al een scherpe overgang in hoogte bestond. Ook kaarten uit 1970 (zie Figuur 11) en 1982 (niet afgebeeld) staat in het zuiden van het plangebied een groot gebouw dat lijkt op de schuur van een boerderij. Op een kaart uit 2000 is deze al weer verdwenen en is men zuidwestelijk van het plangebied bezig met aanleg van de woonwijk Het Hooge.

Figuur 11: Oldeberkoop, Het Hooge: uitsnedes van topografische kaarten uit 1925, 1959, 1970 en 2000. Het plangebied is rood omlijnd.

10

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Plangebied Het Hooge te Oldeberkoop kan een geschikte vestigingsplek geweest zijn voor mensen tijdens de steentijd en tijdens de middeleeuwen. In de tussengelegen periode zal het gebied ongeschikt zijn geweest voor menselijke bewoning door de aanwezigheid van een uitgestrekt veenmoeras. Binnen het plangebied lijkt het hoge noordelijke deel het droogst te zijn geweest en daarmee het meest geschikt voor bewoning. Van een eventuele vindplaats uit de steentijd kan onder meer bewerkt vuursteen gevonden worden. Van een vindplaats uit de middeleeuwen kunnen bijvoorbeeld scherven aardewerk en bouwpuin aanwezig zijn. Tabel 3: Oldeberkoop, Het Hooge: specificatie archeologische verwachting. datering:

steentijd en middeleeuwen

diepteligging:

in de top van het zand

locatie:

grootste kans op zandkop in het noorden

complextype:

nederzetting

omvang:

vanaf enkele meters diameter voor resten uit de steentijd

gaafheid en conservering:

kans op organische conservering klein

mogelijke uiterlijke kenmerken:

steentijd: vuursteen, houtskool middeleeuwen: aardewerk, puin

mogelijke verstoringen:

gebruik als landbouwgrond, ploegen

11

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 18 april 2023. Er zijn 23 boringen gedaan in een grid met raaien die op afstanden van 26 meter liggen. Hierop liggen de boringen op afstanden van 32 meter, zodat een boordichtheid van twaalf boringen per hectare is verkregen. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter. De opgeboorde grond is onderzocht door het laagsgewijs af te snijden in de boorkop. Tevens is de grond gezeefd om te zoeken naar archeologische materialen op een zeef met mazen van vier millimeter.

Figuur 12: Oldeberkoop, Het Hooge: boorpuntenkaart.

12

De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De locaties en hoogtes zijn bepaald met behulp van een RTK-GPS met een maximale onnauwkeurigheid van enkele centimeters. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen. Op het noordoostelijke perceel waren vele molshopen aanwezig die zijn geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische materialen. Door de dichte begroeiing was de vondstzichtbaarheid in het algemeen slecht (zie Figuur 4). 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) bodem In de ondergrond van plangebied Het Hooge ligt keileem dat is aangeboord bij boringen 4, 5 en 16 maar dat waarschijnlijk in het hele gebied op grotere diepte aanwezig is. De keileem is een grondmorene van het Scandinavische landijs uit de voorlaatste ijstijd. Op de keileem ligt zand met grind dat ook wel keizand genoemd wordt en een verweringsrestant is van de keileem. Hierop volgt matig lemig, gelaagd zand dat is afgezet door de wind tijdens de koudste fases van de laatste ijstijd en dat ook wel oud dekzand genoemd wordt. Op het noordoostelijke perceel volgt hierop een pakket zwak lemig, goed gesorteerd, matig fijn zand dat jong dekzand genoemd wordt. Het is afgezet als een rug in het landschap tijdens een koude fase aan het eind van de laatste ijstijd.

Tijdens het holoceen is in het plangebied veen gevormd. Hiervan is alleen bij boring 22 in het zuidoosten nog een dunne restant van enkele centimeters vastgesteld. Verder zijn in het lage deel plaatselijk (oude) bouwvoren waargenomen die bestaan uit zandig veen of venig zand. Bij boring 22 in het zuidoosten is in het dekzand een intacte, zwak ontwikkelde podzolbodem aangetroffen. Dat betekent dat het zand op deze lage plek ondanks de relatief lage ligging toch langdurig droog geweest is tijdens de steentijd, voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. Aangezien het maaiveld in de rest van het plangebied op vergelijkbare hoogte of hoger gelegen heeft, zal het zand in vrijwel het hele plangebied langdurig droog geweest zijn. Bij de andere tweeëntwintig boringen zijn echter geen podzolbodems of restanten daarvan meer aanwezig. De bodem is bij al deze boringen verstoord tot in het gele zand. De diktes van de geroerde bovenlaag bij de 23 boringen bedraagt in oplopende volgorde: 15, 25, 30, 40, 40, 45, 45, 45, 50, 50, 55, 70, 75, 80, 80, 80, 85, 85, 100, 100, 100, 135 en >150 centimeter. Dat betekent dat op ongeveer de helft van het terrein de bodem tot tenminste 0,7 meter is geroerd. Bij boringen 2 en 5 is de bodem tot een meter diepte geroerd wat gezien topografische kaarten uit 1925, 1933 en 1954 komt door een voormalige sloot.

Bij boringen 15 en 16 is de bodem geroerd tot dieptes van respectievelijk >150 en 80 centimeter vermoedelijk door de voormalige schuur of boerderij die hier tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw gestaan heeft (zie Paragraaf 2.4). Bij boringen 8, 10, 11 en 17 op het hogere noordoostelijke perceel bestaat het geroerde pakket met respectievelijke diktes van 85, 85, 80 en 100 centimeter uit brokken zand die bovenin zijn verploegd tot een bouwvoor. De brokken wijzen op grootschalig grondverzet op delen van het plangebied. Bij boringen 13 en 14 op het lagere zuidwestelijke perceel lijkt onder de huidige bouwvoor een oudere bouwvoor te liggen. De vermoedelijke oorzaak is dat men hier grond heeft opgebracht om een lage plek minder nat te maken. Bij boringen 19 en 20 in het noordoosten lijkt van nature het hoogste deel van het plangebied te hebben gelegen. Bij deze boringen ligt al op respectievelijke dieptes van 25 en 30 centimeter het gele ongepodzoleerde zand (C-horizont). Op deze plek zal een goed ontwikkelde podzolbodem hebben gelegen die dikker geweest is dan de 25 en 30 centimeter wat betekent dat het maaiveld er hoger is geweest dan nu. Mogelijk is dit vooral 13

gebeurd doordat zand in de loop der tijd van de dekzandkop iets is afgeploegd. Maar de dikke laag met brokken zand bij de bovengenoemde boringen 8, 10, 11 en 17 en de opgebrachte grond bij boringen 13 en 14 wijzen er ook op dat grootschaliger grondverzet heeft plaatsgevonden. Desondanks is het oorspronkelijke reliëf nog goed herkenbaar. archeologie Aangezien het zand in vrijwel het hele plangebied langdurig droog geweest is tijdens de steentijd, lijkt het een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor mensen in die tijd. Maar de dekzandkop op het noordoostelijke perceel lijkt de meest aantrekkelijke plek te zijn geweest en daardoor het meest kansrijk voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Door de bodemverstoringen zullen eventuele archeologische resten in vrijwel het hele plangebied flink zijn aangetast. Het onderzoek heeft geen archeologische materialen opgeleverd die eenduidig gedateerd kunnen worden in de middeleeuwen of eerdere archeologische periodes. Bij boringen 14, 15 en 16 zaten in het zeefresidu onder meer stukken baksteen, cement, glas, kiezels en leisteen. Vermoedelijk is dit vooral materiaal dat afkomstig is van de voormalige schuur of boerderij die in het zuiden van het plangebied stond tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw (zie Paragraaf 2.4).

Bij boring 16 is op tien centimeter diepte een kleine scherf roodbakkend geglazuurd aardewerk gevonden uit de nieuwe tijd die in het veld is gedeselecteerd vanwege de geringe ouderdom. Vermoedelijk is deze in het verleden met grond of mest van elders aangevoerd.

14

4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten Oldeberkoop ligt op een glaciale rug. Omstreeks het einde van de steentijd veranderde het gebied van een dekzandlandschap in een veenmoeras. Binnen driehonderd meter rondom het plangebied zijn geen archeologische waarden geregistreerd. Vondsten uit de wijdere omgeving dateren uit de steentijd en uit de middeleeuwen – nieuwe tijd. Uit historische kaarten blijkt dat beide percelen in het verleden gebruikt geweest zijn als akker. Het zand in het plangebied is langdurig droog geweest voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. De podzolbodem die toen gevormd is, is echter in vrijwel het hele plangebied door grondverzet verloren gegaan. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die eenduidig dateren uit de middeleeuwen of eerdere archeologische periodes. archeologisch verwachtingsmodel Het plangebied lijkt tijdens de steentijd en later vanaf de middeleeuwen een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor de mens. Maar eventuele archeologische resten zullen door grondverzet flink zijn aangetast. Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar laag worden bijgesteld.

selectie-advies door senior KNA-prospector Aangezien eventuele archeologische resten in het plangebied flink zullen zijn aangetast, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te laten uitvoeren en het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen bouw van de woonwijk. We wijzen er wel op dat als bij graafwerk onverhoopt toch archeologische waarden worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Ooststellingwerf.

15

Gebruikte bronnen

AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. ARCHIS 3. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Kadata via kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Mennens, A. 2014. Archeologische Verwachtingskaart en Beleidsadvieskaart & Nota Archeologie Gemeente Ooststellingwerf. Werkgroep Archeologie Fryslân. Respectievelijk 4 & 16 december 2014. www.ruimtelijkeplannen.nl Schotanus 1664. Beschrijvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt www.topotijdreis.nl Vos, P. & S. de Vries 2013. Tweede generatie paleogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).

Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Plankaart 3 Beleidskaart 4 Foto plangebied 5 Hoogtekaart 6 Geomorfologische kaart 7 Paleogeografische reconstructies 8 Archeologische waarden in de omgeving 9 Atlas Schotanus 1718 10 Kadastrale kaart 1811-1832 11 Topografische kaarten uit de twintigste eeuw 12 Boorpuntenkaart

Tabellen 1 Administratieve gegevens 2 Archeologische waarden in de omgeving 3 Specificatie archeologische verwachting

Archeologische periodes

paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Boorstaten

(cm)

(cm)

10

11

350

350

12

08 09 300

300

02 06

07

05 03 250

250

04

200

01

200

150

150

basis geroerde bovengrond 100

100

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Boorstaten

(cm)

(cm)

19

20

350

350

18

300

21

300

17 22

23

15 13

14

16

250

250

200

200

150

150

100

100

Legenda (conform NEN 5104) grind

klei Grind, siltig

Klei, zwak siltig

Grind, zwak zandig

Klei, matig siltig

Grind, matig zandig

Klei, sterk siltig

Grind, sterk zandig

Klei, uiterst siltig

Grind, uiterst zandig

Klei, zwak zandig

Klei, matig zandig

Klei, sterk zandig

zand Zand, kleiïg

Zand, zwak siltig

leem Zand, matig siltig

Leem, zwak zandig

Zand, sterk siltig

Leem, sterk zandig

Zand, uiterst siltig

overige toevoegingen zwak humeus

veen Veen, mineraalarm

matig humeus

Veen, zwak kleiïg

sterk humeus

Veen, sterk kleiïg

zwak grindig

Veen, zwak zandig

matig grindig

Veen, sterk zandig

sterk grindig

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Laagbeschrijvingen 01 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205450 : 550750 : 194

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 15 zand zwak siltig, sterk humeus, 10yr2/1, bouwvoor 15 - 25 zand zwak siltig, 2,5y5/3, C-horizont, Opm.: Enig humus ingespoeld uit venige bouwvoor 25 - 85 zand zwak siltig, 10yr5/3 85 - 100 zand matig siltig, 2,5y5/3, Opm.: Gelaagd 02

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205474 : 550766 : 281

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 100 zand zwak siltig, 10yr4/2, basis scherp, Opm.: Brokjes geel zand 100 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 03

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205474 : 550734 : 254

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand matig siltig, 10yr4/1, basis scherp, bouwvoor 45 - 100 zand matig siltig, 2,5y7/4, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand

Diepte (cm)

04 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550686 : 217

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand matig siltig, 10yr2/2, bouwvoor 45 - 70 zand matig siltig, 10yr5/2 70 - 85 zand matig siltig, matig grindig, 10yr5/2 85 - 100 leem sterk zandig, 10y5/1 05

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550718 : 262

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 65 zand matig siltig, matig humeus, 10yr2/1, bouwvoor 65 - 100 zand matig siltig, mix, vergraven 100 - 115 zand matig siltig, zwak grindig, 10yr6/3, C-horizont 115 - 120 leem sterk zandig, 10y5/1

1/5

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Laagbeschrijvingen 06 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550750 : 272

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand matig siltig, matig humeus, 10yr2/1, bouwvoor 55 - 58 zand matig siltig, 7,5yr5/3, Opm.: Humus ingespoeld uit venige bouwvoor 58 - 100 zand matig siltig, 10yr7/3, C-horizont 07

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550782 : 277

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand matig siltig, 10yr3/1, bouwvoor, Opm.: Rommelig, met brokken geel zand 45 - 100 zand zwak siltig, 10yr6/3, C-horizont 08

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550814 : 330

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 85 zand matig siltig, mix, vergraven 85 - 120 zand matig siltig, 2,5y6/4, C-horizont 09

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205500 : 550846 : 310

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, 10yr2/1, bouwvoor 50 - 120 zand zwak siltig, 10yr6/3, C-horizont 10

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550830 : 355

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 40 - 70 zand zwak siltig, mix, vergraven 70 - 85 zand zwak siltig, 10yr3/1, vergraven 85 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 11

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550798 : 359

2/5

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Laagbeschrijvingen

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr34/1, bouwvoor, Opm.: Rommelig 40 - 80 zand zwak siltig, mix, Opm.: Grote brokken bouwvoor en geel zand 80 - 100 zand zwak siltig, 2,5y67/3, C-horizont 12

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550766 : 335

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, mix, bouwvoor, Opm.: Rommelig 40 - 100 zand zwak siltig, 2,5y7/4, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 13

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550734 : 250

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand matig siltig, matig humeus, 10yr2/1, homogeen, bouwvoor 60 - 75 zand matig siltig, sterk humeus, 10yr2/1, Opm.: Rommelig 75 - 100 zand matig siltig, 2,5y6/3, C-horizont 14

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550702 : 256

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand matig siltig, 10yr3/2, bouwvoor, opgebrachte grond 45 - 65 veen sterk zandig, 10yr2/1, vergraven 65 - 80 zand matig siltig, 10yr3/2, vergraven, Opm.: Rommelig 80 - 120 zand matig siltig, 2,5y5/3, C-horizont, Opm.: Leemlagen 15

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205526 : 550670 : 270

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 80 zand matig siltig, matig grindig, 10yr4/2, Opm.: Rommelig 80 - 150 zand matig siltig, mix, Opm.: Brokken, boring gestuit 16

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205552 : 550686 : 255

3/5

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 10 veen sterk zandig, 10yr2/1, bouwvoor

10 - 80 zand matig siltig, mix, vergraven 80 - 95 zand matig siltig, zwak grindig, 10yr6/3, C-horizont, Opm.: Keizand 95 - 105 leem sterk zandig, 10y5/1, keileem 17 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205552 : 550718 : 290

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr2/2, bouwvoor 40 - 100 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Grote brokken 100 - 120 zand matig siltig, 10yr6/3, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 18

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205552 : 550750 : 335

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 10 zand zwak siltig, 10yr3/2, bouwvoor 10 - 40 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Grote brokken 40 - 100 zand zwak siltig, 2,5y7/3, C-horizont, Opm.: Jong dekzand 19

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205552 : 550782 : 367

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 10 zand zwak siltig, 10yr2/2, bouwvoor 10 - 25 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Brokken 25 - 100 zand zwak siltig, 10yr6/4, C-horizont 20

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205576 : 550764 : 372

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 20 - 30 zand zwak siltig, mix, vergraven 30 - 100 zand zwak siltig, 10yr6/4, C-horizont, Opm.: Jong dekzand 21

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205578 : 550734 : 330

4/5

Appendix Oldeberkoop, Het Hooge: Laagbeschrijvingen

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr2/2, bouwvoor, Opm.: Rommelig 40 - 135 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Brokken 135 - 150 zand zwak siltig, zwak grindig, 2,5y6/3, C-horizont 22

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205578 : 550702 : 278

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, 10yr3/1, bouwvoor, opgebrachte grond 50 - 53 veen zwak zandig, 10yr2/1 53 - 60 zand matig siltig, 10yr3/1, E-horizont 60 - 65 zand matig siltig, 10yr3/3, B-horizont 65 - 75 zand matig siltig, 10yr4/4, BC-horizont 75 - 82 zand matig siltig, 10yr5/4, C-horizont 82 - 85 zand sterk siltig, 10yr5/3, Zand: zeer fijn 85 - 110 zand matig siltig, zwak grindig, 2,5y5/2 23

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 205604 : 550718 : 280

Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand matig siltig, 10yr2/2, bouwvoor 55 - 70 zand zwak siltig, mix, Opm.: Brokken 70 - 100 zand matig siltig, 10yr5/4, C-horizont

Diepte (cm)

5/5

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

42

bestemmingsplan 't Hooge fase 2, Oldeberkoop

Bijlage 2 Bodemonderzoek

43

Sigma Geo- & Milieutechniek B.V. Phileas Foggstraat 153 7825 AW Emmen Tel. (0591) 65 91 28 www.sigma-bm.nl email info@sigma-bm.nl

april ’23

Onderwerp:

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN 5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

Projectnummer:

23-M10714

Opdrachtgever:

BügelHajema Adviseurs

Datum:

25 april 2023

0

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

onderwerp

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN 5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

datum

25 april 2023

projectnummer

23-M10714

in opdracht van

BügelHajema Adviseurs Vaart N.Z. 50 9401 GN Assen

uitgevoerd door

Sigma Geo- & Milieutechniek B.V. Phileas Foggstraat 153 7825 AW Emmen tel: (0591) 659128

Sigma Bouw & Milieu is gecertificeerd volgens de norm NEN-EN-ISO 9001:2015, het uitvoeren van milieukundige bodemonderzoeken en geotechnische onderzoeken Sigma Bouw & Milieu is gecertificeerd volgens “Beoordelingsrichtlijn voor het procescertificaat Monsterneming Bouwstoffenbesluit SIKB 1000 protocol 1001: Monsterneming grond voor partijkeuringen”

Sigma Bouw & Milieu is gecertificeerd volgens “Beoordelingsrichtlijn voor het procescertificaat Veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek SIKB 2000 protocollen 2001, 2002 en 2018”

(het onderhavige onderzoek heeft uitsluitend betrekking op de beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 2000, protocol 2001 en 2002)

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middels van druk, fotokopie, microfilm of anderszins zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de opdrachtgever of Sigma Bouw & Milieu.

april ’23

1

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

Inhoudsopgave 1

2

INLEIDING ...................................................................................................................................3 1.1

Algemeen ............................................................................................................................3

1.2

Aanleiding van het bodemonderzoek ...................................................................................3

1.3

Doel van het onderzoek .......................................................................................................3

1.4

Referentiekader van het onderzoek .....................................................................................4

1.5

Opbouw van het rapport ......................................................................................................4

VOORONDERZOEK ....................................................................................................................5 2.1

Hypothese en onderzoeksstrategie .................................................................................... 12

3.1 Uitvoering van het veldonderzoek .......................................................................................... 14 3.2 Resultaten van het veldonderzoek ......................................................................................... 15 4

CHEMISCH-ANALYTISCH ONDERZOEK.................................................................................. 17 4.1

Onderzoeksprogramma chemisch-analytisch onderzoek .................................................... 17

4.2

Toetsingscriteria ................................................................................................................ 18

4.3

Analyseresultaten en interpretatie ...................................................................................... 19

4.3.1

Grond en grondwater ..................................................................................................... 19

5

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ....................................................................................... 22

6

LITERTUURLIJST ..................................................................................................................... 26

7

COLOFON ................................................................................................................................. 27

Bijlagen 1. Topografisch overzicht 1A.Historisch topografisch overzicht 2. Onderzoekslocatie met boorplan (1:500) 3. Beschrijvingen inspectiegaten/boringen/foto’s 4. Analysecertificaten 5. Onafhankelijkheidsverklaring

april ’23

2

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

1

INLEIDING

1.1

Algemeen

In opdracht van BügelHajema Adviseurs is in maart/april 2023 door Sigma Geo- & Milieutechniek B.V. een verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 uitgevoerd op een perceel gelegen aan Het Hooge/Oosterwoldseweg te Olderbekoop. De plaats en situering van de onderzoekslocatie is weergegeven in bijlage 1 en 2. In dit onderzoek worden allereerst de locatiegegevens, de historische gegevens ofwel het bodemgebruik in het verleden evenals de resultaten van eventuele voorgaande bodemonderzoeken besproken. Vervolgens wordt de bodemopbouw, geologie en geohydrologie besproken. Op basis van de resultaten van het vooronderzoek is een onderzoekshypothese opgesteld. Het verdere onderzoek is op basis van deze hypothese uitgevoerd. De onderzoeksresultaten worden geïnterpreteerd. Aan de hand van de interpretatie van de onderzoeksresultaten wordt een eindconclusie geformuleerd. kwaliteitsborging: Sigma Bouw & Milieu is gecertificeerd volgens de norm NEN-EN-ISO 9001:2015. Het verkennend milieukundig bodemonderzoek is uitgevoerd volgens de richtlijnen uit het besluit uitvoeringskwaliteit Bodembeheer (KWALIBO). Zo is de gehanteerde onderzoeksstrategie opgesteld volgens de normen NEN-5725 en NEN-5740 en zijn de veld- en laboratoriumwerkzaamheden uitgevoerd volgens geldende beoordelingsrichtlijnen en accreditatieschema’s.

De veldwerkzaamheden van Sigma Bouw & Milieu zijn verricht onder het procescertificaat BRL SIKB 2000 (Veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek) waarvoor Sigma Bouw & Milieu is gecertificeerd en erkend door het ministerie van I&W. In het kader van het onderhavige onderzoek zijn de protocollen 2001 (plaatsen van handboringen en peilbuizen t.b.v. het nemen van grond- en grondwatermonsters) en 2002 (het nemen van grondwatermonsters) van toepassing. Sigma Bouw & Milieu verklaart bij deze volledig onafhankelijk te zijn in de uitvoering van het onderzoek en op geen enkele wijze gerelateerd te zijn aan de eigenaar van het te onderzoeken terrein.

1.2

Aanleiding van het bodemonderzoek

Aanleiding tot de uitvoering van dit verkennend milieukundig bodemonderzoek vormt de geplande herontwikkeling van de onderzoekslocatie.

1.3

Doel van het onderzoek

Het verkennend bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 heeft tot doel inzicht te verkrijgen in de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem en vast te stellen of er sprake is van bodemverontreiniging. Aan de hand van dit onderzoek wordt inzicht verkregen in hoeverre het bodemgebruik van de locatie heeft geleid tot verontreiniging. Op basis van de onderzoeksresultaten kan een milieuhygiënische beoordeling worden gegeven ten aanzien van de beoogde c.q. de toekomstige gebruiksmogelijkheden van de locatie. Indien uit de onderzoeksresultaten blijkt dat er sprake is van bodemverontreiniging zal worden beoordeeld of vervolgonderzoek noodzakelijk geacht wordt.

april ’23

3

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

1.4

Referentiekader van het onderzoek

Teneinde de kwaliteit van de grond op de onderhavige locatie juist in te schatten is de onderzoeksopzet van het bodemonderzoek gebaseerd op de onderzoeksstrategie voor verkennend bodemonderzoek, onderzoeksnorm NEN 5740+A1 (literatuur 1). 1.5

Opbouw van het rapport

In het voorliggende rapport komen de volgende aspecten aan de orde: vooronderzoek, (hoofdstuk 2) veldonderzoek, (hoofdstuk 3) chemisch-analytisch onderzoek, (hoofdstuk 4) conclusies en aanbevelingen, (hoofdstuk 5).

april ’23

4

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

2

VOORONDERZOEK

Het vooronderzoek wordt voorafgaand aan het feitelijke onderzoek (veld- en chemisch-analytisch onderzoek) uitgevoerd. Het vooronderzoek omvat het verzamelen van informatie over het vroegere en huidige gebruik van de onderzoekslocatie en de omgeving, onder meer gericht op het vinden van mogelijke bronnen van bodembelasting. De uitwerking van het vooronderzoek is gebaseerd op de onderzoeksnorm NEN 5725, strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek (literatuur 9). In de NEN-5725 (2017) zijn zeven aanleidingen tot vooronderzoek naar landbodems geformuleerd. Voor elke afzonderlijke aanleiding tot vooronderzoek dienen verschillende onderzoeksvragen te worden beantwoord. De verplicht te onderzoeken aspecten zijn per aanleiding omschreven in tabel 1. tabel 1: onderzoeksaspecten milieuhygiënisch vooronderzoek Onderzoeksaspecten 1. Locatiegegevens

Aanleiding tot vooronderzoek B 0

C

D

Bodemopbouw

✓

✓

✓

✓

✓

✓

Antropogene lagen in de bodem

✓

✓

✓

✓

✓

✓

✓

Geohydrologie

✓

✓

Geval van ernstige bodemverontreiniging?

✓

✓

✓

✓

✓

✓

Kwaliteit o.b.v. BKK

✓

0

✓

✓

✓

✓

✓

O.b.v. uitgevoerde bodemonderzoeken

✓

✓

✓

✓

✓

✓

✓

0

✓

✓

✓

✓

✓

✓

✓

✓

✓

0 ✓

✓

Eigendomssituatie

3. Verwachting t.a.v. de bodemkwaliteit

4. Gebruik en beïnvloeding van de locatie, verdachte situatie, activiteiten, ongewoon voorval

F

✓

Hoogteligging 2. Bodemopbouw en geohydrologie

E

G

A 0

Voormalig Huidig

✓

Toekomstig Asbestverdacht?

✓

✓

✓

✓

✓

5. Terreinverkenning ✓ Verplicht onderzoeksaspect. Indien dit onderzoeksaspect niet van toepassing is, behoort dit in het rapport te worden vermeld en gemotiveerd 0 Optioneel

april ’23

5

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

aanleiding vooronderzoek Het onderhavige bodemonderzoek betreft een verkennend bodemonderzoek in het kader van de geplande herontwikkeling van de onderzoekslocatie. Het vooronderzoek is uitgevoerd op basis van aanleiding A, conform paragraaf 6.2.1 “opstellen hypothese bodemkwaliteit ten behoeve van een bodemonderzoek” uit de NEN-5725 (2017). geraadpleegde bronnen in het kader van het vooronderzoek Voor het vooronderzoek zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • informatie verstrekt door de opdrachtgever/eigenaar; • informatie van de gemeente Ooststellingwerf (via email d.d. 14-03-2023); • informatie van Bodemloket.nl; • informatie van de bodematlas van de Provincie Friesland; • Topotijdreis.nl; • Kadaster/BAG Viewer; • grondwaterkaart van Nederland; • AHN.nl; • Dinoloket.nl; • handelsbestand van de Kamer van Koophandel; • terreininspectie voorafgaand aan de veldwerkzaamheden. Het uitgevoerde vooronderzoek heeft betrekking tot de onderhavige onderzoekslocatie alsmede de aangrenzende percelen binnen een straal van 25 meter. De onderzoeksvragen voor het opstellen van de onderzoekshypothese en de gekozen onderzoeksstrategie zijn, voor zover relevant, in de onderstaande paragrafen nader uitgewerkt. locatiegegevens In tabel 2 is een overzicht van de basisinformatie/locatiegegevens weergegeven.

tabel 2: overzicht basisinformatie Adres Plaats Gemeente Topografisch overzicht Coördinaten Kadastrale aanduiding Eigendomssituatie Oppervlakte onderzoekslocatie (onbebouwde deel plangebied) Algemene omschrijving

Bebouwing en bouwjaar (Kadaster BAG) Terreinverharding Ondergrondse infrastructuur Archeologische waarden Geplande herinrichting bijzonderheden: -

Naast Oosterwoldseweg nr. 70 en achter Het Hooge nr. 17 t/m 33 Oldeberkoop Oosterstellingwerf Zie bijlage 1 X = 205,531 Y= 550,748 Gemeente Ooststellingwerf, perceel sectie E nr. 938, A nr. 4868 (ged.) Niet nagegaan. Ca. 18.300 m2 De onderzoekslocatie betreft een deel van het kadastrale perceel gemeente Oosterstellingwerf sectie E nr. 938 en A nr. 4868 (ged.) te Oldeberkoop. De onderzoekslocatie is onbebouwd, onverhard en braakliggend De eigenaar is voornemens om op de onderzoekslocatie de nieuwbouw van woningen te realiseren. Het onderhavige onderzoek heeft betrekking op het terreindeel zoals opgenomen in bijlage 2. Op de onderzoekslocatie is onbebouwd. De onderzoekslocatie, het beoogde plangebied, is onverhard. Geen informatie, bij grondwerk dient een KLIC-melding gedaan te worden. De locatie heeft op basis van de archeologische waardenkaart (IKAW) de vermelding “lage trefkans”. Realisatie van een woongebied.

afbakening onderzoekslocatie Het onderhavige onderzoek, het geografisch besluitvormingsgebied, betreft het onderzochte deel van de locatie zoals weergegeven in bijlage 2.

april ’23

6

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

bodemgebruik op basis van topografische kaarten In de onderstaande tabel 3 is de beschikbare informatie weergegeven over het historisch, huidig en toekomstig gebruik van de onderzoekslocatie en de directe omgeving. tabel 3: beschrijving bodemgebruik Omschrijving

Gebruik

Potentieel bodembedreigende activiteiten en situaties

Onderzoekslocatie Historisch (op basis van topografische kaarten, Topotijdreis) Huidig

Op basis van de topografische kaarten vanaf ca. 1860 tot heden wordt de onderzoekslocatie weergegeven als agrarisch perceel.

De onderzoekslocatie is onbebouwd, onverhard en braakliggend Toekomstig De eigenaar is voornemens om op de onderzoekslocatie de nieuwbouw van woningen te realiseren. Directe omgeving (<25 m) Historisch (op Op basis van de topografische kaarten vanaf 1909 is in de basis van directe omgeving van de locatie reeds enige bebouwing te topografische herkennen. kaarten, Deze bebouwing is in de loop der jaren verder uitgebreid / Topotijdreis) gewijzigd. In de directe omgeving van de onderzoekslocatie bevinden Huidig en toekomstig zich hoofzakelijk woningen. Noordzijde: achtergelegen woningen aan de Oosterwoldseweg/ de Oosterwoldseweg en achtergelegen agrarisch perceel; westzijde: naastgelegen woningen aan Het Hooge; Zuid- en oostzijde: achtergelegen agrarische percelen.

april ’23

Geen.

Geen. Geen.

Geen.

Het is op voorhand onbekend of activiteiten in de directe omgeving negatieve invloed hebben (gehad) op de bodemkwaliteit t.p.v. de onderhavige onderzoekslocatie.

7

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

bedrijfsmatige activiteiten, bodembedreigende activiteiten en calamiteiten In tabel 4 staat een overzicht weergegeven van de potentieel bodembedreigende activiteiten en calamiteiten op basis van de beschikbare informatie. tabel 4: overzicht potentieel bodembedreigende activiteiten en calamiteiten Gebruik

De onderzoekslocatie betreft een deel van het kadastrale perceel Gemeente Oosterstellingwerf sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.) te Oldeberkoop. De onderzoekslocatie is onbebouwd, onverhard en braakliggend. De eigenaar is voornemens om op de onderzoekslocatie de nieuwbouw van woningen te realiseren. Het onderhavige onderzoek heeft betrekking op het terreindeel zoals opgenomen in bijlage 2. Voor zover na te gaan heeft de onderzoekslocatie alleen een agrarisch functie gehad.

Bouwvergunning

Er is geen andere informatie beschikbaar omtrent evt. (voormalige) potentieel bodembedreigende activiteiten/calamiteiten (verbranding afval, opslag van gevaarlijke stoffen etc.) op de onderzoekslocatie. De locatie is onbebouwd.

Milieuvergunning

■ niet bekend

Handelsregister

■ niet bekend

Aanwezigheid brandstoftanks

Er is geen informatie omtrent de eventuele aanwezigheid of voormalige aanwezigheid van boven- of ondergrondse brandstoftanks op de onderzoekslocatie (binnen het te bebouwen deel). Er bestaat altijd de mogelijkheid dat boven- en ondergrondse brandstoftanks in het verleden geplaatst zijn zonder melding, de aanwezigheid van dergelijke tanks blijkt niet uit de verkregen informatie. De onderzoekslocatie is onbebouwd De daken van de omliggende bebouwing zijn deels verdacht voor de aanwezigheid van asbest (zie figuur 1).

Aanwezigheid asbest

figuur 1: asbestdakenkaart provincie Friesland

Ophogingen/dempingen/stortingen

april ’23

Er is geen informatie bekend omtrent de evt. aanwezigheid van asbest in de bodem t.p.v. het plangebied. Er bestaat altijd de mogelijkheid dat asbest (afval/puin) ed. is begraven. Op voorhand is hiervan geen informatie bekend. Er is geen informatie omtrent evt. met bodemvreemd materiaal gedempte watergangen / sloten t.p.v. de onderzoekslocatie (binnen het onderzochte terreindeel.

8

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

figuur 2: bodematlas Fryslan

Niet gesprongen explosieven

PFAS-verdachtheid

Calamiteiten

Verdachte activiteiten < 25 m

Er is geen informatie omtrent evt. opgebrachte gebiedsvreemde grond (ophogingen), verhardingsmateriaal, puinmateriaal en/of afval op de onderzoekslocatie. Geen informatie, in Nederland zijn er niet gesprongen explosieven (NGE) uit de Tweede Wereldoorlog in de grond achtergebleven. De (potentiële) aanwezigheid van niet gesprongen explosieven kan een bedreiging inhouden bij grondroerende werkzaamheden en kan tot vertraging leiden bij planvorming en uitvoering van werkzaamheden. NGE's worden met name aangetroffen ter plaatse van 'strategische doelen' zoals binnensteden, verbindingswegen, spoorwegen, bruggen en havens. De gemeente is op basis van regelgeving verantwoordelijk voor het opsporen en ruimen va niet gesprongen explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Voor aanvullende informatie wordt verwezen naar de gemeente. Op of nabij de onderzoekslocatie bevinden zich geen locaties die de bodem verdacht maken voor PFAS en GenX verbindingen als gevolg van puntbronnen. De kans op verontreiniging met PFAS in de grond t.p.v. de onderzoekslocatie t.g.v. puntbronnen wordt gering geacht. De bovengrond, diepere geroerde bodemlagen en de waterbodem zijn op basis van het Tijdelijk Handelingskader PFAS in heel Nederland verdacht op het diffuus voorkomen van PFAS als gevolg van atmosferische depositie.

Verwacht wordt dat de bodem van de onderzoekslocatie diffuus onverdacht is voor PFAS en onverdacht is op GenX. Hoewel PFAS diffuus verspreid in de bodem in Nederland voorkomt, en op veel plaatsen in gehalten boven de detectielimiet wordt aangetroffen, is op basis van het vooronderzoek geen informatie verkregen over de eventuele aanwezigheid van PFAS en GenX op de locatie. Ter plaatse zijn geen bronlocaties bekend. Bij evt. toekomstig grondverzet wordt geadviseerd alsnog onderzoek naar deze parameters uit te voeren. Voor zover bekend is er geen informatie over evt. calamiteiten die hebben plaatsgevonden waarbij de bodem verontreinigd kan zijn geraakt. In de directe omgeving van de locatie bevinden zich voornamelijk woningen. Op de locatie Oosterwoldseweg 72 wordt melding gemaakt van een ondergrondse brandstof- en dieseltank Het is op voorhand onbekend of activiteiten in de directe omgeving negatieve invloed hebben (gehad) op de bodemkwaliteit t.p.v. de onderhavige onderzoekslocatie.

april ’23

9

verkennend milieukundig bodemonderzoek volgens NEN-5740+A1 percelen sectie E nr. 938 en sectie A nr. 4868 (ged.), Oldeberkoop

voorgaande bodemonderzoeken In tabel 5 is een overzicht van voorgaande bodemonderzoeken en informatie van de bodemkwaliteitskaart weergegeven. tabel 5: overzicht voorgaande bodemonderzoeken en bodemkwaliteitskaart voorgaande bodemonderzoeken Onderzoekslocatie